 s e dùthaich suidhichte ann an taobh tuath bhreatainn a th ann an alba beurla is beurla ghallda scotland bha i na rìoghachd neo eisimeileach gus an mh linn nuair a dh aonaich alba agus sasainn airson rìoghachd bhreatainn mòr a stèidheachadh anns a bhliadhna anns a bhliadhna dh aonaich rìoghachd bhreatainn mòr le rìoghachd na h èireann airson an rìoghachd aonaichte a chruthachadh ann an chaidh pàrlamaid na h alba a chur air bhonn far am bithear a dèiligeadh ri gnothaichean poilitigeach a tha a buntainn do dh alba a mhàin tha lagh na h alba gu math eadar dhealaichte bhon lagh ann an sasainn seo liosta dhe na bailtean as motha ann an alba tha alba suidhichte ann an ceann a tuath eilean bhreatainn agus s e a chrìoch le sasainn taobh a deas na dùthcha a bharrachd air tìr mòr tha na ceudan de dh eileanan leithid sealtainn arcaibh na h eileanan a tuath agus na h eileanan an iar air an gabhail a steach san rìoghachd tha tìr mòr na h alba air a roinn ann an trì pàirtean chudthromach a ghàidhealtachd a ghalldachd agus na monaidhean a deas tha a chuid as motha den t sluagh a fuireach sa ghalldachd mheadhanaich no meadhan na h alba far am faighear na bailtean as motha glaschu agus am prìomh bhaile dùn èideann nuair a thachair mòirneasachd ann an lodaidh an ear lodainn an ear o chionn muillean bhliadhna bha a phàirt de rùsg na talmhainn air am bheil bhreatainn suidhichte faisg air crios na cruinne agus bha e na roinn de proto tir mòr a tha aithnichte dhuinn leis an ainm pangaea tro linntean fada chaidh co ghluasad eadar roinnean den rùsg aithnichte dhuinn mar clàran thìr mòr agus thachair sgleog leis tìr mòr gondwana cha tàinig na pàirtean mu thuath agus mu dheas na breatainn teannta no còmhla gu muillean bliadhnan roimh toiseach na bholcanas ann an lodaidh an ear bha alba agus pàirt de cheann a tuath na sasainn nam pàirt de thìr mòr laurentian ro làimh far an robh aimearaga mu thuath agus a ghraonlainn aig a h aon àm bha an dara leth de n bhreatainn torr nas fhada mu de domhainn leud do n dheas faisg air afraga agus aimearaga mu dheas ann an tìr mòr de gondwana ri linn nan ròmanach anns a bhliadhna a d bha uachdaran ròmanach a riaghladh ceann a deas bhreatainn dom b ainm agricola a smaoinich air an eilean gu h iomlan a thoirt fo chìs do na ròmanaich leis an rùn sin chuir e air a bhliadhna ud aghaidh gu tuath air ceann an airm bha sin bliadhna an dèidh dhaibh sealbh a ghabhail air ceann a deas an eilein ghabh e air adhart le cruaidh iomairt gus an ceann thrì bliadhna trì campachaidhean mar a theireadh iadsan an do cheannsaich e an tìr gu iomall a deas ann an àite den dùthaich ris an abrar a nis a ghàidhealtachd s e sin an t àite as cuinge den eilean gu h iomlan chan eil ach mìle eadar ceann na friù agus taobh abhainn chluaidh thog agricola sreath dhaingnichean bho mhuir gu muir an siud anns am bheil mu mìle air fad mar chrìoch eadar roinn na ròimhe agus tìr nan cailleannach no caledonia mar a bh aca oirre ghoirteadh gàradh antoninus ris oir b e siud ainm an ìmpire a bh ann nuair a thogadh e bha e fichead troigh air àirde s ceithir troighean fichead air tiughad s dìg leathann dhomhainn air a cladhach ri a aghaidh bha rathad leathann airson nan saighdearan a ruith air a thaobh deas bho cheann gu ceann s bha daingnichean air an togail o cheann gu ceann dheth an uidhe dhà mhìle bho chèile cha robh siud a cumail muinntir nam beann bho bhith an dràsta s a rithist a toirt ionnsaigh air a bhalla s orra san a bha ga dhìon thug gnothach dharien droch bhuaidh air an dùthaich tha sia bailtean mòra ann an alba a phrìomh aiste poileataigs na h alba tha còig oilthighean aosmhor albannach ann siad tha trì oilthighean deug ann an alba gu lèir tha pàipearan naidheachd iomadaidh ann an alba tha an herald an daily record agus the national suidhichte ann an glaschu agus tha an t albannach suidhichte ann an dùn èideann bha pàrlamaid na h alba ann ro ach chaidh cur às dhith le achd an aonaidh mar mhol co chruinneachadh bun reachdail na h alba anns an robh canon kenyon wright na chathraiche stéidhich achd na h alba a phàrlamaid ùr bha a chiad taghadh airson pàrlamaid na h alba anns a chéitean agus ghabh a phàrlamaid a làn chumhachdan anns an iuchair tha am pàrlamaid a taghadh am prìomh mhinistear a tha a stiùireadh riaghaltas na h alba faodaidh pàrlamaid na h alba laghan a dhèanamh a bheireas buaidh air albainn ann an iomadh cùis a bhuineas ri gnothaichean na dùthcha agus faodaidh i ìre bhunaiteach na cìse cosnaidh àrdachadh no ìsleachadh suas ri trì sgillinn san not tha achd na h alba agus achd na h alba a toirt chumhachdan cìse leasaichte do phàrlamaid na h alba agus thàinig na cumhachdan seo an cur an gnìomh gu h iomlan sa bhliadhna bhon uair sin tha cìs an tuarastail air a bhith rud beag nas troma air na daoine beartach ann an albainn seach mar a tha ann an sasainn rud beag nas eutroime air na daoine bochda tha cumhachd aig pàrlamaid na h alba a bhith a dèanamh laghan air raon ghnothaichean air a bheil cùisean tiomnaichte tha iadsan a gabhail a steach tha cuid de chùisean a bhuineas ri albainn ach aig a bheil buaidh air an rìoghachd aonaichte no buaidh eadar nàiseanta gan co dhùnadh le pàrlamaid na rìoghachd aonaichte ann an westminster is e cùisean gléidhte a theirear ri na rudan seo leithid is àbhaist do thaghaidhean do phàrlamaid na h alba tachairt a h uile còig bliadhna an siostam bhòtaidh s e seòrsa de riochdachadh co roinneil a th ann air a bheil an t ainm siostam ball a bharrachd tha dà bhòt aig a h uile neach bhòtaidh aon airson na sgìre phàrlamaid agus aon airson na roinne tha gach duine ann an albainn ga riochdachadh le aon bpa sgìreil agus seachd bpa roinneil tha inbhe cho ionnan aig a h uile bpa anns a phàrlamaid agus faodaidh luchd taghaidh fios a chur gu duine sam bith den ochdnar a tha gan riochdachadh leis a bhòt sgìreil nì an neach bhòtaidh roghainn eadar na tagraichean a tha a seasamh anns an sgìre phàrlamaid aige is e an tagraiche leis an àireamh as motha de bhòtaichean a gheibh an seata tha bpa sgìreil ann uile gu léir an bhòt eile an bhòt roinneil s ann airson pàrtaidh poilitigeach a tha sin no airson duine a sheasas gu neo eisimeileach anns an roinn taghaidh tha ochd roinnean taghaidh pàrlamaid na h alba ann agus seachd seataichean anns a phàrlamaid aig a h uile roinn seataichean uile gu léir anns gach roinn bidh pàrtaidhean a faighinn sheataichean a réir cia mheud bhòt a fhuair iad anns a bhòtadh roinneil agus cia mheud seata sgìre pàrlamaid a fhuair iad tha an aiste seo a bruidhinn mu dheidhinn socair soccer airson seòrsaichean eile faic còdaichean ball coise is e spòrs buidheann poblach a th ann am ball coise gach latha tha milleanan de dhaoine a cluiche agus a coimhead a gheama is e buidheann riaghladh eadar nàiseanta a gheama fifa bho n fhraingis fédération internationale de football association agus tha iad suidhichte ann an zrich an eilbheis tha dà bhuidheann le aon chluicheadair deug ann am buidheann a cluich ris a chèile agus s e amas a gheama am balla a chur ann an lìon a chuspairiche aig an sgioba eile buannaichidh am buidheann a nì sin nas trice chan urrainn ach do na neachan bàire làmh a chur air a bhall nb tha ball coise neo football anns a bheurla glè thric a ciallachadh diofar geamannan ann an astràilia na stàitean aonaichte agus poblachd na h èireann tha a chruinne na nì a tha cruthte mar ball ann an matamataic tha a chruinne uadric bac anns an àbhaist neo mhatamataigeach tha a chruinne air a lìonadh nas cunntasaiche s e seat dhen puing ann am fànas euclidean thomaid a th ann ann an cruinne agus tha astar r bhon a phuing bunaiteach nam fànas sin ann an cruinneadaireachd cho òrdanaich tha a chruinne aig a bheil buillsgean aig x y z agus radius r seat dhen puingean uile x y z mar seo s urrainn dhuinn na puingean a sgrìobhadh air a chruinne le radius r agus buillsgean air a bhun thaobh s e matamataig an t eòlas a tha togte air bun bheachdan a mheud an structair an fhànais agus a chaochlaidh agus an sgoilearachd nan lùib s e rannsachadh nam bun bheachdan seo agus nan ceanglaichean eatorra a tha obair mhatamataichean thathar a dèanamh feum de reasanachadh rianais gus co dhùnaidhean a chur còmhla agus baralachasan ùra a dheasachadh s a dhearbhadh tha dlùth cheangal eadar matamataig agus na saidheansan gu h àraidh fiosaig ged tha aig cuid nach eil saidheans ach ealain a th ann is cinnteach gu bheil gnè inntleachdail aig matamataig tha matamataichean a dèiligeadh ri nithean easchruthach air an sgàth fhèin s e bòidhchead agus eireachdas a cho dhùnaidh a tha cudromach a bheil brìgh aige anns an t saoghal a muigh no nach eil faodaidh e bhith ach tha e soilleir gur e a phongalachd agus an rianas à matamataig a tha aig a bhun stèidh iomadh saidheans s ann à seo a chaidh a h ainmeachadh banrigh nan saidheansan aig an aon àm s ann às na saidheansan a thàinig iomadh ceist mhatamataigeach agus a bharrachd air sin meuran ùra dha dh fhàs am matamataig bhon chunntadh an tomhas agus a bheachdachadh air cumadh cruth agus gluasad nithean bha e riatanach anns a mhalairt an ailtireachd a cheòl reul eòlas agus dealbhadh nan uidheam cogaidh tha leasachaidhean nan smuaintean tùsail am follais anns na sgrìobhaidhean àrsaidh bhon èipheit measophotaim agus na h innseachan ach b e na sean greugaich a thug a phongalachd ris bhon linn sin thàinig ach piseach bheag anns an roinn eòrpa gus an mh linn nuair sin rè linn an ath bheothachaidh thòisich leudachadh mòr luath a mhaireas an diugh chan eil ach beag nar latha an diugh aig nach eil matamataig san teis meadhan agus tha matamataig a cheart cho riatanach dhuinne s a bha e dar sinnsirean agus thàinig seo uile bhon tuigse gu bheil riaghailtean cunntadh na pònarach iomchaidh do chunntadh an airgid no do chunntadh an rud sam bith eile s ann leis a chunntadh fhèin a tha na riaghailtean seo anns an aon dòigh tha riaghailtean le cumaidhean le cruthan agus le caochladh nithean uile a tha easchruthach tha na h innealan easchruthach matamataigeach feumail do cheistean doirbh a dh fhuasgladh anns na saidheansan an innleadaireachd eòlas leighis a mhalairt eaconamachd agus iomadh raon eile s e matamataig gnìomhaichte a theireadh ri seo mar dealachadh a dhèanamh bho mhatamataig ghlan no teòiridheach s e am fuasgladh a tha cudromach ann am matamataig gnìomhaichte far nach eil fìor fhuasgladh ann bidh seòl ann gus fuasgladh fhaighinn a tha cho dlùth ris an fhìor fhuasgladh s a tha riatanach ach chan e seo fuasgladh idir do ghlan mhatamataiche mar a thuirt fear dhiubh tha cuid a tha a smaoineachadh nach eil e gu diofar agus cuid eile aig a tha fios gu bheil an diugh tha na roinnean mòra matamataige s e dùthaich san roinn eòrpa a tha ann an sasainn beurla england bha i na rìoghachd neo eisimeileach chun na mh linn tha i suidhichte ann am breatainn a deas agus s e an dùthaich as motha anns na h eileanan breatannach air am màrt chaidh rìoghachd sasainn aonachadh le rìoghachd na h alba agus chaidh rìoghachd aonaichte na breatainne mòire a chruthachadh s e an aon dùthaich a th ann aig a bheil crìoch tìre air alba tha mu millean duine a fuireach ann an sasainn is e lunnainn am prìomh bhaile agus le sluagh de millean am baile as motha s an tìr is ann bho sasainn agus na sasannaich a thàinig a bheurla tha siorrachdan traidiseanta ann an sasainn chan ann an saidheans sòisealta nàdurra neo diadhachd ach cruinneachadh fiosrachaidh air a chuir an eagar mar is tric s an latha an diugh is e na saidheansan nàdurra a mhain a tha daoine a ciallachadh nuair a chanas iad saidheans is iad na prìomh roinnean de saidheans nàdurra dèiligidh bith eòlas le rudan a tha beo chanar fàs bheairt ri gach nì beag neo mòr lus neo beathaich a tha neo a bha uaireigin beò tha gach nì a tha beò a comharraich seachd comasan gu ìre beag neo mòr comas gluasaid comas a ghabh beathachadh comas ath ghineachaidh comas a chac comas fàs comas tharruinn aille freagairt an seotal is dòcha tha thu lorg speuradaireachd astrology is e reul eòlas no speur eòlas no reuladaireachd saidheans an stutha anns a chruinne chè agus bithidh e a rannsachadh an sgaoilidh an gluasad nan coimeasgadh nan staid agus an rothlas aige bithidh reul eòlas a mìneachadh tuiteamasan a thachras a muigh a chruinne agus an àile aige bithidh reul eòlaichean a sgrùdadh an tùs is rothlas aig cùisean anns an domhan cho math ris na buadhannan fiosaigeach is ceimigeach aca tha reul eòlas a dèiligeadh ri rudan thairis air tomhasan aibhseach bho phlanaidean gu siostaman grèine suas gu reultan reul bhagaidean reul chriosan còmhla ris an stuth eatarra suas ris an domhan fhèin na iomlan a rèir richard cox s e reul eòlas tha e cudthromach iomsgaradh soilleir a dhèanamh eadar reul eòlas a tha na saidheans agus speuradaireachd tha mòran daoine ann nach tuig an difir eadar reul eòlas agus speuradaireachd fiosachd a rèir suidheachadh nam planaidean agus nan reultan is fìor saidheans an reul eòlas ach is geaslanachd agus baoth chreideamh an speuradaireachd is ann ro chumanta mì thuigse mu dheidhinn an dà chuspair seo fhathast a rèir richard cox s e speuradaireachd tha litreachas anns a ghàidhlig mu dheidhinn reul eòlais nas pailte na litricheas mu dheidhinn saidheans eile air bith is e leabhar feumail reul eòlas leis an ollamh pàdraig moore eadar theangaichte le iain aonghas macleòid faic clàr fiosrachaidh shìos ann an àireamhan agus dh fhoillsich gairm alt reul eòlas airson luchd tòiseachaidh le garbhan macaoidh còmhla ri foirlionadh clàr briathran reul eòlais agus eòlaidheachd sgrìobh ùghdar reul eòlas airson luchd tòiseachaidh cha tèid agam air creidsinn nach robh ar sinnsearan eòlach air a mhòr chuid de na reul bhaid as cudthromaiche gu h àraid nan robh iad a seòladh air an àrd chuan ach a rèir coltais cha do chuir iad ainmean air mòran dhiubh dh aithnich iad an grioglachan an crann arain slighe chloinn uisnich a ghalacsaidh againne ach glè bheag eile b aithne dhaibh reul na maide agus reul an fheasgair bheunus no planaid eile nuair a dh èireas i roimh ghrèin agus an dèidh laighe na grèine ach gu cinnteach cha b urrainn daibh na planaidean eugsamhail eadar dhealachadh co dhiù cha robh iad comasach air na planaidean as fhaide ás fhaicinn a bharrachd air na reultan dh aithnicheadh iad na dreugan a thuiteadh air uairibh on speur ged nach robh fios aca dè an nàdur sa bhliadhna dh fhoillsich ministear apainneach dom b ainm duncan macnair connell leabhar gàidhlig fon tiotal beurla an fhoillsich an iris leabhar ainmeil an gaidheal sreath de deich aistean air cruinn chorpaibh soillseach nan speur leis an t urramach alasdair mac griogair a sgrìobh fon ainm phinn sgiathanach tha sa ghàidhlig ann bhon mh linn gheibhear bathar bog amharc lann nam planaidean agus nam speuran is ann an innleadaireachd am proifeasan a chuireas saidheans nàdurra an gnìomh a chruthaich goireasan freagarrach ri feumalachdan dhaoine canar innleadair neach innlichidh riutha a tha a sas ann is e freumh fhacal de innleadair innlich gnìomhair a tha a ciallachadh a bhi cruthachadh rudan as ùr tha seo an co mheas leis an fhacal èireannach innealtoir a tha stèidhichte air an fhacal inneal a dh aindeoin sin is e obair nan innleadair a bhith ri dhealbhadh agus ri dhèanamh innlean agus neo obraichean ùr a fhreagaireas ri feum an latha tha bunachar na proifeasan a dol ar ais ri linn nan righ nuair a bha innleadair na h oifigear arm le eòlas a thogail obraichean dìonaidh agus ionnsaigh meinichean mar eisimpleir còmhla le innealan chogaidh muilnean fùdair is an leithid mu deireadh an mh linn chruthaich iain smeaton an ceann iar na sasainn an stoidhle civilian engineer airson a fhèin agus esan a tairgse seirbhisean teicniuil stèidhichte air tuigse de feallsanachd nadurra anns an t saoghal sìobhalta i e taobh a muigh laghan an arm bha seo co aimsireil le toiseach de car a mhuiltean a ghnìomhachas agus lorg smeaton agus na luchd innlichidh a thànaig as an déidh fèille airson na seirbhisean aca an cruthachadh sgeamaichean airson canalaibh agus drochaidean còmhla le rathaidean taighean solais muilnean uisge agus obraichean mèinnearachd mus an deach iad a steach tràth s an mh linn air innealaibh stoith rathaidean iarrainn agus roimhe deireadh an linn dealanachd agus conaltradh dhealain anns an mh linn chuir muileannan de innleadairean an saor bheatha a steach ri leasaicheadh de rèidio itealanan agus coimpiutairean ged s chaidh iad air ais cuideachd ri leasachadh de innealan chogaidh cumhachd mhor gu leòr a dhèanamh milleadh air an t saoghail cha mhòr nach eil innleadair air dealbhadh neo air dèanamh a h uile rud a chleachdas sinn gach latha carbad is e innleadairean a dhealbh e rathad is e innleadair a dhealbh e drochaid is e innleadair a dhealbh i solas dhealain is e innleadair a dhealbh sin agus an uidheam gu lèir a tha cruthachadh an dealain agus h uile sian eile a bhitheas na ruith air dealan tuigsear gur e proifeasan ioma fhillte a tha ann an innleadaireachd mar sin s an latha an diugh tha innleadaireachd roinnte eadar caochladh sgoiltean is iad na prìomh roinnean den phroifeasan s i cànan dùthchasach na h alba a th anns a ghàidhlig s i ball den teaghlach de chànanan ceilteach dhen mheur ghoidhealach a tha anns a ghàidhlig tha goidhealach a gabhail a steach na cànanan gàidhealach gu lèir gàidhlig na h èireann gàidhlig mhanainn agus gàidhlig agus gu dearbh chan eil anns an fhacal goidhealach ach seann fhacal a tha a ciallachadh gàidhealach tha mu ga bruidhinn ann an alba tha a h uile cànan gàidhealach air fàs bhon t seann ghàidhlig a bhathar a bruidhinn o chionn còrr is mìle bliadhna an cànan ris an canar old irish mar is trice anns a bheurla ged a bhiodh old gaelic nas cuimsich ann an alba canar scottish gaelic scots gaelic no gu tric gaelic a mhàin ris a chànan air taobh a muigh na h alba bidh feadhainn ag ainmeachadh na gàidhlig mar scottish no scots ach chan eil seo cumanta ann am beurla na h alba oir tha ciall an dara fhacail seo air atharrachadh tarsainn air na linntean gu bhith a ciallachadh na beurla ghallda ris an canar scots lowland scots no lallans agus doric anns a chainnt fhèin s i a ghàidhlig an cànan dualchasach aig na gàidheil agus tha ceangail daingeann aice ri gàidhlig na h èireann ge tà tha àite fhathast aig a ghàidhlig ann an dualchas na h alba agus cha do chaill i a riamh a h inbhe gu lèir mar chànan nàiseanta na h alba agus s iomadh albannach a bhios ag aithneachadh an àite chudromaich aice anns an dùthaich agus ann an eachdraidh na dùthcha ach cuiridh feadhainn eile dì meas oirre mar chànan roinneil gun àite no eachdraidh ach air a ghaidhealtachd agus ann an innse gall s e cànan eachdraidheil do chuid mhòr de dh alba a th anns a ghàidhlig agus is ann air na seann ghàidheal air an tug na ròmanaich scotti san laideann a chaidh alba ainmeachadh mar scotia no scotland anns a chànan ghallta chan eilear cinnteach air dè cho fada s a tha eachdraidh na gàidhlig ann am breatainn a tuath ach tha fianais ann bho ainmean àite gun tàinig luchd àiteachaidh gàidhealach gu math tràth agus ann am mòr àireamh do na rannaibh ann an gall ghàidhealaibh mus robh rìoghachd dhál riata air a stèidheachadh timcheall ad tha a ghàidhlig air a bhith ga bruidhinn ann an alba fad còrr is bliadhna bhon a thugar a nall à èirinn i le na fògarraich a thathaich ann an dail riata mòr thir cuimseach far a bheil earra ghàidheal an diugh bhon toiseach seo sgaoil a ghàidhlig a mach tron mhòr chuid dhen dùthaich agus gu innse gall a gabhail àite nan cruithneach agus nan treubhan ceilteach eile a bha san tìr cha do dh fhuirich taobh a muigh alba ghàidhealach seo ach a mhàin gallaibh fìor earra dheas na dùthcha agus na h eileanan aig tuath le sin feumaidh gun deach a ghàidhlig a bhruidhinn sa mhòr chuid na dùthcha agus tha i air dìleab fhàgail ann an ainmean àite na dùthcha le stèidheachadh rìoghachd dhál riata mu àm na mh linne agus e a dèanamh ceangail eadar an seann roinn de dh ulaidh ann an taobh a tuath na h éireann agus taobh siar na h alba dh fhàs cumhachd agus sgaoil na gàidhlig agus bha buaidh mhòr aig an eaglais ghàidhealaich air a chànan agus i a sìneadh a mach tarsainn air breatainn a tuath tha dearbhadh ainmean àite a sealltainn gun robh a ghàidhlig ga bruidhinn anns na gall ghàidhealaibh mun mh no mh linn an dèidh greis ghabh a ghàidhlig àite cànan nan cruithneach gu tuath an uisge for agus cho fadalach ris an mh linn b e scottis an t ainm a bha orra anns a bheurla san naoidheamh linn às dèidh bhreith chrìosda bha ceannard nan gàidheal coinneach macailpein air na cruithnich agus na gàidheil a thoirt còmhla agus bha e mar a chiad riaghladair air alba mòr raon a bha a gabhail a steach a mhòr chuid de dh alba tuath air aibhnichean fhoirthe agus chluaidh chun an latha an diugh cleachdar an t ainm alba airson na dùthcha air fad bha a ghàidhlig aig a h àrd ìre san mh linn ach nuair a phòs máel coluim iii maol chaluim ceann mòr margaret ann an b i a bheurla cànan a chùirt agus thòisich crìonadh na gàidhlig bhon sin bha cùisean air an dèanamh nas miosa leis a gheur leanmhainn a rinneadh air a ghàidhlig le mì leasan malairteach agus le daoine a tighinn a staigh as ùr tha e coltach ge tà gun robh an sluagh fhathast a bruidhinn na gàidhlig gu mun àm seo thòisich an cànan a fàs diofraichte bho ghàidhlig na h èireann thòisich a ghàidhlig a crìonadh air tìr mhr na h alba mu thoiseach na mh linn agus leis a seo thòisich i a bhith a call a h inbhe mar chànan nàiseanta mu thoiseach na mh linn bha sgeul air tighinn mì rùn mòr nan gall agus cò strì eadar na h albannaich ghàidhealach agus na h albannaich ghallda ged a bhàsaich a ghàidhlig anns a chuid as motha den ghalldachd bha i fhathast ga bruidhinn ann am pàirtean charraig agus na gall ghàidhealaibh nam measg cho fadalach ris an mh linn ann am bliadhnaichean tràtha an mh linn dh atharraich na goill ainm na gàidhlig bho scottis gu erse agus sin a ciallachadh èireannach chleachdadh scottis bhon uair sin mar ainm airson buidhinn de dhual chainntean a dh fhàs bho bheurla meadhan aoisean middle english a bha ga bruidhinn am broinn rìoghachd na h alba chruthaich sin sgaradh eadar na daoine ann an alba aig an àm agus chunnacas na gàidheil mar sluagh chèin chrìon an cànan gu mòr le sgiùrsadh nan gàidheal an dèidh blàr chuil lodair an air sgàth s gun do dh fhàs na cinn cinnidh nan uachdarain às dèidh blàir chuil lodair dh fhàs sgaradh eadar na daoine agus na h uaislean bha na uaislean a measgachadh le muinntir an deas a bruidhinn beurla agus ghabh iad thairis cleachdaidhean gallda mar sin chaidh iad an ceangail ri muinntir na gàidhealtachd a dh fhàs bochd chuir an scottish society for the propagation of christian knowledge sspck sgoiltean air a ghàidhealtachd gus cur às do cleachdaidhean gàidhealach agus cànan nan gàidheal bha iad den bheachd gun robh sin a leasachadh muinntir na gàidhealtachd bhon a sin bha droch inbhe aig a ghàidhlig oir cha robh ach na daoine bochda ga bruidhinn agus na daoine cumhachdail a bruidhinn na beurla san mh linn bha àireamh nan daoine agus le sin an luchd labhairt a crìonadh gu luath air sgàth fuadaichean na gàidhealtachd b e cunntas sluaigh a chiad fhear a chunnt àireamh luchd bruidhinn na gàidhlig agus chaidh a chlàradh ann an alba aig an àm sin ach bha imrich air falbh bhon ghàidhealtachd foghlam sa bheurla agus buaidh nam meadhanan gallda a ciallachadh gun robh a ghàidhlig a sìor chrìonadh tron fhicheadamh linn sa chunntas sluaigh ann an cha robh ach air an clàradh mar luchd bruidhinn na gàidhlig an treas cuid de na bha ann ceud bliadhna ma bu tràithe faic cuideachd bàird ghàidhlig seachd ealain ceòl gàidhlig tha beul aithris agus dualchas litreachais làidir aig a ghàidhlig agus i air a cleachdadh mar chànan nam bàrd fad linntean tha ceòl tradaiseanta gàidhealach air fàs nas coileanta bho na an agus tha barrachd is barrachd phàrantan a togail an cuid cloinne tro mheadhan na gàidhlig tha stèisean gàidhlig aig a bhbc a sgaoileas cuideachd còmhla ris a ghàidhlig èireannach raidi na gaeltachta tha prògraman gàidhlig air an telebhisean air an sgaoileadh leis a bhbc cuideachd air a bheil fo thiotalan beurla nì stv pàirt albannach aig itv cuid prògraman gàidhlig air a shon fhèin agus don bhbc tha e comasach do dhaoine le freeview teleg fhaighinn a sgaoileas fad uair a thìde gach feasgar thòisich seanail ùr digiteach bbc alba air an t sultain a tha ri fhaicinn tro sky agus freesat s e co obrachadh eadar bbc scotland agus mg alba a th ann tha mg alba na iomairt ùr air a maoineachadh le riaghaltas na h alba gus craoladh gàidhlig a bhrosnachadh tha an stràc throm aig fuaimreagan na gàidhlig leis na litrichean à è ì ò ù tha an stràc gheur air uairibh air fhaicinn ann an sgrìobhaidhean le é agus comharraichte ach am bitheantas tha stràc throm aig a h uile fuaimreag tha dualchas ceilteach aig a chuid as motha de dh fhacail ghàidhlig ach tha mòran fhacal sa chànan bho chainntean eile ris an canar facail iasaid tha mòran dhiubh a tighinn bho laideann muinntir is didòmhnaich bho monastrium is dies domini seann ghreugais le buaidh mhòr air an roinn diadhaidh eaglais is bìoball bho is lochlannais nàbaidh is sgeir bho nábi is sker eabhra an t sàbaid is aba bho is agus beurla briogais is maicreafòn bho britches is microphone tha oidhirpean ann an cànan ùrachadh tro cruthachadh nua fhacail a bheanas ri adhartasan agus atharraichean a rèir teicneòlais agus cùisean eile co cheangailte ri beatha an latha an diugh ach s tric a thèid am facal beurla a ghabhail agus a chur ann an litreachadh na gàidhlig mar eisimpleir telebhisean bho television s e cian dealbh ainm eile sa ghàidhlig air a shon nach eil cho cumanta coimpiùtar bho computer ainmean eile nach tèid cleachdadh aireamhadair bocsa fiosa leis na gnìomhairean mar eisimpleir is tric a thèid facail na beurla a chleachdadh le deireadh gàidhlig eadh no an leòdhas igeadh mar eisimpleir tha mi a watcheadh watchigeadh an telly an àite tha mi a coimhead air a chian dhealbh a dol san cùrsa eile tha buaidh air a bhith aig a ghàidhlig air a bheurla ghallda agus beurla gu ìre gu h àraidh beurla na h alba tha facail iasadach bhon ghàidhlig gus na cànanan seo mar ben beinn brogue bròg clan clann glen gleann strontium sròn an t sìthein slogan sluagh ghairm whisky uisge agus loch dhrùidh fòn eòlas na gàidhlig gu math blas beurla na gàidhealtachd mar eisimpleir ann an gàidhealtachd mar sin tha x amhail loch is albannach glè choitidh gàidhlig na h éireann gàidhlig gàidhlig mhanainneach gàidhlig ged a thòisich iomairt eadar nàiseanta nam pàircean nàiseanta às dèidh brosnachadh albannaich ainmeil john muir eilthireach à dùn bàrr dha na stàitean aonaichte cha d fhuair alba fhèin a chiad phàirc nàiseanta gu mdash pàirc nàiseanta loch laomainn agus nan tròsaichean a gabhail a steach na tròiseachan loch laomainn bràid albainn agus pàirt de chòmhall a tuath thàinig an dara pàirc pàirc nàiseanta a mhonaidh ruaidh ann an ach bha deasbad ann an toiseach mun ainm cheart sa ghàidhlig an coimeas ri beurla chan e an càrn gorm ach aon bheinn anns an t sreath air a bheil an t ainm am monadh ruadh is e an t eilean luinn beurla luing aon de na h eileanan sglèat ann an latharna agus faisg air an òban tha e suidhichte ann an comhairle earra ghàidheal agus bhòid is iad na bailtean tobar dhonnchaidh culapoll agus black mill bay fhad s a bha duine a fuireach ann an luinn anns a bhliadhna a rèir cunntas sluaigh cha robh ach duine a fuireach anns an eilean ann an a nis is iad na prìomh ghnìomhachasan turasachd a glacadh nan giomach agus tuathanachas mhart tha luinn ainmeil airson dà rud gnìomhachais an sglèat agus pailteas luchd buannachaidh aig a mhòd bha gnìomhachais an sglèat cudromach anns an eilean le cuaraidhean ann an tobar dhonnchaidh gus an deach an cuaraidh mu dheireadh a dhùnadh ann an bhuannaich nan nicaonghais bonn òir a mhòid ann an sandy brown ann an agus hughie maccuidhein ann an s e luinneach a chanar ri duine a bhuineas do luinn no piocach mar far ainm is e earra ghàidheal no eàrr s e sin oirthir nan gàidheal an ceàrn tùsail ann an alba far an do shuidhich na gàidheil mu dheireadh dh fhàs an tìr imrich seo gu bhith an rìoghachd dail riata tha mòran làthairean ro eachdraidheil ann mar samplair aig dùn athad tha earra ghàidheal eachdraidheil a gabhail a staigh earra ghàidheal meadhanach latharna na leth eileanan cinn tìre agus còmhall agus na h eileanan ìle diùra colbhasa muile giogha còmhla ri àird nam murchan a chaidh na phàirt de roinn na gàidhealtachd ann an is iad na bailtean cudromach an t òban inbhir aora ceann loch gilb dùn omhain agus ceann loch chille chiarain is e an gearasdan fort william sa bheurla ainmeachadh airson an rìgh uilleam iii shasainn is ii alba prìomh bhaile loch abar agus còmhla ris an òban aon de n dà bhaile as motha anns a ghàidhealtachd an iar tha e na cheann uidhe coiteanta airson làithean saora agus a tighinn an dèidh dùn èideann thatar ag ràdh gur e an dara ceann uidhe turasachd ann an alba bithidh sluagh a bhaile a dùblachadh as t samhradh air sgàth uidhir a luchd turais a bhitheas a tighinn a steach chaidh am mòd nàiseanta a chumail sa ghearasdan loch abar sna bliadhnaichean agus thòisich sgoil ghàidhlig loch abar bun sgoil làn ghàidhlig sa bhliadhna ann an togalach ùr air rathad àird dhobhair bha gàidhlig aig daoine ann an tha an gearasdan a gabhail a staigh na bailtean beaga caol clagan is inbhir lòchaidh agus tha e faisg air a chlachan croitearachd blàr mac faoilteach agus na bailtean beaga drochaid an aonachain agus omhanaich tha am baile air an rathad a eadar glaschu agus inbhir nis agus cuideachd far an tòisich rathad nan eilean a dh ionnsaigh malaig is nan eileanan tha an gearasdan ainmeil mar am baile aig cas beinn nibheis am beinn as àirde ann an alba agus ann am monadh dhruim uachdair ach tha mòran bheanntan eile mun cuairt air a bhaile mar meall an t suidhe agus am monadh mu thuath druim fada tha am baile air oisean dà loch mdash loch iall agus an linne dhubh tha an gearasdan am meadhan dùthaich clann chamshron agus chaidh an gearasdan no daingneach a shuidheachadh gu tùsail a chumail nan gaidheal fodha an dèidh an ar a mach seumasach bha baile beag nas tràithe ann aig inbhir lòchaidh làrach a bhlàir ainmeil cath inbhir lòchaidh tha camanachd no iomain air a bhith ga cluich o chionn da mhìle bliadhna leis na gàidheil thug a chiad ghàidheil an geam leatha a èirinn nuair a ràinig iad dal riata ann an linn chaluim chille tha iomain ga chleachdadh mar gnìomhair cuideachd gu bitheanta anns a ghàidhlig an àite a bhith ag ràdh tha mi a cluich camanachd no tha mi a cluich iomain bithear ag ràdh tha mi ag iomain thèid iomain a chleachdadh cuideachd a thaobh a bhith a trusadh sprèidh is caoraich aig aon àm bha daoine ga cluich air feadh na dùthcha m e bearaig a tuath gallaibh is glaschu ach latha an diugh tha e làidir ann an srath spè an t eilean sgitheanach agus an gearastan agus àiteachan eile air feadh na gàidhealtachd le grunn sgiobaidhean anns na bailtean mòra thòisich oileanaich is maoir shìthe ghàidhealach clubaichean cuideachd b àbhaist dha iomain a bhith air a cluich tron gheamhradh leis a bhliadhna a tòiseachadh anns an lùnasdal is a dol gu cèitean mar ball coise gu mì fhortanach chan eil an t sìde air a ghàidhealtachd uamhasach coibhneil aig an am seo s mar sin uaireannan shìneadh a bhliadhna gu iuchar uaireannan a crìochnachadh cha mhòr cola deug mus do thoisich an ath bhliadhna ann an cho dhùin na clubaichean airson sgeama gearr ùine de dh iomain san t samhradh a chur air bhog bha seo air leth soirbheachail le barrachd gheamannan gan cluich air an dearbh latha ged bha trioblaidean le cus geamaichean riochdachaidh gun fheum ag adhbhrachadh cus cinn sheachdain ban anns an t samhain le mòran moladh bho chomunn na camanachd chaidh iomain samraidh a dearbhadh gu tur le taghadh cha mhòr aon ghuthach ged bha sgiobaidhean mòra mar baile ùr an t slèibh ceann a ghiuthsaich agus kyles athletic a cur na h aghaidh gus a mhionaid mu dheireadh tha an t seusan a ruith bhon màrt gun dàmhair s e comunn na camanachd a th anns a bhuidheann stiùiridh aig camanachd agus tha dleastanas aca urra ri riaghailtean a gheama tha bòrd stiùiridh aca ged thug na gàidheil camain leotha air feadh an t saoghail nuair a dh imrich iad a alba às dèidh cùil lodair agus nam fuadaichean is gun deach iomadach gheamannan a chluich ann an àiteachan cho sgapte ri patagonia gu astràilia chaidh an cleachdadh seo a bith as deidh greis chaidh rannsachadh mìorbhaileach a dhèanamh air seo le ùisdean d macillfhinnein mar phàirt den tràchdas acadaimigeach aige a dh aindeoin seo chaidh an geama ath bheothachadh ann an aimearaga a tuath anmoch sna an le camanachd california a tuath a chaidh a thòiseachadh le daoine aig an robh uidh anns a gheama agus ann an cultar na h alba a nis tha barrachd sgiobaidhean air èirigh air taobh an iar ameireaga agus ann an texas thàinig california a tuath gu alba anns an t samhradh is e a tha anns an lagh ach àlach de riaghailtean stèidhichte air feadh nàisean is gnìomh an lagh an inbhe a dhaingneachadh aig gach pearsa nì an lagh seo le ainmeachadh an dà chuid còirichean pearsanta aig daoine anns a choimhearsnachd agus dleasdanasan pearsanta air daoine ris a choimhearsnachd tha laghan treubhail air a bhi stéidhichte aig ìre an treubh air feadh an t saoghal bho toisich tìm ach is ann do linn na seann greugais a thoisich feallsanaich a ghabhail beachd air nàdar nan lagh còmhla le conceapan de ceartas an cothrom le dleasdanasan nan daoine agus cumhachd nan rìghrean anns an latha an diugh tha siostam lagh fa leth stèidhichte aig gach dùthaich neo eisimileach air feadh an t saoghal tha an suidheachadh seo a leantainn air an ceart riatanach ri féin riaghaladh a tha gach dùthaich a gléidheadh is buadh de dùthaich neo eisimileach an ceart a dhèanamh laghan dhi pein is lagh eòlas an roinn de feallsanachd a dhéiligeas leis an lagh is lagh siobhalta an roinn den lagh a dhéiligeas le còirichean sheilbh m e seilbh de bathair seilbh de fearann is lagh eucoirean an roinn den lagh a dhéiligeas le eucoir m e meirle muirt tha i a gabhail a steach lorg eucoirich cuir casaidean gan aghaidh agus ma bhitheas an cuirt gan lorg ciontach tha i a leigeil sìos raon de peansachaidhean a tha freagarrach ris an eucoir is e a tha ann an lagh eadar nàiseanta corp lagh a tha a riaghladh na càirdeasan eadar dùthchannan neo eisimileach air barrachd an sin tha roinn mor an siostam chaidh gleidheadh air lagh na h alba na siostam lagh fa leth bho lagh na sasuinn fo achd an aonaidh de is e achd an aonaidh air a reachdadh le parlamaid na h albainn agus le parlamaid na sasuinn a sguab as an da phàrlamaid neo eisimeileach sin agus a stèidhich an rìoghachd aonaichte le pàrlamaid ann an westminster a mhàin is e a tha ann an ailtire fear neo té a dhealbhas togalaichean chanar ailtireachd ris an saor seo agus measar anns an latha an diugh gur e ealdhain proifeasan a tha ann tha an stoidhle ailtire dìonta ann an lagh na h alba agus iomadh dùthchannan eile tha sin ri ràdh nach faod neach sam bith a chumail a mach gur e ailtire a tha ann mur eil e na bhall de comann ailtireachd proifeiseanta na tìre feumaidh do ailtirean a chumail ri riaghailtean proifeiseanta anns an obair acasan an da chuid a dhìon muinntir na dùthcha bho dhroch ailtireachd agus a dhìon deagh ainm na h ealdhain tha eachdraidh na proifeasan seo ann an eòrpa a dol air ais ris na meadhan aoisean b e iadsan a ghin proifeasan na h ailtireachd mar a chì sinn i an diugh na maighstir clachairean a bha os cionn togail de arosaibh àrd eaglaisean eadar an mh cheud agus an t ath leasachadh anns an mh linn ged a tha ailtirean air a bhith ri dealbhachadh togalaichean cudthromach os cionn ceudan nan bliadhna chan ann gu tric a bhiodh iad a dealbhachadh taigheadas prìobhaideach ach airson daoine air leth bheartach is ann mar sin ann an alba mar eisimpleir chithear seann taighean mòra nan uachdaran a chaidh air dealbhachadh a rèir stoidhlean a bha fasanta san latha air feadh na h eòrpa ach far a bheil taighean co aimsireil nan daoine cumanta fhathast maireannach lorgar gu bheil na taighean beag seo a leantainn cruth cumanta na sgìre mar is tric tha na stoidhlean ionadail seo a comharrachadh chan ann a mhàin linn an togail ach an stuth togail a bha so gheibhte gu saor anns an sgìre aig an àm faodar litreachas a roinn a rèir a nàdair fhìrinnich no neo fhicseanail no neo fhìrinnich no fhicseanail no a rèir a dhòigh sgrìobhaidh an e rosg no bàrdachd a th ann no a rèir a ghnè m e nobhail sgeulachd dràma anns na làithean seo ge tà s tric a bhios am facal litreachas a comharrachadh cuideachd chleachdaidhean labhairteach agus beul aithriseach a bharrachd air teacsaichean sgrìobhte annta fhèin am measg nan teacsaichean litreachais a bu shine tha eipic de ghilgamesh à sumer agus leabhar nam marbh às an èipheit s mathaid roimhe rc no na vedathan às na h innseachan s mathaid roimhe rc chan eilear cinnteach dè cho seann a tha iad oir dh fhàs iad bho beul aithris mus robh iad air an cur air a phàipear thathar a smaoineachadh gur ann bhon mh linn rc a tha ilias agus odysseia le homer a thòisich litreachas greugach is ròmanach clasaigeach airson na linntean cha robh fàrmhorachd litreachais ann an diofar cheàrnan den t saoghail cothromach leis nach robh gu leòr eadar obrachaidh ann eadar culturan sònraichte mar cultar na roinn eòrpa cultar arabach innseanach sìneach no seapanach mar sin s ann doirbh tuairisgeul a thoirt air litreachas an t saoghail san fharsaingeachd anns na linntean mu dheireadh thòisich na diofaran seo ri dhol à sealladh aig an aon àm ge tà bha buaidh dona ann air na cultaran agus litreachasan mion chuid aig deireadh na mh agus toiseach na mh linn thàinig atharrachaidhean eile le nochdadh mheadhanan ùra mar rèidio telebhisean an t eadar lìon no leabhraichean eileagtronaigeach s e prìomh bhàrd gàidhlig an fhicheadamh linn a bh ann an somhairle macgill eain an dàmhair òsgaig an t samhain inbhir nis dh atharraich e saoghal bàrdachd na gàidhlig gu tur nuair a dh fhoillsich e dàin do eimhir ann an tha an sreath bàrdachd seo a suathadh air gaol briseadh cridhe an cuilthionn cogadh sìobhalta na spàinne ùisdean macdhiarmaid co mhaoineas is nàiseantachas uaireannan anns an aon dàn rugadh somhairle macgill eain ann an an dàmhair ann an òsgaig baile beag ann an eilean ratharsair fhuair e foghlam òige an toiseach ann an ratharsair fhèin agus an uair sin anns an àrd sgoil ann am port rìgh air gach taobh bha na daoine bhon tàinig e tàlantach a thaobh òran ciùil agus bàrdachd bha dithis pheathraichean agus ceathrar bhràithrean anns an aon teaghlach ri somhairle agus bha tàlantan sònraichte nam measg fhèin cuideachd bha an eaglais shaor chlèireach làidir ann an ratharsair nuair a bha macgill eain òg s e cuspair dha rìribh inntinneach a th ann cuideachd dè a bhuaidh a bha aig an eaglais air a shealladh air an t saoghal agus air beatha tha facail agus ìomhaighean a bhuineas do chreideamh a nochdadh tric na obair agus chithear e gan cleachdadh gus teachdaireachd làidir a thoirt mu ar coinneamh mar eisimpleir anns a bhàrdachd is ann air bochdainn a bhaile mhòir a tha e a bualadh ann an tha e ga rùsgadh fhèin agus ag ràdh gur e cridhe sgàinte a tha aige san dh fhàs e an àird le beartas de bheul aithris ga chuairteachadh agus còmhla ri sin bha e geur mhothachail air eachdraidh riaslach a dhaoine tro na linntean ghabh bràthair a sheanar pàirt anns an strì ainmeil a ghabh àite ann am bràighe an eilean sgitheanaich ann an bha cuimhne nan tachartasan sin fhathast beò air beul an t sluaigh an uair a bha somhairle òg agus tha a h uile coltas gun do rinn iad làrach dhomhain ann chaidh e dhan oilthigh dhùn éideann ann an bha an t ollamh herbert grierson ga theagaisg is bha ùidh aig macgill eain ann am bàrdachd john donne is na bàird metaphysical eile fhad s a bha e anns an oilthigh choinnich e ri feadhainn dhan tug e àite mòr a thaobh litreachais nam measg sin bha seumas caird agus seòras elder davie agus bha càirdeas dlùth eadar an triùir aca an uair a bha e na oileanach gus dreuchd na teagasg a thoirt a mach choinnich e ri ùisdean macdhiarmaid bha tarraing mhòr eadar an dithis agus lean sin gus an do bhàsaich macdhiarmaid ann an tha gu leòr den bheachd gun do ràinig somhairle macgill eain inbhe a cheart cho urramach mar bhàrd ri macdhiarmaid agus ri edwin muir thòisich somhairle a teagaisg anns an àrd sgoil ann am port rìgh ann an agus ghluais e do thobar mhoire ann an tha e fhèin a dèanamh aithnichte gun robh buaidh mhòr aig àilleachd trioblaidean agus eachdraidh mhuile air is ann dhan àm sin a bhuineas a bhàrdachd dhrùidhteach ann an chaidh e a dhùn éideann choinnich e an sin a rithist ri raibeart garioch air an robh e eòlach mar bhàrd bho bha iad san oilthigh nochd leabhran de bhàrdachd an dithis seventeen songs for sixpence ann an as t fhoghar a bhliadhna sin chaidh a thogail dhan arm agus chaidh e a thrèanadh ann an sasainn deireadh chaidh a chur dhan èiphit shruth bàrdachd gu math làidir bho na chunnaic agus na dh fhairich e ann an sin mar ann an latha foghair tha e a sgrìobhadh mu dhèidhinn na daoine eile a chaidh mharbhadh anns a chogadh neas a bha esan beò gun fhaighneachd dhinn cò b fheàrr no bu mhiosa ar leam cho diabhlaidh coma ris na sligean sianar marbh ri mo ghualainn latha foghair s e runrig am prìomh chòmhlan ciùil ròc riamh a thàinig a mach à gàidhealtachd na h alba thòisich iad ann an mar the run rig dance band anns an eilean sgitheanach s iad ruaraidh dòmhnallach giotàr is giotàr beus agus calum dòmhnallach drumaichean dithis bhràithrean à uibhist a tuath agus bocsa à port righ a bh anns a chòmhlan bho thùs às a dhèidh seo ghabh donaidh rothach ann cuideachd mar sheinneadair is chluicheadair giotàir s iad calum agus ruaraidh dòmhnallach sgrìobhadairean nan òran b àbhaist do dhonaidh rothach a bhith na phrìomh sheinneadair ach dh fhàg e airson cùrsa beatha poileataigeach mì shealbhach leis a phàrtaidh làbarach bha peadar wishart nas sealbhaiche anns an obair a bha aige leis a phàrtaidh nàiseanta chanar àiteachas ris a gnìomhachas a tha ann am fàs barra air talamh chanar talamh àiteachais ri fearann a tha freagarrach ri fàs barra is fàs bìdh am prìomh chuimse aig àiteachas tha àiteachas na bhunait do iomadh feumalachdan caochlaideach an dà chuid biadh agus eu biadh tha toraidhean eu biadhachd coltach ri cotan diut agus rubair ana cudromach an cuid tiribh ach ann an alba tha prìomhachas aig biadh agus chan eil mòran luach anns na toraidhean eu biadhachd coltach ri cloimhe agus bian no seiche tha àiteachas eu coltach ri gnìomhachasan eile ann an iomadh dòigh tha gnìomhacasan seirbhis a cruthachadh thoraidhean nach eil riatanach ri beatha nì carbadan agus àirneis beatha nas comhfhurtail ach faodaidh daoine a bhi beò às an aonais chan urrainn dhuinn a bhi beò as aonais biadh is ann mar sin a tha àiteachas an gnìomhachas a bu chudthromaiche air feadh an t saoghail agus tha e a tarraing an uimhir riaghaltasan dha fhèin is gann gu bheil dùthaich san t saoghal às aonais ministearachd airson àiteachas ged a bhitheas gach gnìomhachas eile a tighinn còmhla fo aire aon mhinistearachd a mhàin tha àiteachas na phàirt cudthromach de chroitearachd air taobh sear na gaidhealtachd mar eisimpleir anns an eilean ghoirid far a bheil croitean cho mòr ri acair a gèilleadh cruithneachd eòrna agus coirce ceart cho math s a tha na tuathanasan air machair siorrachd inbhir narann beagan mìltean dhan ear chan eil mòran àiteachas croitearachd a dol air taobh siar na dùthcha anns an latha an diugh far a bheil an aimsir nas fliuch nan taobh sear agus nas fliuch an diugh na bha e o chionn fichead bliadhna a dh aindeoin sin tha gairnealachd croitearachd air tilleadh ris an eilean sgitheanach ratharsair agus loch aillse rè an deichead a chaidh agus comann companaidh coimhearsnachd ga co òrdanachadh agus ga bhrosnachadh ged nach eil mòran chroitearan ri àiteachas anns an latha an diugh is fheudar dhuinn aithneachadh gu bheil àiteachas riatanach do chroitearachd às aonais àiteachas cha b urrainn do chroitearan a bheathaich an spreidh aca tron gheamhradh bha croitearan ri àiteachas air feadh nan sgìrean croitearachd sìos ri na an is e ghiulan bhathair saor còmhla leis na beanntan bhidhe a dh èirich san roinn eòrpa aig deireadh na an a chuir às àiteachas croitearachd air an taobh siar aig a cheann thall o chionn s gun do dh fhàs e nas saoire biadh sprèidh a cheannach a steach o sgìrean eile le aimsir agus fearann nas fhearr na bha e a bhith ga fàs aig an taigh tha cothrom an gun tig a chuibhle mun chuairt anns na beagan bliadhnachan a romhainn is e buidheann phoblach neo roinneil ndpb a tha ann am bòrd na gàidhlig a tha stèidhichte le agus cunntachail do mhinistearan na h alba bidh uallach air bòrd na gàidhlig alba airson stiùireadh iomlan is riaghladh plana nàiseanta na gàidhlig chaidh bord na gàidhlig a stéidheachadh ann an tha ceann oifig a bhùird ann an inbhir nis chaidh bòrd na gàidhlig ath stèidhicheadh aig inbhe ughdarras reachdail le achd na gàidhlig an lùib an ath stéidheachaidh seo is e cuasai autonomachd eagaireachd riaghaltais naiseanta caurn a tha ann le na dleasdanasan reachdail don stàit a tha tighinn an lùib na h inbhe sin is e gnìomh a tha ann an fhoghlam an gnìomh a tha ann an ionnsachadh le amas a thogail comas inntinn air feadh an t saoghal is ann air pàrantan a tha am prìomh dhleasdanas foghlam a thoirt do n cuid cloinne ann an iomadh cultur cuirear clann ri sgoiltean airson foghlam fhoirmeil ann an leughadh sgrìobhadh agus àireamhachd ann an tìrean bochda s an treas domhain chan fhaigh h uile pàiste cothrom air a bhun fhoghlam a tha ann leughadh sgrìobhadh agus àireamhachd ach ann an tìrean beartaich cuirear dleasdanas laghail air pàrantaibh a chuir an clann aca dhan sgoile ann an alba mar eisimpleir de dùthaich a bhuineas don chiad domhain is fheadar do clann eadar agus bliadhnaichean a dh aois a bhi ann an fhoghlam làn tìde is ann leis an stàit fhéin a tha an cuid as motha de sgoiltean an alba tha iad maoinichte a mach à cìsean na dùthcha agus chanar sgoiltean poblach riutha tha da rang de sgoil anns an t siostam albannach an dràsta bun sgoiltean a bhitheas ag foghlam clann air fad na bliadhnaichean eadar agus bliadhna dh aois agus àrd sgoiltean a bhitheas ri foghlam clann eadar agus bliadhna dh aois ged a tha e ceadaichte do dh òigridh cùl a chur ri foghlam na sgoile aig aois leanaidh clann air feadh alba clàr oideachaidh coitcheann bho chòig bliadhna dh aois gu ceithir deug cuairt fhoghlaim a leanas a steach dhan àrd sgoil aig toiseach na treas bliadhna àrd sgoile feumaidh na sgoilearan cuspairean fa leth a roghainn a bhitheas iad a leantainn chun na h ìre choitcheann feumaidh an roghainn pearsanta gabhail steach matamataig beurla aon saidheans aon chùrsa teicniuil agus cànan eile suidhidh na sgoilearan deuchainn airson barantas nàiseanta aig an ìre choitcheann aig deireadh na mh bliadhna aois as déidh deuchainn na h ìre coitcheann roghnaichear suas ri cuspair airson cùrsa chun àrd ìre is e deuchainn matriculation airson inntrigeadh do chùrsaichean oilthigh a tha s an àrd ìre suidhear an àrd ìre aig bliadhna dh aois agus b e seo an aois aig am biodh oileanaich albannach gu traidiseanta ag inntrigeadh oilthigh anns an latha an diugh is àbhaist do sgoilearan a fantainn s an àrd sgoil bliadhna eile a ghabhail tuilleadh chùrsaichean àrd ìre neo lìonadh a mach an cuid fhoghlam le cuspairean nach do rinn iad aig ìre choitcheann s a chiad dol a mach neo a leantainn cùrsa nas adhartaiche ris an chanar sàr àrd ìre tha teagamhan mu deidhinn luach an chùrsa seo mu dheireadh o chionn s gu bheil a h inbhe gu ìre mhòir co ionnan leis a chiad bliadhna de sgrùdadh oilthigh s e am mòd nàiseanta rìoghail am prìomh thachartas cultarach ann an saoghal na gàidhlig a rèir an comunn gàidhealach am buidhean a chuir am mòd air bhonn ann an b e tachartas fairpaiseach neo dhreuchdail do dh òigridh agus inbhich a th anns a mhòd tha farsaingeachd de cho fharpaisean ann m e co fharpaisean beul aithris seinn s an t seann nòs òrain gàidhlig is còisirean gàidhlig ceòl traidiseanta co fharpaisean ionnstramaidean a gabhail a steach fidheall a phìob mhòr clàrsach amsaa bidh co fharpaisean ann air litreachas leughadh bàrdachd no a bhìobaill cuideachd bidh iomain agus ball coise ann cuideachd agus bidh prògram eadar dhealaichte ann gach bliadhna air iomall a mhòid le ceòl bùthan obrach agus òraidean bidh na co fharpaisean a tarraing mòran dhaoine chun a mhòid mar is trice bidh na h àireamhan gu math àrd gu h àraid ann am farpaisean na cloinne leis an t sianal ùr bidh am mòd ri fhaicinn air bbc alba tha agnostachd na bheachd nach gabh fhiosrachadh a bheil dia ann gus nach eil an neo làthaireachd de gnosis no eòlas an creideamh feallsanta nach eil eòlas de dhia comasach idir air sgàth de na bacadhan ann fèin s do cheannsachail den inntinn daonna mar as trice tha e a cur an aire a bhrìgh de bhith às aonais eòlas air rudeigin a rèir feadhainn agnostican chan eil e ach ag ràdh a tha an eòlas beag s bacte faodaidh bi duine air nach eil fios air ge be dia ann no às gun creideamh mu dheidhinn dia agus uime sin na ain diadhach ach tha cuid eile daoine ann a bhios a toirt creideas do dhia do aithnichte agus air an adhbhar sin faodaidh bith gu cubhaidh a faighinn an t ainm agnostics cuir orra cuideachd seo fear de na adhbharan carson a tha iomadh ain diadhach a seachnadh cur gu feum am facal agnostic a thoir dealbh air am beachd smaointean uaireannan mura bheir duine tuilleadh mìneachaidhean air am beachdan misnichidh cur gu feum am facal agnostic a troimh chèile chaidh am facal a cruthachadh le t h huxley timcheall air a bhliadhna agus bha e esan a bha a dh aindeoin na fìrinn nach robh esan an cruthadair dem bun bheachd a ghaisgeach as ainmeile san dàrna leth den linn mh is e eòlas talmhainn neo sgoil chreige an saidheans nàdarra a sgrùdas stuth agus cruth na talmhainn suas dhan mh linn bha feallsanaichean eòrpach a creidsinn nach robh an talamh ach mu bliadhna dh aois is e an sgeul a dh adhbharaich am beachd sin an sgeul on bhìobaill gun do chruthaich dia an talamh ann an seachd latha agus na sgeulachdan as dèidh siud a thaobh na clann de àdhamh agus eubha oir bha daoine a creidsinn gur e an dearbh fhìrinn a bha anns a bhìoball mun chùise seo chuireadh ceistean doirbhe an aghaidh am feallsanachd seo ro deireadh an mh linn is e a tha ann an eaconomaidh an iomlanas de cosnadh beòshlainte a tha muinntir ris agus na daoine fa leth a dèanamh malairt le chèile chanar eaconomaidh ionadail ri leir suim na gnìomhan a tha muinntir sgìreil a gabhail fo làimhe chanar eaconomaidh roinneil ri leir suim na gnìomhan ann an roinn dhùthaich chanar eaconomaidh nàiseanta ris an leir suim de gnìomhan taobh a steach ranntairean nàiseanta is e gnè gnìomhachais a tha a buntainn ris an treas roinn gnìomhachais roinn na seirbhis a tha ann a bancaireachd dh fhàs an bancaireachd a mach as gnìomhachas de na luchd iasaid a leig airgid a mach air iasad airson airgead reidh cho fada air ais ri linne a bhìobuill tha ìomhaighean bheathaichean sònraichte rim faicinn anns na làmh sgrìobhainnean ceilteach eileanach de na mh agus mh linntean an toiseach ann an leabhar dar thàinig eileamaidean còmhla bho thrì tùsan ealain nan ceilteach pàganach ealain nan lochlannach gearmailteach agus ealain bho sgìre na mara meadhanach byzantium nan greugach agus an ròimh ann an leabhar cheanannais agus ann an soisgeulan lindisfarne chaidh an cothlamadh a leasachadh gu iomlanachd tha e iomchaidh coimhead air eisimpleirean ealain bho na tùsan a lean dhan chothlamadh agus air na h eileamaidean mar a nochd iad anns na làmh sgrìobhainnean thàinig na ceiltich bho mheadhan agus bho thaobh an ear na roinn eòrpa agus ghiùlain iad comharraidhean bhon àirde an ear a dh ionnsaigh na h àirde an iar dh èirich cultar nan ceilteach ri taobh cultar nan illyrian bha an dà chultar ceangailte aig àm hallstatt a thaobh dòighean cleachdadh iarainn agus umha nochd sìobhaltas ceilteach la tène mun chòigeamh linn r c bho fhreumhan cultar hallstatt sgaoil sìobhaltas la tène bho sgìre bhreith stoidhle ealaine la tène bha treubhan ceilteach pàganach ag imrich air feadh na roinn eòrpa iomadh uair fad nan linn r c a bharrachd air siubhal air talamh ann an carbadan agus air eich bhiodh na ceiltich phàganach a siubhal air sàl agus uisge bha an fheadhainn a bha air iomall a chuain agus an fheadhainn a bha a fuireach air bruthaich nan aibhnichean math air eathraichean a thogail shiubhail iad air na h aibhnichean mòra anns an roinn eòrpa agus cuideachd air a mhuir fada ro linn na crìosdaidheachd bha na ceiltich a malairt ri daoine ann an sgìre na mara meadhanach ris na greugaich agus ris na etruscanaich gu h àraidh bha iad a malairt ri baile massalia air inbhear na rhne tìreachas greugach a chaidh a stèidheachadh mu r c le phocaeans bho aisia bheag rud a cheangail massalia ri sgìre mhalairt gu math farsaing gu cunbhalach ghabh na ceiltich ri dòighean obrachaidh ùra ann an umha òr airgead agus iarann agus chleachd na ceiltich iad còmhla ri dòighean obair chiùird a bha aca mu thràth mar thoradh air malairt nochd cumaidhean agus ìomhaighean ann an ealain nan ceilteach a thàinig bho àiteachan fad air falbh mar inbhear na danube na monaidhean charpathia thrace air a cheann tìre balkan anatolia beanntan cabhcas àirdean meadhanach na ruis agus steipichean meadhan na h àisia ghabh na ceiltich ri ìomhaighean agus ornaidean a bha cumanta am measg nan slògh coigreach agus chleachd iad iad anns an dòigh aca fhèin cho tràth ri linn chultar hallstatt bha iomadh ìomhaigh eòin agus beathaich ann an ealain nan ceilteach cha b e comharradh coimheach a bha sin idir bha eòin agus beathaichean cudthromach ann an creideamh nan ceilteach pàganach is ann air sàilleabh s gun robh na ceiltich a gluasad air feadh mòr thìr na roinn eòrpa gu bheil a chuid as motha den stuth a dh fhàg iad s a chaidh a lorg caran beag dh fhàg iad rudan a ghabhadh a ghiùlan gu furasta mar seudraidh acfhainn carbaid armachd agus acfhainn airson eich s ann bho uaighean a thàinig cuid mhòr de na nithean seo gabhaidh cumadh ealain etruria no ealain na grèige clasaigich fhaicinn anns a chlagan fìona cheilteach bho linn la tène a chaidh a lorg ann am basse yutz moselle tha bonn a chlagan etruriach agus tha bàrr a chlagan ceilteach tha beathaichean agus eun la tène air bàrr a chlagan dìreach mar a bha structar sòisealta nan ceilteach anns an roinn eòrpa bha dòigh beatha an t sluaigh ann an èirinn agus ann an alba stèidhichte air structar sòisealta treubha ro linn na crìosdaidheachd bhiodh luchd ealain a dèanamh an cuid obrach airson uaislean mar rìghrean ridirean agus ghaisgich bhiodh uaislean na dùthcha ag iarraidh obair ealain mar seudraidh agus armachd cha robh togalaichean sòghail cudthromach dhaibh chaidh ceanglaichean cultarach agus poileataigeach a stèidheachadh eadar na h eileanan breatannach agus an roinn eòrpa aig an àm a bha na ròmanaich ann an sasainn b ann an sin a nochd an creideamh crìosdaidh airson a chiad uair ach cha tug na ròmanaich buaidh mhòr air cultar na h èireann neo na h alba anns an roinn mu dheireadh de stoidhle la tène eòrpach bha cumaidhean lùbte agus cuairteagan a faighinn prìomh àite anns an ealain gidheadh anns an roinn eòrpa fo bhuaidh cultar nan ròmanach chaidh ealain na roinne mu dheireadh de linn la tène a chrìonadh gu stoidhle nach robh idir cho beòthail s a bha e aig an toiseach s ann an èirinn agus ann an alba a chaidh feadhainn de na h eisimpleirean as fheàrr den roinn mu dheireadh de chultar la tène a chruthachadh mhair sàr ealain la tène sna àiteachan sin gu ruig an àm nuair a ràinig an creideamh crìosdail chì sinn tè de na h eisimpleirean as fheàrr de la tène eileanach anns a chlogaid umha airson capaill a chaidh a lorg ann an torrs siorrachd cille chuithbeirt alba tha ceann eòin air ceann deiridh an dàrna adhairc is urrainn dhuinn faicinn gun robh na ceiltich feadh nan linntean gu tric a gabhail ìomhaigh neo eileamaid ealain a bha aig sluagh eile agus ga chleachdadh ann an dòigh eadar dhealaichte gu h àbhaisteach bhiodh iad ag atharrachadh an rud a fhuair iad agus ga dhèanamh nas sìmplidh bha ealain nan ceilteach stèidhichte air eileamaidean teibidh eas cruthach gu ìre mhòr cha robh i riamh stèidhichte air fìorachas rèalachas bha òrdugh an luchd ealain cheiltich stèidhichte air cumaidhean lùbte agus snìomhach gu ìre mhòr bha ceàrdan umha a cleachdadh phàtranan lùbte neo ceart cheàrnach air seudraidh agus armachd bhiodh iad ag atharrachadh ìomhaighean eòin agus beathaich agus a dèanamh chumaidhean lùbte nach robh idir nan leth bhreac de na tha sinn a faicinn ann an nàdar gabhaidh seo fhaicinn anns an ealain cheiltich agus gu h àraidh anns an ealain cheiltich anns na h eileanan breatannach gun robh an aon rud a tachairt gu cunbhalach bhiodh na ceàrdan umha agus ceàrdan airgid ag atharrachadh nì air an robh cumadh lùbte bho chruth sìmplidh neo sgeadaichte gu nì air an robh cinn beathaich no cinn eòin an cathach leabhar dar soisgeulan lindisfarne leabhar cheanannais is e a tha ann an teicneòlas an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas teicneòlasan ìosail teicneòlasan meadhanach agus ard teicneòlasan mar sin tha teicneòlas ged nach eil e ach aig ìre ìosal an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche feumaidh muinntir a chiad dhomhainn a bhi faiceallach co dhiù nuair a bhios iad a measadh teicneòlasan simplidh oir ged nach eil na teicneòlasan fa leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn tha eòlas agus sàr sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar ghearraidh a spealg cloiche thoisich sàr eòlaich a dh aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh bu sònraichte an canada far a bheil s an latha an diugh colaiste neo dha a tairgse cùrsaichean an teicneòlasan tùsanaich air toiseach a dh aithneach tuigear bho na facail as àirde gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich tha obraichean neo innealan mar rathad iarainn nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa leth sònraichte ri gach seòrsa muileann agus tha diofar seòrsaichean rathad iarrainn a crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar dhealaichte anns an mh linn cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h aon prionnsabal a tha cleachdta san lath an diugh ged is a tha an teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig mph air gadaibh fiodh chì sinn trèanaichean sar luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig mìle san ur air gadaibh stàilinn s e am baile as motha ann an alba a th ann an glaschu ipa asxu beurla glasgow a bheurla ghallta glesgie no glesca ged as e dùn èideann prìomh bhaile na dùthcha s e fear de na ùghdarrasan ionadail ann an alba a tha ann tha freumhan an ainm stèidhichte air glas cu a ciallachadh sloc glas gorm anns a bhriothannais tha e suidhichte ann an taobh an iar na h alba air abhainn chluaidh ann an srath chluaidh chaidh a stèidheachadh anns an mh linn leis an naomh mungan ris an canar ceanntighearna neo kentigern cuideachd air an àite far a bheil a chathair eaglais a thòisich air a togail anns an na linn an diugh tha an dàrna oilthigh as sine ann an alba anns a bhaile bho an ceathramh as sine anns a bhreatainn le còmhdhail tombaca gàrraidhean iarainn agus gnìomhachas eile bha an dàrna cathair san ìompaireachd the second city of the empire air glaschu aig deireadh mh linn chaidh gnìomhachas trom anns a bhaile a chrìonadh gu mòr aig deireadh an fhicheadamh linn ach dh èirich leas gnìomhachas m e roinn ionmhasail turasachd agus coimpiutaireachd agus lorg rannsachadh ann an gun robh làn thoradh dùthchail gach pearsa nas motha anns an rìoghachd aonaichte dìreach ann an lunnainn agus dùn èideann chaidh an stuc a stèidheachadh an seo ann an ged a bha caochladh thuineachaidhean airson nam mìltean de bhliadhnaichean far a bheil glaschu na laighe aig an àm a tha an làthair chaidh a bhaile fhèin a stèidheachadh le naomh mungo timcheall eaglais far a bheil an cathair eaglais ghlaschu an diugh rè nan linntean sgaoil am baile gu mòr anns gach àird thar abhainn chluaidh mar an ceudna agus thionndaich iomadh clachan is baile eile gu pàirt den chathair tha e a nis ann an crìch ri rinn friù agus bruach chluaidh gu taobh an iar chaidh comhairle baile ghlaschu a chuir air bonn ann an agus tha uàrdan fon smachd aice a nis tha meadhan na cathrach air a chuairteachadh le abhainn chluaidh air a thaobh a deas leis an t sràid àird is margadh an t salainn air a thaobh an ear agus air a thaobhan a tuath is an iar leis a mhòr rathad m a chaidh a thogail eadar agus tha iomadh àite agus togalach cudromach suidhichte ann am meadhan na cathrach m e tha ceann an iar air a cheàrn dìreach ri taobh meadhan na cathrach ged a tha farsaingeachd na h abairte a fàs tha abhainn cheilbhinn a ruith tron cheàrn ro a comar le abhainn chluaidh am measg nan àiteachan cudromach ann tha oilthigh ghlaschu pàirc kelvingrove anns a bheil gailearaidh ealain is taigh tasgaidh kelvingrove taigh tasgaidh còmhdhail ann an taigh tasgaidh taobh na h aibhne agus gàrradh lusan ghlaschu s ann ann an ceann an iar a tha partaig a phàirt ghlaschu as motha a tha co cheangailte ris a ghàidhlig agus na gàidheil le buidhnean mar comhairle nan leabhraichean tha ceann an ear ghlaschu a sìneadh bho mheadhan na cathrach gu siorrachdan lannraig a tuath is lannraig a deas dlùth ri cathair eaglais ghlaschu tha cladh air a bheil cladh mr ghlaschu beagan a deas air tha pàirc lèanag ghlaschu leis taigh tasgaidh lùchairt a phobaill tha taigh grùide wellpark brewery far a bheil tennent s lager air a dhèanamh margaid ainmeil barrowland agus ionad cluiche ball coise aig c b celtic celtic park ann cuideachd ge tà s e sònaichean taigheadais mar charntyne agus easterhouse a tha a cruthachadh pàirt as motha dhen cheàrn thathar taobh a deas air a phàirt de ghlaschu a tha deas air abhainn chluaidh ged as e gu mòr ceàrn còmhnaidheach a tha innte tha caochladh fheartan ainmeil ann m e na prìomh àrosan aig a bhbc scotland agus an stv lann cluiche buill choise nàiseanta pàirc hampden no grunn phàircean agus ionad cluiche ball coise aig c b rangers lann cluich ibrox ibrox stadium ann cuideachd nam measg pàirc dùthcha pollok an tè as motha ann an glaschu anns a tha an cruinneachadh ealain cliùiteach cruinneachadh bhurreill tha mòran iomall bhailtean agus bailtean eisimeil aig glaschu anns na siorrachdan an cois a bhaile m e an ruadh ghleann agus camas long ann an siorrachd lannraig a deas no giofnag ann an siorrachd rinn friù an ear tha glaschu a tuath a sgaoileadh gu bruach chluaidh ann an siorrachd dhùn bhreatainn an iar agus cille phàdraig ùr muileann ghaidh agus drochaid an easbaig ann an siorrachd dhùn bhreatainn an ear lorgar ann an dà chuid ceàrnan nas beartaiche mar thaobh cheilbhin a tuath ann an cnoc mhoire ceàrnan ath ghinte mar ruchill agus ceàrnan nas bochda mar phàirc phosail no sighthill far a bheil as àirde àireamh nan comraichean tha rathad uisge fhoirthe is chluaidh a ruith troimhe canàl a bha glè chudromach airson eaconomaidh a bhaile anns an mh linn mar a bha factaraidh airson pùdair gealachaidh naomh rollox ann an allt an fhuarain aig aon àm factaraidh ceimigeach nas motha anns an t saoghal tha glaschu na cathair le àireamh shluaigh as motha ann an alba airson na linntean eadar na an is na an bha barrachd air aon mhillean duine a fuireach anns a chathair leis an àireamh a bu mhotha air a chlàradh ann an nuair a ràinig e a rèir a chunntais shluaigh bha duine a fuireach ann mar an ceudna bha dùbhlachd sluaigh na bu mhotha ann an glaschu na ann an comhairle ionadail eile sam bith anns an dùthaich i duine airson cilemeatair ceàrnagach no duine airson mìle ceàrnagach cuideachd tha dòchas beatha as lugha anns an rìoghachd aonaichte ann an glaschu ann an b e sin bliadhna airson fireannaich agus airson boireannaich bha na cuibheasan agus airson alba air fad leis an in imrich eachdraidheil bhon ghàidhealtachd is na h eileanan do ghlaschu tha coimhearsnachd gu dàimheach mòr den luchd labhairt na gàidhlig ann gu ruige chan deach toradh a chunntais shluaigh fhoillseachadh ach aig àm a chunntais shluaigh bha i beagan nas lugha na duine ga bruidhinn ann tha siostam mòr giùlan ann an glaschu tha stèisean rèile meadhan ghlaschu agus sràid na banrighinn nam prìomh stèisean rèile ann an glaschu tha seirbheisean ann bho chentral station gu alba a deas glaschu a deas agus sasainn agus seirbheisean bho sràid na banrighinn gu alba a tuath agus dùn èideann dh fhoillsich rèile fon talamh ghlaschu no glasgow subway air dùbhlachd mar an treas siostam fo rèile anns an t saoghal as dèidh fo rèilean lunnainn agus budapest chaidh a dealanachadh ann an ach cha do dh atharraich cùrsa na dà loidhne aice tha an cearcall a muigh a ruith gu deiseil agus an cearcall a staigh gu tuathail s iad na stèiseanan a leantainn a chearcall a muigh pàrtaig kelvinhall ceann a chnuic kelvinbridge st george s cross cowcaddens buchanan street st enoch fon abhainn chluaidh bridge street west street shields road pàirc a choinein cessnock ibrox baile a ghobhainn fon abhainn chluaidh pàrtaig s e strathclyde partnership for transport spt a tha ag obrachadh na rèile tha an rathad as trainge ann an alba am m o langbank gu dùn èideann a ruith tron bhaile is pàirt dhith na tè de na crìochan meadhan na cathrach tha rathaidean mòra eile a sgaoileadh a mach às san anns a chathair an a air a tha rathad mòr an iar cuideachd taobh earra ghàidheal agus na gàidhealtachd gu ruige inbhir nis am m gu sruighlea am m gu cille mheàrnaig agus am m a m gu greatna s e stèisean bhusaichean bochanan am prìomh stèisean bhusaichean anns a chathair tha e stèidhichte ann am meadhan na cathrach beagan an taobh a tuath air stèisean rèile sràid na banrighinn s e an spt a tha ag obrachadh an stèisein ach tha seirbheisean nam busaichean fhèin ag obrachadh le first mcgill s stagecoach agus glasgow citybus tha trì puirt adhair faisg air glaschu port adhair eadar nàiseanta ghlaschu còd gla eadar glaschu pàislig agus rinn friù an dàrna port adhair as motha ann an alba an dèidh port adhair dhùn èideann port adhair ghlaschu phreastabhaig pik aig preastabhaig an taobh a tuath air inbhir àir agus port adhair dhùn èideann edi fhèin bha iomadh aiseig anns a bhaile ach chan eil ach am fear bhon eochair gu rinn friù ag obair tuilleadh tha trì oilthighean ann an glaschu a bharrachd air sin tha oilthigh na h alba an iar ann am pàislig dìreach mìle bho mheadhan ghlaschu cuideachd tha seachd colaisdean fhoghlaim adhartaich anns a bhaile colaisde fhearann anna colaisde chair dhòmhnaill colaisde bhaile ghlaschu colaisde stow a tha a tairgsinn cùrsaichean ghàidhlig colaisde ghlaschu a tuath colaisde john wheatley agus colaisde a thaobh fhada mar sin tha oileanach anns a bhaile àireamh as motha ann an alba fianais a dhìth tha àrd sgoiltean bun sgoiltean agus trì sgoiltean àraidh ann an glaschu nam measg sgoil ghàidhlig ghlaschu bun sgoil is àrd sgoil a lìbhrigeadh foghlam tro mheadhan na gàidhlig as motha ann an alba tha glaschu na dhachaigh airson mòran mheadhanan a tha ann an alba nam measg na stèiseanan telebhisein bbc scotland bbc alba agus stv am measg nam pàipearan a tha air am foillseachadh an seo tha the herald an daily record agus na h evening times a thuilleadh air seanailean an rèidio aig a bhbc tha iomadh rèidio ionadail a craoladh anns a chathair m e celtic music radio khz air loidhne capital scotland mhz air loidhne clyde and mhz air loidhne clyde khz air loidhne smooth radio real radio agus real radio xs chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an glaschu anns na bliadhnaichean agus ann am baile ghobhainn tillidh am mòd nàiseanta a rithist ann an tha làrach lìn fa leth ag innse thòisich comunn sgitheanach ghlaschu ann an agus tha e a dol fhathast tha comhairle baile ghlaschu air a dheasachadh le fiosrachadh air clasaichean gàidhlig sa bhaile s e gaisgeach mòr ceilteach a bh ann an cu chullain a shabhail uladh aig àm an tain bo chulaige bha neart mor aige air sgath s gun robh lugh na athair chuir e seachad uine air an eilean sgitheanach ag ionnsachadh sgilean cogaidh fo sgathach bha e posta ri eimhir ach dh fhalbh e iomadach bhoireannaich thug culann àrd ghobha uladh cuireadh dhan rìgh conchobair agus uaislean gu cuirm air latha na cuirme bha an rìgh agus uaislean a coimhead air balaich ag iomain air an fhaiche air beulaibh na lùchairt chunnaic iad rud a chuir iongnadh orra bha aon bhalach beag ag iomain an aghaidh ceud gu leth balach eile agus bha am balach beag a dèanamh a chùis orra a h uile turas dh fhaighnich an rìgh cò am balach beag a bh ann agus chaidh innse dha gur e setanta mac sualtaim mac a pheathar a bh ann chuir an rìgh ga iarraidh agus dh iarr e air a thighinn chun na cuirme gu taigh chullain thuirt setanta gun deigheadh e ann ach nach robh na balaich eile air gu leòr iomain a chluich fhathast agus gun leanadh e iad dh fhalbh conchobar agus na h uaislean eile agus ràinig iad dùn chullain aig beul an fheasgair an uair a bha iad gu lèir nan suidhe dh fhaighnich cullan an robh duine eile ri thighinn agus thuirt conchobar nach robh bha e air dìochuimhneachadh mu setanta dhùin cullan na dorsan agus chuir e an cù mòr aige a mach airson an dùn a dhìon an uair a bha iad deiseil de iomain dh fhàg setanta na balaich eile agus chaidh e gu taigh chullain bha e a ruith agus e a tilgeil a chamain umha agus a chnag airgid roimhe bhuaileadh e am ball leis a chaman agus bheireadh e air a chaman a rithist mus tuiteadh e chun na talmhainn chunnaic an cù e a tighinn agus rinn e fuaim eagalach ruith e gu setanta agus a bheul fosgailte s e deiseil airson a reubadh às a chèile rug am balach air a bhall airgid agus thilg e air a chù e chaidh am ball a steach a bheul a choin agus a mach air a chùl a toirt mionach a choin leis agus thuit e marbh chuala iad am fuaim anns an dùn agus thuirt cullan tha cuideigin na phìosan beaga aig a chù ruith iad a mach agus bha am balach beag an sin agus an cù marbh ri thaobh agus sin mar a fhuair cuchullain an t ainm ma shireas sibh teaghlach ann an bith eòlas faic teaghlach bith eòlas s e buidheann dhaoine a tha a fuireach còmhla no aig a tha ceanglaichean fala a tha ann an teaghlach tha trì seòrsaichean teaghlaich ann teaghlach niùclasach teaghlach leudaichte agus teaghlach le pàrant singilte tha teaghlach niùclasach a ciallachadh athair màthair agus aon no tuilleadh phàistean bràthair agus piuthar a fuireach còmhla tha teaghlach leudaichte a ciallachadh athair màthair clann seann phàrantan uncailean antaidhean co oghaichean agus mar sin sìos faodaidh iad uile fuireach còmhla ach am bitheantas chan eil ach an teaghlach niùclasach a fuireach anns an aon àite agus tha an teaghlach leudaichte nas sgaoilte tha teaghlach le pàrant singilte fear far a bheil dìreach aon de na phàrantan a fuireach còmhla leis a chlann is e modh àiteachais a tha ann an croitearachd is e gnìomh croitear a tha ann an croitearachd is croitear fear neo té a sheilbheas gabhaltas croite is e a tha ann an croit mion tuathanas a thathas seilbhichte fo gabhaltas croitearachd nòs gabhaltais a tha dìonta anns an lagh is e am bun phrionnsabal den modh ghabhaltais seo gu bheil an gabhaltas fhéin ann an seilbh an t a phàigheas an màl faodaidh don ghabhaltach am fear a phàigheas am màl a thoir neo reic a ghabhaltas ri treas tì mar a thogras e aig a cheann thall tha coireachan an gabhaltach anns an suidheachadh seo a fàgail tighearna le oighreachd a tha fo an nòs gabhaltas seo as aonais uidhe anns an fhearainn air barrachd am màl airson cleachdadh an fhearainn tha seo gu tur eu coltach ri gabhaltasan airson tuathanasaibh àbhaisteach nach ruith ach rè cumhnant ghabhaltais mar is tric de fichead bliadhna aig deireadh an teirm faodaidh don oighreachd a dh aontaich gabhaltas eile neo faodaidh do tighearna an oighreachd a ghabhail an tuathanas thairis a fhèin ma bhitheas na gabhaltasan gu lèir air an oighreachd a tighinn gu ceann còmhla bithidh cumhachd aig an tighearna a fhuadaich na tuathanaich far an oighreachd agus toirt am fearann gu lèir na làimh fhèin mar a thachair s an lodaidh air oighreachd hopetoun faisg air loch iubhar anns a bhliadhna tha gabhaltas croitearachd a cuir bacadh air an leithid seo de fuadaich ged a bhios mòran daoine a cumail a mach gu bheil gabhaltas croitearachd sònraichte ri na sgìrean croitearachd a mhàin chan eil sin buileach fìor is e a tha ann an gabhaltas croitearachd ach nòs gabhaltais ro aithnichte an lagh na h alba fo an t ainm kindly tenancy gabhaltas coibhneil roimhe meadhan an naoidheamh linn deug bha am modh gabhaltas seo measaichte a bhith seann fhasanta agus cha do mhair e ach an siorrachd dhùn phris nuair a dh aontaich an riaghaltas a sheasamh còirichean nan croitearan an lùib sgrùdadh a choimisean napier ann an agus stèidheachadh achd na croitearachd lorg iad samhail airson gabhaltas croitearachd anns an gabhaltas coibhneil leis an inneal seo sheachnaich an riaghaltas an rèitich a chaidh air dèanamh ann an èirinn s an comh aimsir far an d fhuair na mion tuathanaich èireannach ceart am fearann a bha iad ag àiteachadh a cheannachd tha gach croit clàraichte agus tha am màl a phàigheas an croitear air a rèitich bho àm gu àm le cùirt an fhearainn chan urrainn do chroit a bhith nas motha na acairean san fharsaingeachd is chan eil e gu diofair dé am màl a th oirre air neo chan urrainn dhan mhàl a bhith nas àirde na gach bliadhna is chan eil e gu diofair dé cho mr s a tha e tha sgìrean croitearachd sgapte air feadh sia siorrachdan ris an chanar na siorrachdan croitearachd is iad siorramachd earra ghàidheal siorrachd inbhir nis siorrachd rois cataibh gallaibh sealltainn ach airson sealltainn tha na siorramachdan seo gu lèir ann an gàidhealtachd na h alba chan eil ach dà shiorrachd s a ghaidhealtachd nach eil s na siorrachdan croitearachd peairt agus obar dheathain dà shiorrachd air iomall ear dheas na gaidhealtachd a bha a gabhail a steach roinn gaidhealtachd agus roinn galltachd tha buaidh aig nàdur na tìre agus meud nan croitean air àiteachas croitearachd b e àiteachas measgaichte a bha ann o thus ach san latha an diugh is glè bheag de pòr a chuireas croitearan ach siud s an seo ged nach eil gaeilge na h èireann aig u chlàr iad òran le tiotal gàidhlig air an cat dubh mu dheidhinn nighean aig an robh gàidhlig air a bha bono glè mheasail s a dhiùlt e nuair a bha iad òg ann am baile àtha cliath tha u air deagh obrach a dhèanamh ann an co bhann còmhla ri anton corbijn dealbhadair chamara às na tìrean ìsle under a blood red sky the unforgettable fire wide awake in america the joshua tree rattle and hum achtung baby original soundtracks vol mar passengers best of all that you can t leave behind best of how to dismantle an atomic bomb s e dùthaich eadar an roinn eòrpa agus ceann an iar thuath àisia a th anns an tuirc ipa tycije ainm oifigeil trkiye cumhuriyeti gàidhlig poblachd na tuirce ipa tycije dum huijeti tha crìochan aice le bulgàiria gun iar thuath leis a ghrèig gun iar leis a chairtbheil gun ear thuath le airmeinia asarbaideàn agus ioràn gun ear s gun ear thuath agus le ioràc agus siria gun ear dheas canar gu cumanta gur e muir mharmara ann an ceann an iar thuath na dùthcha a chrìoch eadar an roinn eòrpa agus àisia s e ankara am prìomh bhaile ach s e istanbul am baile as motha anns an tuirc is e dùthaich ann am meadhan na h eòrpa a tha anns an t seic tha mòran ainm eadar dhealaichte aice mar ainm oifigeil tha crìochan aice sa tuath leis a phòlainn san ear leis a ghearmailt sa deas leis an eilbheis agus san ear leis an t slòbhac agus tha pràg na phrìomh bhaile s e seacais an cànan oifigeil aice ach thathar a bruidhinn grunnan cànain eile cuideachd cluinnear gu math tric slòbhacais agus cànan nan daoine dubh shiùbhlaich bho am faoilleach gus an t ògmhios bha an t seic an ceann de chomhairle aonaidh eòrpaich bha an t seic slòbhac seicis eskoslovensko beurla czechoslovakia neo eisimeileachd stèidhichte mh an dàmhair nuair a thuit impireachd na h ostaire s na h ungaire às a chèile às dèidh an cogadh mòr bha tomá garrigue masaryk na chiad ceann suidhe air am màrt ghabh an dùthaich ri nato s e gnè sgrìobhaidh a th ann an nobhail pìos rosg fada gu h àraid nas fhaide na faclan chan eil mòran sean nobhailean air fhàgail ach tha fear no dha againne bhon romanaich m e an satyricon le petronius ac agus an asal or le apuleius an na linn tha am facal ùr sgeul cuideachd air a chleachdadh airson nobhail is e dùn aluinn le iain maccormaig a chiad nobhail a chaidh fhoillseachadh ann an gàidhlig na h alba thàinig e a mach ann an beagan às dèidh sin ann an thàinig an t ogha mòr a mach le aonghas macdhonnchaidh tha an nobhaileag no novella air a bhith fada nas cumanta sa ghàidhlig m e an t aonaran le iain mac a ghobhainn agus gun d thug i speis do n armunn le iain maccormaig san mh linn san mh linn tha grunn nobhailean air nochdadh mar phàirt de dh iomairt gus rosg do dh inbhich a chur ann an clò mar eisimpleir tro ùr sgeul tha màiri anna nicdhòmhnaill iain f macleòid màrtainn mac an t saoir norma nicleòid catrìona lexy chaimbeul tormod caimbeul tormod macgill eain agus aonghas pàdraig caimbeul air nobhailean a sgrìobhadh eadar tha cas chaolais no cas faoileas south ueensferry sa bheurla na bhaile air linn giùdain deas air inbhir uisge for agus faisg air dùn èideann tha port na banrighinn north ueensferry sa bheurla tarsainn linn giùdain bhuaipe b e port aiseig cudromach a tha ann an cas chaolais bho chuir bànrigh maighread air bhonn seirbheis aiseig eadar an dà bhaile agus cheadaich rìgh maol chaluim iii seòlaid saor airson taistealach gu cill rìmhinn agus dùn phàrlain tha àite aithnichte cuideachd airson na ueensferry papers leis a chumnantach donald cargill fhuaradh iad an seo tha taigh seinnse sean hawes inn ann a nochd anns na nobhailean kidnapped le robert louis stevenson agus the antiuary le walter scott s e dùn èideann beurla edinburgh prìomh bhaile na h alba bho ach chan e am baile as motha sin glaschu s e àireamh shluaigh a bhaile agus s e an seachdamh cathair as motha a tha anns an rìoghachd aonaichte tha dùn èideann suidhichte air an oirthir aig taobh an ear na h alba b e dùn èideann prìomh bhaile sgìre roinn lodainn cuideachd s e baile le sean rìoghachd bhreatannach a bh ann an dùn èideann no din eidyn mar a chanar anns an sean chànan aig nam breatannaich tha an daingneach fèin suidhichte air creag bholcanachd rè an linn deighe bha sgìre dùn èidinn fo raon dòigh a bha siubhal dhan ear dh fhàg sin aghaidh dìreach dhan iar de n creag agus earball truaill dhan ear is e creag is earball an t ainm air an cruth tìre seo air barrachd dh fhàg e lagan air taobh tuath agus taobh dheas a chruthaich da loch loch a thuatha agus an loch deasachd tha an seann bhaile suidhichte air an earball leis an àrd sraid na ruith sìos na droma dhan chanongait a leanas air adhart gu geata lùchairt rìoghail an ròid eadar dùn agus lùchairt lorgar prìomh togalach na stàite seann ceàrnag a phàrlamaid a tha chun latha an diugh prìomh ionad nan luchd lagha albannaich gleidh achd an aonaidh de rian lagh na h albainn agus an àras sònraichte ris giles naomh seachad air taigh comhairle dhùn èidinn lorgar an seann tolbooth agus taigh seinnse deireadh an t saoghal a chomharraicheas iomall balla a bhaile s na meadhan aoisean nuair a bha an canongait na baile fa leth taobh a muigh na ballaichean ri taobh bun a chanongait lorgar taigh an roid taigh pàrlamaid ur na h alba thòisich am baile a sgap am seachad air a sheann crìochan rè an mh cheud thogadh baile ur dhùin èidinn dhan thaobh tuatha aig deireadh an mh cheud mu n am a ghluais muinntir an oilthigh dha thaobh deas far a bheil an oilthigh suidhichte chun latha an diugh s e cridhe a bhaile caisteal dhùn èideann air mullach creag a chaisteil tha fèis armachd ainmeil ann gach bliadhna ris an canar an edinburgh military tattoo far am bi saighdearan a sealltainn cho ealanta s a tha iad ann an co fharpais ceòl agus màrsadh tha fèis ainmeil eile ann airson dràma ris an canar gu simplidh fèis dhùn èideann no the edinburgh festival ann am beurla bidh mìltean de chleasaichean a tighinn agus a gabhail pàirt bho fheadhainn ainmeil gu feadhainn neo ainmeil a tha a feuchainn ri ainm a dhèanamh dhaibh fhèin chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an dùn èideann anns na bliadhnaichean agus tha an lann cluiche nàiseanta airson sgioba rugbaidh albannach ann murrayfield agus dà sgioba mòr ball coise a bhios a cluich anns a phrìomh lìog hibs agus hearts tha sgioba nàiseanta criogaid na h alba a cluich aig the grange ann an dùn èideann chum dùn èideann geamaichean a cho fhlaitheis ann an agus s e bun sgoil làn ghàidhlig ann an dùn èideann bun sgoil taobh na pàirce tha e faisg air pàirc pilrig anns an lìte faodaidh clann a thig tron sgoil leantainn orra aig àrd sgoil sheumais ghilleasbuig far a bheil iomadh cuspair ga theagasg tro mheadhan na gàidhlig tha dìleab agus tòrr eachdraidh ann am foghlam a bhaile agus s e oilthigh dhùn èideann aon de na h oilthighean as ainmeil ann am breatainn agus san t saoghal tha dà oilthigh ùr ann an dùn èideann oilthigh heriot watt stèidhichte ann an agus oilthigh napier stèidhichte ann an tha scottish agricultural college sac an colaiste ann an dùn èideann a deas am baile àirneach àth na sglèata balgreen brunstane cnoc churraich cnoc an rìgh comely bank crois na cìse drumbrae agus gyle dùn mheinidh gracemount gyle a deas hailes an iar liberton lìte margadh an fheòir sean bhaile taigh an ròid talla na creige nuadh foghlam tro mheadhan na gàidhlig ann an dùn éideann s e prògram cloinne air bbc alba a tha ann an sam smalaidh cuimris sam tn beurla fireman sam chaidh an sreath a sgrìobhadh rob lee air na beachdan aig dave gingell agus dave jones luchd smàlaidh à shasainn an tòiseach bha sam tn ri fhaicinn ann an telebhisean cuimreach sc ann an agus an uair sin anns a bheurla air bbc ann an chaidh an sreath a reic do nas motha na dùthaich agus tha eadar theangachadh gu gàidhlig ann cuideachd tha an sreath a cluich anns a bhaile ficseanail pontypandy s e measgachadh de na h ainmean pontypridd agus tonypandy a th ann dà bhaile a tha suidhichte mu mìle air falbh bhon a chèile ann an cuimrigh a deas b e craoladair albannach a bh ann an ali abbasi an lùnastal an t iuchar bha e ainmeil mar dhuine eirmseach èibhinn bha beurla urdu agus gàidhlig aige rugadh abbasi ann an karachi pacastan ann an agus thàinig e a dh alba ann an b àbhaist dha obair mar neach taic aig na gailearaidhean ealain aig comhairle baile ghlaschu ann an thòisich e ag obair aig bbc scotland a toirt seachad fiosrachadh mu na rathaidean agus siubhal a bharrachd air na naidheachdan siubhail a libhrigeadh dh obair e cuideachd mar teicneolaiche fuaim nuair a bhathar a craoladh a muigh dh fhoillsich e leabhar còcaireachd no worry curries agus dà leabhar làn fealla dhà the ali abbasi joke book sgrìobh jack mcconnell prìomh mhinistear na h alba aig am àm ro ràdh dhan leabhar còcaireachd dh ionnsaich e gàidhlig agus nochd e ann am prògraman gàidhlig nam measg dè a nis agus air ais air an ran dan ann an dà bhliadhna às dèidh dha tòiseachadh air a ghàidhlig chaidh ainmeachadh mar gaisgeach na gàidhlig le riaghaltas na h alba rinn e pìosan cuideachd air a phrògram rapal air radio nan gàidheal chaochail e air an t iuchar aig taigh eiridinn an iar glaschu às dèidh tinneasan a dh adhbharaich lupus galar a mhilleas siostam ion dhìon a chuirp chumadh seirbheis aig mosg a mheadhain agus chaidh e thìodhlacadh aig cladh linn ann an glaschu mar chuimhneachain dha stèidhichte cupa ali abbasi aig a mhòd nàiseanta rìoghail bidh a comharrachadh duais airson leughadh pìos bàrdachd le luchd ionnsachaidh s e dùthaich eileanach a th anns an iapan iapanais nihon no nippon nihon koku no nippon koku gu h oifigeil uaireannan an t seapan sa ghàidhlig suidhichte far oirthir àisia an ear tha na prìomh eileanan hokkaid honsh shikoku kysh agus okinawa am measg tuilleadh air eileanan eile ach tha de fharsaingeachd na talmhainn gu lèir gan cumail dhaibh fhèin tha a chuid as motha dhiubh beanntach agus mòran dhiubh bholcànach m e s e beinn theine a th anns a mhullach as àirde beinn fuji tha an iapan an ear air sìona coirea s an ruis anns a chuan sèimh a sìneadh bho muir okhotsk san taobh a tuath gu am muir sìneach an ear san taobh a deas a thaobh àireamh shluaigh s i an deicheamh dhùthaich as motha anns a chruinne le mu millean daoine s e sgìre mhòr tokyo an sgìre àrd bhailteach as motha air an t saoghail le tuilleadh air millean luchd còmhnaidh ann agus tha seo a gabhail a steach prìomh bhaile thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air s e tùs grèine brìgh nan litrichean ann an ainm na dùthcha s mar sin dheth dh aithnichear an t seapan mar tìr èirigh na grèine tha a ciallachadh grian agus s e tùs no freumh a bhrìgh a th air bhon a tha an iapan fada gu leòr bho thìr mòr àisia gun a bhith ro fhada air falbh fhuair i buannachdan às cultar an tìr mòr ach cha deach amaladh ann am buaireasan a mhòr thìr cho tric rè nan linntean bha e an comas dhith buaidhean chultarach à tìrean cèin a dhèanamh freagarrach dhan chultar aice fhèin s an uairsin gan aonadh ri a leasachaidh gheibhear eisimpleirean dhen seo a thaobh biadh na dùthcha leithid tempura le buinteanas ris a phortagail a thaobh litreachais chaidh an làmh sgrìobhaidh iapanach kana a chruthachadh às na litrichean iol fhillte sìonach a thaobh chreideimh s ann a bha buddhachd air atharrachadh nuair a chaidh a thoirt a steach san t siathamh linn cha do sgaoil e measg an t sluaigh gus an do nochd hnen agus shinran an fheadhainn a stèidhich an dream jdo s an dream jdo shin eu coltach ri mòran dùthchannan eile thathas ag ràdh gur e dùthaich gu ìre mhòr aon ghnèitheach a th san iapan leis a sin thathar a cumail a mach nach eil mòran caochladh ann an cultar na dùthcha bho sgìre gu sgìre chan e a mhàin gur e àireamh mhòr de dhaoine a fuireach gu dlùth air farsaingeachd bheag de thalamh is adhbhar dha sin ach gu robh an sluagh riamh beò fad linntean fo riaghladh meadhanaichte a bhiodh a stiùireadh a h uile roinn de bheatha an t sluaigh gu mionaideach mìn a dh aindeoin sin cha ghabh fhàgail air nach e cultar mòr saoibhir a th ann an cultar na h iapain tha e ioma fhillteach air a dhèanamh air sean is ùr le deagh mheasgachadh de nithean cèin is dùthchasach an cois s e coimeasgachadh eileamaidean iapanach agus siarach a th anns na trì rudan riatanach biadh aodach agus fasgadh tha na h iapanaich a cleachdadh deas ghnàthan à buddhachd s shint còmhla agus tha tuilleadh air dàrna leth na h iapanais air a dhèanamh à faclan freumhaich sìonach thathar am beachd gur e an ùidh a th aig an sluagh iapanach ann an cultaran eile agus an seòl a bh aca rè nan eachdraidh eileamaidean cultarach cèin a thoirt a steach gun an cùl a chur air cleachdaidhean is traidiseanan dùthchasach as adhbhar don ghnè ioma fhillteach seo tha an àireamh shluaigh aig mu daoine agus tha mu a bruidhinn iapanais mar chainnt mhàthaireil tha an còrr a buntainn do dh iomadh dhùthaich an cuid as motha do choirèa agus do shìona gheibhear cuideachd sluaghan à bhiet nam à braisil na stàitean aonaichte an roinn eòrpa agus am mion shluagh dùthchasail a bhuineas do hokkaid agus honsh a tuath na h ainu mu tha mu dhen t sluaigh a fuireach anns a cheàrn eadar tkyo agus kitakysh ann an eilean honsh s e a bheilg agus na tìrean ìsle far a gheibhear an dlùths àireamh shluaigh as àirde gu lèir ach s e an iapan far am faighear an dlùths as àirde a rèir farsaingeachd talmhainn air an gabh còmhnaidh s ann às an leth mheadhanach ann an uibhist a deas a tha aonghas pàdraig caimbeul no aonghas phàdraig mar a chanas a choimhearsnachd fhèin sa cheann a deas chaidh e gu sgoil gheàrraidh na mònadh agus an uair sin gu àrd sgoil an òbain far an do ghabh e ùidh ann an litreachas fo stiùir an neach teagaisg bheurla aige iain mac a ghobhainn nach maireann chaidh aonghas pàdraig an uairsin gu oilthigh dhùn èideann far an tug e a mach ceum le urram ann am poileataigs agus eachdraidh fhad s a bha e san oilthigh fhuair e misneachd mhòr a thaobh a chuid sgrìobhaidh bho shomhairle macgill eain a bha na sgrìobhaiche aig an oilthigh aig an àm as dèidh an oilthigh chaidh aonghas pàdraig a dh obair na fhear naidheachd do phàipear beag an eilein sgitheanaich agus an uair sin chun a bhbc agus gu telebhisean ghrampian tha e air grunn leabhraichean a thoirt a mach ann an chaidh urram crùn na bàrdachd a thoirt dha leis a chomunn ghàidhealach aig mòd nan eilean siar agus anns a bhliadhna sin cuideachd fhuair e an duais chliùiteach creative scotland award bho chomhairle nan ealain tha e air a bhith na sgrìobhaiche aig sabhal mòr ostaig agus tha dreuchd caidreachais iain mhic a ghobhainn aig roinn na gàidhealtachd air a bhith aige cuideachd aon uair chluich e ball coise ann an cuach na h alba aig pàirce hampden an aghaidh ueen s park tha e fhèin s a bhean liondsaidh a fuireach ann an slèite san eilean sgitheanach tha sianar chloinne aca s e na sgrìobhadairean as fheàrr leis lev tolstoj george eliot gabriel garcia maruez agus s e alex cropley aig hibs an cluicheadair ball coise as fheàrr a chunnaic e a cluich beò s e dùthaich ann an àisia a tha anns na h innseachan neo na h innsean tha crìochan aice san ear le bangladais is mianmar san ear thuath le sìona neapàl is butàn agus san iar le pagastàn chaidh na h innseachan a stèidheachadh mar nàisean neo eisimeil ann an bha iad nan colonaidh rìoghachd bhreatainn mòr aig an aon àm bha aimhreit chràbhach mòr chaidh eadar is a bàs sgar pagastàn gu mòr muslamach is na h innseachan gu mòr hionduthach chaidh faisg air millean duine hionduthach sikheach is muslamach nam fògarrach b e an imrich as motha ann an eachdraidh na daoine tha iomadh sluagh cultar cànan is nàisean ann agus tha creideamhan gu leòr ann s e hocaidh am spòrs nàiseanta a tha anns na h innseachan s e an tigear bengal am beathach nàiseanta s e a pheucaig an t eun nàiseanta agus s e an lotus am flùr nàiseanta tha an hionduthachd uabhasach làidir anns na h innseachan is cànan gearmailteach a tha ann am beurla english mar a tha duitsis gearmailtis agus cànanan lochlainn msa s i a bheurla tè dhe na cànanan as motha air an t saoghal a thaobh àireamh luchd labhairt dùthchasach tomhaisear gur i an treasamh cànan sa chruinne an dèidh sìonais mh agus hindi na ach canar le cuid eile gum bheil i aig a chòigeamh àite an dèidh na spàinntis measar gur i a bheurla an cànan as motha a tha ga labhairt agus ga ionnsachadh mar dàrna cànan air feadh an t saoghal mhòr s ise aon de shia cànanan oifigeil agus dà chànan obrach nan dùthchannan aonaichte còmhla ri fraingis ged is i sasainn a gàidhlig air an dùthaich agus sasannach air nithean a bhuineas do shasainn thàinig gur i beurla a ghabhas air a chànan tha beurla a buntainn do bélre san t seann ghàidhlig a tighinn bho beul agus re mar seo tha i cuideachd a ciallachadh cainnt no teanga san fharsaingeachd a bharrachd air a brìgh san latha a th ann tha a ghàidhlig a rèiste a cur dealachadh eadar a bheurla shasannach mar a labhras ann an sasainn i agus beurla albannach beurla leathann no mar as fheàrr a dh aithnichear an diugh i beurla ghallda air an cuireadh beurla ghallda bho chionn goirid air sgrìobhainnean oifigeil na h alba s ann a tha cùisean a tighinn nas toinnte buileach nuair a bheachdaicheas gur i beurla na fèinne a chanas ris an t seann ghàidhlig a bh air a bruidhinn measg muinntir na fèinne san t seann aimsir thachair gur e facal ceangailte ri ainm aon de na treubhan gearmailteach na h anglaich a chuireadh air sasainn agus air a bheurla shasannach sa chànan fhèin england english mar an ceudna anns a chuid as motha de chànanan an t saoghail ma tà tha am facal a thathas a cur air beurla a buntainn don fhacail a thathas a cleachdadh mar ainm shasainn m e angleterre anglais inglaterra ingles ach ann an cànanan mar shìonais no iapanais chan eilear a cur dealachadh eadar sasainn beurla shasainn no breatainn a dh aindeoin s gum bheil faclan eile aca air alba a chuimrigh ag us èirinn a tuath mar eisimpleir ann an iapanais canar eigo ri beurla shasainn agus eikoku ri breatainn sasainn no an rìoghachd aonaichte am bitheantas ach s e a th ann am barail mòr shluagh na dùthcha sin an da rìreabh ach sasainn a mhàin oir chan eil eadar dhealachadh ann eadar breatainn agus an r a no sasainn nan eanchainnean do bhrìgh s gum bheil dlùth cheangail sa chainnt mhàthaireil aca eadar an cànan fhèin beurla shasannach agus na h ainmean breatainn an r a agus sasainn uile thathar a nis a cur dealachadh eadar ingurando sasainn sukottorando alba ueeruzu a chuimrigh kitaairurando èirinn a tuath agus igirisu sasainn an rìoghachd aonaichte gu h àraid bhon a bha sgioba ball coise shasainn a cluich ann an cuach na cruinne ann an iapan an gidheadh s e facal a bhuineas don fhacail phortagailis ingles a th ann an thàinig a bheurla bho thùs gu bith bho na dual chainntean angla fhreaslainnis a bh air an labhairt leis na treubhan gearmailteach anglaich sagsanaich diutaich agus freaslainnich a bhruth a steach do bhreatainn a deas aig toiseach a chòigeamh linn agus a bhuineadh do sgìrean far am bheil iar thuath na gearmailt agus tìrean ìsle a tuath an diugh an dèidh do uilleam diùc normandaidh na sasannaich a cheannsachadh chuir e fhèin agus na h uaislean aige dìmeas air a bheurla agus gach ni sasannach cha robh cànan sam bith air a theagasg ann an sgoiltean no oilthighean ach fraingis no laideann rè mòran linntean an dèidh sin is mòr an t atharrachadh a thàinig air a bheurla bho na làithean ud cha robh a bheurla gu deireadh linn an treasamh ìomhair rìgh shasainn idir coltach ris a bheurla a tha air a labhairt san latha an diugh air an adhbhar sin chan eil seann leabhraichean sgrìobhte rim faighinn anns a bheurla mar a gheibhtear ann an gàidhlig laideann no seann chànanan eile an dèidh buaidh nan normanach chaidh seann bheurla na beurla mheadhanach a gabhail a steach an t uabhas fhaclan iasaid agus gnàthsan litreachaidh bho chainnt nan normanach sasannach fhrangach thàinig beurla an latha an diugh gu bith bhon uairsin agus san latha a th ann s ann a tha i a leantainn oirre faclan iasaid cèin a thoirt a steach bho chaochladh chànanan a thuilleadh air a briathrachais fhèin a chruthachadh thug an impireachd bhreatannach a bheurla còmhla riutha oir a bha i an cànan riaghlachais anns a h uile tuineachas tha dualchainntean eadar dhealaichte na beurla anns an alba a chuimrigh is an èirinn anns na stàitean aonaichte anns na h innsean ann an dùthchannan na h afraga agus dùthchannan eile tha cuideachd crìtheolan a thàrmaich às a bheurla mar eisimpleir patois diameugach crìtheol na bheilìs gullah ann an t saoghal ùr hinglish singlish is eile ann an àisia agus crìtheol nan eileanan hawai i anns a chuan sèimh tha crìtheolan eadar dhealaichte ann an mòran eilean ann an roinn charaibeach s e dùthaich ann afraga a tha ann an siombabue neo zimbabwe ainm oifigeil poblachd shiombabue tha e suidhichte eadar an abhainn zambezi agus an abhainn limpopo tha crìochan aice sa deas le afraga a deas san iar dheas le botsuana san iar thuath le saimbia agus le mòsaimbic san ear thàinig an t ainm bhon fhacal dzimbadzemabwe cànan shona tha e a ciallachadh taigh mòr à clachan s e beurla an cànan oifigeil a tha ann an siombabue ach tha an cuid as motha de na daoine a bruidhinn shona aon de na cànanan bho tùs a tha anns an dùthaich seo s e mount nyangani seann ainm mount inyangani m ft a bheinn as àirde a tha ann an siombabue tha e na laighe anns an pairce nàiseanta nyanga san ear na dùthcha tha na victoria falls cliùiteach ri measg an luchd turais s e duais airson rannsachadh fìor mhath anns an roinn eaconomaidh a tha anns an sveriges riksbank prize in economic sciences in memory of alfred nobel suainis sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till alfred nobels minne bidh acadamh rìoghail shuaineach nan saidheansan a taghadh na buannaichean mar is trice canar duais nobel ann an eaconomachd ris agus tha e ceangailte ris an duais nobel ged nach e aon de na còig duaisean nobel ceart a tha ann fiosaig ceimigeachd leigheas litreachas agus sìth a chuir alfred nobel air bonn ann an chuir sveriges riksbank am banca nàiseanta anns an t suain an duais air bhonn anns a bhliadhna agus tha e air a bhith ann gach bliadhna bhon uair sin cha do thoir an t acadamh an duais ach do dhà bhoireannaich elinor ostrom agus esther duflo seo liosta de na daoine a bhuannaich an duais nobel ann an eaconomachd s e dùthaich anns an roinn eòrpa a tha anns a bheilg ainm oifigeil rìoghachd na beilge tha crìochan aice leis an òlaind a ghearmailt an fhraing agus le lucsamburg s e ball den aonadh eòrpaich a th innte s e am bruiseal am prìomh bhaile bruidhnear walon ann an wallonie ann an ceann a deas na dùthcha ann an chaidh an sreath cordon fhilmeadh anns an dùthaich seo liosta na bailtean as motha anns a bheilg tha trì cànain oifigeil anns a bheilg duitsis no fleamais fraingis agus gearmailtis chan eil fios le cinnt oir chan eil cunntas sluaigh air a bhith ann ach a rèir choltais tha den t sluaigh a bruidhinn na duitsis agus den t sluaigh a bruidhinn na fraingis tha luchd cainnte na duitsis a fuireach gu h àraid ann an ceann a tuath ann am flannras agus luchd cainnte na fraingis ann am wallonia tha duitsis na beilge agus fraingis na beilge eadar dhealaichte gu ìre bho duitsis nan tìrean ìsle agus fraingis na frainge s e dùthaich anns an roinn eòrpa a tha ann an danmhairg neo an danmhairc ainm oifigeil rìoghachd na danmhairg danmhairgis kongeriget danmark s i an dùthaich as lugha s as deasaiche de na dùthchannan lochlannach is s i ball den aonadh eòrpaich tha i suidhichte san lochlainn a tha san tuath na roinn eòrpa ach chan eil i air a cheann tìre na lochlainn tha a ghearmailt deas air an danmhairg tha copenhagen na prìomh bhaile tha na h eileanan fàro nan ceàrn fhèin riaghlach ann an rìoghachd na danmhairg tha iad suidhichte anns a chuan siar eadar nirribhidh agus innis tìle s e dathaich fhèin riaghladh ann an rìoghachd na danmhairge a tha anns a ghraonlainn eadar agus bhuineadh an dùthaich dhan aonadh kalmar bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn chaidh an sreath telebhisein fhilmeadh anns an danmhairg mun dàrna cogadh schlwesig ann an seo liosta na deich bailtean as motha na dùthcha a leanas is e dùthaich ann an roinn eòrpa a tha ann am poblachd na h èireann tha i suidhichte air eilean èireann tha crìochan aice sa tuath le èirinn a tuath tha an cuan siar san iar na dùthcha agus cuan na h éireann san ear tha sruth na maoile eadar alba is èirinn a rèir an lagh chan eil poblacht na héireann beurla republic of ireland ach tuairisgeul na stàite ach tha éire ainm na tìre s e tg an sianal telebhisein aca a tha ag obair tro mheadhan na gàidhlig na h èireann anns a phoblachd is e cras iompair éireann neo cie am coras siostam iomair còmhdhail nàiseanta a tha ann an èirinn tha iad ag obair ri chèile le trì companaidhean eile tha na prìomh rathaidean agus na motor bhealaich fo cùram daras nan boithre naiseanta ùghdarras nan rathaidean nàiseanta tha lìonradh nan rathaidean nàiseanta stèidhichte air baile atha cliath le na prìomh rathaidean mar gathan a sìneadh a mach ri gach ceàrnag na dùthcha tha na rathaidean nàiseanta gu lèir clàraichte le àireamh còmhla leis an ro litir n a measg na prìomh rathaidean chaidh am n an aghaidh beul feirste am n gu sligeach agus n gu corcaigh tha an m agus an m a nis air toirt ionad n agus n agus tha motor bheallach iomlan mun chuairt baile atha cliath a fhèin is e aer lingus companaidh adhair nàiseanta èireannach bidh ea siubhal gu cinn uidhe san roinn eòrpa agus ann an ameireaga s e companaidh phlèanaichean èireannach a tha ann an ryanair tha i a toirt seirbheis gu àitichean air feadh na roinn eòrpa is mòr spòrs le muinntir na h èireann is cumann luth cleas gàidhlig na h èireann an ùghdaras spòrs nàiseanta as cudthromaiche ann an èirinn is iadsan prìomh spòrsan sgioba na h èireann peile agus camanachd camanachd eireannach chanar camogie ri camanachd nan mnà is gann am paraiste as aonais club clg ionadail tha mion n uidh ann an iomadh spòrs buidheann eile m e air barrachd tha uidh mòr an co ruith nan eich agus nan coin agus bithidh iomadh daoine ri camanachd nan gall s e sgioba ball coise ann an glaschu gu math soirbheachail a th annta ann an alba agus anns an roinn eòrpa ach tha iad ainmeil cuideachd airson am buidheannachas an aghaidh caitligich a tha aig cuid de na luchd leantainn aca s e rangers an sgioba is buadhach anns na co fharpaisean ball coise albannach ach chan eil iad a riamh air dèanamh cho mar sa bu chòir dhaibh ann an co fharpais eadar nàiseanta mar cupa na roinn eòrpa tha còmhstri mòr ainmeil eadar rangers agus sgioba eile à glaschu celtic tha toir den bheachd gur e na geamannan eatarra ris an canar an geama old firm an geama as fiadhaich anns an t saoghal agus b àbhaist dha gu leòr trioblaid a bhith ann eadar na luchd leantainn le sabaid muirt an dèidh geamannan chan eil ach manaidsearan air a bhith aig rangers nan eachdraidh s e cànan innd eòrpach a tha ann an spàinntis ainm bho thùs castellano thàinig an cànan bho thaobh tuath na spàinne tha freumhan cumanta aig an spàinntis agus am portagailis tha spàinntis ga bhruidhinn anns an roinn eòrpa ann am corra àite ann an àisia is afraga agus gu h àraidh air feadh aimearaga thathar ag ràdh gun do nochd an spàinntis agus am portagailis mar chànain rè linntean na cogaidhean an aghaidh nan arabach aig toiseach tòiseachaidh an ghnothaich fhad s a bha làmh an uachdair fhathast leis na arabaich bha sreath dhe rìoghachdan beaga neo eisimeileach ann is iad uile ann an ceann a thuath na spàinne anns a ghàilis bha cànan le freumhan laideann ga bhruidhinn beag air bheag rinneadh na crìostaidhich an gnothaich air na h arabaich gan sguabadh a mach às an dùthaich mu dheireadh thall nochd dà stàit an spàinn agus a phortagail far an robh dà chànan coltach ann spàinntis agus portagailis cha robh laideann ga bhruidhinn ann am iberia mus do ràinig feachd na ròimh ann am ro is rinn iad an gnothaich mu dheireadh thall ann an ro fo chaesar augustus sgaoil an cànan fad is farsaing gu luath agus an ceann beagan ghinealach bha na cànanan tùsail air a bhàsachadh ach ann corra àite thathar a creidsinn gu robh na daoine deiseil airson a ghabhail ri cultar agus cànan na ròimh leis gu robh cultaran adhartach mar na greugaich ann bho thùs anns a chiad linn thuit ìompaireachd na ròimh a mach a chèile agus thoisich leasachadh neo eisimeileachd a chànain anns na beanntan ann an thaobh mu thuath na dùthcha tha iomadh ainm àite laideann anns an spàinn gus an latha an diugh cha do leig na cànanan tùsail ach facal neo dhà bha làmh an iuchair aig na visigoths treudan às a ghearmailt rè iomadh linne an dèidh dha na ròmanaich hispania fhàgail thug iad facal neo dhà dhuibh ach cha do chuir an cànan aca air an dùthaich leis cho pròiseil a bha cultar agus cànan na ròimh ged nach robh a saighdearan nas motha s e clas flathail a chruthaich iad anns an spàinn an dìleab aca na sloinnidh s e ainmean visigoth a th ann na sloinnidh spàinnteach le ez martnez mac mhàrtainn rodrguez mac ruaraidh martin s roderick s ann am ràinig airm muslamach an ceann a deas na spàinne le ceann feachda ris an canadh tari ibn ziyad os a chionn bha arabais na chànan làitheil beò anns an dùthaich gu ruige nuair a cheannsaich feachdan rìgh fernando agus banrighinn isabel an rìoghachd mhuslamach mu dheireadh ann an granada is na muslamaich nam fògarraich anns na beanntan neo thall thairis ann am maroco s e al andalus an t ainm a bha air na tìrean muslamaich far a bheil an spàinn agus a phortagail an latha an diugh rè bliadhna bha cultar arabach saidheans ionnsachadh àiteachas smuaintean agus cleachdaidhean ma sgaoil air feadh na dùthcha agus gu ruige an roinn eòrpa chruthaich rìghrean na spàinne sgoil eadar theangaidh ann an toledo an dèidh am baile a thoirt bho na muslamaich ann am le sin fhuair an roinn eòrpa beartas mòr bhuapa a bharrachd air muslamaich bha coimhearsnachdan iùdhaich agus crìostaidh nan tàmh gu sìtheil còmhla seo sreath fhacail le tùs arabach ann an spàinntis mar as àbhaist tha iad uile faclan foghlaimte àiteachail biadh bho thall thairis neo cogail ann an ràinig loingeas spàinnteach eileanan anns a chairib le sin thoisich ceannsachadh mòr a thug an tìr mòr aimearaga fo bhuaidh na spàinne neo a phortagail bho chalifornia mu thuath gu ruige patagonia ann an ceann a deas cha do chaill an spàinn an colonaidh mu dheireadh aice gus nuair bhuannaich na stàitean aonaichte ann an cuba rinn na spàinntich droch mhilleadh an siud agus thuit an àireamh shluaigh gu mòr leis nach robh iad deiseil airson gan dìon bho tinneasan na roinn eòrpa is an droch làimhseachaidh a fhuair iad a bharrachd air sin nochd iomadach fhacal ann an spàinntis faclan airson rudan nach fhaiceadh a riamh ann an roinn eòrpa rudan a nis cho làitheil dhuinn mar a bhuntàta neo an tomàto seo sreath dhe na faclan a thàinig dhan spàinntis bho na cànainean tùsail ann an aimearaga gu h àraidh bho na cultaran adhartach gu tric tha faclan tùsanach eadar dhealaichte anns gach uile dùthaich ann an aimearaga laideannach mar eisimpleir ann am meagsago tha na faclan bho nauhatl cànan nan aztec uabhasach pailt ann am pearù tha a mhòr chuid dhuibh a tighinn bho uechua teanga oifigeil ìompaireachd nan inca an latha an diugh s e piri piri guaranaidh an t ainm ann am paraguaidh agus braisil air an stuth ris an canar chile nahuatl ann am meagsago ach s e aj taino am facal a tha aca air feadh na mara chairibianach an diugh tha eadar agus millean duine a bhruidhinn spàinntis mar prìomh chànan s e cànan fa leth eadar nàiseanta a th ann an spàinntis leis gu bheil e ga bhruidhinn ann a bharrachd air dùthchannan s an teanga oifigeil anns na dùthchannan a leanas tha iad uile dùthchannan a bha fo bhuaidh ìompaireachd na spàinne o shean s an teanga co oifigeil anns na dùthchannan a leanas a th ann an spàinntis is iad uile dùthchannan ann an aimearaga laideannach far a bheil sluagh làidir tùsanach neo fada falbh bhon na sgìrean a bha fo bhuaidh na spàinne mar afraga neo aisia a bharrachd air sin tha an spàinntis na chànan co oifigeil ann am puerto rico air sgàth gu bheil ceanglaichean làidir aige ris na stàitean aonaichte a bharrachd air sin tha iomadh mhuilleadn dhe daoine le spàinntis mar chiad cànan anns na stàitean aonaichte seadh ann an coimhearsnachdan spàinntich traidiseanta air feadh na stàitean a chaill meagasgo ann an cogagh an aghaidh riaghaltais washington texas agus california mar eisimpleir seadh inimrich anns na bailtean mòra tha an suidheachadh cànanach air atharrachadh gu mòr bho chaochail an deachdaire francisco franco ann an se an aon chànan oifigeil na dùthcha a bh ann an spàinntis is an tìr fa leth fo bhratach na spàinntis mar a leughadh air gach uile bonn airgid o shean espaa una grande libre an spàinn aon mòr saor ach bhàsaich e agus dh atharraich an dùthaich gu tùr ghlaodh bun reachd na spàinne is e cànan oifigeil na stàit a th ann an spàinntis castellanach tha dleastanas aig gach uile spàinnteach a bhith eòlach air agus tha còir aca a bhith ga chleachdadh is e cànainean spàinntich oifigeil anns na roinnean aca le fèin ùghdarras a th ann na cànainean eile cuideachd a rèir na aontaidhean a th ann s e dìleab chultarail a th ann am beartas aig an caochlach dòighean labhairt na spàinne is bidh iad fo mheas agus dìon sònraichte a nis tha na cànanan roinneil basgais catalanais agus gailìsis a dol bho neart gu neart tha stèiseanan telebhisein rim faotainn ann gach fear dhuibh tha iad gam cleachdadh anns na soighnichean rathaid agus gu h àraidh tha foghlam tro mheadhan na mion chànain ga sgaoileadh air feadh na roinnean sin thathar ag aithneachadh na daoine le dà chànan anns an spàinn oir s e spàinntis brìghmhor soilleir a th acasan leis cho soirbheachail a tha poileasaidhean dà chànanach na dùthcha tha a chànan ruiseanach sa ruisis na chànan slàbhach a thathar a bruidhinn gu dùthchasach sa ruis ann am bealaruis san ucràin ann an casachstàn agus cìorgastan agus a thathar a cleachdadh le mòran daoine gun a bhith na chànan oifigeil san laitbhe eastòinia agus tòrr dhùthchannan eile a b àbhaist a bhith nam ball den aonadh sobhiat tha an ruisis a cleachdadh na h aibidil chirileach s tha litir bunaiteach ann tha gnè fhireann boireann no neodrach aig ainmearan na ruisise chan eil altan ann s urrainn don facal cù no an cù a chiallachadh tha sia tuislean ann is e cànan innd eòrpach a tha ann an sòrbais serbina sa chànan fhèin air neo gus a bhith nas cirte s e cruinneachadh a th ann de dà chànan sgrìobhte a tha dlùth ri chèile agus iomadh dualchainnt buinnidh i don roinn shlàbhach den theaghlach indo eòrpach ainmean eile a b àbhaist a bhith oirre b iad wendish no lusatian sa bheurla wendisch sa ghearmailtis tha an t sòrbais ga bruidhinn sna stàitean brandenburg agus sagsainn den ghearmailt faisg air a chrìch ris a phòlainn agus ris an t seic tha dà chànan ann sòrbais uachdarach hornjoserbina beurla upper sorbian agus sòrbais ìochdarach dolnoserbina beurla lower sorbian tha an t sòrbais uachdarach ga bruidhinn ann an sagsainn le timcheall air duine agus tha an t sòrbais ìochdarach ga bruidhinn ann am brandenburg le timcheall air duine canar sa bheurla ladainn san t sòrbais uachdarach san t sòrbais ìochdarach sa ghearmailtis ris an sgìre far a bheil an dà chànan gam bruidhinn tha an t sòrbais dlùth chàirdeach don t seacais don t slòbhacais agus don phòlainnis ach anns an là an diugh tha buaidh làidir aig a ghearmailtis oirre cuideachd nochd an t sòrbais a chiad turas mar chànan anns an litreachas anns an t siathamh linn s e sluagh slàbhach an iar a th anns na sòrbaich sluagh gun dùthaich gun stàit aige fhèin anns an t siathamh linn thàinig sinnsearan nan sòrbach dhan ghearmailt dhan sgìre taobh an ear nan abhnaichean elbe agus saale thug iad an t ainm lausitz dhan sgìre ged a bha geug eadar dhealaichte aig an t sluagh cha robh ach na lusici agus na milzener comasach thairis air na linntean air am fèin aithne a ghlèideadh thàinig tuinichean eile bho air feadh na dùthcha gu h àraidh na sagsannaich na flannraich na tùiringaich agus na frangan thairis air na linntean dh fheuch cha mhòr a h uile riaghaltas ri bacadh a chur air an t sòrbais anns an treas linn deug bha an t sòrbais toirmisgte anns na bailtean mòra agus chaidh riaghailtean a stèidheachadh taobh a staigh nan comainn cheàrd gum bu chòir dhan ghearmailtis a bhith aig daoine nam biodh iad ag iarradh obair bhon t seachdamh linn deug a mach bha leasachadh an aghaidh na sòrbais ri fhaicinn cuideachd oir bhathar den bheachd gun robh an t sòrbais agus mion chànanan eile cunnartach agus bhathar ag iarraidh impireachd na gearmailte a dhìon a dh aindeoin sin chaidh àireamh nan sòrbach am meud gus an robh barrachd is dà cheud mìle duine a bruidhinn na sòrbais mar chànan màthaireil air sgàth s gun robh sòrbais aig a mhòrchuid ann an lusatia bha tionndadh air crìonadh a chànain ri fhaicinn anns an naoidheamh linn deug agus bha na daoine moiteil às an cànan fhèin ach aig an aon àm chaidh laghan an aghaidh na sòrbais a stèidheachadh leis a phruis thòisich na pàipearean naidheachd air crìonadh agus bha an t sòrbais toirmisgte anns na sgoiltean eadar bha an t sòrbais toirmisgte gu tur agus chaidh ceannardan nan sòrbach a chur gu prìosan às dèidh an dàrna cògaidh bha lusatia na phàirt den raon sovietach agus bhon àm sin fhuair na sòrbaich taic airson an cànan a chleachdadh anns na roinnean poblach às dèidh chaidh còirichean a stèidheachadh airson an t sòrbais a dhìon tha còir aig gach pàiste air foghlam fhaighinn tro mheadhan na sòrbais an dòchas gun tig a h uile sgoilear gu fileantachd phragtaigeach anns an dà chànan sòrbais agus gearmailtis a bharrachd air sin tha an t sòrbais ga teagasg mar chuspair fa leth ann am bun sgoiltean eile tha an t sòrbais ga teagasg ann an ceithir àrd sgoiltean agus tha dà sgoil chòmhnaidh ann cuideachd ann an cottbus agus ann am bautzen a bharrachd air sin tha ceòl tradaiseanta bàrdachd agus dannsa tradaisenta gan teagasg airson cultar nan sòrbach a neartachadh chaidh coimeas a dhèanamh eadar sgoiltean gun sòrbais agus feadhainn le sòrbais agus fhuaireadh a mach gun robh an aon ìre aig na sgoiltean air neo gun robh na sgoilearan na b fheàrr aig an robh an t sòrbais anns a ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig sòrbais mar mhion chànain ann an chuir a ghearmailt a h ainm ri cumhnant eòrpach airson cànan roinneil no mion chànanan a rèir seo tha dà achd ann a rèir nan achdan seo tha còir aig na sòrbaich gun tèid seirbheis tro meadhan na sòrbais a thoirt seachad dhaibh faodaidh na sòrbaich sòrbais a chleachadh mar chànan oifigeil anns a chùirt agus mur am bi sòrbais aig an luchd obrach an sin feumaidh saor stàit sagsainn neo brandenburg eadar theangadair a sholarachadh mar phàirt den dà achd chaidh sanasan rathaid dà chànanach a chur an àirde agus chìthear iad anns an sgìre phoblach air fad air an rathad air beulaibh nan sgoiltean neo air na togalaichean poblach tha saor stàit sagsainn air planadh cànain airson na sòrbais a stèidheachadh thathar den bheachd gu bheil e cudromach gun tèid foghlam dà chànanach a bhrosnachadh ann an lausitz agus thathar ag iarraidh tuilleadh luchd teagaisg ann an lausitz airson a bhith cinnteach gum tèid foghlam tro mheadhan na sòrbais a thoirt seachad san àm ri teachd thathar ag iarradh gum bi clasaichean oidhche ann airson inbhich bidh e cudromach gum bi an t sòrbais follaiseach anns na bailtean air fad uime sin chaidh soidhnichean rathaid a chur an àirde mar thà agus bidh tuilleadh a leantainn a bharrachd air sin bu chòir don teicneolas ùr eadar theangachaidhean a toirt seachad thathar ag iarraidh gun tèid na sòrbaich a bhrosnachadh airson an cànan a chleachdadh agus bheirear taic do dh fhoillsichearan agus do thaighean tasgaidh ùra a dhèanas an cultar an eachdraidh is an ceòl so fhaicsinneach tha sòrbais ga bruidhinn cuideachd ann an sgìre bheag ann an lee county texas tha cuid de dh ainmean anns a ghearmailt an ear a tighinn bhon t sorbais m e seo eisimpleir le sòrbais agus gàidhlig a tha a sealltainn an diofair eadar sòrbais uachdarach is sòrbais ìochdarach s e cànan innd eòrpach a tha ann am punjabi tha punjabi ga bruidhinn ann am pagastàn an ear thuath agus na h innseachan an iar thuath agus tha na h eilthirich ga bruidhinn anns an rìoghachd aonaichte ann an canada anns na na stàitean aonaichte anns na h iomaratan arabach aonaichte agus ann an saud aràibia ann am pagastàn tha an cuid as motha de na daoine a bruidhinn punjabi tha dà sheòrsa ann punjabi an ear a thèid a chleachdadh anns na h innseachan agus ann am pagastàn agus punjabi an iar a thèid a bruidhinn ann am pagastàn a mhàin tha punjabi aig millean duine ann am pagastàn agus aig millean anns na h innseachan tha trì dòighean sgrìobhaidh aca gurmukhi shahmukhi agus devanagari s e cànan fionn ungaireach a tha anns an ungairis magyar san ungairis hungarian sa bheurla hungarica sa laideann a tha anns an teaghlach de chànain ùraileach thathar ga bruidhinn san ungair anns a bhuidheann fionn ungaireach lorgar cuideachd fionnlannais eastoinis sàmais agus cuid de chànanan eile anns an ruis a measg nan cànan sin tha khanty agus mansi nas fhaisge air ungairis tha timcheall air millean neach a bruidhinn ungairis tha a mhòrchuid aca mu millean a fuireach san ungair agus millean neach eile ann an romàinia thathar cuideachd ga bruidhinn ann an slovakia taobh tuath na sèirbe vojvodina agus an ucràin tha i na cànan oifigeil anns an ungair agus fear de na cànanan oifigeil sna roinn eòrpa tha i cuideachd na cànan oifigeil ann an autonomous republic of vojvodina serbia agus cuid de dh àiteachan ann an slovenia tha dualchainntean ann an ungairis ach chan eil iad cho eadar dhealaichte o chèile nach gabhadh an tuigsinn s e an ròimh prìomh bhaile na h eadailt agus an roinn lazio tha am baile suidhichte ri taobh na h aibhne tiber agus tha mu millean neach a fuireach ann tha cathair na bhatacain an vatican city anns a bheurla suidhichte anns an iar thuath chaochail enriue olaya herrera an seo ann an a rèir beul aithris chaidh an ròimh a stèidheachadh air an mh den giblean anns a bhliadhna rc leis an dithis bhràthair romulus agus remus mharbh romulus a bhràthair agus mar sin chaidh am baile ainmeachadh às a dhèidh agus b esan a chiad rìgh na ròimhe bha an ròimh air a thogail air cnoc a ghrian a chaidh ath ainmicheadh palatine agus dh fhàs e gus an leudaich e tarsainn air seachd cnuic bha an ròimh na phrìomh bhaile aig rìoghachd an ròimh poblachd an ròimh impireachd an ròimh na stàitean pàpach agus an rìoghachd eadailteach mus tàinig e gu bhith anns an latha an diugh na phrìomh bhaile aig poblachd na h eadailte b e prìomh bhaile stàitean na h eaglaise a bh ann bho gu ruige b e cànan nan ròmanach na h eaglaise caitligich agus cànan nam fhoghlaim o chionn goirid a bha ann an laideann airson ùine mhòr airson còrr s mìle bliadhna bho dheireadh an impireachd ròmanach s e cànan eadar nàiseanta a bh ann an laideann tha e na fhreumh de mhòran chànan na roinn eòrpa nam measg fraingis eadailtis agus spàinntis a tha uile càirdeil le aithreachd on laideann tha ceudan de mhilleanan a bruidhinn cànain a dh fhàs bho laideann tarsainn air na linntean s ann à laideann a tha mòran faclan saidheansail a tighinn gu ruige an ochdamh linn deug chaidh mòran aistean saidheansail a sgrìobhadh ann an laidin mar eisimpleir chaidh philosophiae naturalis principia mathematica le sir isaac newton a sgrìobhadh ann an laideann is e prìomh bhaile poblachd na h èireann a tha ann an baile átha cliath ipa bal a ha klih beurla dublin gaelg mhannain divlyn agus am baile as motha s an tir sin cuideachd tha e suidhichte air gach taobh an linn cumhang de abhainn na lifé thàinig a h ainm beurla bhon ainm gaeilgeair an seòlaid dubh linn a dh aointinn an t ainm b e na lochlannaich a stèidhich am baile tha iad comharraichte an ainm sgìre baile lochlainn dlùth ri taobh tuath na life faisg air na ceithir cuairtean agus an ìomhaigh umha crannghail long fhada aig beulaibh prìomh oifis comhairle atha cliatha air na laimrigean deasa an linn nan normanach shuidhich iomadh choigreach a sasainn am baile atha cliath agus mar a fhuair na tighearnan normanaich smachd air èireann thànaig baile atha cliatha a bhi cathair cumhachd nan sasunnaich an èireann suidheachadh a mhair sìos ri rinneadh callaid mun chuairt am baile shasunnaich ré an mh linn a dhìon na gall bho na gaidheal borb air an taobh a muigh tro na meadhan aoisean b e am beurla cainnte na callaid agus a ghàidhlig cainnte den chorr shuidheachadh a mhair gu ìre mhòr mus bliadhna a ghoirt mhòir a measg na prìomh thogalaich den cathair tha caisteal atha cliatha àros eaglais chrìosd eaglais na h èireann na ceithir cuairtean taigh nan cuspainn oifig ginearalta an phoist tha an taigh grùdaidh ainmeil guinness suidhichte aig geata naoimh sheamuis tha àros an uachtaran suidhichte an pàirc an fhionn uisge pàirc agus taigh a bhuineadh ris an teaghlach ghuinness is e prìomh bhaile poblachd na gearmailt a tha ann am berlin o chionn a rithist tha stàit bhaile bherlin aon de sia stàitean feadarail deug anns a ghearmailt an diugh tha millean a fuireach ann am berlin is e am baile as motha anns a ghearmailt agus am baile as motha ach aon anns an roinn eòrpa is dòcha gun robh am facal slabhais berl a ciallachadh mòinteach agus thug sin ainm air berlin tha daoine a fuireach ann am berlin is le sin s e am baile as motha na dùthcha a th ann tha berlin suidhichte am measg bhrandenburg stàit feadarail eile anns a ghearmailt km air falbh bho stuttgart tha a chiad fhianais sgrìobhte againn mu chlln mar phàirt den bhaile dhùbailte bherlin chlln anns an spreeinsel eilean spree anns a bhliadhna tha a chiad fhianais sgrìobhte againn mu bherlin aig bruach an abhainn spree anns a bhliadhna bha talla a bhaile cumanta air a thogail ann an bhitheadh an cinneadh hohenzollern a riaghladh berlin gu mar diùc bhrandenburg rìgh phrùisea agus ceusar nan gearmailteach ann an cogadh na trichead bliadhna agus chaidh de na taighean ann am berlin a sgrios agus chaidh an dàrna leth den t sluagh a mharbhadh ann an ghabh frederic uilleam an kurfrst mòr sealbh air an ìompaireachd thòisich e air poileataigeachd den fulangas cràbhach agus den imrich a chur a steach mu bha de mhuinntir bherlin nam frangaich às an fhraing oir thug frederic uilleam na pròstanaich frangach do bherlin thàinig mòran daoine gu berlin dh imrich iad às a phòlainn à bohàimia agus à salzburg chaidh frederic i air a chrùnadh anns a bhaile seo ann an agus dh fhàs berlin na phrìomh bhaile na prùise ann an thàinig napoleon bonaparte do bherlin agus ghoid e an uadriga bhon geata bhrandenburger tor ann an chaidh an uadriga a thoirt air ais chaidh dàrna ìompaireachd na gearmailt a stèidheachadh anns a bhliadhna agus bha berlin na phrìomh bhaile a rithist bha ceusair uilleam ii an ceusair mu dheireadh a bha ann às deidh a chiad chogadh ann an chaidh poblachd a stèidheachadh anns a ghearmailt ann am berlin anns an chaidh na nàsaich agus adolf hitler a thaghadh agus stèidhich iad treasa ìompaireachd na gearmailt ann an bha an dàrna cogadh seachad agus chaidh berlin a roinn ann an ceithir roinnean bha berlin an ear aig na rùisich agus bha berlin an iar aig na stàitean aonaichte aig an fhraing agus aig breatainn bha na trioblaidean poileataigeach air stiùireadh am den bherlin chuidich am feachd eadar nàiseanta às na stàitean aonaichte agus eile gus am baile a chumail beò le chuir iad drochaid adhair bherlin air chois ann an chaidh an gdr gearmailt an ear a stèidheachadh b e prìomh bhaile a bha ann am berlin an ear agus dh fhàs trioblaidean poileataigeachd cho dona gu cogadh fuar bha cuir cudthrom air na trioblaidean eadar nan ear agus nan iar ann an chaidh balla bherlin a thogail chaidh an t sluagh mì thoilichte agus diombach às t samhradh thòisich na ùrnaighean sìthe anns an eaglais nicolai ann an leipzig agus às deidh bha na caismeachdan di luain ann gach seachdain anns an dàmhair thuit gdr am broinn a chèile thuit am balla bherlin aig mh den t samhain chaidh a ghearmailt ath aonadh anns a bhliadhna agus b e prìomh bhaile na gearmailt a bha ann am berlin a rithist o chionn tha a phàrlamaid agus cuid de na ministearan ann am berlin cuideachd ach tha seachd ministearan fhathast ag obair anns an t seann phrìomh bhaile bonn tha gearmailtis air a bhruidhinn ann am berlin ach tha barrachd chànanan rim cluinntinn air sgàth s gu bheil am baile glè ioma chultarach cluinnear beurla arabais is sìonais gu math tric tha mòran choigreach a fuireach anns a bhaile seo agus bidh mòran luchd turais a tadhal air berlin tha dualchainnt ann ris an canar berlinerisch mar eisimpleir bithear ag ràdh icke an àite ich gàidhlig mi loofen an àite laufen a ruith neo wa an àite nicht wahr nach eil tha de na h obraichean ceangailte ris an roinn seirbhis tha tòrr stèisean telebhisein is rèidio ann mar rb mtv nick viva sat n agus gu nàdarra tha studio aig ard zdf no rtl ann am berlin cuideachd tha de na gnìomhachasan a buntainn ris an treas roinn tha an treas roinn glè chudthromach airson berlin agus mar sin tha turasachd a fàs nas cudthromaiche ri taobh bhancaichean agus sheirbhisean eile is e daimlerchrysler sony springer verlag walter de gruyter na companaidhean as cliùitiche a tha ann chan eil tòrr àiteachas ann agus chan eil ach beagan gnìomhachas ann am berlin is e obair mheatailt cheimigeachd agus bhidh am meur gnìomhachais as motha ann am berlin ach s e sueben an t ainm a bha air an treubh cha robh sluagh gearmanach coitcheann ann bliadhnaichean às deidh bha cumhachd phoilitigeach a dh fhàs an t aonadh sluaigh na gearmanaich h alamannaich bha iad a fuireach ann an clachain agus bha taighean aca a bha air a thogail bho choille is bhon chailc bha cumadh cruidh is àiteachas ann bha pàganach ann gu tric leis na h ìobart nan daoine bha a chrìosdachd a toirt air na gearmanaich anns an mh linn tha a chiad fianais sgrìobhte mu gu bhith às deidh dia bha cuid na bu lugha sgrìobhaidhean den an àm seo cha mhòr dh aithnich na daoine dealbhan o chionn na mh linn bha àilleagan òir ann bha dealbhan na tuirc is nam fèidh àbhaisteach mar na eisimpleirean ròmanach às deidh an ath leasachadh anns an mh linn s e an cuid a bu mhotha nan daoine pròstanaich a bh annta anns an mh linn thoir frederic mòr an ceadachas cràbhach an diugh s e baile mòr glè ioma chultarach a th ann am berlin agus tha torr chreideimh ann saidheans eòlas tha ceithir oilthighean ann s e am medizinische fakultt coitcheann as motha ann an roinn eòrpa tha trì colaisdean ealain is seachd colaisdean le cuspairean sònraichte is deich colaisdean phrìobhaideach ann tha gu bhith oileanaich aig berlin is e reykjavik ipa reica vik am prìomh bhaile ann an innis tìle agus am prìomh bhaile as thuaithe air feadh an t saoghal is e cuideachd am baile as motha den dùthaich tha e suidhichte san roinn hfuborgarsvi km air falbh bho safjrur anns a bhliadhna s e an àireamh shluaigh den bhaile tha an t ainm a ciallachadh bagh far a bheil toit tha e a buntainn dhan sgìrean phàrlamaid reykjavkurkjrdmi suur agus reykjavkurkjrdmi norur nochd an t àite san mh caibideil dhen landnámabk nuair a ràining fear air an robh inglfur agus thog e taigh an seo hann bj reykjarvk ar eru enn ndugisslur r eldhsi bha e a fuireach ann an reykjavk tha colbhan gun anail fhathast sa chidsin chaidh pàrlamaid na dùthcha air a bheil alingi fhosgladh an seo ann an agus chaidh togalach a chithear an latha an diugh air a bheil alingishsi a thogail ann an is e dùthaich ann an lochlainn anns an roinn eòrpa a tha ann an nirribhidh a chionn s gu bheil dà chànan ann an nirribhidh tha dà ainm oifigeil ann kongeriket norge bokml agus kongeriket noreg nynorsk tha iad a ciallachadh rìoghachd nirribhidh tha crìochan aige leis an t suain anns an ear agus leis an ruis agus le suomaidh anns an earra thuath anns an iar den dùthaich tha a chuan siar ann tha svalbard eileanan beaga anns a chuan argtach pàirt den nirribhidh cuideachd tha oslo na prìomh bhaile s e baroniet rosendal a th ann an aon baranachd na dùthcha eadar agus bhuineadh an dùthaich dhan aonadh kalmar bha nirribhidh na pàirt aonadh nirribhidh agus an t suain gu ruige seo liosta na deich bailtean as motha na dùthcha a leanas gu math tric canar an òlaind neo an olaind seach na tìrean ìsle ris gu h àraidh anns a bheurla agus ann am fraingis eadhan ann an duitsis fhèin cleachdar an t ainm an òlaind airson na dùthcha gu lèir ach chan iad ach pàirt de na tìrean ìsle s e ceàrn a tha anns an òlaind suidhichte ann an taobh siar na dùthcha tha dà sgìre ann noord holland òlaind a tuath agus zuid holland òlaind a deas le millean luchd còmhnaidh gu lèir b e dùthaich a bh ann leis fhèin aig àm impireachd nan ròmanach chaidh ceàrn na h òlaind a stèidheachadh ann an tha bailtean mòra mar amsterdam den haag agus rotterdam suidhichte anns an sgìre seo s e dùthaich eòrpach a th anns a phòlainn no a phlainn no pland tha i suidhichte ann am meadhan na roinn eòrpa tha crìochan aice leis a ghearmailt a bhealaruis poblachd na seice ucràin agus le slobhaigia gu h eachdraidheil agus a rèir cultair is creidimh b e pàirt den roinn eòrpa an iar a bh anns a phòlainn ach san latha an diugh bidh i gu tric air a cur am measg nan dùthchannan eile a bha fo smachd a chomannachais mar phàirt den roinn eòrpa an ear cleachdar bealaruisis silèisis cànan cassubian caisiubais gearmailtis agus ucràinis cuideachd ged nach eil iad nan cànanan oifigeil s e oilthigh jagiellonian an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na h eòrpa chaidh a stèidheachadh anns a bhliadhna mar sin tha e am measg nan oilthighean as aosmhoire san t saoghal bhuineadh a phòlainn dhan cho aonta warszawa eadar agus air am màrt ghabh an dùthaich ri nato seo liosta deich bailtean as motha na dùthcha àiteachan turasachd sa phòlainn s e helsinki neo helsingfors suanais prìomh bhaile suòmaidh tha helsinki suidhichte ri taobh a chamais shuòmaidh chaidh helsinki a stèidhichte le rìgh gustav vasa na suaine ann an aig helsingforsen allt na helsing nise vanhankaupunginkoski no eas a sheann bhaile ach chaidh a ghluasad do àite làithreach ann an thog na suaineach dùn sveaborg dùn na suanie nise suomenlinna air eilean sa chala nàdarra helsinki ann an an dèidh do chogadh eadar an t suain is an ruis anns an do chaill an t suain suomaidh chaidh helsinki na phrìomh bhaile àrd diùcachd shuòmaidh ann an ghluais kungliga akademin i bo gu helsinki bho turku ann an dh fhosgail am metro ann an bha helsinki na phrìomh bhaile eòrpach a chultair ann an is e dùthaich anns an earra dheas na h eòrpa a tha ann an romàinia ròmainia ipa ro m ni a neo romania tha crìochan aice leis an ungair agus an t sèirb anns an ear leis an ucràin agus leis a mholdobha san earra thuath agus le bulgàiria sa deas tha bucharest na phrìomh bhaile ged a tha ròmainis na cànan oifigeil san dùthaich air fad tha ungairis gearmailtis ucràinis croatais is sèirbis nan cànain oifigeil ann an roinnean sònraichte bha romàinia na phàirt impireachd nan otomanach ro bhuineadh romàinia dhan cho aonta warszawa eadar agus ann an ghabh an dùthaich ri nato s e stàit anns an eòrpa an iar a tha anns an spàinn neo an spàinnt tha crìochan aice sa tuath leis an fhraing agus le andorra san iar leis a phortugal san ear is sa deas leis a mhuir mheadhanaich agus le giobraltair s e rìoghachd ann a th ann an spàinn an latha an diugh ach tha i air a bhith fo iomadh cheannardan agus siostaman riaghlaidh eadar dhealaichte poblachdan agus deachdairean na measg tha roinnean aig an spàinn s i rìoghachd ioma nàiseantach a th innte bruidhnear mòran cànain agus dual chainntean eadar dhealaichte anns an spàinn ged a tha spàinntis na chànan oifigeil tha catalanais basgais is gallego co oifigeil anns na coimhearsnachdan fèin riaghlaidh ann an val d aran tha an dual chainnt aranais ann cànan co oifigeil a tha ceangailte le ogsatanais bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn seo liosta nam bailtean as motha anns an spàinn tha dà fhàsach anns an spàinn bardenas reales faisg air nafarroa agus fàsach thabernas anns an sgìre almera a bharrachd air sin tha roinnean anns an dùthaich s e prìomh bhaile na spàinn a tha ann am madrid ipa ma canar madrileos ri muinntir a bhaile tha an rìgh spainnteach a fuireach an seo cuideachd tha am baile suidhichte ann am meadhan na spàinn air bruach abhainn manzanares s e am baile as motha den dùthaich agus an ceithreamh baile as motha den aonadh eòrpach tha am baile cliùiteach airson na taighean tasgaidh m e taigh tasgaidh prado taigh tasgaidh thyssen bornemisza ann an villahermosa palace agus museo nacional centro de arte reina sofa le dealbhan anns an nos ùr tha madrid aon roinneil tha iadhtag ann a bhuineas do mhadrid ann an ceann a tuath na roinne a muigh segovia s e dehesa de la cepeda an t ainm a tha air tha e na aite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn a rèir figearan an riaghlatais s e an lùnastal a mhìos as teotha agus s e am faoilleach a mhìos as fhuaire ann am madrid cha tuit ach mm de dh uisge air a bhaile fad na bliadhna mm nas lugha na steòrnabhagh mm leis gur e àite àrd tioram a th ann s e dùthaich eileanach ann an àisia a deas a tha ann an sri lanca neo sri lanka ainm oifigeal poblachd shòisealach dheomacrasach sri lanca b e sailon beurla ceylon an t ainm eile a bha oirre ro tha i na laighe san taobh a deas air na h innseachan s e coimhearsnachd na sinhalese an tè as motha a th ann tha an cuid as motha den mhion shluagh chinnidheach na tamils a fuireach ann an earra thuath na dùthcha tha sri lanca cliùiteach airson cofaidh agus tì m e ceylon tea leis na coilltean tropaigeach na tràighean brèagha agus an dualchas cultarach tha an roinn turasachd gu math làidir ann an sri lanca tha an làn thoradh dùthchail gdp gach pearsa am fear as àirde a tha ann an àisia a deas tha sgioba nàiseanta criogaid aig sri lanca chluich iad anns a h uile cupa na cruinne b e ceimigear gearmailteach a bha ann an johann friedrich wilhelm adolf von baeyer berlin an dàmhair starnberg an lùnasdal a cho chur guirmean agus a fhuair an duais nobel ann an ceimigeachd ann an rugadh e ann am berlin far an robh e an toiseach ag obair matamataigs agus nàdar fheallsanachd mus do ghluais e gu heidelberg airson obair air ceimigeachd le robert bunsen fhuair e an t ollamhachd aige bho berlin ann an bha e na òraidiche aig acadamaidh malairt berlin ann an agus na àrd ollamh aig oilthigh strasbourg ann an ann an lean e justus von liebig mar àrd ollamh ceimigeachd aig oilthigh mhnchen a bharrachd air sin s e a chiad iùdhach a choisinn an duais nobel ann an ceimigeachd a riamh a bh ann tha e cuideachd ainmeil airson na h obrach aige còmhla ri victor villiger b e peantair ainmeil às an t suain a bh ann an john albert bauer jnkping an t ògmhios vttern an t samhain b ann à bayern shìos sa ghearmailt a bh ann athair a ràinig an t suain nuair a bha e gu math bochd is cha robh fiù s sgillinn ruadh aige a dh aindeoin sin dh fhosgail e bùth chuir bauer seachad na bliadhnaichean bho gu ruige na oileanach san kungliga akademien fr de fria konsterna cha d fhuair ach triùir a steach sa bhliadhna sin ivar kamke pontus lanner agus bauer fhèin leis cho tàlantach s a bha iad phòs e aig ester ellvist ann an a bha na neach ealain cuideachd chaidh bauer a bhàthadh leis an teaghlach aige nuair a chaidh am bàta aiseig per brahe fodha air loch vttern ann an b e ceimigear albannach a bh anns an ridire william ramsay rugadh e air an dàmhair ann an glaschu chaidh e don oilthigh ghlaschu chaochail e air an t iuchar ann an high wycombe sasainn bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna in recognition of his services in the discovery of the inert gaseous elements in air sgrìobh e an tràchdas aige aig oilthigh tbingen fo rudolph fittig agus thill e gu glaschu ann an chaidh e na ollamh aig oilthigh bhristol ann an agus na chathair ceimigeachd aig colaiste oilthigh lunnainn ann an bha e na cheann suidhe a chomainn cheimigeach eadar agus lorg e argon còmhla ri lord rayleigh a bhuannaich an duais nobel ann am fiosaigs ann an neon criopton agus senon b e jacobus henricus van t hoff an lùnasdal am màrt ceimigear fiosaigeach agus fàs bheartach duidseach agus buannaiche dhan a chiad duais nobel ann an ceimigeachd ann an chuidich e anns an stèidheachadh de na modhan aig ceimigeach fiosaigeach mar a tha fios againn air an diugh tha e cuideachd air a smaoineachadh air mar aon de na ceimigearan is ann an eachdraidh còmhla ri antoine lavoisier louis pasteur agus friedrich whler rugadh e ann an rotterdam ri dotair bho aois òg bha ùidhe aige ann an saidheans agus cuideachd ann am bàrdachd agus bha an tighearna byron na ìomhaigh aige an aghaidh miann athair chaidh e a sgrùdadh ceimigeachd aig ionad polytechnical delft oilthigh leiden bonn anns a ghearmailt agus an uairsin paris agus mu dheireadh fhuair e an ollamhachd aige aig oilthigh utrecht ann an ann an phòs e johanna francina mees agus bha dithis nighean aca johanna francina r is aleida r agus dithis mhac jacobus henricus r agus govert jacob r thoisich e a bhith na neach labhairt ann an ceimigeachd agus nàdar fheallsanachd aig colaisde lighiche bheataichean ann an utrecht bha e na phroifeasair aig ceimigeachd geòlas agus mèinn eòlas ann an amsterdam airson bliadhna agus aig a cheann thall ghabh e an àird an ceann suidheachadh den roinn ceimigeachd ann an ghluais e chun na gearmailt agus chrìochnaich e a dhreuchd a sin ann an ann an bhuannaich e a chiad duais nobel ann an ceimigeachd airson na h obrach aige le eadar sgaoilidhean b e fiosaigiche niùclach bho sealainn nuadh a bha ann an ernest rutherford ad baron rutherford de nelson om pc frs brightwater an lùnastal cambridge an dàmhair bha fios aig daoine air mar an athair de nàdar fheallsanach niùclach bha e na oileanach aig oilthigh shealainn nuadh agus oilthigh chambridge chaidh e na ollamh ann an canada ann an aig oilthigh mhanchester ann an agus oilthigh chambridge a rithist ann an far an do stiùirich e an deuchainn lann cavendish dh obraich e còmhla ri frederick soddy air iosatòpaichean bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an chaidh rutherfordium ainmicheadh air b e otto wallach knigsberg am màrt gttingen an gearran ceimigear gearmailteach a bhuannaich an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna airson na h obrach aige air ceimigeachd fhàs bheartach sgrìobh e an tràchdas aige fo august wilhelm von hofmann agus hans hbner an dèidh don cogadh eadar a phruis agus an fhraing dh obraich e airson a chompanaidh aktien gesellschaft fr anilin fabrikation no agfa ach thill e gu bonn ann an far a chaidh e na àrd ollamh ann an thill e gu gttingen ann an a bharrachd air sin b e an treas iùdhach a choisinn an duais nobel ann an ceimigeachd a riamh a bh ann b e ceimigear às an fhraing a bha ann an henri moissan paris an t sultain paris an gearran rugadh e ann am paris agus dh imrich a theaghlach do mheaux nuair a bha e bliadhna a dh aois an dèidh do sgoil dh obraich e ann am bùth chungaidhean ann am paris agus an sin anns an taigh tasgaidh eachdraidh nàdair rannsaich e meatabolachd nan lus agus ceimigeachd iarainn is cròmium chaidh e na ollamh aig école supérieure de pharmacie ann an ach cha robh deuchainn lann ann agus rinn e a dheuchainnean ann an deuchainn lann aonadh nan aonaidhean ciùird far an deach e na stiùiriche ann an leth oirich e fluarain air a chiad turas ann an chaochail e leis a pheandaidh ann an chaidh a thaghadh mar bhall acadamh fhrangach an leigheis ann an agus mar bhall acadamh fhrangach nan saidheansan ann an bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson an obair aige le fluarain a bharrachd air sin b e an dàrna iùdhach a choisinn an duais nobel ann an ceimigeachd a riamh a bh ann maria salomea skodowska curie warsaw an t samhain passy an t iuchar rugadh i ann an warsaw anns a phòlainn agus chaochail i anns an fhraing leis an aillse bha i na h oileanach ann an warsaw krakw is dh imrich i gu paris ann an phòs i pierre curie ann an is chaidh i na h àrd ollamh fiosaigs ann an nuair a chaochail e is na stiùiriche an deuchainn lann curie san institiud radiuim ann an còmhla ri pierre curie lorg i polonium agus radium bhuannaich i an duais nobel ann am fiosaigs ann an agus an duais nobel ann an ceimigeachd ann an a chiad thè a choisinn na duaisean sin a riamh gu h iongantach bhuannaich a nighean irène joliot curie agus a mac cèile frédéric joliot curie an duais seo fhèin ann an chaidh an eileamaid cheimigeach curium ainmicheadh oirre is air pierre curie b e franois auguste victor grignard cherbourg octeville an cèitean lyon an dùbhlachd ceimigear às an fhraing rugadh e ann an cherbourg is bha e na oileanach ann an cluny is aig oilthigh lyon far an do sgrìobh e a theusais mu na co thàthadairean organomagnesium an deach ainmicheadh air agus tha gabhail pàirt san iom obrachadh cudromach is ainmeil grignard tha e cudromach air sgàth s gu bheil an iom obrachadh seo a ceangal ataman carboin am bitheantas tha seo glè dhoirbh fhuair e an duais nobel ann an ceimigeachd air sgàth an iom obrachadh aige anns a bhliadhna còmhla ri paul sabatier airson dòighean eile b e radio cheimigear sasannach a bha ann am frederick soddy eastbourne an t sultain brighton an t sultain rugadh e ann an eastbourne sasainn agus dh ionnsaich e ceimigeachd ann an colaiste na cuimrigh ann an aberystwyth agus an uair sin ann an oilthigh oxford far an robh e ag obair an dèidh a dheuchainnean gus an uair sin rinn e rannsachaidhean air rèidio beò radioactivity ann am montreal còmhla ri ernest rutherford agus le sir william ramsay ann an lunnainn eadar is bha e a teagaisg ann an oilthigh ghlaschu an uair sin ann an oilthigh obar dheathain mus thill e air ais gu oxford ann an far an robh e ag obair gus chaochail e ann am brighton sasainn bhuannaich e ann duais nobel ann an ceimigeachd ann an b e ceimigear ostaireach de shìol a bha ann an fritz friderik pregl ljubljana an t sultain graz an dùbhlachd fhuair e an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna airson na h obrach aige mu meanbh anailis na stuthan fàs bheartach rugadh e ann an ljubljana agus dh ionnsaich e leigheas aig oilthigh graz far an d fhuair e dotaireachd thug e meanbh anailis uimhireil air adhart nuair a dh obraich e aig oilthigh innsbruck eadar is lean e air an obair seo nuair a thill e a ghraz ann an chaochail e ann an thug e airgid a dh acadamh nan saidheans ann am vienna agus chruthaich iad an duais fritz pregl b e ceimigear às a ghearmailt a bha ann an heinrich otto wieland rugadh e an t ògmhios ann an pforzheim baden wrttemberg is bha e na oileanach aig oilthighean munich berlin is stuttgart agus thill e gu mhunich far an do sgrìobh e a theusais fo johannes thiele chaidh e na ollamh aig oilthigh mhunich ann an nuair a bha na nàsaich ann an greim chuidich e oileanaich iùdhaich a theicheadh do na stàitean aonaichte no leig iad obair sa dheuchainn lann bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna tha e ainmeil air sgàth na h obrach aige air searbhagan dhomblasach chaochail e an lùnasdal ann an starnberg bavaria b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bh ann an harold clayton urey walkerton indiana an giblean la jolla calafòrnia am faoilleach tha e ainmeil airson an obair aige air iosatòpaichean agus na deuchainne a rinn e còmhla ri stanley miller aig oilthigh chicago far an do rinn iad moileciuilean a tha riatanach airson a bheatha ann an àrainneachd a bha coltach ris a shaoghail nuair a bha e òg dh ionnsaich e ainmh eòlas aig oilthigh mhinnesota is sgrìobh e a theusas ann an ceimigeachd aig oilthigh bherkeley bha e an sàs anns a phròiseact manhattan far an do stiùir e an deuchainn lann a shaothraich iosatòpaichean uranium a bha freagarrach airson a bhoma bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna air sgàth s gun do lorg e deuterium b e ceimigear às an fhraing a bha ann an irène joliot curie paris an t sultain paris am màrt fhuair i an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna còmhla ris an duine aice frédéric joliot curie dìreach an dàrna thè a choisinn an duais seo gu h iongantach s e nighean marie curie a chiad thè a fhuair an duais a bh ann co dhiù is pierre curie rugadh i ann an is dh ionnsaich i aig roinn saidheansan pharas is ag obair mar ghath ghrafaiche sa chogadh mòr phòs i frédéric joliot ann an is rinn iad iosatòpaichean rèidio bheò de naitridean fosfaras is aluminium chaidh i na h òraidiche ann an is na h àrd ollamh ann an fhuair i caitheamh san dàrna cogadh is dh imrich i don eilbheis thill i don fhraing as dèidh a chogaidh is stiùir i an institiud radium as dèidh is ghabh i pàirt ann an togail a chiad reactar niùclasach san fhraing ann an chaochail i ann an dh ainmicheadh cruinn shloc air bhèineas oirre b e paul karrer mosgo zrich am bith cheamagair eilbheiseach a bhuannaich an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri walter norman haworth rugadh e ann an mosgo anns an ruis ach bha a phàrantan às an eilbheis agus ann an thill a phàrantan chun na h eilbheis leann e ceimigeachd aig oilthigh zrich fo alfred werner agus fhuair e phd ann an chaidh a leabhar lehrbuch der organischen chemie fhoillseachadh ann an agus chaidh a ath fhoillseachadh tursan chaidh e a mach ann an seachd cànanan cuideachd bha e pòsta agus bha da mhac aige b e ceimigear à suòmaidh a bha ann an artturi ilmari virtanen ipa rturi ilmri irtnen helsinki am faoilleach helsinki an t samhain chaidh e gu oilthigh helsinki is dh obraich e aig valio co chomann biadh bainne far an do dh innlich e dòighean airson fodar is ìm glèidheadh agus cruth ùr saidhlids rannsaich e cuideachd bacteria anns na an bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson a rannsachaidh ann an àiteachas is biadh eòlas gu sònraichte glèidhteachas fodair chaidh institiud aig oilthigh na fionnlann an ear ainmicheadh air còmhla ri bacterium a chaidh a lorg ann an eòrna air a bhrachadh b e ceimigear à sasainn a bha anns an ridire robert robinson chesterfield an t sultain great missenden an gearran chaidh e dhan oilthigh mhanchester ann an is thòisich e a theusais fo w h perkin jr ann an chaidh e na sgoilear an taisbeanadh ann an is leas òraidiche ann an chruthaich oilthigh shydney ann an astràilia cathair ùr anns a cheimigeachd ann an is ghabh robinson e nuair nach robh e ach bliadhna a dh aois rannsaich e olaichean eucalyptus an siud thill e a shasainn ann an nuair a chaidh e na àrd ollamh aig oilthigh liverpool aig àm a chogaidh mhòir dh obraich e còmhla ri british dyes ltd is dh imrich e dhan oilthigh huddersfield far an robh e na stiùiriche rannsachaidh dhan oilthigh chill rìmhinn ann an is thill e a mhanchester ann an an dèidh do ghreis aig colaiste oilthigh lunnainn eadar is dh imrich e dhan oilthigh oxford agus chaidh e na àrd ollamh waynflete an dèidh perkin a bhàsaich ann an rannsaich e teòiridh na ceimigeachd fhàs bheairteach an siud is dh obraich e air phenicillin aig àm an dàrna chogaidh an dèidh do chogadh stèidhich e an t iris tetrahedron an deach fhoillseachadh le pergamon press aig robert maxwell leig e a dhreuchd dheth sna an ach sgrìobh e fèin eachdraidh is leabhar ionnsachaidh mu cheimigeachd fhàs bheairteach còmhla ri e d morgan a chaidh fhoillseachadh an dèidh a bhàis ann an bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an bha e na cheann suidhe a chomainn cheimigeach eadar agus b e ceimigear às a ghearmailt a bha ann an otto paul hermann diels hamburg am faoilleach kiel am màrt tha e ainmeil airson an iom obrachaidh diels alder a thionnsgail e còmhla ris an oileanach aige kurt alder bha e fhèin na oileanach aig oilthigh humboldt berlin far an do sgrìobh e a theusais fo carl fischer is far an deach e na cheannard roinn cheimigeachd ann an dh imrich e dhan oilthigh kiel is dh fhoillsich e agus alder an iom obrachadh ainmeil ann an leig e dheth a dhreuchd ann an ach thill e ann an an t oilthigh ath thogail an dèidh do chogaidh leig e dheth a dhreuchd a rithist ann an bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri kurt alder chaidh sràid ann an kiel ainmicheadh air b e ceimigear gearmailteach a bha ann an kurt alder knigshtte an t iuchar kln an t ògmhios dh ionnsaich e ceimigeachd aig oilthigh bherlin is oilthigh kiel far an do sgrìobh e a theusais ber die ursachen der azoester reaktion mu adhbharan an iom obrachadh azoester fo otto diels chaidh e na leughadair is òraidiche an siud ach dh fhàg e kiel ann an is chaidh e do leverkusen far an do dh obraich e air rubair fuadan airson ig farben chaidh e gu cologne ann an far an do dh fhuirich e chaochail e gu h obann ann an tha e ainmeil airson an iom obrachaidh diels alder a thionnsgail e còmhla ri otto diels is bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an air a shon còmhla ri otto diels b e ceimigear às a ghearmailt a bha ann an hermann staudinger worms am màrt freiburg im breisgau an t sultain bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson a nuadh lorgan ann an ceimigeachd mhòr mhoileciuileach rugadh e ann am worms is bha e na oileanach aig oilthigh halle chaidh e na ollamh ann an karlsruhe ann an agus dh obraich e aig an eth ann an zrich eadar is far an do rinn e obair chudromach air poilimearan as dèidh sin chaidh e gu oilthigh fhreiburg far an do mhair e fad a bheatha ann an mhol staudinger gun robh moileciuilean glè mhòr is glè throm ann an stuthan mar rubar aig an àm siud chreid luchd saidheans gun robh agragaidean de moileciuilean beaga a bha ann an rubar agus poilimearan eile chleachd staudinger viscometry is dhearbhaich e a bheachd bharail b e ceimigear à sasainn a bha ann an archer martin lunnainn am màrt llangarron an t iuchar bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri richard synge air sgàth s gun do dh innlich iad cròmatografaidh pàirteachaidh dòigh na h anailis far an tèid na co phàirtean a sgaradh a rèir an sgaoilteachd rugadh e ann an lunnainn is dh fhulaing e le doille fhaclan nuair a bha e glè òg dh ionnsaich e bith cheimigeachd aig oilthigh chambridge is rinn e a dhotaireachd an siud nuair a dh obraich e airson comann rannsachadh gnìomhachas na clòimhe ann an leeds dh innlich e cròmatografaidh pàirteachaidh dh imrich e gu boots ann an nottingham far an robh e na cheannard roinn bith cheimigeachd ann an is do chomhairle rannsachaidh mheidigeach ann an thill e gu gnìomhachas ann an nuair a chaidh e na stiùiriche abbotsford laboratories chaochail e ann an b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an glenn theodore seaborg suanais glenn teodor sjberg ishpeming michigan an giblean lafayette calafòrnia an gearran bha e na oileanach aig ucla agus oilthigh bherkeley far an do sgrìobh e a theusais theagaisg e aig berkeley agus bha e an sàs anns a phròiseact mhanhattan bha e na sheannsalair oilthigh bherkeley eadar is agus chaidh e na cheannard coimisean lùtha atamach ann an far a mhair e gu ruige còmhla ri edwin mcmillan joseph w kennedy agus arthur wahl rinn e plutonium ann an ann an rinn e ameireagium còmhla ri sgioba eile agus ro innis e gum bu sreath coltach ri sreath nan lantanach a bha anns na h eileamaidean an dèidh do dh actinium sreath nan actanach bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri edwin mattison mcmillan seach an duais nobel bhuannaich e am bonn nàiseanta an saidheans ann an is chaidh seaborgium eileamaid ainmicheadh air b e ceimigear aimearaganach a bh ann an linus carl pauling tha e ainmeil airson a theòiridh an tàthaidh ceimigeach a dh fhoillsich e mar the nature of the chemical bond ann an agus structar nan grunnan feòla rugadh e ann an is bha e na oileanach aig oregon agricultural college is caltech far an do sgrìobh e a theusas thill e a chaltech as dèidh obrach còmhla ri arnold sommerfeld ann am munich is erwin schrdinger agus peter debye ann an zrich b e esan a stiùirich martin karplus tron dotaireachd aige chaochail e ann an fhuair e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson obrach mu dheidhinn ceanglaichean ceimigeach ann an fhuair e an duais nobel a rithist sìth airson obrach an aghaidh dhearbhaidhean air armachd dhadmannach cha robh a riamh ann ach dithis marie curie agus linus pauling a fhuair dà dhiofar dhuais nobel dh ainmicheadh dreag pauling air b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann am melvin ellis calvin saint paul minnesota an giblean berkeley calafòrnia am faoilleach tha e ainmeil air sgàth s do bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson na h obrach aige air co choslachadh carbon dà ogsaid ann am plantaichean rugadh e ann am minnesota agus dh ionnsaich e ceimigeachd aig michigan college of science and technology sgrìobh e an tràchdas aige aig oilthigh mhinnesota fo george glockler an dèidh sin dh obraich e comhla ri michael polanyi ann am manchester air foto cheimigeachd dh imrich e do oilthigh chalafòrnia berkeley ann an far an do mhair e gus do chaochail e tha e nas ainmeil airson na h obrach air carbon a chleachd e na pròiseasan ceimigeach ann am foto cho chur a thuigsinn b e an seachdamh iùdhach a choisinn an duais nobel ann an ceimigeachd a riamh a bh ann b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bh ann an willard frank libby grand valley an dùbhlachd los angeles an t sultain bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson na h obrach aige air deiteadh rèidio charboin bha e na oileanach aig oilthigh chalifornia berkeley far an do sgrìobh e an tràchdas aige ann an an dèidh don obair air am pròiseact manhattan chaidh e na ollamh aig oilthigh chicago ann an far an do dh obraich e gus deach e na bhall united states atomic energy commission thill e gu saoghal nan sgoilear ann an aig oilthigh chalifornia los angeles b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an robert burns woodward boston massachusetts an giblean cambridge massachusetts an t iuchar bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson obrach ann an co chur fàs bheairteach bha e na oileanach aig mit ach an sin chaidh e a dh oilthigh harvard is mhair e an siud air feadh a chùrsa obrach dh fhàs e ainmeil air sgàth s gun do rinn e co thàthaidhean nàdarra mar cholesterol is beòthaman b anns an deuchainn lann sgrìobh e cuideachd còmhla ri roald hoffmann na riaghailtean woodward hoffmann a tha mìneachadh na ceimigeachd diofraichte fo bhuaidh teasa no solais b e george porter neo baron porter of luddenham stainforth an dùbhlachd canterbury an lùnasdal ceimigear à sasainn bha e na oileanach aig an oilthigh leeds agus sgrìobh e an trachdas aige fo ronald norrish aig an oilthigh chambridge bho gu bha e na ollamh aig an oilthigh sheffield agus an sin ann an ucl bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri ronald george wreyford norrish agus manfred eigen bha e cuideachd na sheannsalair na oilthigh leicester o do tha comharra tìre ceimigeachd nàiseanta a cuimneachadh e ann an colaiste impireil lunnainn far an robh e na chathraiche na ionad airson saidheansan foto moileciuileach b e ceimigear à nirribhidh a bha ann an odd hassel christiania an cèitean oslo an cèitean rugadh e ann an oslo is ann an chaidh e dhan oilthigh oslo rannsaich e còmhla ri kazimierz fajans ann am munich is sgrìobh e a theusais aig oilthigh bherlin thill e do dh oslo far an do rannsaich e ceimigeachd neo fhàs bheairteach is co chruthachd conformation nam moileciuilean fhàs bheairteach dh fhoillsich e a chiad toraidhean rè an dàrna cogadh nuair a chur na nàsaich e ann an grèim chaidh a shaoradh ann an san an rannsaich e co thàthadairean aiseag teairrds chaidh òraid hassel chomann ceimigeachd nirribhidh ainmicheadh air bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson obrach air co chruthachd còmhla ri derek h r barton b e ceimigear às an argantain a bha ann an luis federico leloir paris an t sultain buenos aires an dùbhlachd bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an a bharrachd air sin s e a chiad fhear aig an robh spàinntis a choisinn an duais seo a bh ann rugadh e ann am paris ann an agus dh imrich a theaghlach a bha às an argantain o thùs gu an argantain nuair a bha e dà bhliadhna a dh aois dh ionnsaich e leigheas aig oilthigh bhuenos aires is an dèidh sin dh obraich e fo bernard houssay a bhuannaich an duais nobel ann an leigheas ann an rannsaich e beirmearan ann an cambridge còmhla ri malcolm dixon agus rannsaich e co bheirmearan anns na stàitean aonaichte eadar is an dèidh don riaghaltas na argantaine houssay a chur à dreuchd thill e gu an argantain airson institiud ùr agus prìobhaideach a stiùireadh is e air stèidheachadh le taic bho houssay rannsaich e bith cheimigeachd siùcairean an siud tha an t institiud luis leloir airson rannsachaidh ann an saidheansan beatha a stiùirich e an dèidh fhathast ann am buenos aires b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an christian boehmer anfinsen monessen pennsylvania am màrt randallstown maryland an cèitean bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri stanford moore agus william h stein airson na h obrach aca air a phròtain ribonuclease a tha giullachd rna b e neach iomairt a bha cuideachd ann chuidich e leis a chùmhnant a bhac deuchainnean bomaichean niùclasach is dh iomairt e an aghaidh a chogaidh ann am viet nam ann an chaidh e na cheannard comataidh nan còraichean daonna aig an acadamh nàiseanta nan saidheans is shiubhal e còmhla ri buill eile don argantain airson luchd saidheans a shàbhaladh on riaghaltas armach aig jorge videla b e ceimigear à astràilia a bh ann an john warcup cornforth far ainm kappa an t sultain an dùbhlachd bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri vladimir prelog tha e ainmeil airson an obair aige mu structaran trì sheallach de bheirmearan ann an catalais de dh iom obrachaidhean rugadh cornforth ann an sydney new south wales b e athair an tidsear john warcup cornforth a rugadh ann an sasainn agus a choisinn ceum bho oilthigh oxford b e a mhàthair hilda eipper bu i ogha christopher eipper gearmailteach a bha na mhiseanaraidh agus na mhinistear clèireach a thàinig à new south wales ann an thogadh cornforth ann an sydney agus a mach air an dùthaich air taobh tuath new south wales ann an armidale nuair a bha e bliadhna a dh aois mhothaicheadh gun robh e a fàs bodhar s e otosclerosis galar anns a chluais a bha as coireach b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an bruce merrifield fort worth texas an t iuchar cresskill jersey nuadh an cèitean bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson obrach air co chur air meatrags soladach bha e na oileanach aig ucla is chaidh e san institiud meadaigeach rockefeller ann an far an do dh obraich e air grunnan feòla is leasaich e dòigh airson polypeptides a co chur air taic sholadach is le inneal a tha cur nan ceimigean ris an iom obrachadh dh fhulaing e le cnàimhseagan nuair a bha e òg is fhuair e leigheasadh le réididheachd dh fhulaing e le aillse a chraicinn nuair a bha e na bu shine b e matamataigear agus ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an herbert aaron hauptman eabhraig nuadh an gearran buffalo an dàmhair rugadh is thogadh e ann an eabhraig nuadh is rinn e ceum ann am matamataig aig oilthigh cholumbia chaidh e sa chabhlachd nan stàitean aonaichte ann an is dh obraich e mar thuairmsear sìde dh obraich e ann an deuchainn lann rannsachaidh a chabhlaich gu ruige aig an aon àm sgrìobh e an tràchdas aige algairim euclaideach n sheallach fo jerome karle aig oilthigh mharyland bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri karle s e ceimigear à uebec a th ann an sydney altman montreal an cèitean bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri thomas r cech airson an obrach air rna rugadh is thogadh e ann am montreal is bha e na oileanach aig mit agus sgrìobh e a thràchdas ann am boulder colorado an dèidh sin dh obraich e airson dà bhliadhna aig an lmb ann an cambridge còmhla ri sydney brenner is francis crick far an do lorg e fianais gum b urrainn do rna obrachadh mar chatailist sin as coireach chaidh e na ollamh aig oilthigh yale b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bh ann am paul delos boyer provo an t iuchar an t ògmhios rugadh e ann an utah is bha e na oileanach aig oilthigh brigham young sgrìobh e a theusais aig oilthigh wisconsin is dh obraich e aig oilthigh stanford is oilthigh minnesota mus deach e do dh ucla ann an rannsaich e am beirmear a tha a dèanamh atp moileciuil glè chudromach ann an cearcall lùths nan cealla is chinntich john e walker a theòiridh mun phròiseas nuair a dhearbhaich e structar an atp synthase bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri jens c skou agus john e walker airson na h obrach aca air lùths ann an ceallan b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an richard errett smalley arkon an t ògmhios houston an dàmhair bha e na oileanach aig hope college ann am michigan agus an sin oilthigh mhichigan dh obraich e airson shell oil mar cheimigear agus sgrìobh e a thràchdas aig oilthigh phrinceton far an do rannsaich e speactromachd leusair an dèidh postdoc aig oilthigh chicago lean e an rannsachadh aige aig oilthigh rice lorg e còmhla ri a oileanach robert curl agus harold kroto à sussex fullerenes ann an is kroto air chèilidh chaochail e le tinneas nan ceallan bàna aig aois bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri curl agus kroto airson obrach ann an nanoteichneòlas b e ceimigear agus ollamh às an danmhairg a bh ann jens christian skou ipa jns ksdjn s lemvig an dàmhair an cèitean rugadh e anns an danmhairg is rinn e dotaireachd meidigeach aig oilthigh chopenhagen rèn dàrna cogaidh dh imrich e a dh oilthigh aarhus far an do rannsaich e ciamar a tha an fhaireachdairean ag obair is choilean e dotaireachd eile ann an lorg e na k atpase a tha a stiùireadh ìrean salainn ann an ceallan ann an ceallan phartan ann an bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri paul d boyer agus john e walker b e ceimigear a bha ann an sir john anthony pople rugadh e air an dàmhair ann am burnham on sea somerset sasainn agus chaidh a thogail an seo cuideachd bha e aig sgoil gràmair bhristol as deidh sin far a bheil seòmar it air a bheil ainm an uair sin chaidh e a colaiste na trianaide cambridge fhuair e ba ann an agus rinn e ollamhachd ann am matamataig ann an anns an oilthigh chambridge dh imrich do na stàitean aonaichte anns a bhliadhna chaochail e air am màrt tha e ainmeil air sgàth a chuid obrach air molecular orbitals aig an robh rudolph pariser agus robert g parr ag obair cuideachd an diugh canar an dòigh pariser parr pople ris bhuannaich e duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson na h obrach aige air dòighean coimpiutaireach ann an ceimigeachd chuantamach còmhla ri walter kohn b e ceimigear à sealainn nuadh a bha ann an alan graham macdiarmid masterton an giblean philadelphia an gearran bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri alan j heeger agus hideki shirakawa airson na h obrach aice air poilimearan a tha nan giùlanairean rugadh is thogadh e ann an masterton sealainn nuadh nuair a bha e thòisich e ag obair mar neach cùraim aig colaiste bhictoria ann an wellington is rinn e ceum pàirt ùine dh ionnsaich e aig oilthigh chambridge is oilthigh wisconsin agus chaidh e na àrd ollamh aig oilthigh phennsylvania chuala e mu poilimearan airgeadach nuair a bha e aig seiminear ann an tokyo còmhla ri hideki shirakawa is rinn shirakawa cèilidh air oilthigh phennsylvania gus poilimearan giùlanach a dhèanamh chaochail e as dèidh tuiteim nuair an robh e a dol gu port adhair airson itealaidh do shealainn nuadh b e feallsanaiche poileataigeach às a ghearmailt a bha ann an karl heinrich marx trier an cèitean lunnainn am màrt bhitheadh e a sgrìobhadh mu airgeid agus cumhachd cuide ri friedrich engels stèidhich e an fheallsanachd phoilitigeach ris an canar co mhaoineas anns an duilleachan no pamflaid am manifesto commanach a thàinig a mach ann an an dèidh seo s e marxachas a dh èighear air na smuaintean aige bha e na oileanach sna oilthighean ann am bonn agus berlin dh imrich e do pharas ann an far an do choinnich e engels agus lunnainn ann an tha mòran den bheachd gur e an leabhar is cudromaiche aige das kapital a sgrìobh e tarsainn air trì deichead agus far an do bhris e sìos bheachdaich e agus gu ìre dh ainmich e an seòrsa eaconamas ris an canar kapitalismus gàidhlig calpachas san latha an diugh bha e a dol an aghaidh bheachdan eaconamas libearalaich agus lean mòran deasbaid eadar an fheadhainn a tha ag aontachadh leis agus an fheadhainn nach eil dh ùghdar e gu leòr leabhraichean eile mu iomadach cuspair cuideachd ged a chaidh a bhreith anns a ghearmailt bha aige ri gluasad dhachaigh glè thric oir nach bu chaomh le toir dhaoine na beachdan aige agus mu dheireadh rinn e a dhachaigh ann an lunnainn agus dh fhuirich e an sin gus an do bhàsaich e ann an thug na sgrìobh agus na rinn e buaidh mhòr air fidel castro dh ainmicheadh an oilthigh leipzig air eadar agus s e eilean fada caol air taobh an ear an eilein sgitheanaich a th ann an ratharsair chanaidh cuid ratharsaigh ach chan eil ann an sin ach cruth gàidhealach air an t ainm beurla raasay tha an ceann a tuath creagach agus tha coilltean sa cheann a deas s e dùn cana a bheinn as àirde air an eilean fhad s a bha duine a fuireach ann an ratharsair anns a bhliadhna a rèir cunntas sluaigh cha robh ach duine a fuireach anns an eilean ann an tha iomadh taighean nan iar dhachaidh s e inbhir àrais am prìomh baile tha trì eileanan beaga faisg air ceann a tuath ratharsair rònaigh am fear as motha fladaigh agus eilean taighe faic cuideachd liosta nan lochan ann an ratharsair lorgar clach iarainn air ratharsair aig deireadh an mh linn agus trath anns an mh linn fhuair maighstirean iarainn uilleam baird co seilbh air an eilean fhosgail baird meinn iarainn air an eilean mu àm a chogaidh mhòr ach cha do chum e a dol às dèidh nuair a chaidh an eaglais shaor chlèireach stèidheachadh ann an bha dòmhnall macphàrlain a bha na mhinistear ann an ratharsair aig an àm seo an sàs ann an tachartas seo gu mòr s e fàidh a bha ann an coinneach odhar fiosaiche bhrathainn bha na seann ghàidheil a creidsinn gu làidir ann am fiosachd no an taibhsearachd gu tric chanadh iad an dà shealladh ris bha iad dhen bheachd gun robh daoine àraidh ann aig an robh comas neo àbhaisteach a bhith a faighinn eòlais chan ann a mhàin air rudan a bha falaichte bho dhaoine eile ach cuideachd air rudan a bha gu teachd cha robh na daoine aig an robh a ghibht seo a dèanamh uaill aiste is ann a bhiodh iad toilichte a bhith às a h eugmhais abair gun coinnicheadh tu fhèin ri caraid air an rathad chitheadh tusa e na aodach àbhaisteach ach nan tachradh an taibhsear ris an aon duine agus e dlùth ri bàs chitheadh an taibhsear e na aodach mairbh chanadh tu nach be gibht a dh iarradh duine a bhiodh an sin am measg taibhsearan na gàidhealtachd b e coinneach odhar fiosaiche a b ainmeile bha urram aig coinneach mar fhàidh na dhùthaich fhèin oir bha a chliù mar fhiosaiche air a chraobh sgaoileadh air fad an taoibh tuath agus eadhon an diugh cluinnear gu tric iomradh air na rudan neo àbhaisteach a labhair e cha robh eòlas aig daoine air ach o bheul aithris ach chaidh iomradh fhaighinn air ann an eachdraidh bha seo ann an seann phàipear a bha air a sgrìobhadh ann an laideann leis an luchd riaghlaidh anns a bhliadhna mu àm rìgh seumas vi tha coinneach air ainmeachadh anns a phàipear seo mar keonoch owir fìor dhraoidh tha ùghdarras bhon chrùn air a thoirt do shiorram chrombaidh a chur an sàs airson na h obrach chronail ris an canadh iad an sgoil dubh faodaidh e a bhith gun d fhuair am fiosaiche droch ainm airson rudan de nach robh e ciontach ach a rèir lagha nan làithean ud bha luchd draoidheachd air an cur gu bàs ged nach eil fhios againn ciamar a chaidh do choinneach co dhiù chan eil e coltach gun deach a chliù càil na bu lugha am measg an t sluaigh aig an àm no an dèidh sin seach gun tàinig na sgeulachdan eile a tha againn mu choinneach a nuas tro na linntean le beul aithris bha cunnart ann gun deigheadh mòran a chur riutha feumar aideachadh cuideachd gu bheil mòran den fhàisneachd a tha air a h ainmeachadh air coinneach glè choltach ri fàisneachd tòmas nan rann fiosaiche ainmeil eile a bhuineadh don ghalldachd agus a bha beò ri linn rìgh alasdair iii mu thrì cheud bliadhna ro àm choinnich bhiodh na gàidheil eudmhor mu chliù am fàidh fèin agus is dòcha gun cuireadh iad facail le tòmas ann am beul choinnich ach a dh aindeoin sin chaidh iomradh air fàisneachd choinnich air feadh na dùthcha agus tha e glè shoilleir gun robh buaidh mhòr aig an fhiosaiche air inntinnean an t sluaigh bha aithne aca air cuid de nithean mun do labhair e agus an uair a thachair rudan àraidh bha daoine a bha toinisgeil gu leòr den bheachd gun robh seann fhàisneachd air an robh iad eòlach fada roimhe sin air a coileanadh mar a thachair a thaobh a ghreugaich chliùitich sin homer chan eil fhios le cinnt càite an do rugadh coinneach ach b e beachd a mhòr shluaigh gum b e baile na cille ann an ùig eilean leòdhais àite a bhreith bha iad a creidsinn gun do rugadh e mun t seachdamh linn deug ach bhon phàipeir air an deachaidh bruidhinn mu thràth tha fhios againn a nis gun robh e beò còrr is ceud bliadhna roimhe sin tha caochladh sgeulachdan neònach air an innse mu làithean òige choinnich tha e air a ràdh gun d fhuair e grèim uaireigin air cloich a bha anabarrach bòidheach an dath is an cumadh is toll tro meadhan an uair a bheireadh e sùil troimhpe chitheadh e sealladh air rudan a bha gu teachd bha feadhainn a cantainn gun d fhuair e a chlach dhìomhair seo bho thaibhse nighean rìgh lochlainn ceudan bliadhna roimhe sin chaidh am bàta air an robh a bhean uasal seo a seòladh a chall mu chladaichean an iar leòdhais tha cuid eile ag ràdh gun do thuit e aon là ann an cadal trom is e na laighe air cnoc agus nuair a dhùisg e dh fhairich e a chlach chruaidh fodha tha cuid eile ag ràdh gun robh e aon là a muigh air a mhonadh na aonar agus gun tàinig e air a chloich ann an nead fithich bha iad a cantainn gun do chaill e sealladh tè de a shùilean a chiad uair a choimhead e tron chloich agus gun robh e dall air an t sùil sin riamh an dèidh sin mheudaich cliù choinnich mar fhiosaiche leis an fhàisneachd a rinn e mu cheannard chlann mhic choinnich triathan ainmeil chinn t sàile aig an robh mar shuaicheantas cabar an fhèidh agus a bha a còmhnaidh ann an seann chaisteal bhrathainn tha e coltach gun deach coinneach agus baintighearna bhrathainn a mach air a chèile an uair a labhair e mu a fear pòsta agus s math dh fhaoidte mu a deidhinn fhèin rudan nach bu mhath leatha a bhith cluinntinn bha fhios aice nach toireadh am marbh fianais agus chuir i air gun robh e ri draoidheachd chaidh am fiosaiche a chur gu bàs ann am baraille tearra faisg air far a bheil an taigh solais na sheasamh an diugh air rubha na cananaich an taobh an ear de shiorrachd rois bha a bhaintighearna am measg an fheadhainn a lean e gus an àite sin is ann an uair a bha iad a magadh air air an rathad a thionndaidh e rithe agus a rinn e an fhàisneachd ainmeil mun cluinnear gu tric fhathast ge b e air bith cò a chur na briathran gruamach seo ri chèile thàinig iad a nuas thugainn tro iomadh linn agus bha iad air bilean dhaoine fada mun tàinig air teaghlach aosmhor chinn t sàile deuchainnean cho goirt bha sluagh ag ràdh gun robh iad sin glè choltach ris na rudan air an robh an fhàisneachd a labhairt anns a bhliadhna an uair a chaochail an triath mu dheireadh ged bu duine uasal e a bha ro chliùiteach ann an seirbhis a chrùin bha mòran de na thachair dha coltach ris an fhàisneachd bha an triath mu dheireadh a bh ann an cinn t sàile bodhar tro thinneas na òige ach ged a bha e caran liotach cha robh e balbh bha fios aig sir walter scott air an fhàisneachd agus an deireadh làithean an triatha seo bha e a faicinn mar a bha suidheachadh an teaghlaich agus briathran na fàisneachd a tighinn ri chèile an uair a chuala e mu a bhàs sgrìobh e an cumha sin ris an abrar lament for the last seaforth anns a bheil e ag ràdh an dèidh iomradh a dhèanamh air gach trioblaid a thàinig air ceann cinnidh chloinn choinnich chaochail triùir mhac an triatha seo roimhe fhèin b èiginn dha le cion airgid oighreachd chinn tàile a reic agus an dèidh a bhàis reiceadh eilean leòdhais agus oighreachdan eile a bhuineadh don teaghlach ann a bhith a toirt dhuibh beagan eile de sgeulachdan mun fhiosaiche seo chan iarradh sinn gum biodh sibh gan gabhail gu lèir mar an fhìrinn oir is dòcha gur e faoineas a tha ann am mòran dhiubh ach dh iarradh sinn gun dèanadh sibh beagan tuigsinn air cò às a dh èirich na sgeulachdan seo gus an tig sibh gu bhith creidsinn gu bheil dìomhaireachd mhòr timcheall air ur beatha air an talamh agus gu bheil an cruinne cè da rìribh iongantach na bitheadh e a cur eagail oirbh ach aig a cheart àm bithibh a toirt urraim dha cha leig sibh a leas a bhith fo eagal anns an oidhche ma chluinneas sibh sgread na caillich oidhche anns a choille no an uair a chì sibh an teine dealain air seann mhaide daraich aig taobh an rathaid mhòir no an dreag a siubhal gu soilleir tron adhar a nis s dòcha gu robhas a faicinn choinnich mar dhuine neònach na latha ach cha bhiodh e air a mheas am measg an t sluaigh mar dhroch dhuine bhiodh iad a coimhead air an taibhsear mar neach aig an robh spiorad a fhuair saorsainn bho gach cleachdadh amaideach air dhòigh is gun robh comas aige air rudan fhaicinn s a chluinntinn nach robh aig daoine eile rinn coinneach fiosachd mu bhlàr fuilteach a bha dol a ghabhail àite agus an dèidh a bhlàir mar a shàsaicheadh am fitheach e fhèin le fuil laoch fad thrì làithean a rèir beul aithris bha grunnan àitean anns am faodadh an cath oillteil seo a bhith air a chur agus tha aon dhiubh faisg air baile inbhir nis aig àm a chogaidh mhòir chuala na croitearan a bha fuireach os cionn loch nis ann an àite iomallach crònan eagalach anns an adhar mu mheadhan oidhche b e seo soitheach adhair gearmailteach a chaidh air chall air na monaidhean am b iongnadh ged a bhiodh fàisneachd choinnich odhair a tighinn an cuimhne nan croitearan bha aithne aig an ollamh tormod macleòid caraid nan gàidheal air an fhiosachd mu theaghlach dhùn bheagain is e sin gun deigheadh tormod nan trì tormod a mharbhadh ann an tubaist an uair a dheigheadh sealltainn air bratach shìth chloinn leòid an uair mu dheireadh bha an t ollamh còir air chuairt ann an caisteal dhùn bheagain anns a bhliadhna thachair do ghobha gallda a bhith ag obair mun chaisteal agus aon là dh innis e don ollamh gun robh a chiste iarainn anns an robh a bhratach air a glasadh gu bhith air a fosgladh bha tormod an làthair aig àm fosgladh na ciste agus an taobh a staigh dhith bha bocsa fiodha den robh fàile ro chùbhraidh am broinn a bhocsa fhiodha bha a bhratach iomraiteach na laighe is i air a dèanamh den t sìoda bu bhrèagha agus obair ghrèis ro ghrinn air a chur oirre le croisean de shnàth òr goirid an dèidh sin thàinig fios gun deachaidh an long chogaidh air an robh tormod dhùn bheagain na oifigear fodha agus gun robh e air a chall dh innis e fada ro làimh mu rathaidean mòra is mu rathaidean iarainn a bha gu dhol tarsainn air an dùthaich thig an là an uair a chithear rathad a dol tro chnuic shiorrachd rois bho mhuir gu muir agus drochaid thar gach uillt thig an là an uair a bhios sreath fhada de charbadan a siubhal eadar inbhir nis agus inbhir pheofharain agus chan fheum iad eich gan tarraing dh innis e mu àm anns am biodh fèidh agus caoraich na bu phrìseile ann an sùilean nan uachdaran gàidhealach na daoine agus mar a bha sin a dèanamh nan gleann fàs thig an là a chuireas obair chaorach an crann treabhaidh a mach à bith thug e iomradh air an adhartas a thigeadh air obair an lighiche ann a bhith leigheis euslainte thuirt e mu thobraichean srath pheofharain thig an là an uair a bhios glas is iuchair air na h uisgeachan searbha seo agus bithidh sluagh a tighinn às gach àite gan òl dh innis e gum bitheadh bàtaichean a seòladh bho cheann gu ceann de ghleann mòr na h alba chunnaic e an là a bhiodh glas is iuchair air tom na h iubhraich agus tha fhios gu bheil an cnoc bòidheach sin a nis na àite adhlacaidh ro thlachdmhor tha iad a creidsinn gun d rinn e fàisneachd mu bhlàr chùil lodair o dhruim athaisidh tha mi a faicinn latha air am bidh do raointean dearg le fuil uasal laoch nan gleann chan eil sinn a dol a choimeas fàisneachd choinnich ri fàidheadaireachd isaiah ach is fhada cuid de na thuirt e o bhith faoin gun bhrìgh oir tha fhacail gu tric a beantainn ri gnothaichean a tha glè chudthromach a thaobh leasachaidh is sonas an t sluaigh gun teagamh tha cuid de na thuirt e a shaoilear neònach gu leòr thig an là air am bidh sionnach geal air a mharbhadh ann an cataibh cò aige tha fhios nach robh coinneach a faicinn fada às linn na h eighe a tighinn air an talamh a rìs ach cha chòir dhuinn tàir a dhèanamh air na rudan sin tha ùghdaran ainmeil nar là fhèin a tha a cur rudan nas neònaiche is nas lugha brìgh nan cuid leabhraichean an lùib nan creudan aca fèin s còir dhuinn mar sin sealltainn air coinneach gu càirdeil chaidh mòran de na thuirt coinneach a thoirt còmhla le alasdair maccoinnich ann an leabhar beag beurla the brahan seer bheir e toil inntinn dhuibh an leabhar seo a leughadh ach a thaobh fìrinn na sgeulachd cha leig sibh a leas a bhith ro chinnteach aiste nuair a bhitheas sinn a meòrachadh air beachdan dhaoine anns na làithean a dh fhalbh tha sinn mar gum biodh a sealltainn a steach tro uinneig bhig an taighe dhuibh far a bheil sinn air faileasan annasach fhaicinn a gluasad fo na seann chabair ud ach bha eagal is dòchas aoibhneas is bròn gràdh is fuath ann an siud dìreach mar tha iad sin an diugh againn fhèin feumar a ràdh gun robh an sluagh bho shean a toirt cus creideis do thaibhsean is do mhanaidhean ach tha an cuid sgeulachdan is bheachdan ag innse dhuinn gu robh iad geur mhothachail nan smuaintean air dìomhaireachd na cruitheachd air mòralachd an tì sin a tha ga cumail suas agus air sòlaimteachd beatha an duine faodaidh an seann bhocsa a bhith meirgeach agus grànnda ach dèanaibh greim air an t seud na thaobh a staigh s dòcha tro thìde nach toir sibh feart air na seann sgeulachdan mar fhìrinn ach na caillibh an comas sin tron cluinn sibh guthan nàdair a tighinn le sanasan do bhur spiorad agus trom faic sibh glòir nan speuran le iongnadh is le urram biodh a ghàidhlig measail agaibh agus bithibh an còmhnaidh dìleas do chànain bhur sinnsire ach aig an aon àm thoiribh an làn aire don bheurla tron ghàidhlig thèid agaibh air a bheurla a labhairt nas ceòlmhoire agus a tuigsinn nas fheàrr b e eaconamaiche às na tìrean ìsle a bha ann an jan tinbergen den haag an giblean den haag an t ògmhios còmhla ri ragnar frisch bhuannaich e a chiad duais nobel ann an eaconomachd ann an airson an obrach air modailean daineamaig phròiseasan eaconamach rugadh e ann an den haag is bha e na oileanach aig oilthigh leiden far an do dh ionnsaich e matamataig is fiosaig teòiridheach agus thachair e ri paul ehrenfest b e neach gearain cogaiseach a bh ann is an àite seirbheis san arm dh obair e sa phrìosan ann an rotterdam dh imrich e do àrd bhiùro statastaigs ann an an dèidh do còig mìosan de sa phrìosan is chuir e a theusais minimumproblemen in de natuurkunde en de ekonomie a steach ann an chaidh e na àrd ollamh aig a sgoil nàiseanta na tìrean ìsle ann an is mhair e an siud gu chaidh e cuideachd na stiùiriche biùro planaidh mheadhanach o b e sgrìobhadair às an spàinn a bha ann an josé echegaray y eizaguirre rugadh e ann am madrid ann an is chaochail e an siud fhèin ann an bha e na oileanach aig an sgoil einnseanaireachd rathaidean ann am madrid agus an sin chaidh e na neach teagaisg an siud an dèidh don aramach ann an chaidh e san riaghaltas is bha e na mhinistear leasachadh eaconomaigeach ann an is agus na mhinistear ionmhais gus thill am monarcachd ann an s e el gran galeoto an leabhair as ainmeile aige bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas còmhla ri frédéric mistral anns a bhliadhna b e eaconamaiche às an t suain a bha ann an karl gunnar myrdal skattungbyn an dùbhlachd danderyd an cèitean thug e ceum bho oilthigh stockholm agus bha e na ollamh san sgoil eaconomais stockholm cuideachd còmhla ri friedrich hayek bhuannaich e an duais nobel ann an eaconomacachd ann an phòs e aig alva reimer ann an bha ise cuideachd na thè poileataigs agus bhuannaich i an duais nobel airson sìthe ann an sgrìobh iadsan an leabhar kris i befolkningsfrgan staing ann an ceist an t sluaigh ann an b iad an aon chàraid phòsta a bhuannaich an duais nobel ann an raointean eadar dhealaichte agus ann am bliadhnaichean fa leth b e sgrìobhadair às an t suain a bha ann selma ottilia lovisa lagerlf ipa slma tila l visa lgr lv rugadh i ann an taigh mòr ris an canar mrbacka anns a bhaile sunne ann an agus chaochail i an siud fhèin ann an sgrìobh lagerlf a chiad nobhail aice ann an landskrona ann an nuair a bha i na tidsear s e nils holgerssons underbara resa genom sverige beurla the wonderful adventures of nils an leabhair as ainmeile aice b e ise a chiad bhean a bhuannaich an duais nobel ann an litreachas riamh fhuair i an duais anns a bhliadhna b ann a filmeadh gsta berlings saga a sgrìobh lagerlf ann an a thòisich greta garbo anns na filmichean b e sgrìobhadair gearmailteach a bha ann an gerhard hauptmann ainm breith gerhart johann robert hauptmann bhuannaich e duais nobel ann an litreachas ann an airson an leabhair aige die ratten na radan rugadh e san an t samhain ann an obersalzbrunn baile beag anns an ear thuath na gearmailt ann an dh imrich e gu berlin far a do phòs e thòisich e air sgrìobhadh aig an àm seo rinn e sin ann an stoidhle ùr ris an canar naturalism literature anns a bheurla ann an dh imrich e a rithist gu schreiberhau ann an silesia ann an fhuair e ollamhachd urramach ann an oilthigh oxford agus ann an oilthigh leipzig chaochail e anns an an t ògmhios ann an agnetendorf silesia sgrìobh e mòran leabhraichean gu h àraidh dràma agus nobhailean chaidh a chuid as motha dhiubh eadar theangachadh gu beurla seo cuid den fheadhainn às cudthromaiche b e sgrìobhadair às an danmhairg a bha ann an henrik pontoppidan rugadh e ann am fredericia ann an agus chaidh e do chopenhagen airson innleadaireachd ionnsachadh ann an dh fhàg e an t institiud polytechnic ann an is dh obraich e mar thidsear gu ruige an dèidh do chiad teachd a mach litreachail sgeulachd ghoirid et endeligt an deireannach anns an iris ute og hjemme a muigh agus dhachaigh dh fhoillsich e a chiad nobhail sandinge menighed co thional shanding ann an chaochail e ann an copenhagen ann an bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas còmhla ri karl gjellerup ann an tha e ainmeil airson nan leabhraichean aige far an robh e a sgrìobhadh gu math mionaideach mu dhòigh beatha anns an danmhairg seo cuid den fheadhainn as ainmeile aige b e anatole france an t ainm pinn aig franois anatole thibault sgrìobhadair às an fhraing bhuannaich e an duais nobel ann an rugadh e an mh latha dhen ghiblean ann am paras fhèin s e leabhraiche a bh ann athair is le sin chuireadh e seachad a bheatha a measg leabhraichean s e librairie de france gàidhlig bùth leabhraichean na frainge an t ainm a bha air a bhùth sin is chleachd jacues anatole franois e airson ainm pinn fhuair e a chuid fhoghlaim aig an àrd sgoil caitligeach collège stanislaus is nuair a dh fhàg e an sgoil bha e an sàs ag obair ri taobh athar anns a bhùth aca fhuair e dreuchd mar leabharlannaiche aig seanadh na frainge ann an chaidh aige ri ballrachd académie franaise gàidhlig acadamaidh na frainge fhaighinn ann an nuair a chaochail ferdinand de lesseps thug anatole france taic làidir do dh émile zola anns a chùis dreyfus is chuir e fiù s ainm gu athchuinge a dh iarr air na h ùghdarrasan sgrùdadh air a chùis sin a dhèanamh is gun toireadh bonn na legin d honor air ais do zola dìreach an latha an dèidh a dh fhoillsich zola an t airtgil j accuse ann am pàipear naidheachd a bharrachd air sin bha e an sàs ann an stèidheachadh bhuidhne airson còirichean daonna dhèanadh iomairtean ann an dà chuid airson sgaradh na h eaglaise bhon stàit agus airson aonaidhean ciùide a chur air dòigh bha e aig obair airson l humanité pàipear naidheachd an làimhe chlì agus rinn e iomairt an aghaidh còrdaidh versailles ann an nuair a sgrìobh e artaigil leis an tiotal an aghaidh na sìthe gun cheartas a dh fhoillsich l humanité air an mh latha dhen iuchar sa bhliadhna sin sheas e aig na taghaidhean ann an airson earran frangach eadar nàiseanta na luchd obrach sfio seann ainm pàrtaidh sòisealach na frainge is bha dlùth air a phàrtaidh comannach na frainge ach rinn e dubh chàineadh orra mu dheireadh thall chaochail e air an na latha dhen dàmhair aig an dachaigh ann an tours dh fhàs anatole france a bhith uabhasach ainmeil an an nuair a dh fhoillsich le crime de sylvestre bonnard seòrsa dhe sgrùdadh air an mh linn mholadh an leabhar air sàilleabh a chuid rosg eireachdail is fiù s bhuannaich e duais acadamaidh na frainge bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas ann an airson a bhith ag aideachadh a chuid euchdan spaideil ann an litreachas is iad làn nòs allail tlusalachd gu math domhainn ceadachas agus fìor nàdar frangach chuireadh an t ainm aige gu asteroide anatolefrance a lorg eric walter elst mh an gearran b e sgrìobhadair èireannach a bha ann an william butler yeats rugadh e ann am baile átha cliath ann an agus chaochail e ann an rouebrune cap martin ann an bha uidh mhòr aige sna seann cheiltich bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas ann an sgrìobh e cuideachd dealbhan cluiche mar the countess kathleen is cathleen ni houlihan anns an do nochd a bhràmair maud gonne bha e na cheann suidhe comann taigh cluiche nàiseanta na h èirinn an do stèidhich amharclann na mainistreach ann am baile átha cliath ann an sgrìobh e an duan ainmeil easter an dèidh do ar a mach na càisge tha an t ainm william butler yeats a nochdadh gu tric ann am bàrdachd shomhairle mhicgill eain gu sònraichte ann an dàin do eimhir agus dàin eile ann an dà dhàn eile thug yeats dà fhichead bliadhna is tha macgill eain a làimhseachadh a dhàim làidir toinnte ri yeats is e eaconomaiche breatannach a tha ann an ronald coase rugadh e air an dùbhlachd faisg air lunnainn bha e na ollamh air foghnadh de eaconamaiche aig sgoil lagha oilthigh chicago cheumnaich e bho sgoil eaconomaiche lunnainn ann an is dh obair e aig oilthigh bhuffalo agus oilthigh virginia mus deach e gu chicago ann an dh fhrithealaich e mar dheasaiche journal of law and economics o far an do dh fhoillsich e an obair aige as ainmeile bha buaidh aige air poileasaidhean nan riaghaltasan air feadh an t saoghal mar eisimpleir ròpan airson an speactram rèidio is malairt gualain bhuannaich e an duais nobel ann an chaochail e ann an b e matamataigear is eaconamaiche às na stàitean aonaichte a bh ann an john forbes nash jr an t ògmhios an cèitean rugadh e ann am bluefield west virginia dh eug e còmhla ris a mhnaoi ann an tubaiste rathaid ann am monroe new jersey còmhla ri reinhard selten agus john harsanyi bhuannaich e an duais nobel ann an eaconomachd ann an airson na h anailis aca de co chothroman ann an geamaichean nach eil co obrachail rinn ron howard film a beautiful mind mu bheatha nash suidhichte air eachdraidh bheatha le sylvia nasar tha am film a sealltainn na trioblaide aig nash eadar a dheagh inntinn matamataigeach agus an tinneas schizophrenia a bha aige bhuannaich am film ceithir oscars b e sgrìobhadair gearmailteach a bha ann an thomas mann ainm breith paul thomas mann rugadh e air an mh latha den ògmhios ann an lbeck anns a ghearmailt thòisich e air sgrìobhadh nuair a bha e fhathast anns an sgoil anns a chuid obair choimhead thomas mann gu math mionaideach air dòighean beatha nan gearmailteach uaireannan bha e a tarraing e air na beachdan aig goethe nietzsche agus schopenhauer agus cleachd e dealbhan às a bhìoball cuideachd sgrìobh e an leabhar buddenbrooks nuair a bha e bhliadhna a dh aois chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an fhuair e an duais nobel ann an litreachas anns a bhliadhna airson an leabhair seo ann an phòs e katia pringsheim agus bha sianar chloinne aca tha triùir dhiubh nan sgrìobhadairean fhèin klaus mann erika mann agus golo mann dh fhàg iad a ghearmailt ron dàrna cogadh agus dh imrich iad chun nan stàitean aonaichte chaidh e air ais don eilbheis ann an chaochail e air an mh latha den lùnastal ann an zrich sgrìobh e mòran leabhraichean agus nobhailean agus seo cuid den fheadhainn às cudromaiche s e eaconamaiche às na stàitean aonaichte a th ann an james joseph heckman bhuannaich e an duais nobel ann an eaconomachd ann an còmhla ri daniel mcfadden airson an cuid obrach ann am meanbh eaconomachd rugadh e giblean ann an chicago na stàitean aonaichte fhuair e ceum b a ann am matamataigs bho colorado college agus ph d bho oilthigh phrinceton ann an eaconomachd ann an rinn e obair aig oilthigh cholumbia roimhe ach tha e air a bhith aig oilthigh chicago o tha e cuideachd na rannsaiche aig an american bar foundation tha heckman air còrr is artaigilean a sgrìobhadh agus iomadh leabhar ann am beurla nam measg b e sgrìobhadair gearmailteach a bha ann an hermann hesse rugadh e ann an calw ann an agus chaochail e ann am montagnola ann an rinn e siddhartha mu dheidhinn buddha agus der steppenwolf fhuair e an duais nobel ann an litreachas ann an agus sgrìobh e ann an cànan measarra bha hesse daonnan a lorg seòrsa co thàthaidh eadar saoil lathail na talmhainn agus barrachas na h inntinne bha mòran fios aige ann an creidsinn an ear agus seo gnìomh a faodar fhaicinn anns na dealbhan a tha hesse a cruthachadh anns na leabhraichean aige sgrìobh hesse cuideachd bàrdachd agus pheant e dealbhan s e tè de na stàitean aonaichte a tha ann an arizona no arasòna tha i suidhichte san àirde an iar dheas na dùthcha tha crìochan aice le meagsago tha phoenix na prìomh bhaile s e tucson am baile mòr eile a th anns an stàit b e an t àireamh sluaigh ann an s e beurla an cànan oifigeil ach tha spàinntis aig dhen t sluagh cuideachd agus s e arizona a th anns an dachaigh dhen choimhearsnachd as motha a tha a bruidhinn cànan ameireaganach dhùthchasach anns an dùthaich na naibheahonan fhuair arizona a h inbhe mar stàit air an ceathramh latha deug dhen gearran mar sin tha an sluagh uaireannan a toirt stàit latha na valentine mar ainm air s e an dà fhicheadamh stàit is a h ochd nan stàitean aonaichte a bh ann b e sgrìobhadair agus riochdaire dioplòmasach às an fhraing a bha ann an saint john perse fìor ainm alexis st léger léger rugadh e ann am pointe à pitre guadeloupe ann an bhuin e do theaghlach a bha an sàs ann am malairt nan tràillean anns na h innseachan an iar dh imrich a theaghlach dhan fhraing nuair a bha e bliadhna a dh aois dh ionnsaich e lagh aig oilthigh bhordeaux is chaidh e san seirbheis dhioplòmasach dh obraich e mar thosgair ann an sìne is sna stàitean aonaichte chaochail e ann an hyères ann an bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas ann an airson a bhàrdachd s e tè de na stàitean aonaichte a tha ann an delaware tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha air cladach a chuan shiar s e an dàrna stàit as lugha a tha anns na stàitean aonaichte tha duine a fuireach anns an stàite tha dover na prìomh bhaile ach s e wilmington am baile as motha a tha ann an delaware thàinig an t ainm bhon bhàgh dhelaware agus abhainn dhelaware fhuair iad an t ainm bhon duine uaisle breatannach thomas west mh baran de la warr tha e air a bhith na stàit bho an dùbhlachd s e tè de na stàitean aonaichte a tha ann am massachusetts s e co fhlaitheas mhassachusetts an t ainm ceart aice tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha tha i na pàirt den sasainn nuadh tha duine a fuireach anns an stàite tha an cuid as motha dhiubh a fuireach anns an àrd bhaile bhoston tha boston na prìomh bhaile agus am baile as motha a tha ann am massachusetts thòisich an ar a mach ameireaganach an seo chaidh oilthigh harvard oilthigh gu math ainmeil a steidheachadh faisg air boston sa bhliadhna tha mòran luchd poileataigs a buntainn ri massachusetts m e john f kennedy tha e air a bhith na stàit bho an gearran b e gabriel josé garca máruez ipa a jel ar sia markes aracataca am màrt meagsago an giblean sgriobhadair foillsichear naidheachdair agus gnìomhachair poileatagach coloimbianach agus cuideachd bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas ann an rugadh gabriel josé garca máruez neo gabo mar fhar ainm ann an aracataca baile meadhanach roinneil ann an ceann a tuatha coloimbia bha e na fhear aithris fad iomadh bhliadhna leis a phàipear naidheachd el espectador ann am bogotá prìomh bhaile na dùthcha fhad s a bha e an siud ghabh e fianais air seachdain dhe ùpraid anns na sràidean ris an canar am bogotazo fhuair sin agus an cogadh sìobhalta neo fhoirmeil a lean e buaidh mhòr air an ùghdair le sin nochdaidh cuspairean poileatagach na dùthcha aige fhèin gu tric anns na leabhraichean a sgrìobhas e s e sgrìobhadair yoruba a tha sgrìobhadh anns a bheurla a tha ann an akinwande oluwole wole soyinka rugadh e ann an abeokuta nigeria ann an agus is e a chiad afraganach a bhuannaich an duais nobel ann an litreachas ann an tha soyinka fhathast gu math poileataigeach nuair a bha e na b òige chaidh e dhan phrìosan thàinig e a mach as dèidh follaiseachd mòr eadar nàiseanta bha e fortanach air sgàth s gun do chuir an riaghaltas nigerianach sgrìobhadair ainmeil eile ken saro wiwa gu bàs ged a bha iomairt eadar nàiseanta ann tha e na theachdaire airson unesco a nis s e sgrìobhadair às na stàitean aonaichte a tha ann toni morrison rugadh i mar chloe wofford ann am baile beag ris na canar lorain ohio ann an bha i na h oileanach aig oilthigh howard agus oilthigh chornell is thill i dhan oilthigh howard agus theagaisg i litreachas mus deach i do shyracuse far an do dh obair i airson an fhoillsicheir random house dh fhoillsich i a ciad nobhail the bluest eye ann an is a nobhail as ainmeile beloved ann an theagaisg i aig oilthigh phrinceton eadar is bhuannaich i an duais pulitzer airson ficsein ann an agus an duais nobel ann an litreachas ann an s e an ochdamh tè a choisinn an duais seo a tha innte b e bàrd èireannach a bh ann an seumas heaney gaeilge séamus héanna n héana agus bhuannaich e an duais nobel ann an litreachas ann an thug edwin morgan buaidh mhòr air rugadh seamus heaney ann an èirinn a tuath ann an teaghlach caitligeach agus thug sin buaidh mhòr air rinn e ceum ann am beurla aig oilthigh na bànrigh ann am beul feirste bha ùidh mhòr aige ann am bàird mar raibeart frost agus pàdraig kavanagh rinn heaney òraid chudromach air somhairle macgill eain agus sgrìobh e ro ràdh airson an leabhair sorley maclean critical essays s e tè de na stàitean aonaichte a tha ann an rhode island eilean ròdach sa gàidhlig tha i suidhichte san àirde an ear thuath na dùthcha tha duine a fuireach anns an stàite tha providence na prìomh bhaile agus am baile as motha a tha ann an rhode island s e rhode island an stàit as lugha a tha anns na stàitean aonaichte tha e air a bhith na stàit bho an cèitean ro bha the state of rhode island and providence plantations stàit eilean ròdach is planntachaidhean phrovidence gu oifigeil air is dh atharrachadh an riaghladair air sgàth ceanglaichean le thràilleachd e s e tè de na stàitean aonaichte a tha ann an virginia tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha tha duine a fuireach anns an stàite tha richmond na prìomh bhaile ach s e virginia beach am baile as motha a tha ann an virginia s e aon de na tìrean imrich a tha ann an south carolina a bha a sabaid an aghaidh smachd na breatannaich anns an ar a mach ameireaganach thàinig an t ainm bho ban rìgh elizabeth i aig an robh am far ainm virgin ueen air sgàths nach do phòs i riamh tha e air a bhith na stàit bho an t ògmhios s e dùthaich ann an ameireaga a tuath a tha ann an canada tha e suidhichte tuath air na stàitean aonaichte le farsaingeachd m km s e seo an dàrna dùthaich as motha san t saoghal tha mòran ag aideachadh gu bheil dualchas na gàidhlig ann an canada ann an albainn nuaidh ann an suidheachadh cunnartach cho fad air ais ri chaidh a dhearbhadh gun robh fìor fheum anns a mhòr roinn air leasachadh taobh na gàidhlig ann an chaidh bile thoirt a steach le seanadhair tomas raibeart macaonghais a rugadh an ceap breatainn ach a bha na riochdaire airson cholumbia bhreatnach ged nach do shoirbhich leis bha e na bheachd gàidhlig ainmeachadh mar an treas cànan oifigeil ann an canada dh ainmich e àireamhan a chunntais a bha sealltainn gum b e uil àireamh an t sluaigh albannaich agus èireannaich an coimeas ri de fhrangaich agus gun ach de shasunnaich ged nach robh e cumail a mach gun robh gàidhlig aig gach albannach is èireannach na eadhoin aig a mhòr chuid dhiubh thagair e gun robh an àireamh a bha bruidhinn cànan an sinnsir anns an dà bhuidhean nàiseanta mòr gu leòr chum inbhe thèarainte a chosnadh seo liosta na bailtean as motha ann an canada s e an darna dùthaich as motha anns an t saoghal às dèidh na ruise a th ann an canada agus tha an t iomall fairge na canada nas fhaide na fear aig dùthaich sam bith eile anns an t saoghal ged as e dùthaich mhòr agus farsaing a th ann an canada chan eil mòran dhaoine a tha a fuireach innte an coimeas ri dùthchannan eile thar farsaingeachd de km chan eil ach a tha a fuireach innte neo daoine airson gach km tha an cuid as motha de muinntir na canada a fuireach eadar uindseor ontairio agus baile uebec uebec tha na beanntan creagach san àirde an iar na dùthcha tha an fhàsach nc mip suidhichte ann an columbia bhreatannach a thaobh am meud agus an doimhneachd s e ni as iongantaiche ann na canada na lochan uisge a th ann tha iad a toirt bàrr air lochan uisge an t saoghail mar a tha loch superior an dàrna loch uisge as motha sa chruinne a rèir fharsaingeachd uachdair loch michigan huron mh agus a tha mìle air fad agus mìle air leud tha astar mìle ceithir timcheall an loch uisge seo agus tha e troigh air doimhneachd tha trì no ceithir de na lochan seo dlùth do a chèile agus a tearbadh chanada uachdrach bho stàitean aonaichte aimearaga a tha air an taobh eile bho loch gu loch dhiubh seo tha aibhnichean a ruith a meudachadh gu mòr mar a tha iad a dol air an aghaidh gus am bheil an abhainn mhòr don ainm an abhainn labhrainn abhainn naoimh labhrainn a tòiseachadh tha an abhainn seo dlùth do mìle air leud far am bheil i a ruigsinn a chuain tha mìltean bhon àite bho am bheil an abhainn seo ag èirigh a dh ionnsaigh an àite far am bheil i a coinneachadh na fairge tha aon àite air abhainn labhrainn a tha air ainmeachadh loch nam mìle eilein tha eilean ann an aon ruith air an abhainn seo tha iad do gach cumadh agus meudachd fo choille dhreachmhor anns na h àiteachan sin far am bheil loch a tuiteam a staigh do loch eile mar a tha iad a tèarnadh le leathad chum a chuain tha sruthan brasa agus leumannan uisge nach eil an coimeas ri fhaicinn anns an t saoghal gu lèir tha na deich mòr roinnean aig canada air an ainmeachadh mar a leanas còmhla ri na prìomh bhailtean agus a bhliadhna anns a dh aonaich iad leis an dùthaich tha trì roinnean ann an canada cuideachd s e sin roinnean an iar thuath nunabhùt is roinn an iucon tha canèideanaich air an t àimeamh shluaigh air talamh le tha ceathrar a mach à còig a fuireach faisg air a chrìch gu na stàitean aonaichte tha mòr roinnean chanada a gabhail a steach na deich mòr roinnean agus na trì territories a tha ann an canada s e an cùmhachd a tha aig na mòr roinnean an diofar as motha eadar mòr roinn agus territory chanèidianach fhuair iad an cùmhachd aca dìreach bho ban rìgh tron constitution act tha na territories fo smachd riaghaltas chanada fhèin seo sin na mòr roinnean alberta columbia bhreatannach manitoba brunswick nuadh an talamh ùr is labrador alba nuadh ontario eilean a phrionnsa uebec agus saskatchewan s e northwest territories nunavut agus yukon na trì territories a tha ann an canada seo liosta de mhòr roinnean chanada a tha a sealltainn ainm na roinne giorradan phuist agus giorradan eile am prìomh bhaile agus am baile as motha den mòr roinn tha fiosrachadh eachdraidheil ag ràdh cùin a chaidh an roinn còmhla ri canada cuideachd tha àireamhean ann mun fharsaingeachd gu lèir agus cia mheud duine a tha a fuireach anns an roinn seo seo liosta de na trì territories a tha ann an canada tha eilean eòin neo eilean a phrionnsa beurla prince edward island na mòr roinn chanèidianach ri taobh alba nuaidh s e eilean a phrionnsa cruth goirid ainm an àite sa a bha cumanta am measg luchd na gàidhlig air an eilean sa eilean a phrionnsa ìomhair sa chruth fhada canaidh cuid ann an alba nuaidh eilean eòin ris mar eadar theangachadh air saint john s island ainm an eilein aig deireadh na mh linne is ainm a bha na eadar theangachadh e fhèin air an fhraingis le saint jean chanadh tùsanaich an àite na mi kma abegweit no epikwit ris air a thulgadh air na tuinn ann am mi kma o chionn còrr is deich bliadhna air ais fhuair muinntir eilean a phrionnsa drochaid a tha a ceangal an eilein ri tìr mòr chanada tha baile sheàrlot na phrìomh bhaile bha coimhearsnachd làidir de luchd labhairt na gàidhlig ann bho dheireadh na mh linne suas gu meadhan na mh linne ged a tha an cànan fhèin air sìoladh às bhon uair sin tha fhathast coimhearsnachdan gàidhealach rim faotainn air feadh an eilein s gu h àraidh ann an ceann an ear s an ear dheas an eilein eadar eilean na coille wood islands far am faighear am bàt aiseig a null gu tìr mòr alba nuaidh is drochaid mhòntagu a gabhail a staigh àiteachan gàidhealach far am b àbhaist a ghàidhlig a bhith air a bruidhinn mar am bruach àrd no high bank sgonnsair no west caledonia an tuirc no lewes gleann uilleim glenwilliam gleann mhàrtainn glenmartin drochaid an livingstonaich no murray river uige uigg s mar sin air adhart a thuilleadh air na coimhearsnachdan gàidhealach tha coimhearsnachd ann de luchd labhairt na fraingis no les acadiens mar a chanas iad riutha fhèin ann am fraingis is iad sin air a bhith ann bho dheireadh na mh linne ged a thug am fuadach a dh fhuiling iad ann an le grand dérangement crathadh mòr orra cuideachd tha tùsanaich an eilein na mi kma fhathast a fuireach ann an caochladh àiteachan a leithid eilean lennox shuas air oirthir a tuath an eilein a bharrachd air na mi kma na h acadianaich is na gàidheil bha is tha gu h eachdraidheil coimhearsnachdan de mhuinntir na h èireann de mhuinntir shasainn agus coimhearsnachd bheag de mhuinntir leabanon a rinn imrich an tùs gnothaich a null gu ruige eilean a phrionnsa a mach à impireachd nan otomanach aig deireadh na mh linne tha buidheann de luchd taic is luchd ionnsachaidh na gàidhlig a sìor fhàs nas pailte san eilean san latha againn fhìn comann gàidhlig eilean a phrionnsa is iad a ruith chlasaichean gàidhlig feadh na bliadhna ann am baile sheàrlot is ann an àiteachan eile s e partaidh poileatagach ann am poblachd na h èireann a tha ann am fine gael chaidh am pàrtaidh air stèidheachadh leis an seanaireal eoin duffy de oglach na h èireann arm saor stàit na h èireann as deidh esan air crìochnachadh tras rothaire eòrpa aig deireadh na an bha pàrtaidhean faiseaich a nochdadh air feadh eòrpa aig an ám agus bha ìomhaigh dearbhach de tìr graidh adhartach aig an gluasad stèidhich duffy eagaireachd de fir nan leine gorma mac shamhla de na dubh leintaich aig mussolini is ann as an eagaireachd sin a chaidh stèidhicheadh air fine gael sloighne nan gaidheal tha fèin dearbhadh cinnidh soillear an ainm a phartaidh chun latha an diugh tuigsear gu tanaig fine gael a bhi dlùth cheangailte le na daoine a dh aontach leis an treataidh de agus a bha air taobh na saor stait an aghaidh na poblanaich a chaidh fo cheannardas éamon de valera rè an cogadh sìobhalta de coltach ri fianna fáil feachd na fàil am pàrtaidh poblanach a stèidhich de valera tha freumhan fine gael ann an sinn féin cha mhòr nach do choisinn gach cathair eireannach s an taghadh coitcheann de tha e cudthromach ri aithneachadh gun do sheas am pàrtaidh làbarach pàrtaidh seamus o connghaile ris an taobh airson an taghadh coitcheann de taghadh a bha an suil na h èireannaich na de facto referendum air neo eisimileas anns an latha an diugh is e pàrtaidh deamocratach den mheadhan dheas a tha anns an fine gael b e bith cheimigear agus beò eòlaiche eilbheiseach a bh ann an emil abderhalden rugadh e ann an oberuzwill sa chanton naomh gallen san eilbheis fhuair emil abderhalden foghlam ann an leigheas aig oilthigh bhasel agus choisinn e phd ann an an uairsin chaidh e dhan obair lann aig emil fischer agus dh obair e aig oilthigh bherlin an ghluais e gu oilthigh halle far a theagasg e beò eòlas ann an sgoil an leigheis ri linn a chiad chogadh stèidhich e ospadal chloinne agus lorg e dòigh airson clann a fulang le dìth beathachaidh a chur dhan eilbheis an dèidh a chogaidh thill e dhan rannsachadh beò eòlach as dèidh an dàrna chogaidh thill e dhan eilbheis agus dh obair e aig oilthigh zrich chaochail e an sin nuair a bha e gu mì fhortanaich bha an obair aige air beartan mealltach agus dhearbhaich leonor michaelis seo b e ceimigear às an t suain a bha ann an johan august arfwedson lax am faoilleach eskilstuna an dàmhair tha e ainmeil airson an taisgealadh de litium aige rugadh e ann an skaraborgs ln san t suain a deas agus bha e na oileanach ann an oilthigh uppsala far an do dh ionnsaich e lagh agus mèinnear eòlas ann an nuair a bha e ag obair ann an deuchainn lann rannsachaidh jns jacob berzelius lorg e eileamaid ùr litium taghadh e mar bhall an acadamaidh rìoghail saidheansan na suaine ann an agus mhair e ann an oighreachd aige far an do thog e deuchainn lann ceimigeach gus an do chaochail e ann an bha e na mhac bràthar karl kristoffer arfwedson neach gnìomhachais agus stèidheadair tottie arfwedson às mhalartair mòr de dh iarainn agus na sheanair karl david arfwedson neach gnìomhachais agus sgrìobhadair dh ainmicheadh mèinnear às a ghraonlainn arfvedsonaid air b e ceimigear às an t suain a bha ann an svante arrhenius vik stockholm bha e na oileanach aig oilthigh uppsala eadar agus nuair a dh imrich e dhan oilthigh stockholm agus chuir e crìoch air a theusais recherches sur la conductibilité galvaniue des électrolytes ann an anns an do lorg e gun nuair a sgaoileas salainn ann an uisge bhriseas iad agus chruthaicheas iad aidheonan chaidh e na òraidiche aig oilthigh uppsala ann an agus shiubhal e do riga wrzburg graz agus do dh amsterdam chaidh e na ollamh aig oilthigh stockholm ann an agus ceannard an institiud nobel airson ceimigeachd fhiosaigeach ann an rinn e a chiad òraid riamh mu atharrachadh na gnàth shìde aig comann fiosaigeach na suaine ann an stockholm ann an mun buaidh gualan dà ogsaid san adhair air teòthachd air an talamh anns an do dh àireamhaich e buaidh meudachadh is lùghdachadh gualan dà ogsaid san adhair air an artaig is co chruinne co san adhair aig àm linn na deighe thug e taic don teòiridh panspermia a chaidh a chruthachadh le anaxagoras is chaidh a leasachadh le hermann richter gun do thàinig beatha à planaidean eile ann an òraid ann an chaidh a cho aontar a tha ceangal reat iom obrachaidh do theòthachd ainmicheadh air bhuannaich e an duais nobel ann an ceimigeachd ann an airson an obrach aige mu leactroilisis b e ceimigear aimeirigeanach a rugadh ann an sasainn a bha ann neil bartlett fhuair e an dotaireachd aige aig colaiste a righ ann an durham ann an chaidh e ag obair aig oilthigh columbia bhreatannaich ubc ann an canada s ann ann an seo a lorg e rud iongantach nuair a chuir e ri chèile a chiad co thàthadh de gas uasal rinn e a chiad cho thàthadh senoin ann an ron an seo bha daoine den bheachd nach b urrainn dha na buill aig am buidheann seo frith ghluasad agus mar seo bha iad an toiseach a dol fon ainm gasaichean tàmhach b e ceimigear às an t suain a bha ann an jns jacob berzelius canadh e athair na cheimigeachd san t suain agus tha e ainmeil airson an taisgealadh de shileacon shelenium thorium is cerium rugadh e ann am vversunda san t suain a deas bha e na oileanach ann an oilthigh uppsala far an do dh ionnsaich e leigheas agus ann an chaidh e na ollamh aig an karolinska institutet lorg e na h eileamaidean sileacon selenium torium is cerium chaidh bhanadium agus litium a lorg anns a deuchainn lann rannsachaidh dh ainmich berzelius an tachartas catailis thionnsgail e cuideachd samhlaichean mar h agus o do eileamaidean cheimigeach dh obraich e còmhla ri an neach cuideachaidh aige anna sundstrm gus an do phòs e elisabeth poppius ann an bhuannaich e an bonn cuimhne copley ann an còmhla ri francis kiernan chaidh pàirc ann an stockholm ainmicheadh air bha joseph black an giblean an dùbhlachd na lighiche agus ceimigear albannach ainmeil airson an rannsachaidh a rinn e air teas air magnesium agus air dà ogsaid gualain bha e na ollamh aig oilthighean ghlaschu agus dhùn èideann lean an rannsachadh aige air teas gu h àraid soilleireachadh a bhun bheachd teas falaichte gu leasachadh teòiric na teas dhinimigeachd agus cuideachd leasachadh an inneal smùide le james watt bha black càirdeil ri watt agus mhaoinich black an obair tràth aig watt cuideachd bha black càirdeil ri buill eile an t soillseachaidh albannaich leithid david hume agus adam smith chaochail e ann an agus chaidh a thìodhlacadh ann an cladh nam manach liadh ann an dùn èideann b e ceimigear às na stàitean aonaichte a bha ann an wallace carothers burlington iowa an giblean philadelphia an giblean tha e ainmeil airson taisgealadh an naidhlein rugadh e ann an is thogadh e ann an des moines iowa bha e na oileanach aig colaiste tarkio ann am missouri agus aig oilthigh illinois far an do dh ionnsaich e ceimigeachd bha e ag obair mar neach teagaisg aig oilthigh harvard nuair an do fhastaich dupont a bha a togail sgioba mòr luchd saidheans e ann an thòisich e ag obair air poilimearan lorg a sgioba neoprene ann an is naidhlean ann an chuir e làmh air a bheatha fhèin ann an b e fiosaigiche às an fhraing a bha ann am pierre curie tha e ainmeil airson an obrach aige air rèididheachd bheò còmhla ri marie curie rugadh e ann am paris far a bheil athair na dhotair teaghlaich choilean e a chiad ceum ann am fiosaigs ann an is dh obair e mar neach teagaisg sna deuchainn lannan aig a shorbonne rannsaich e criostalagrafachd cuide ris a bhràthair jacues curie is lorg iad piezoelectricity lorg e cuideachd am puing curie an tèothachd aig a bheil feartan magnaiteach an stuth atharrachadh rinn e tràchdas mu dheidhinn magnaiteachd fo gabriel lippmann chaidh e na ollamh is phòs e marie ann an bhuannaich e an duais nobel ann am fiosaigs agus an bonn cuimhne davy còmhla ri marie curie a bhean aige ann an airson an taisgealadh polonium is radium dh ainmicheadh curium orra agus am puing curie far a bheil na feartan magnaiteach de stuth a mùthadh air b e ceimigear sloibhìnianach a bh ann an duan hadi rugadh e ann an ljubljana ann an dh ionnsaich e leigheas ceimigeachd agus fiosaig aig oilthigh ljubljana far an do rannsaich e ceimigeachd guail le speactrosgopachd fho dhearg dh obair e an sin ann am paris agus ann an cambridge far an do rannsaich e tàthaidhean haidridein thill e gu sloibhìnia ann an far an do mhair e gu is e ag obair ann am pitsburgh còmhla ri foil miller airson bliadhna ann an leig e a dhreuchd suas agus dh obair e an sin airson lek companaidh chungaidhean leighis chaochail e ann an b e ceimigear à sasainn a bh ann an sir harold walter kroto kbe frs fhuair e an duais nobel ann an ceimigeachd anns a bhliadhna còmhla ri robert f curl jr agus richard e smalley airson an obair aca air c cruth ùr de charbon eileamaideach thàinig a phàrantan gu sasainn bho berlin agus b e iùdhaich a bha athair b e krotoschiner an sloinneadh a bh aca ach ghearr athair e ann an dh ionnsaich e ceimigeachd ann an oilthigh sheffield far an do sgrìobh e an tràchdas aige the spectra of unstable molecules under high resolution bha e na phostdoc san comhairle nàiseanta rannsachaidh ann an canada agus bell labs agus thill e do sasainn ann an nuair a thòisich e ann an oilthigh shussex ann an thòisich e filmichean vega s e an t amas aig vega prògraman math a chruthachadh mu dheidhinn saidheans ann an chuir e ainm air athchuinge gu pàrlamaid na h alba ag iarraidh nach uaireannear creationism a theagaisg mar shaidheans ann an sgoiltean na h alba chaochail e ann an rannsaich e mìon saidheans nanoscience agus mìon teicneòlas nanotechnology bha e ag obair aig oilthigh florida state far a thòisich e ann an b e ceimigear bàrd agus sgrìobhadair às an eadailt a bh ann am primo levi ipa primo lvi torino an t iuchar ibidem an giblean ach tha e ainmeil gu h àraidh mar ìobairt agus neach tàrsainn auschwitz sgrìobh e mòran mun uile losgadh thogadh primo levi ann an torino agus bhuineadh e do theaghlach iùdhach libearalach bha obair aig athair cesare còmhla ri companaidh air an robh ganz agus chuireadh esan seachad tòrr ùine a siubhal thall thairis dhan ungair às leth ghanz bha cesare uabhasach dèidheil air leughadh agus dh ionnsaich e fhèin chaidh a mhàthair ester rina luzzati dhan sgoil maria letizia bha fraingis siùbhlach oirre agus chluicheadh i a phiàna b e athair rini a chuir am pòsadh air dòigh agus cuideachd b e esan a thug flat spaideil air an via re umberto dhaibh far a rugadh primo levi far a dh fhuiricheadh e fad a bheatha agus far a chaochail e rugadh a phiuthar anna maria ann an bha dlùth dàimh aca fad am beatha thoisich e am bunsgoil felice rignon ann an torino ann an chaidh e dhan àrd sgoil massimo d azeglio as t fhoghar a tòiseachadh às an àite às oir bha e deagh oideachaidh fhaighinn aig an taigh fad bliadhna b e an sgoilear na b òige agus na bu tapaidh sa clas a bh ann agus an aon iùdhach cuideachd agus le sin bhiodh cuid dhuibh ag obair air bho àm gu àm a thuilleadh air sin chuir e seachad dà bhliadhna ann an sgoil talmud torah gus òran a ghabhail san sionagog aig a bhar mitzvah ann an thoisich e ceimigeachd aig oilthigh torino as t fhoghar agus thug e ceum ann ann bha dreuchd aige leis a chompanaidh wander ann am milano b urrainn dha an cùrsa aige a choileanadh a dh aindeoin gu robhar a cur laghan a chuireadh bacadh air oileanaich iùdhach sna oilthighean air feadh na h eadailte ann an dh fheuch e agus a chuid charaidean a dhol dhan fheachdan a bha a strì an aghaidh nan nàsach bha iad air leth gorm le sin agus chaidh an chur an greim leis a mhailisidh air an dùbhlachd lìbhrig iad levi do dh arm na gearmailt oir dh aidich e gur e iùdhach a bh ann los nach loisgeadh iad airsan anns a bhad bha e na phrìosanach ann am fossoli mus deach a chur às an tìr air an gearran agus an ceann mìos ràinig e monowice monowitz fear dhe na campaichean am broinn aitreabhan auschwitz suidhichte anns a phòlainn fo bhuaidh nan nàsach b urrainn dha maireachdainn beò fad deich mìos gus a shaoraich an t arm dearg an campa chaidh iùdhaich às an eadailt còmhla ris ach cha robh ach dìreach dhiubh beò aig deireadh a chogaidh chuir e seachad naoi mìosan air an rathad mus d fhuair e dhachaigh cha do dh aithnich an dorsair e leis cho bochd robach salach s a bha e phòs e lucia morpurgo ann an fhuair iad dithis duine chloinne còmhla lisa agus enzo thoisich e a cantainn mu dheidhinn na thachair thall sa phòlainn agus chuireadh e seachad oidhcheannan a sgrìobhadh beag air bheag nochd a chiad nobhail aige se uesto è un uomo a chaidh foilleachadh ann an lean e air ag obair mar cheimigear agus sgrìobhadair fad a bheatha chaochail primo levi aig madainn air an giblean nuair a thuit e bhon flat aige air an treas làr via re umberto dhan t sràid tha cuid dhen bheachd gun do chuir e làmh na bheatha fhèin air sàilleabh gu robh e gu math ìsle le trom inntinn dìreach mus do bhàsaich e a dh aindeoin sin cha do dh fhàg e litir neo litir a dhearbhadh na thachair dha a bharrachd air sin mar cheimigear bha fios aige ciamar a ghabhadh e ri a bheatha fhèin ann an dòigh na bu shìmplidh agus na bu dheirbhe na leum a mach à balconaidh cuideachd bha pròiseactan aige ri choileanadh ghairm an rabbai elio toaff gun do chuir levi brath thuige a cantainn tha mi seachd searbh sgìth le mo bheatha dìreach mus do thuit e is e ceimigeachd saidheans nan stuthan agus an eadar oibre aige le lùth gu h àraid na dòighean mar a dhealbhas ataman moileciuilean agus buadhan cheimigeach tha e a dèiligeadh le stuth mar eileamaidean is co thàthaidhean ceimigeach agus ciamar a tha iad ag iom obrachadh ri chèile tha na meuran cheimigeachd nas cudromach nan tha na h eileamaidean roinnte eadar meatailtean meataloighdean agus neo mheatailtean is atam an t aonad bu lugha de gach eileamaid agus tha gach atam dèanta suas de niùclas agus sligean eileagtronach a tha gan chuairteachadh tha gach atam fa leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean eileagtronaich aice làn is feart de meatailtean gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a muigh aca agus is feart de neo mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lìonaich na slige dhealain a muigh aca nuair a thig atam de mheatailt agus atam de neo mheatailt còmhla cruthaichear tàthadh aidheonach eadarra tha sin ri ràdh gu gèill an meatailt dealanach chun neo mheatailt a fàgail slige a muigh a mheatailt ban agus slige a muigh an t anamheatailt làn canar aidheonan ri na mirean seo b e feallsanaiche poileataigeach a bh ann an friedrich engels ipa fid ls barmen an t samhain an lùnastal bha e gu mòr an sàs ann an co mhaoineas sgrìobh e am manifesto comannach le charaid karl marx rugadh e ann am barmen faisg air wuppertal ann an teaghlach beairteach bha earrannan ann am factaraidh ann am manchester aig athair is thoisich e ann an gnothachas nuair nach robh e a dh aois bha e an sàs ann am poileataigs agus sgrìobh e litrichean bho wuppertal ann an le ainm brèige friedrich oswald dh imrich e gu manchester ann an is e ag obair ann an gnothachas teaghlaich sgrìobh e aistean airson karl marx agus dh fhoillsich e die lage der arbeitenden klasse in england staid a chlas obrach ann an sasainn ann an dh imrich e gu a bhruiseal còmhla marx ach thill iad gu sasainn an dèidh nan aramach chuir engels taic do mharx a bha ann an lunnainn is engels ag obair airson gnìomhachas teaghlaich ann am manchester an dèidh do mharx a bhàsachadh chuir engels crìoch air das kapital calpa chaochail e ann an lunnainn ann an chaidh astaroid ainmicheadh air bha engels den beachd gun robh cuid de na nàiseanan ann an eòrpa nam measg an gàidheal gun eachdraidh agus mar sin gun robh iad nan ais ghnìomhaiche gu nàdarra sgrìobh e ann an der magyarische kampf there is no country in europe which does not contain in some corner one or several ruins of people left overs of earlier inhabitants pushed back and made subject to the nation which later became the carrier of historical development these remains of nations which have been mercilessly trampled down by the passage of history as hegel expressed it this ethnic trash always becomes and remains until its complete extermination or de nationalization the most fanatic carrier of counterrevolution since its entire existence is nothing more than a protest against a great historical revolution such in scotland were the gaels the supporters of the stuarts from to such in france were the bretons the supporters of the bourbons from to such in spain were the basues supporters of don carlos such in austria are the panslavist south slavs who are nothing more than the waste products of a highly confused development which has gone on for a thousand years s e dùthaich ann an àisia a tha anns na h eileanan mhaladaibh neo maldives s e buidheann de dh eileanan a th innte tha i a gabhail a steach eilean ach tha dìreach eilean ann far a bheil daoine a fuireach tha iad suidhichte deas air na h innseachan anns a chuan innseanach mu cilemeatair san àird an iar dheas sri lanca s e an dùthaich as lugha ann an àisia a th ann a rèir àireamh shluaigh tha roinn na turasachd gu math làidir anns na h eileanan tha den làn thoradh dùthchail a thighinn às a ghnìomhachas seo anns a bhliadhna b e bandos island resort agus kurumba village a chiad tourist resort a chaidh a thogail an seo is e sultanachd a tha ann an omàn ipa oman neo oman arabais thar litreachadh sulanachd omàn a tha na dùthaich neo eisimeileach ann an iar dheas na h àisia tha i suidhichte air a cheàrnag ear dheas den rubha mòr arabach tha crìoch an iar thuath mu choinneamh na h iomaratan arabach aonaichte tha crìoch le aràibia nan sabhd dhan iar agus le iemen dhan iar dheas tha oir na mara arabaich aige dhan deas agus dhan ear agus linne omàin air an ear thuath air barrachd an seo tha dà roinn dealaichte dhan sultanaid madha agus musandam a tha cuairtichte le ranntairean nan h iomaratan arabach aonaichte s e dùthaich ann an àisia a tha ann an aràibia nan sabhd neo aràbia saudach neo saudi arabia neo aràibia saudach s e an rìoghachd as motha air a rubha arabach agus am prìomh dùthaich airson peatrol a reic a null thairis ann a fhuair na trì prìomh sgìrean al hasa an nejd agus an hejaz an t ainm rìoghachd aràibia nan sabhd tha crìochan aige le iòrdan ioràc cubhait catar bachrain leis na h iomaratan arabach aonaichte omàn agus leis an eaman tha an camas pearsach san ear thuath air agus tha am muir ruadh iar air tha riyadh na prìomh bhaile agus s e jeddah an dàrna baile as motha a th ann uaireannan canar dùthaich an dà mhosg rithe a rèir na dà àitichean as cudthromaiche anns an t saoghal ioslamach mecca agus medina s e dùthaich ann an afraga a tha ann am burundaidh ainmean eile buruindi neo burundi ainm oifigeil poblachd bhurundaidh tha crìochan aice le ruanda san taobh tuath le tansainìa san earra dheas agus le poblachd dheamocrach na congo san iar tha an loch tanganyika anns an iar na dùthcha s e bujumbura am prìomh bhaile aice thàinig an t ainm burundaidh bhon chànan bantu kirundi tha an dùthaich gu math iomallach agus chan eil mòran stòrais nàdarra aice mar sin dheth s e aon de na dùthchannan as bochda air feadh an t saoghail a rèir làn thoradh dùthchail gdp gach pearsa bhuannaich évariste ndayishimiye na taghaidhean anns a chèitean chaochail an ceann suidhe pierre nkurunziza an t ògmhios an dèidh greim cridhe cha do chuir e lockdown air burundaidh is dh fhuad a riaghaltas às an dùthaich fìor eòlaichean o bhuidheann slàinte na cruinne bha fathannan ann gun do dh fhulaing e le covid is a bhean air a dhol gu kenya airson leigheasaidh s e dùthaich ann an afraga a tha ann an camarun no camarùn s e an t ainm oifigeil poblachd chamarun air neo anns na cànain oifigeil beurla republic of cameroon fraingis républiue du cameroun is e paul biya am prìomhaire agus is e ephram inoni am prìomh mhinistear is dòcha gun thàinig an t ainm camarun bhon fhacal camer ayoun bho àm na phoenician tha e a ciallachadh carbad an dhia tha crìochan aice san ear leis a phoblachd mheadhan afraga san ear thuath leis an t siad san iar le nìgeiria agus sa deas le gini mheadhan chriosach le gabon s le poblachd na congo tha iomall fairge a ruith km a dh fhaide ris a chuain siar is e yaoundé prìomh bhaile chamarun s e mount cameroon a bheinn as airde a tha ann an camarun tha dà chànan oifigeil san dùthaich beurla agus fraingis ach s e fraingis a th aig a mhòr chuid s e dùthaich ann an afraga a tha ann an tansania an tansan neo tansainia s e poblachd aonaichte thansania a h ainm oifigeil tha i suidhichte ann an afraga an ear tha crìochan aice san tuath le ceinia agus uganda san iar le ruanda burundaidh agus poblachd dheamocrach na congo agus san deas le saimbia malabhaidh agus mòsaimbic tha an cuan innseanach san ear oirre anns a bhliadhna dh imrich riaghaltas tansania bho dar es salaam gu dodoma ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an dar es salaam s ann kilimanjaro a bheinn as àirde ann an afraga a tha suidhichte ann an tansania s e dùthaich ann an afraga a tha ann an aildiria arabais al jaza ir ipa l zir cànan bherber dzayer ipa ldzjr ach tha ainm gàidhlig eile oirre s e aildiria an dàrna dùthaich as motha air feadh afraga tha crìochan aice san ear thuath le tuinisia san ear le libia san ear dheas le nìgeir san iar dheas le màili agus moratainia agus le maroco san iar thuath tha i suidhichte air a mhuir mheadhanach s e algiers prìomh bhaile na dùthcha tha mòran àitichean ann an aildiria a tha dìonta mar làrach dhualchas na cruinne leis an unesco bha aildiria na phàirt impireachd nan otomanach ro s e dùthaich ann an afraga a tha ann an libia tha e suidhichte air a mhuir meadhan thìreach tha a mhòrchuid den dùthaich na fhàsach sahara tha crìochan aice san ear leis an èipheit san ear dheas le sudàn sa deas leis an t siad agus nìgeir agus san iar le algeria agus tuinisia tha tripoli na phrìomh bhaile s e an ceathramh dùthaich as motha ann an afraga a tha ann an libia bho gu ruige bha an dùthaich fo bhuaidh mhuammar al gaddafi bha taobh tuath libia na phàirt impireachd nan otomanach ro leis gun do cheannsaich sleyman i an sgìre s e dùthaich ann an afraga a tha ann botsuana ainm oifigeil poblachd bhotsuana tha crìochan aice sa tuath le saimbia san ear thuath le siombabue san iar le naimibia agus sa deas le afraga a deas s e fàsach a tha ann an den dùthaich tha am fàsach kalahari suidhichte ann an iar dheas botsuana s e an okavango delta an t inbhir as motha air an t saoghail tha e ann an earra thuath na dùthcha fhuair an dùthaich neo eisimeileachd bhon rìoghachd aonaichte anns a bhliadhna ach tha i fhathast nam ball den cho fhlaitheas b e botsuana aon de na dùthchannan as bochda a bha ann air feadh an t saoghail ach bhon àm ud nuair a fhuair iad neo eisimeileachd dh fhàs i nas beartaiche eadar agus chaidh an làn thoradh dùthchail suas mu gach bliadhna anns a bhliadhna bha an gdp aig gach pearsa suas gu s e dùthaich ann an afraga a tha ann am malabhaidh malawi neo malaiwi beurla malawi ipa malai ainm oifigeil poblachd mhalabhaidh b e nyasaland an seann ainm a bha oirre chan eilear cinnteach cò às a thàinig ainm na dùthcha tha aon mìneachadh ag ràdh gu bheil e a ciallachadh deàrrsadh na grèine ag èirigh thairis air an loch s e seo a sealltainn ann am bratach na dùthcha cuideachd tha crìochan aice san iar thuath le saimbia sa tuath le mòsaimbic agus san earra dheas le tansainìa s e lilongwe prìomh bhaile na dùthcha ach s e blantyre am baile as motha a th ann b e david livingstone a chiad duine eòrpach a ràinig air malabhaidh anns a bhliadhna an uair sin b iad na h albannaich a thòisich air eaglaisean agus miseanan a thogail gu h àraidh timcheall air loch mhalawi tha an gleann great rift valley a ruith bho thuath gu deas anns a ghleann seo tha loch mhalawi ainm eile lake nyasa s e an treasamh loch as motha ann an afraga agus an deicheamh loch as motha air an t saoghail an diugh tha e dìonta mar làrach dhualchas na cruinne leis an unesco s e dùthaich eileanach ann an afraga a tha anns na h eileanan mhoiriseas neo mauritius ipa m rs fraingis ile maurice ipa mis creole moris ainm oifigeil republic of mauritius fraingis républiue de maurice tha i suidhichte anns a chuan innseanach mu cilemeatair air falbh san ear bho mhadagascar s e port louis prìomh bhaile na dùthcha tha na h eileanan mhoiriseas a gabhail a steach na h eileanan canar gu bheil an t eilean glè bhrèagha mar eisimpleir sgrìobh an t ùghdar mark twain anns an leabhar following the euator you gather the idea that mauritius was made first and then heaven and that heaven was copied after mauritius tha na h eileanan mhoiriseas ainmeil airson na stampaichean aice chaidh an clò bhualadh anns a bhliadhna s e dùthaich ann an afraga a tha ann an naimibia ainm oifigeil poblachd namibia tha crìochan aice san ear le botsuana sa tuath le angòla agus saimbia agus sa deas le afraga a deas tha naimibia suidhichte air a chuan siar tha i na ball de na dùthchannan aonaichte agus den cho fhlaitheas s e windhoek na prìomh bhaile bha gearmailtis agus afraganais nan cànanan oifigeil gus an dh fhuair naimibia neo eisimeileachd anns a bhliadhna s e oshiwambo a chiad chànan a tha aig an dàrna leth de na daoine tha an cuid as motha de na daoine a bruidhinn afraganais mar dàrna cànan tha gearmailtis ga bruidhninn le de na daoine eòrpach ach tha beurla dìreach aig de na daoine a mhàin s e dùthaich ann an afraga a tha ann am màili ainm eile mailidh màilidh neo maili ainm oifigeil poblachd mhàili fraingis républiue du mali tha crìochan aice san ear le nìgeir sa tuath le aildiria san iar le seanagal agus moratainia sa deas le buircina fhaso agus le costa ìbhri tha an abhainn niger agus an abhainn senegal ann an taobh a deas cuideachd s e bamako am prìomh bhaile chuireadh às do tràilleachd an seo ann an nuair a bha sundjata keta os cionn na h impireachd tha mìltean de chroitearan ann an màili ach chan eil laghan croitearachd anns an tìr sin agus tha naidheachd a tighinn a mach às an duthaich gu bheil riaghaltas mhàili an diugh a toirt gabhaltasan ri agra calpanaich bho tìrean chèin tha ùghdarras nàiseanta don b ainm office du niger a sealbhachadh mu deidhinn heactair ri taobh abhainn de niger ach anns an bliadhna mu dheireadh cha chuireadh sgeamaichean uisgeachaidh an gnìomh a leasaich ach heactair mar sin tha beò shlàinte de na croitearan ri taobh na h aibhne a crochadh air na uisgeachan bliadhnail o gu h àrd tha seo na cothrom leasachaidh do luchd chalpa bho tìrean nas beairteach libia nan measg agus tha an riaghaltas a faicinn cothrom air airgead ged a chosgas seo beatha nan croitearan da rèir abou sow prìomh stiùiriche office du niger chan eil comas aig an t sluagh an talmhainn a leasachadh agus tha a h oifis air suas ri heactair a thoirt seachad do chalpanaich tha aithrisean air nochdadh de shaighdearan a cur ionnsaigh air cuid tuathanaich agus do rèir ibrahima coulibaly taoiseach den chomataidh co òrdanachaidh airson eagar bhuidhnean nan tuathanaich agus croitearan màilianach bithidh an goirt a toisich a dh aithghearr s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha ann am braisil neo brasil s e a chòigeamh dùthaich as motha a rèir farsaingeachd agus a rèir àireamh shluaigh san t saoghal air fad tha crìochan aice san tuath leis a bheiniseala le sùranam guidheana agus guiana frangach san iar thuath le coloimbia san iar le boilibhia agus pearu san iar dheas leis an argantain agus le paraguaidh agus san deas le uruguaidh tha an cuan siar san ear dhith tha braisil a gabhail a steach mòran eileanan cuideachd m e bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn tha deasbad aig an luchd rannsachaidh cò às a thàinig an t ainm braisil tha cuid den bheachd gur e ainm gàidhealach a th ann tha ceangal làidir leis an ainm san seann ghàidhlig bha an t ainm sgrìobhte air mapa an t saoghail anns an mh linn bha na h èireannaich a cleachdadh an ainm airson tìr nan òg cuideachd s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha ann an coloimbia no colombia agus s e bogotá am prìomh bhaile aice tha crìochan aice leis a bheiniseala agus le braisil san ear pearù agus eacuador gu deas panama gu siar agus am muir caraibeach gu tuath tha an dùthaich air ainmeachadh airson christopher columbus a lorg an t saoghal ùr chaidh coloimbia a stèidheachadh ann an an dèidh dhà briseadh air falbh bho ìmpireachd an spàinn agus s e spàinntis an cànan oifigeil aice a rèir map oifigeil crìochan na dùthcha tha crìochan aig coloimbia le còig dùthaich a bheiniseala cilemeatair braisil cilemeatair eacuador cilemeatair panama cilemeatair agus pearù cilemeatair a bharrachd air sin tha oirthir air muir a charaibeach cilemeatair agus air a chuan sèimh cilemeatair aig an dùthaich le sin tha cuairt thomhas dhe cilemeatair aig coloimbia bha mòran bhuidhne dhe tùsanaich nan tàmh air an fhearann far a bheil coloimbia an latha an diugh tha na tùsanaich ann fhathast ann an corra sgìre ach tha an àireamh shluaigh aca air thuiteam gu mòr bhon àm a thàinig na spàinntich s e òr cheàrdaichean agus tuathanaich a bh annta bha treudan dhe daoine arawak muisca agus carib nan tàmh air feadh na dùthcha bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn nuair a bhuannaich coloimbia a chuid neo eisimeileachd bhon spàinn bha an dùthaich mòran na bu mhotha na tha i an latha an diugh leis gu robh a phoblachd ùr ga stèidheachadh air an seann roinn nueva granada na h ìompaireachd spàinnteach bhrist an dùthaich a mach a chèile mus do bhàsaich simn bolvar fhèin is na uachdarain ann an caracas agus ann an uito a cur poblachdan ùra air bhog chaill coloimbia roinn a chaolais el departamento del istmo ris an canar panama an latha an diugh s e coloimbia mhòr la gran colombia an t ainm a th oirre chuireadh às do tràilleachd an seo ann an bha cogadh sìobhalta cruaidh fuilteach ann eadar agus ris an canar cogadh na mìle làithean chaill coloimbia roinn a chaolais poblachd panama an latha an diugh agus an canal cudromach cuideachd an dèidh a chogaidh bha an dùthaich ann am fìor dhroch staing fo cheann suidhe rafael reyes a bha mar dheachdaire chaill esan an dreuchd aige oir bha e airson ainm a chur gu aontaidhean le panama agus leis na stàitean aonaichte an dèidh an ùpraid a dh adhbharaich murt jorge eliecer gaitán ann an thuit an dùthaich ann an cogadh sìobhalta neo fhoirmeil eadar an dà phàrtaidh mòr bha prìs eadar nàiseanta a chofaidh air a thuiteam gu mòr agus bhris sin suidheachadh poileataigeach na dùthcha s e an t ainneart la violencia an t ainm a tha air a chòmhstri ud chuir an t arm an dùthaich fo smachd an deachdair rojas pinilla is bu ghann a bha sìth agus òrdugh thoisich cogadh na guerrillas an dèidh an ainneirt anns na sgìrean dùthchasail a bha fo bhuaidh an ainneirt mar dhòigh iadsan a dhìon bha iomadh bhuidheann dhe guerrillas ann feadhainn dhuibh a dol fhathast cha robh riaghaltas na poblachd an làthair ann an gach uile sgìre is àite leis cho mòr s a tha an dùthaich is le sin fhuair na guerrillas làmh an uachdair air mòran sgìre ach cha b urrainn dhuibh cuidhteas fhaighinn bho riaghaltas na dùthcha le sin thar na deicheadan bha na bailtean mòra fo smachd an riaghaltais leis na guerrillas air an dùthaich is iad a sabaid an aghaidh feachdan prìobhaideach na h uachdarain ann an mu dheireadh thall chuir na farc agus juan manuel santos caldern ceann suidhe na dùthcha ainmean gu còrdadh na sìthe agus bhuannaich santos caldern duais nobel airson sìthe air a shon sa thoisich diadhaireachd an t saoraidh ann am medelln ann an air sàilleabh gum cumadh co labhairt na h eaglaise an siud ann an co theacsa ùr is bochdainn is ainneart a sìor fhàs s e bogotá cali medelln cartagena de indias agus barranuilla na bailtean as motha ann an coloimbia thòisich imrich mhòr a steach dha na bailtean aig àm an ainneirt airson obair fhaighinn agus iomadh dhuibh nam fògarraich tha a mhòr chuid a nis nan tàmh anns na bailtean clioc air an roinn air a mhapa shìos an seo gus an t artaigil a leughadh tha iomadh phàipear naidheachd gam foillseachadh gu làitheil agus gu seachdaineil ann an coloimbia s e gnothach roinneil neo sgìreil a th ann a mhòr chuid dhuibh air sgàth gu nochdadh na pàipearan naidheachd airson aon bhaile mòr neo aon roinn neo aon cheàrn a fhrithealadh oir cha robh ach margaidh nàiseanta ann o shean leis gu robh tionndadh ghnìomhachasail na dùthcha fa leth roinneil leughadh luchd malairt ann am medelln el colombiano gun sgeul air el tiempo bho bhogota a bharrachd air sin chuireadh gach uile pàipear naidheachd làn taic seadh dhan na libearalaich seadh dha na tòraidhean seo liosta na pàipearan naidheachd as cudromaiche ann an coloimbia thoisich a chiad sheirbheis rèidio ann an coloimbia ann an ged a thòisich a chompanaidh marconi an teicneolas a chur air dòigh ann an s e hjn an t ainm a bha air an t seirbheis is s e ceann suidhe na dùthcha miguel abada méndez a fhosgail i dà bhliadhna as a dhèidh thòisich hkf a chiad sheirbheis marsantach ann an bhàsaich an seinneadair tango argantaineach carlos gardel ann an tubaist plèana ann am medelln ann an agus le sin rugadh radio perdiodismo aithrisean naidheachd ràdio chaidh na stèiseanan nàiseanta rcn caracol agus todelar a chur air bhog ann an tha mòran stèisein rèidio ann an latha an diugh seo liosta na stèiseanan rèidio as cudromaiche ann an coloimbia thòisich a chiad sheirbheis thelebhisean ann an coloimbia ann an fon dheachdair gustavo rojas pinilla fhuair esan deagh fhoghlaim mu dheidhinn cho cudromach s a bha an telebhisean fhad s a bha e a fuireach anns a ghearmailt aig àm adolf hitler s e teicneolas gearmailteach agus aimeireaganach a chleachd iad aig toiseach tòiseachaidh an t seirbheis is chaidh na sianalan a stèidheachadh air na stèiseanan rèidio a bh ann mar thà thòisich teletigre a chiad sheirbheis prìobhaideach a chraoladh ann am bogotá ann an thàinig telebhisean dathach dhan dùthaich ann an chaidh seirbheisean roinneil a chuir air dòigh rè na an chaidh siostam dhe telebhisean didseatach a thaghadh ann an seo liosta na sianalan telebhisean as cudromaiche s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha ann an eacuador neo ecuador ainm oifigeil poblachd eacuador spàinntis repblica del ecuador tha an t ainm a ciallachadh poblachd den crios mheadhain tha crìochan aice san earra dheas le pearù agus sa tuath le coloimbia tha an cuan sèimh san iar dhith s e uito a th ann prìomh bhaile na poblachd ach s e guayauil am baile as motha san dùthaich tha an dùthaich a gabhail a steach na h eileanan galápagos a tha suidhichte mu cilemeatair air falbh san iar bhon tìr mhòr chuireadh às do tràilleachd an seo ann an s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha ann am pearù neo peru neo perù tha a chànan uechua agus a chànan aymara nan cànanan oifigeil anns na roinnean far a bheil iad ga bruidhinn leis a mhòrchuid de na daoine s e piruw an t ainm air pearù anns a chànan uechua agus anns a chànan aymara tha crìochan aice san ear le braisil sa tuath le eacuador agus coloimbia san ear dheas le boilibhia agus sa deas leis an t sile tha an cuan sèimh air taobh an iar na dùthcha s e lima am prìomh bhaile aice chuireadh às do tràilleachd an seo ann an sgrìobh dòmhnall alasdair an dàn riaghladh mun ana cheartas a chunnaic e anns an t saoghal is e ag ainmeachadh pearu s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha anns an t sile chile neo tilì ainm oifigeil poblachd na sile spàinntis repblica de chile tha i suidhichte eadar na ruith bheanntan andes agus an cuan sèimh tha crìochan aice san ear leis an argantain sa tuath le pearu agus san ear thuath le boilibhia s e santiago am prìomh bhaile aice tha am fàsach as tiorama anns an an t saoghail am fàsach atacama ann an àird a thuath na dùthcha tha mòran coilltean agus àitichean feuraich ann an ceann a deas na sile tha beanntan teinne agus lochan ann cuideachd tha an caolas dhrake san àirde a deas dhith tha an t sile a gabhail a steach na h eileanan juan fernández islands sala y gmez na desventuradas islands agus na easter island a tha suidhichte anns na h ioma eileanan chuireadh às do tràilleachd an seo ann an s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha ann an uruguaidh spàinntis repblica oriental del uruguay ipa re pulika ojen tal del uu wai tha crìochan aice sa tuath le braisil agus san iar leis an argantain tha an cuan siar san ear dheas dhith s e an darna dùthaich neo eisimeileach as lugha a tha ann an aimearaga a deas tha mu millean duine a fuireach ann an uruguaidh ach tha mu millean a fuireach anns an àrd bhaile montevideo fhèin tha àiteachas gu math cudthromach airson eaconomaidh uruguaidh tha den gdp a tighinn às a ghnìomhachas seo chuireadh às do tràilleachd an seo ann an s e dùthaich ann an aimearaga a deas a tha anns a bheiniseala neo benesuela neo bhenesuèla venezuela san spàinntis s e repblica bolivariana de venezuela an t ainm oifigeil a th oirre tha crìochan aice san ear le guidheana san iar le coloimbia agus sa deas le braisil tha na h eileanan trianaid agus tobago greanada naomh lùisia barbados curaao bonaire arùba naomh bhionsant agus eileanan greanadach agus na lesser antilles san àird a tuath dhith anns a mhuir chairibianach tha ola gu leòr ann tha caracas na phrìomh bhaile aige s e nicolás maduro an ceann suidhe an dràsta lean e hugo chavez is bhuannaich e taghaidhean ann an agus is e prìomh bhaile na beiniseala a tha ann an caracas tha e suidhichte san àird a tuath den dùthaich anns a ghleann caracas anns na ruith bheanntain cordillera de la costa tha mu millean duine a fuireach anns an àrd bhaile characas chaidh an oilthigh characas a stèidheachadh anns a bhliadhna mar sin dheth s e an t oilthigh as sine a tha anns a bheiniseala air fad agus aon de na h oilthighean as sine air feadh aimearaga laideannach dhealbhaich an t ailtire carlos ral villanueva campus an oilthigh anns a bhliadhna dhìon an unesco an campus mar làrach dhualchas na cruinne s e tidsear agus sgrìobhadair a bha ann an iain mac a ghobhainn am faoilleach ndash an dàmhair a bha cuideachd a cleachdadh an ainm bheurla iain crichton smith sgrìobh e bàrdachd nobhailean sgeulachdan goirid is dealbhan cluich sa ghàidhlig agus sa bheurla rugadh e ann an glaschu ann an ach bha a phàrantan à leòdhas agus ghluais an teaghlach a leòdhas nuair a bha e fhathast òg ann an thogadh e ann am pabail an aon bhaile far an do thogadh ruaraidh macthòmais agus anna frater b e gàidhlig am prìomh chànan aige bhàsaich athair leis a chaitheamh chaidh e do sgoil phabail sgoil mhicneacail ann an steòrnabhagh is rinn e ceum ann an oilthigh obar dheathain ann am beurla cheumnaich e ann an rinn e seirbheis nàiseanta agus às dèidh na seirbheise bha e ag obair mar thidsear ann am bruaich chluaidh agus airson bhliadhnaichean anns an oban dh fhàg e àrd sgoil an òbain ann an oir bha e ag iarraidh a bhith a sgrìobhadh làn thìde nuair a phòs e donalda gillies logan ghluais iad gu taigh an uillt ann an fhuair e obe gu mì fhortanach thàinig aillse air agus chaochail iain mac a ghobhainn ann an nuair a bha e bliadhna a dh aois bha ùidh aig mac a ghobhainn ann am fuadach nan gàidheal tha an nobhail beurla aige consider the lillies an dealbh chluich gàidhlig a chùirt is an dàn gàidhlig a làimhseachadh a chuspair seo s e feallsanach aosmhor ainmeil sìonach a bha ann an lao zi sìonais pinyin loz a ciallachadh seann mhaighstir beurla laozi lao tzu no lao tze chan eil e cinnteach cuin a bha e beò thathar ag ràdh gun robh sin ann an mh linn rc agus lao zi co aimsireil ri confucius ach tha feadhainn a smaointinn nach robh sin ach ann an mh no eadhon mh linn rc stèidhich e sgoil tao tè de na feallsanachdan as cudromaiche ann an sìona tha e coltach gun do sgrìobh e tao te ching no daodejing dao de jing teagsa bunaiteach na feallsanachd leis a bhun bheachd wu wei neo ghnìomh bocsa ciuil inneal chiuil saor riobhaid ainmichte airson a choltas ri bocsa is cruth an innil balg seididh le ciste sheirme aig gach ceann air gach ciste sheirme tha clar iuchair tha clar iuchair an fhuinn air air taobh deas agus clar iuchair nan dordan air an taobh cli ann an fhuair cyril demien saor inneal ciul a bha steidhichte ann an vienna litir patant airson akkordeon inneal ciuil a sheinneadh dordan mar is tric tha an clar iuchair an fhuinn coltach ri clar iuchair piano chanar bocsa phutain ris an nòs bocsa le rang putanan ann aite clar phiano ged nach deach an t urachadh ach mu tha a bhocsa chiuil ait lorg aite ann an ceol traideasanta nan gaidheal an dà chuid an alba agus an eireann anns an latha an diugh tha bocsa phiano nas cumanta ann an alba far a bheil e na phriomh inneal airson dannsadh duthchail agus dannsadh cheilidh ach tha am bocsa phutain nas cumanta an eire chaidh urachadh air a bhocsa ciuil le cyril demien ceard inneal ciuil ann an vienna a fhuair patent ann an airson akkordeon inneal le ciste seirme agus balg seididh a sheinneadh dordan chuibhreag am patant cuideachd nòs akkordeon le dara chiste seirme aig ceann eile a bhalg seididh uidheamaichte le riobhaidean fa leth a thogail fonn bé seo an cruth den inneal a lorg feill chaidh a leasachadh gu trath ri inneal diatonach uidheamaichte le deich putan fuinne fo an laimhe deas agus da phutan dord fo an laimhe cli agus roimhe meadhan an mh linn bha ceudan nam factoraidhean an dà chuid ann an sacsonaigh agus an russe a giollachadh ceudan nan milltean dhaibh gach bliadhna anns an latha an diugh tha iomadh nos naiseanta agus ionadail de bocsa ciuil mar eisimplir am bayan nòs ruisseach den bocsa ciuil puingean leasachaidh ann an sgeul a bhocsa ciuil ged a chaidh leasachadh air bocsaichean nas motha agus nas daora bho na an air adhart mhair an seann bhocsa aon rodach bu fàda ann an ceol traideasanta an dà chuid ann an gaidhealtachd na h eireann agus ann an suffolk air sgaths gu robh e saor agus aotrom tha na ceoladairean fodha ainmeil airson an cuid sgilean air a bhocsa ciuil os cionn aobharan eile se inneal ciùil a tha ann an cruit air a dhèanamh le fiodh agus cruaidh se an t ainm eile air an inneal ciùil seo clàrsach chan eil cinnt sam bith ann mu dhéidhinn ciall an fhacail cruit bho thùs faodar a ràdha le cinnt gu robh am facal riamh air a chleachdadh airson an ionnsramaid ris an can sinn a chlàrsach ghàidhealach chan eil fhios againn le cinnt dé seòrsachan de chlàrsaichean a bha againn ann an alba éirinn agus eilean mhanainn anns na linntean mus robh clàrsach ghàidhealach ann mar a tha againn an diugh i anns a chuimrigh tha an aon fhacal canaidh iadsan crwth ga chleachdadh airson ionnsramaid eile a tha na sheòrsa de liora s chan e clàrsach dh fhaodadh gu bheil an inneal cuimreach seo coltach ri seann inneal ghàidhealach eile an tiompan a chaidh a bith gun sgeul tha clàrsach na inneal ciùil nan teud cleachdar taigh nan teud mar far ainm s e cruit an t ainm a tha air clàrsach beag s e orghan ciùil teudach trì cheàrnach a th anns a chlàrsaich neo a chruit gheibhear caochladh sheòrsachan de chlàrsaichean air feadh afraga an roinn eòrpa aimearaga agus roinnean de dh àisia b àbhaist seasamh àrd a bhith aig a chlàrsaich agus an liora am measg a chuid a bu mhotha de chinnidhean an t saoghail anns an roinn eòrpa chaill a chlàrsaich a seasamh tràth anns an mh linn oir shaoil sgrìobhadairean ciùil gur e ionnsramaid do bhoireannaich a bh innte bhon a lean mran bhoireannach cleas marie antoinette ann a bhith a gabhail ùidh innte a thaobh aeolian harp clàrsach gaoithe autoharp neo cumadh sam bith den liora neo ciothara chan e clàrsaichean a th annta seo air sgàth s nach bi na teudan aca ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich bidh na teudan aca seo a dol tarsainn na cuime agus mar sin buinidh na h ionnsramaidean seo dhan ghné orghain zither mar a bhuineas agus pianoforte is harpsichord thathar a cur an ceann gun d thàinig an t ainm clàrsach bho na faclan clàr seileach ach chan eil anns an seo ach beachd gur math a dh fhaodte gu bheil am facal togte as an fhacal clàr agus an leasachan seach a tha a dèanamh an fhacail clàr boireanta leanadh seo seann chleachdadh a chìthear ann an ainmean mar ròinseach rònan ach do bhoireannach neo finnseach fionn ach do bhoireannach thathar a smaoineachadh gu bheil a chlàrsach na h ionnstramaid ciùil a chaidh a cruthachadh ann an alba fhèin às dèidh dhan lyre èirinneach a tighinn a nall thairis anns an ochdamh no naoidheamh linn tha sinn a faighinn am fiosrachadh seo bho na clachan cruithneach gu math aosta ann an alba le dealbhan den chlàrsach orra bha a clarsach cuideachd air a cluich anns na h eaglaisean còmhla ri duine a seinn le guthan agus pìoban tri fillte stad seo nuair a thòisich an musick fyne rinn an eaglais seo airson na daoine a bhrosnachadh a bha a tighinn dhan eaglais b e droch rud airson na clàrsaich a bha seo oir mòran de na leabhraichean far an robh an ceòl air a sgrìobhadh sìos chaidh iad an cur dhan teine an t àm a b fheàrr aig a chlàrsach b e àm tighearnas nan eilean eadar an ochdamh linn agus an còigeamh linn deug bha clàrsair aig a h uile ceann chinnidh aig an àm agus bha iad ann còmhla ri na bard a dèanamh òrain agus puirt airson a cheann chinnidh agus a theaghlach cha deach mòran de phuirt na clàrsaich a sgrìobhadh sìos aig an àm seo agus tha smaoin ann gun robh mòran de na clàrsadairean dall bha iad ag ionnsachadh ceòl bhon cluasan an àite bhon phàipear aig an àm agus cò na b fheàrr aige seo na duine dall bhiodh an teòirig seo a mìnicheadh carson nach eile mòran againn sgriobhte ann an latha an diugh nuair a bhris tighearnas nan eilean sìos chaidh a chlàrsach fhathast a cumail beò gu meadhan na seachdamh linn deug ach chan eil sin a ciallachadh gu robh a h uile rud ceart gu leòr thòisich na teaghlaichean clàrsair a gluasad a steach gu obraichean eile oir cha robh obair gu leòr ann a nis b e ruaidhri dall macmhuirich aon de na ceann chinnidh tradaiseanta mu dheireadh iain breac bha aramach nan seumasaich agus anglicization a cur crìoch air an seann dòigh bheatha a bha aig na ceann chinnidh is na daoine aca bha seo a dèanamh buaidh mòr air na clàrsairean oir cha robh airgead gu leòr aig na cinn chinnidh a nis airson clàrsairean a phàigheadh bha ruaidhri dall a chur mòran fhaclan ùra gu na h òrain aosta ach thathar a smaointinn gu e ceòl aosta a mhàin a bha e a cluich air a chlàrsach chaidh cuid de na h òrain aige a toirt thairis dhan bheul aithris tha fhios again nach eil iad an aon rud s a bha aig an àm oir tha tri ceud bliadhna air a dhol seachad ach tha iad fhathast a toirt sealladh a steach cò ris s a bha puirt na clàrsaich coltach chuir an aramach ann an a h uile nach ciùil ann an àite corrach agus às dèidh sin bha daoine dìreach ga cluich ann an còmhlan agus bha ceòl na clàrsaich a dol air chall bha an dà rud seo a toirt a mhòrchuid den choire airson crìonadh na clàrsaich ach cuideachd bha ionnstramaidean ciùil na b fheàrr ann airson na aighear nan daoine a togail suas ann am blàr agus cha robh a chlàrsach làidir agus fuaimneachd gu leòr airson a dhol ann an co fharpais ris a phìob cuideachd bha an fhidheal a dol suas ann am meas nan daoine oir bha i air a cluich airson dannsaichean agus cha robh e fada gus an robh i na bu fèillear na a chlàrsach mar as trice bidh teudan na clàrsaich ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich bidh teudan com agus corr air a h uile clàrsaich ach cha bhith làmh chrann oirre daonnan canar clàrsach thrì ballach ri clàrsaich aig a bheil làmh chrann agus clàrsach dhà bhallach ri té aig nach eil làmh chrann bidh cuid de chlàrsaichean gan seasamh air an ùrlar agus cuid eile gan cuir ann an uchd a chlàrsair a réir a mheud faodaidh teudan clàrsaich a bhith de dh umha de chopair de dh fheòil caolain de chalg de shìoda neo de naidhlean am measg rudan eile canar clàrsair bana chlàrsair ri neach a sheinneas a chlàrsaich bha nòs a chlàrsach anns na làithean sin gu math cudromach airson an ionnstramaid ciùil a tha sinn a faicinn anns an latha an diugh fhuir a chlàrsach a frèam trìantan oir bha seo a toirt neart dhan chlàrsaich agus air sgath seo ghabhadh barrachd teudan a chur oirre agus tha seo a ciallachadh gu bheil farsaingeach ciùil nas motha aice cuideachd bha an trìantan seo a ciallachadh gum b urrainn do na teudan a bhith nas teinne agus bha seo a dèanamh fuaim nas soilleir agus nas domhain is iomlan nuair a bhite a spìonadh na clàrsaich tha am bogsa fuaime a cuideachadh le bhith a toirt fuaim a tha domhain is iomlan cuideachd tha smaoin ann gun robh am bogsa fuaime aig na ciad clàrsaich air a dhèanamh a mach à aon phìos feadha mar feadh seileich no feadh darach bha na teudan air an dèanamh à mòran diofair rudan mar eisimpleir rudan nàdarra mar ròineach is caolain agus rudan meatailt mar òr airgead umha agus iarann bha na clàrsaichean anns na làithean sin cuideachd a faighinn spangan oir bha lagh ann nach b urrainn da dhuine sam bith a chlàrsach a toirt air falamh bhon clàrsair oir b e sin an dòigh a fhuair an clàrsair a bheòshlaint bha na spangan a tighinn ann am mòran diofair dòighean bho ealain anns an fheadh gu clachan lèig mu dheireadh bha na daoine sna làithean sin a cluich na clàrsaich leis na h ìnean aca airson a spìonadh nan teudan anns an latha an diugh tha clàrsairean a cleachdadh na padaichean corraig airson na teudan a spìonadh tha rudan eile anns a chlàrsaich fhèin a tha diofraichte a nis mar eisimpleir tha am bogsa fuaime a nis air a dhèanamh a mach à leathar an àite feadh tha na teudan beagan nas duilidhe bha iad gan atharrachadh gu teudan crisle is uèir ach an latha an diugh tha seo air atharrachadh oir tha daoine ag iarraidh am fuaim as fheàrr fhaighinn a mach as an ionnstramaid ciùil aca mar eisimpleir thòisich ann heymann ag atharrachadh nan teudan aice a rèir na lorg i a mach mu na dòighean aosta chuir i òr air na teudan na b ìsle airson nas motha soilleireachd a thoirt dhaibh cuideachd chuir i airgead air na teudan anns a mheadhain agus mu dheireadh chuir i pràis air na teudan na b airde gheibhar leabhraichean ciùil leis an t ainm ap huw agus leabhair edward bunting ancient music of ireland a tha a sealltainn an follamhan a bha aig a chlàrsach anns na lathaichean a chaidh seachad thàinig na leabhraichean seo dìreach aig an am ceart airson a chlàrsach oir bha seo dìreach mus do bhris tradaisean ceòl na clàrsaich agus tha seo a ciallachadh gu bheil clàr again a sealtainn mar a bha an ceòl anns na làithean sin mar eisimpleir tha iad a sealltainn nach robh an bun loidhne dìreach airson chòrdan ach airson ruithean is trìaran agus bha na chòrdan a tha sinn a cleachdadh san latha an diugh gu math ainneamh aig an àm gu fortanach airson na clàrsaich tha ceangal làidir ann eadar ceòl aosta a chlàrsach agus ceòl na phìob agus tro seo tha cuid den ceòl na clàrsaich beò fhathast tha ceòl na fìdhle agus an lute a ruith gu nàdarra air na clàrsaichean aosta agus a lìonadh beàrn cudromach ann an eachdraidh ceòl na h alba rinn alison kinnard agus keith sanger tòrr rannsachaidh air eachdraidh na clàrsaich agus lorg iad ceòl fianais agus làmh sgrìobhaidhean a bha a sealltainn a ceangail seo bha cuideachadh a tighinn airson a chlàrsach bho àite neònach bha co fharpais ann an lunnainn ann an airson nam pìobairean agus nuair a thòisich iad co fharpais airson na fhìdhle cuideachd thuirt captain mackenzie gum biodh e math nam biodh iad a toirt misneach dhan chlàrsaich cuideachd gu mì fhortanach cha do thòisich iad an co fharpais airson na clàrsaich ach b e ceum anns an àite ceart a bh ann às dèidh seo thòisich a chiad irish harp society ann an èirinn agus bho seo thòisich sgoilearan a thighinn airson a chlàrsach a ionnsachadh ann an thòisich na co fharpaisean aig a mhòd nàiseanta rìoghail agus bha an lord archibald an ceann suidhe ag iarraidh a dèanamh ath bheòthaich airson na clàrsaich bha a chiad co fharpais airson an òrain a b fheàrr le taic fhèin air a chlàrsach bha dìreach dà fharpaiseach air a bhliadhna sin ach bho seo thòisich e a fàs san latha an diugh tha latha sònraichte aig a chlàrsaich anns a mhòd s e siubhal bho àite gu àite eile a tha ann an còmhdhail no giùlan tha caochladh mhodhan giùlain ann air an roinn a rèir na dòigh air am bi iad a siubhal agus a rèir nan uidheaman a bhios a giùlan na trabhaig fhèin tha modhan giùlain eadar dhealaichte freagarrach air trabhaig eadar dhealaichte mar riaghailt choitcheann bidh na modhan giùlain as luaithe nas cosgaile an airgead agus an cumhachd tha na prìomh roinnean a rèir a mheadhain cleachdar caochladh mhodhan siubhail air tìr nam measg rathaidean iarainn carbadan ola nach eil gu mòran feum gun rathad dubh le bàrr tearra agus canalan cleachdar itealain agus heileacoptairean ann an alba tha siubhal itealain gu math cudthromach do na h eileanan anns a chiad dol a mach leasachadh seirbhisean itealain gu na h eileanan le loganair anns na an is urrainn do ghiùlan thar uisge a bhith na mhodh siubhail cho saor s a th ann a thaobh cumhachd o chionn s gu bheil suathadh eadar cochall na luinge agus an t uisge a rèir astar an t siubhail cha mhòr nach eil suathadh idir ann aig long a bhios na siubhal gu mall anns an fharsaingeachd is e siubhal adhair as cosgaile an cumhachd ged as e am modh siubhail as luaithe air na rathaidean iarainn bho sràid na banrigh ann an glaschu gu tuath bidh soidhnichean a nochdadh gu dà chànanach ann an gàidhlig is beurla s e companaidh aiseig a tha ann an caledonian mac a bhriuthainn tha i a ruith nan aiseagan air an linne chluaidh agus eadar na h eileanan siar tha a chompanaidh fo smachd riaghaltas na h alba agus a dol gu eileanan ann an alba b e david hutcheson co an t ainm a bha oirre nuair a thòisich a chompanaidh anns a bhliadhna sin an duine daibhidh mac ùisdein d an robh carragh chuimhne air a chur suas air ceann chearara far am fai thu i cho soilleir ri dun olla fhèin a dol a steach do n oban no ga fhàgail bha an companaidh ag obair ann an linne chluaidh nuair a chuir an luchd stèidheachaidh an dreuchd dhiubh ann an bha david macbrayne na neach seilbhe a mhàin gu bhon bhliadhna tha a chompanaidh fo smachd riaghaltas na h alba agus rùnaire stàit na h alba bha banca rìoghail na h alba agus calmac air dìoladh le chèile còmhla ri seirbheisean aiseag nan eileanan tuathach northlink orkney and shetland ferries tha ochd bàtaichean air fhichead anns a chabhlach chaidh bàta ùr s e còigeamh na h èireann a tha ann an còigeamh uladh gaeilge cige uladh tha e suidhichte ann an ceann a tuath na h èireann agus tha duine a fuireach san t siorramachd fad km tha buaidh làidir albannach air uladh o chionn fhada agus thàinig na scotti bho uladh nuair a thoisich dal riada bha e ann an alba agus ann an uladh tha uladh a gabhail a steach naoi chontae trà ann am poblachd na h èireann contae an chabháin contae dhn nan gall contae mhuineacháin agus sia ann an èirinn a tuath contae fhear manach contae thr eoghain contae dhoire contae aontroma contae an din contae ard mhacha s e sliabh dnairt m a th ann a beinn as àirde na roinne tha eilean mhanainn gàidhlig mhanainn ellan vannin na eilean beag ann am muir mheann ann an cuan na h èireann faisg air sruth na maoile a tha eadar alba a chuimrigh sasainn agus èirinn s ann aig eilean mhanainn a tha am pàrlamaid as aosta anns an t saoghal an tinbheal b àbhaist gum b i gàidhlig mhanainn an cànan a bh aig sluagh an eilein ach chaochail am fear mu dheireadh aig an robh gàidhlig mhanainn mar chainnt màthaireil ned maddrell anns a bhliadhna dh ionnsaich buidhnean beaga de dhaoine an cànan aige fhèin agus aig casan gàidheil eile ron sin a bharrachd air sin agus mus do chaochail ned madrell thàinig ceannard na h èireann éamonn de valera chun eilein agus rinn na h èireannaich mu cheithir uairean de chlàraidhean na gàidhlig mhanainn mar sin dheth cha do bhàsaich a ghàidhlig mhanainn riamh agus tha feadhainn a dèanamh oidhirp an cànan ath bheòthachadh gu ruige seo rugadh calum cille no colum cille gaeilge colm cille gaelg columb killey beurla columba mu ann an doire ann an còigeamh uladh dh eug e ann an am prìomh naomh aig alba fiu s os cionn naomh anndra o chionn s gur e fhéin is coireach airson leasachadh na crìosdaidheachd bho éirinn gu air feadh na h alba ged feumar a ràdh gun robh ninian a searmonachadh an ceann a deas na dùthcha dà cheud bliadhna roimhe seo chaidh vita columbae beatha chaluim chille a sgrìobhadh sa laideann tràth sna an tha e coltach le adomnán a bha na mh aba eilean ì suas ga bàs sa bhliadhna chaidh a phrìomh làmh sgrìobhainn den teacsa a sgrìobhadh le dorbbéne deisciobal aig adomnán a bhàsaich ann an agus tha i gléidhte ann an schaffhausen san eilbheis is e an sgìre as fhada dhan tuath air tìr mhòr de gàidhealtachd na h alba a tha ann an gallaibh beurla caithness tha i suidhichte air ceann an ear de ear thuath na h alba le linne a phentland dhan tuath chan eil crìoch aige le sgìre eile ach a chataibh a mhàin tha dualchas gàidhealach aig gallaibh a dh aindeoin a h ainm ach tha an dualchas sin air crìonadh gu mòr thadhal na lochlannaich gun teagamh ach chan eil ainmean àite na sgìre a thoirt fianais ris a bheachd gun do stèidhich lochlannaich bailtean fhearann idir ged a tha eachdraidh lochlannach aig na h eileanan de dh arcaibh agus de shealtainn dhan tuath tha eachdraidh lochlannaich aig iomadh baile sìos cost an ear sasainn ioirc mar eisimpleir neo cathair corcaigh an èirinn tòrr nas soilleir na eachdraidh lochlannaich gallaibh mhair a ghàidhlig anns na sgìrean siarach de ghallaibh dhan mh linn a rèir an new statistical account de bu gann gun tuigsear facal gàidhlig taobh sear de burn of clyth agus air an taobh siar dh fhuiling a bheurla an dearbh dàin ann an bha a ghàidhlig aig daoine a riochdachadh den sluagh ged nach robh ach dhaibh na b òige na bliadhna tha gallaibh ainmeil airson taigh iain gròit far an robh duitseach don b ainm iain a ruith aiseag dha arcaibh uaireigin anns an linn hainseatachd bha fàradh an aiseig seo a cosgadh gròt a rèir na h ùghdarrasan turasachd tha taigh iain ghròit aig a phuing as fhaide tuath air tìr mòir na h alba gu mì fhortanach chan eil seo fìor tha am parbh ann an cataibh aig ceann siar den chosta a tuath nas fhaisge air a mhùl bha gallaibh na siorrachd fa leth sìos gu nuair a chaidh eagar ùr air riaghladh ionadail na h albainn bho gu bha dà inbhe de riaghaltas ionadail air feadh alba rè an ùine sin bha gallaibh na sgìre le comhairle sgìreil de roinn na gàidhealtachd chaidh ath rèiteachadh air riaghaltas ionadail na dùthcha a rithist ann an chaidh gallaibh air a pasgadh a steach ri roinn ùr don ainm a ghàidhealtachd mhair siostam rianachd stèidhichte air na sgìrean de airson deichead eile gu giblean nuair a chaidh ath eagarachadh air a chomhairle a tha an diugh air an roinneadh airson adhbharan rianachd eadar trì sgìrean tha gallaibh na pàirt den sgìre a thuath is e inbhir ùige a tha suidhichte air an taobh searach prìomh bhaile na sgìre tha an taigh staile old pulteney agus cala meadhanach mòr aig a bhaile tha inbhir theòrsa na dara bhaile ghallaibh air a chosta a tuath is ann aig sgrabastal baile iasgaich mhìle dhan iar a inbhir theòrsa a tha an aiseag airson arcaibh tha flacais niùclasach aig dùnrath s e aon de na siorrachdan traidiseanta na h alba a tha ann an cataibh beurla sutherland ged a tha gu tric cataibh air sutherland air fad anns an latha a tha ann gu traidiseanta cha b e ann an cataibh ach a phàirt an ear le dùthaich mhicaoidh no dùthaich ic aoidh air a phàirt an iar thuath agus asaint no asainte air a phàirt an iar dheas tha cataibh ainmeil airson fuadaich nan gàidheal ann an mh agus mh linn dh fhuadaich an diùc chataibh agus padruig dubh a mòran daoine agus sgrìobh karl marx mu a dheidhinn tha am parbh na àite as tuaithe ann an tìr mòr na h alba anns a bhliadhna bha duine a fuireach an seo s e dòrnach prìomh bhaile na sgìre agus an t aona borgh ann an cataibh seo cuid den na bailtean eile tha brùra bun ilidh dòrnach goillspidh agus luirg faisg air an oirthir an ear leis am blàran odhar agus tunga air a chosta a tuath tha trì pàrrasan deug ann an cataibh s e baile ann an ros an ear a tha ann an cromba beurla cromarty tha e suidhichte air an eilean dubh aig inbhir linne chrombaidh tha inbhir ghòrdain mu mìltean air falbh air an taobh eile den linn anns a bhliadhna bha duine a fuireach an seo tha port mara aig cromba agus tha a chuid as motha den bhaile eadar shore street agus marine terrace na raoin ghlèidhteachais ear air a bhaile tha aon de na sùdraichean chrombaigh sutors of cromarty ann bha cromba na phrìomh bhaile den t siorrachd chromba bha dualchainnt sònraichte de dh albais ga bruidhinn ann an cromba a bha cumanta a measg nan iasgairean ged tà chaochail am fear mu dheireadh aig an robh an cànain bobby hogg anns an dàmhair agus mar sin chaidh an cànain a bith chaidh an dualchainnt a chlàradh le am baile se roinn àrsaidh agus siorrachd traidiseanta na h alba a tha ann am fìobha is e rìoghachd fìobha far ainm a tha air o chionn s gu bheil neo gu robh gach ni a bhiodh aig rìoghachd neo eisimeileach ri lorg taobh a steachd a crìochan tha muir is beanntan aige còmhla le talamh àiteachas meinnearan agus gnìomhachasan ghiollachais a nis tha comhairle fhìobha na chomairle ionadail airson fìobha tha oir na mara a sineadh bho ros saidhe air an linne foirthe tro cill rìmhinn air an ear gu port na creige agus obar neithich air bruaich deas na tatha tha calan le cidhean luing aig cathair challdainn agus an eilean loisgte tha àireamh de bailtean iasgaidh na measg cathair aile agus ànsruthair air an oir deas b e cùbar prìomh baile na fìobha bha malairt arbhair an seo is e talla poblach a tha anns an togalach anns an latha an diugh bha cille rìmhinn le a chaisteal agus oilthigh chill rìmhinn na phort cudthromach re na meadhan aoisean anns a bhaile seo tha sràid earra ghaidheil a comharrachadh chun latha an diugh far an robh an ceàrnag gàidhealach de n bhaile anns an linn sin tha tur cruinne de linn na h eaglais ceilteach agus m a dh àirde anns an cladh aig obar neithich is e beinn loman am beann as àirde ann am fìobha is beinn bhòidheach a tha innte ged nach eil a mullach fiù s m os cionn barr na mara s e tairbeart a tha ann agus o chionn goirid roimh na drochaidean thairis an tatha agus linne foirthe bha i nas iomallaiche tha àiteachas na roinn gnìomhachais cudthromach do eaconomaidh na fìobha tha talamh beartach an meadhan na fìobha agus tha muileann coirce a chruthaicheas bleideagan bhrochan scott s porridge oats aig cùbar tha an taigh staile a thogas an t uisge bheatha shile singilte stewarts cream of the barley aig agus tha taigh staile a thogas malt singilte aig achadh an fhuarain bha muilnean pàipear aig marg innis agus drochaid gèaird tha gnìomhachasan giollachais air trèigsinn fìobha gu ìre mhòr rè an trithead bliadhna a chaidh ach bha obraichean salainn air an oir deas bho n mh linn nuair a chaidh a chiad leasachadh air an raon guail fìobhach bho meadhan an mh linn nuair a fhosgail james williamson a lancaster muileann linoleum ann an cathair challdainn gu na an bha am baile am prìomh ionad giollachais de chuibhrigidhean ùrlair anns an t saoghail cha do mhair na muilnean lino tro an gluais bho stuth beathachaidh nàdarra b e jute ola fhrois lìn agus min airc na bun stuthan do linoleum ri plastaigean stèidhichte air ola mèinneireachd chaidh ath leasachadh air an raon ghuail fìobhach as deidh an dara cogadh stèidhicheadh mèinn domhainn mhòr ùr aig seafield ri taobh cathair challdainn anns na an chaidh a dhùnadh as deidh stalc nàiseanta na mèinnearan a mhair bliadhna re tha mèinnearachd fhathast a dol an iar deas na roinn ach cladhair an gual a mach a slochdan fosgailte seachd mèinnean domhainn s e fear den siorrachdan traidiseanta na h alba a tha ann an siorrachd lannraig le lannraig mar prìomh bhaile chaidh i sgaoileadh ann an nuair a chaidh i na pàirt de roinn srath chluaidh sgrìobh tormod e dòmhnallach sreath de dh aistean mu gàidheil ann an siorramachd lannraig ann an gairm chuireadh comann ghaidheil lannraig air bonn ron dàrna chogadh le gàidheil ann an siorrachd lannraig a bhiodh a cruinneachadh ann an hamilton chaidh e à bith ri linn a chogaidh as dèidh a chogaidh chuireadh comainn air leth ann an hamilton lannraig agus tobar na màthar b e sandy wilson anndra alasdair macuilleim a chiad cheannard air a chomainn ann an hamilton bha e na cheannard fad deich bliadhna fichead is e buidheann de dh eileanan a tha ann an arcaibh far costa a tuath na h alba cha robh na h eileanan seo fo riaghladh albannach ro nuair a thugadh iad còmhla le sealtainn le rìgh lochlainn do rìgh na h alba mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b urrainn ga phàigheadh cha do phàigh rìgh lochlainn an tochradh fhathast agus tha arcaibh an diugh measaichte a bhith albannach cha robh a ghàidhlig a riamh aig na h arcaich b e nòrnais an cànan a bha aca nòs de sheann lochlannais a mhair gu ruige na mh linn bha rìoghachd chruithneach ann mus dàinig na lochlannaich s e bàgh na h eaglaise am prìomh bhaile ann far a bheil àrd eaglais naomh mhànais còmhla ri sealtainn canar cuid na h eileanan a tuath ri arcaibh bha inbhe siorramachd aig arcaibh gu ruige suidheachadh nach do dh atharraich gu mòr fon local government scotland act a chuir às do na seann chomhairlean shiorramachd agus a stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite is ann mar sin a chaidh comhairle arcaibh a chruthachadh an ùghdarras ionadail aonaichte mar a tha aig innse gall agus sealtainn bho sin a mach eu coltach ri sealtainn nas fhaide tuath cha dug gnìomhachas ola a chuain ghearmailtich buaidh mhòr air arcaibh tha na h eileanan seo ìosail agus tha an talamh math is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd inbhe nas beartaich na croitearachd a tha na bun stèidh den eaconomaidh is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an arcaibh a riamh ged nach robh gàidhlig dualchasach dha na h eileanan cleachdar ainmean sa ghàidhlig airson àiteachan ann an arcaibh bho àm gu àm s e an t aona dùthaich cheilteach air tìr mòr eòrpa a th anns a bhreatainn bhig breatannais breizh fraingis bretagne beurla brittany tha e suidhichte ann an ceann iar thuath na frainge ged a bha a bhreatainn bheag na sgìre ceilteach o chionn trì mìle bliadhna bha na sgeulachdan aig asterix an ceilteach stèidhichte anns a bhreatainn bhig no armorica mar a bha oirre san seann làithean chan eil an cànan aig a mhuinntir ris an abrar breatainnis a buntainn ris an sgìre seo bho thus thàinig e à ceann a deas na breatainn le fògarraich cheilteach a teicheadh nan ionnsaigh shasannach anns a ghaeilge tha an bhriotáin a ciallachadh a chuimrigh tha na crìochan oifigeil caran eadar dhealaichte o chionn an dàrna cogadh tha liger atlantel na phàirt traidiseanta agus se naoned a tha na phrìomh bhaile traidiseanta s e siorramachd gaeilge contae ann am poblachd na h èireann a tha ann an dùn na ngall tuiseal ainmneach dn na ngall laideann comitatus dungalensis no tìr chonaill mar a chanas a mhòr chuid ris tha duine a fuireach san t siorramachd fad km an ceithreamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an mh a thaobh àireamh sluaigh tha crìochan aig contae dhn nan gall le fear manach tr eoghain doire agus liatroim bha nan tàmh sa chontae ann an ron a ghorta mhòir s e an earagail m a th ann a beinn as àirde na siorramachd tha ochd baranachdan gaeilge barntacht am broinn dn na ngall báinigh baollaigh inis eoghain thoir inis eoghain thiar cill mhic réanáin ráth bhoth thuaidh ráth bhoth theas agus tr aodha a bharrachd air sin tha parraistean a mhòr chuid ann an sgìreachdan easpaig ráth bhoth agus doire ach tha dà dhuibh ann an clochar agus bailtean fearainn sa chontae s e film domhainn fada le francis ford coppola a bhios a suathadh air eòlas nan eadailteach amerigeanach tro shùilean an teaghlaich chorleone an teaghlach mafia as motha ann an new york stèidhichte air an leabhar leis an aon ainm le mario puzo a dh obair an comunn le coppola ann a bhith a dealbhadh an leabhair airson an sgailein airgid thathar a radh gur e the godfather a th ann am fear de na fiolmaichean as fheàrr is as cudromaiche ann an eachdraidh fhiolmaichean s e an teaghlach a th anns an sreath as cudromaiche a bhios a ruith tron fhiolm s ann às an teaghlach a dh èiricheas a h uile rud cluichte le marlon brando cluichte le james caan cluichte le iain cazale cluichte le talia shire cluichte le al pacino cluichte le diane keaton cluichte le robert duvall na còig teaghlaichean johnny fontane tha al pacino eabhraig nuadh an giblean na chleasaiche ainmeil ameireigeanach a dh fhàs cliùiteach as dèidh sreath de dh fhilmichean mìorbhaileach aig toiseach nan an dog day afternoon serpico ach gu h àraidh the godfather far an do chluich e micheal corleone chluich e micheal da uair eile anns the godfather part ii agus the godfather part iii ged a tha cliù aige mar fear dhe na cleasaichean as fheàrr a bha ann a riamh agus bha e air a mholadh sia tursan airson duais an acadamaidh cha d fhuair e greim air oscar gus airson scent of a woman far an do chluich e seann saighdear dall as dèidh revolution ann an film èiginneach mu dheidhinn cogadh neo eisimeileachd nan ameireaganach sguir e dheth filmichean a dhèanamh ach thill e anns na an far an do nochd e ann an sreath de dh fhilmichean s ged nach robh iad cho math ris a chuid a rinn a chliù anns na an dhearbh iad àite phacino mar chleasaiche chudtromach is e sabhal mòr ostaig colaiste ghàidhlig na h alba is e na ionad nàiseanta cànan is cultar na gàidhlig stèidhichte ann an slèite san eilean sgitheanach aig a cholaiste tha sabhal mòr ostaig a tabhainn chùrsaichean làn tìde tro mheadhan na gàidhlig suas gu ìre ceum le urram cho math ri ceum maighstireachd agus dotaireachd tro sgeama na gàidhlig aig oilthigh na gàidhealtachd agus nan eilean gabhaidh na cùrsaichean sin a dhèanamh pàirt ùine air astar cuideachd agus am measg nan cùrsaichean eile air astar tha an cùrsa inntrigidh airson luchd tòiseachaidh na gàidhlig an cùrsa adhartais a tha aig ìre a chiad bliadhna oilthigh agus msc ann an cultar dùthchasach agus eachdraidh na h alba tha iomadh phròiseact eile stèidhte air làraich na colaiste an companaidh foillseachaidh cànan am pròiseact rannsachaidh soillse ainmean àite na h alba stiùidio telebhisein chuidich smo ri ionad chaluim chille ìle a chur air chois agus tha ceanglaichean làidir eadar na colaistean dh fhosgail sabhal mòr ostaig ann an ann an seann toglaichean tuathanais aig ostaig ann an slèite b e am prìomh amas leabharlann gàidhlig a chur air bhonn ach bha colaiste ghàidhlig cuideachd san amharc airson foghlam adhartach agus dreuchdail a thabhainn do luchd labhairt na gàidhlig bha barrachd is barrachd luchd ionnsachaidh a togail ùidh anns a chànan agus bhiodh cothroman ionnsachaidh ann dhaibhsan cuideachd thòisich a cholaiste a tabhann sgoiltean samhraidh is chlasaichean oidhche sa ghàidhlig agus ann an bha sabhal mòr ostaig deiseil gus a chiad chùrsa adhartach làn thìde a thabhann chaidh sabhal mòr ostaig sa bhliadhna na com pàirtiche acadaimigeach ann an institiud oge na mìle bliadhna agus chinnidh e siud na oilthigh na gàidhealtachd agus nan eilean sa bhliadhna bhon chaidh a stèidheachadh tha sabhal mòr air a bhith uabhasach cudromach ann an ath bheòthachadh cànanach agus cultarail na gàidhlig ann an alba a nis tha cliù eadar nàiseanta aig a cholaiste am measg seòrsaichean eile rannsachaidh anns a bheil sabhal mòr an sàs stèidhichear corra chuspair air an àrainn fhèin sòiseo chànanachas ann an iomairt soillse planadh corpais agus faclaireachd eachdraidheil ann an stòrdata nàiseanta na gàidhlig agus faclair na gàidhlig agus sgrùdadh air ainmean àite ann an àinmean àite na h alba s e goireas air leth taiceil dhan rannsachadh seo a th ann an leabharlann na colaiste anns am faicear cruinneachaidhean le cliù eadar nàiseanta air chuspairean ceangailte ris a ghàidhlig agus ris a ghàidhealtachd cuiridh dà thasg lann eile ris a ghoireas seo lorgar cruinneachadh clann dhòmhnaill ann an taigh tasgaidh nan eilean ann an caisteal armadal a tha faisg air làimh agus pàipearan mhicleòid ann an caisteal dhùn bheagain nach eil fad air falbh tro cho obrachadh acadaimigeach agus iomlaidean oileanach chumar dlùth cheanglaichean ri oilthighean eile ann an alba ann an èirinn anns a chuimrigh agus ann an alba nuadh thòisich òraid an t sabhail sa bhliadhna agus tha i air a bhith a leantainn cha mhr gach bliadhna bhon uair sin s ann an seo a chaidh a cholaiste a stèidheachadh an toiseach ann an seann togalach aiteachais a chaidh an togail timcheall air a bhliadhna le fear màidsear ailean macdhòmhnaill baile fhionnlaigh agus bhatarnais a bha air tilleadh bho chogadh napoleon tha an an talla mòr ann talla a thathar a cleachdadh airson céilidhean cuirmean ciùil agus dannsaichean anns a bhliadhna chaidh cur ris a chiad toglach cloiche seo le àitichean fuirich oifisean agus seòmraichean teagaisg bidh togalach ùr deiseal ann an agus is e an t ainm ionad iain nobail a théid a chur air bidh seòmraichean teagaisg oifisean luchd teagaisg agus na h oifisean ionmhais agus stiùiridh ann chaidh àrainn chaluim chille fhosgladh ann an is i a leudachadh ghoireasan na colaiste gu mòr le trì toglaichean am prìomh thogalach a cheàrnag le seòmraichean cadail agus an tùr le seòmraichean cadail chaidh an togalach ùr fàs fhosgladh gu h oifigeil ann an tha stiùidio telebhisean ann ionad cùraim chloinne an roinn foghlam fad beatha aig smo an companaidh cànan am pròiseact soillse ainmean àite na h alba agus an companaidh telebhisein sealladh còmhlan ciùil fìor mhath a chruthaich roc cruaidh leis a chiad chlàr aca led zeppelin i bha ceathrar ann jimmy page na chluichdear giotàir robert plant a seinn john paul jones air bass is air meur chlàran agus john bonham no bonzo mar a chanadh cuid ris air na drumaichean thoisich iad ann an mar the yardbirds ur as deidh dha an còmhlan den aon ainm a sgaradh a fàgail page leis na còirichean airson an ainm thug iad orra led zeppelin mar ainm as deidh fealla dhà a rinn keith moon bho the who nuair a thuirt e thèid e sìos mar balùn luaidhe no led zeppelin chlàr iad a chiad chlàr led zeppelin i ann an trì seachdainean agus thoisich iad anns a bhad air an dàrna chlàr ris a chanar am bombadair donn no gu h oifigeil led zeppelin ii air feadh beatha a chòmhlain bha cliù nas motha aig zeppelin ann an aimeireaga na bha riamh ann am breatainn fhèin chaidh am fiolm the song remains the same ann am madison suare gardens an diugh s e stairway to heaven a th anns an òran a tha air a bhith ga chluich as trice air rèidio ann an aimeirigea ann an hammer of the gods an leabhar mu dheidhinn a chòmhlain tha e air a dhèanamh a mach gum faca led zeppelin na stàitean mar àite far an robh iad saor is gun bacadh orra nuair a dh eug bonham dhealaich an triùir mhaireannach ag ràdh nach robh led zeppelin ann as aonais ach tha iad air thighinn còmhla ceithir tursan airson a chiad turas ann an airson live aid airson bliadhna de clàran a chuain siar airson banais jason bonham mac bhonzo agus nuair a chaidh an aontachadh mar bhuill de thalla cliù rock agus roll ann an thàinig page plant còmhla as aonais john paul jones ann an airson cuirm air mtv air an robh unledded agus rinn iad da chlàr no uarter ann an agus walking into clarksdale ann an thòisich punc anns na seachdadan leis na ramones anns na stàitean aonaichte agus na sex pistols ann am breatainn s e nòs ciùil luath garbh a th ann gu tric a mach air poileataics agus cuideachd an aghaidh ùghdarras agus comann a mhòr shluaigh leudaich an nòs ciùil seo gu iomadach seòrsaichean agus stoidhlichean eadar dhealaichte rè nam bliadhnaichean anns na naochadan shoirbhich còmhlanan punc mar a leithid nirvana agus greenday anns an t saoghal chiùil pop mar nach do shoirbhich còmhlan punc sam bith eile gu ruige sin ach chanadh cuid leis an t soirbheas sin gun do leig iad seachad spiorad agus feallsanachd a chiùil s ann ann an a thàinig meur ùr de punc am bàrr agus s e sin punc gàidhlig leis an dà chlàr làn gàidhlig a thàinig a mach le oi polloi agus mill a h uile rud san aon mhìos s e eilean a tha ann an ceap breatainn neo tairbeirt leis gu bheil cabhsair aige suidhichte ann an alba nuadh canada tha e ainmeil air sgàth ciùil gu h àraid fìdhleireachd dannsaidh agus coimhearsnachd ghàidhealach a mhair gus an latha an diugh an dèidh do dh iain cabot cheap bhreatainn a thadhal ann an chaidh ceap breatainn a thuineachadh a chiad turas anns an bhliadhna leis na portagailich do n iasgach bha na frangaich a tuineachadh ann an ceap bhreatainn cuideachd chleachd iad an t ainm le royale eilean rìoghail ann am fraingis chaidh le royale a ghlacadh leis na breatannaich eadar agus tha beurla fraingis is gàidhlig gam bruidhinn ann an ceap breatainn b e gàidhlig am prìomh chànan ann an ceap breatainn mu tha km aig ceap bhreatainn tha e as mh motha eilean ann an saoghal s e suidhe timcheall an loch th ann bras d or loch tha toirsgian na inneal sònraichte ri buann na mòna bho aghaidh dìreach tha a chruth beagan coltach ri spaid fada seang uidheamaichte le lann beag ri taobh faobhar a phrìomh luinn tha an lann bheag coltach ri sgian mu mm a dh fhaid mm an doimhne agus mm a thiughaid suidhichte ceart ceàrnag ris a phrìomh lann mar sin nuair a ghearrar fàd mòna far aghaidh a bhruthaich bithidh an lann beag a saoradh taobh an fhaid bhon bhruaich mun tèid buann na mòna rusgar am bruthaich le ceapa mhara neo mar is tric an diugh le spaid tha an dearbh inneal a dol fo ainm tairisgeir leodhas traisgeir eileanan deas tusker sealltainn agus iarainn mona an t eilean sgitheanach s e baile ann an ceann a tuath na h alba a th ann an inbhir nis inr ni no ilr ni agus s e prìomh bhaile sgìre chomhairle na gàidhealtachd tha inbhir nis suidhichte aig beul inbhir abhainn nis agus s e am baile as luaithe a tha a fàs san roinn eòrpa san latha an diugh ann an b e àireamh sluaigh a bhaile agus thathas an dùil gun dùblaich an àireamh seo thairis air an ath deich bliadhna air fhichead ri thighinn tha inbhir nis suidhichte aig ceann ear thuath ghlinn albainn air taobh deas an linne mhoireibh far a bheil am fìor uisge a dòrtadh a mach a ceann ear thuath loch nis ag coinneamh sàl na mara tha ceann loch nis mìltean air falbh tha beul searach slighe uisge a ghlinne mhòir a tha a ceangail an linne mhoireibh leis an linne dhubh le rathad loch nis loch omhaich agus loch lochaidh aig clach na h àirigh air iomall a bhaile bha inbhir nis taigh do na cruithnich agus bha calum cille a tadhail an seo ann an chaidh an caisteal a thogail le maol chaluim mac dhonnchaidh thog crombhuel citadel ri taobh a bhaile anns a bhliadhna rinneadh cathair dheth a cheilearaich am millennium ur chithear gun do dh atharraich an cànan bho ghàidhlig gu beurla anns na linntean sa chaidh bathar ag ràdh anns an new statistical account of scotland ann an but it gàidhlig is fast wearing out and by the rising generation english is almost universally preferred especially in the town of inverness where many of them are wholly ignorant of gaelic ann an bha gàidhlig aig de mhuinntir a bhaile ach ann an cha robh i aig ach dhiubh chaidh comunn gàidhlig inbhir nis a stèidheachadh ann an chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an inbhir nis anns na bliadhnaichean agus tha oidhirpean anns a bhaile airson a ghàidhlig a chumail beò mar eisimpleir chaidh bun sgoil ghàidhlig inbhir nis a chur air bhonn anns an lùnasdail tha seirbheisean trèana dìreach bho stèisean rèile inbhir nis gu obar dheathain sràid na ban righ ann an glaschu dùn èideann inbhir pheofharain inbhir uige inbhir theòrsa caol loch aillse agus lunnainn tha rathad mòr a a agus a a ceangal inbhir nis le obar dheathain glaschu peairt inbhir uige agus dùn èideann tha plèanaichean bho phort adhair inbhir nis a ceangal inbhir nis gu sasainn eireann agus an roinn eòrpa is baile malairt agus rianachd a tha ann an inbhir nis anns an latha an diugh chaill inbhir nis an cuid bu mhotha de a gniomhacasan giollachais ré an treas ceathramh den fhicheadamh linn aonta baile margadh bhictorianach taigh cùirte prìosan ùr slàinte tha tilgeil a chabair na cho fharpais albannach tràidiseanta far am bi co fharpaisich a tigeil crann mòr gus an cabar a thigeil feumaidh an tilgeir a làmhan a phasgadh ri chèile anns a chiad dol a mach thèid an cabar a nis a sheasamh gu dìreach leis a bhun ann an làmh an paisgte an tilgeir a cumail a chabair gu dìreach rud gu math doirbh a dhèanamh gun a bhith a call còmhnardas ruithidh an tilgeir air adhart is tilgidh e an cabar san adhar far a char e bun gu barr tro is laighidh e air a cheann a b abhaist a bhith aig a bharr air sgàth is gu bheil astar uilinn fhathast air a chabar thathar an dòchas gun tuit an ceann a b abhaist a bhith aig a bhun air adhart air falbh bhon tilgeir chan e astar a th ann an amas an tilgeidh idir is e a dèanamh cinnteach gun tuit an cabar gu dìreach air beulaibh an tilgeir as dèidh dha a laighe a th ann bidhidh tilgeadh glan a ciallachadh gu bheil an cabar a laighe leis a bhàrr as fhaisge air an tilgeir agus am bun a tomhadh air falbh gu buileach bho n tilgeir mura bi an tilgeadh glan tha an tilgeadh ga chomharrachadh mar gum biodh an cabar na làmh air aodann chleoic tha na comharraidhean as fheàrr ri fhaotainn na fhaisge air mar eisimpleir tha f nas fheàrr na m ma thuiteas cabar air ais chun an tilgeir is e uilinn a rinn an cabar an uair a bha e a seasamh gu dìreach a tha a cunntadh mar eismpleir tha gu bhith tutieam nas fhearr na tha cabar traidiseanta mu troighean air fad agus tha e mu punnd tha am meud is gu h àraidh am fad a ciallachadh gum feum neart mhòr a bhith agaibh dìreach gu a sheasamh gu dìreach agus tha feum airson barrachd nas motha airson a thilgeil airson co fharpaisean beaga bidh iad a cleachdadh cabar as aotroime tha an spòrs seo a buntainn ris a ghàidhealtachd ann an alba agus bi e a nochdadh gu tric aig geammanan gaidhealach s e ùghdar is beachdair sòisealta sasannach a bha ann an charles john huffam dickens trlz dknz rugadh e ann am portsmouth air an mh an gearran agus chaochail e air an mh an t ògmhios ann an higham kent sgrìobh e nobhailean leithid sgrìobh e cuid de na nobhailean as ainmeile a chaidh sgrìobhadh anns an naoidheamh linn deug cuimhnichidh tòrr dhaoine caractaran aige le blàths is bruidhnidh man deidhinn mar gum b eadh iad gu dearbh beò bha e glè ainmeil nuair a bha e fhathast beò a nis tha an cliù aige an còmhnaidh glè àrd chaidh na nobhailean is na sgeulachdan goirid aige a leughadh le mòran dhaoine le tlachdmhor air feadh an t saoghail chaidh athair a thilgeil anns a phrìosan air sàilleibh nam fiachan aige cha b urrainn dha na fiachan seo a phàigheadh air sgàth gann airgid cha robh am foghlam saor an asgaidh anns na làithean sin cha b urrainn do charles dickens a dh fhuirich na sgoilear dh fhalbh e an sgoil dà latha às dèidh an dàrna cola breith deug aige thòisich e na neach obrach anns a factaraidh bha aige ri bileagan a cur air crogan lìomh bhrògan bha iad a cleachdadh an raon fiosrachaidh aige ann an nobhailean mar eisimpleir tha an nobhail little dorrit a mach air an cuspair daoine glacte ann am prìosan fèichnearan thog a h uile nobhailean aige a thogail fianais an aghaidh rudan ana ceartas anns an t sòisealtas rudan a cur cnap starra air an t slighe dhaoine onaraich ach gun chumhachd gu tric nam biodh daoine air an bualadh ri ana ceartas is bochdanas bhiodh iad a dol fodha uaireannan thèid suidheachadh seo gan brosnachadh a strì an aghaidh an dàin agus uaireannan bhiodh iad soirbheachail bha charles dickens glè shoirbheachail a dh aindeoin an òige aige doirbh phòs e catherine hogarth nighean george hogarth a dheasaich sketches by boz cruinneachadh pìosan a sgrìobh dickens anns na pàipearan naidheachd ann an is rug i deichnear chloinne dhealaich iad ann an bha e a gaolaireachd còmhla ri ellen terry a bha na cleasaiche b e còmhlan ciùil gu math ainmeil à poll a ghrùthain a bha anns the beatles bha ceathrar ann john lennon g èir lionáin paul mccartney g èir mac cartaine george harrison is ringo starr tha a chuid is motha de dhaoine le ùidh ann an ceòl roc agus pop dham faicinn mar an còmhlain chiùil aig an robh am buaidh is motha air ceòl an là tha cuideachd a chlàrachadh aca airson a chòmhlain chiùil a tha air reic is motha clàran s an t saoghal tha a chompanaidh clàir aca a tuairmse an àireimh a tha iad air reic a bhith faisg air aon bhillean tha poll a ghrùthain na mòr bhaile ann an iar thuath na sasainn tha e suidhichte air bruach a tuath abhainn mhersey agus s e cathair agus port mara a tha innte s e àireamh sluaigh a bhaile chuirear learpholl air a chathair anns an nua ghaeilge agus lerpwl sa chuimris s e eadar theangachadh bhon ainm beurla liverpool a tha ann am poll a ghrùthain ach is ann bho gaeilge aig linn nan lochlannach leifir poll a thàinig an t ainm sin bho thùs tha an t ainm a comharrachadh lon a chaidh don mhuir eadar bruaichean polltach ruith am poll suas gu ceann far a bheil james street a tòiseachadh san latha an diugh mhair am poll gu toiseach an mh linn nuair a chaidh saibhearachadh air theirear gun deach a chathair a stéidheachadh ann an nuair a bhail rìgh iain cairt oirre chuirte saighdearan gu h éirinn bhon chala ach bu bheag leasachadh a rinneadh air a chathair fhéin gu ceann iomadh linn cha robh ach mu duine a fuireach ann am poll a ghrùthain gu meadhan an mh linn mu cheud gu leth bliadhna às dheidh sin ge tà rinneadh parraist de pholl a ghrùthain le achd pàrlamaid agus thòisich fàs na cathrach dh fhàs a cuid malairt ri éirinn agus ri na h innseachan an iar agus rinneadh prothaid mhr bho thràilleas bho air adhart b e poll a ghrùthain am port san roinn eòrpa a bu mhotha an sàs ann am malairt nan tràillean dh fhàs a chathair gu mòr air malairt trì oisinneach airm prìosanaich agus bathar cotain a null a dh afraga tràillean a thoirt tarsainn bho afraga gu aimeireaga a tuath agus gu meadhan aimeireaga agus cotan tombaca agus siucair a nall bho phlanntaichean aimeireaga mu thoiseach an mh linn bha de mhalairt an t saoghail a dol tro pholl a ghrùthain thòisich sluagh à éirinn a tighinn a dh fhuireach sa chathair nuair a bha gort ann an éirinn sna an agus ann an cunntas sluaigh b ann à éirinn a bha a cheathreamh chuid den t sluagh b ann rè an mh linn a thogadh toglaichean mra a bhaile lean fàs a bhaile san mh linn agus e a tarraing in imrichean à tìrean na h eòrpa cuimrich albannaich agus èireannaich gu h àraidh bha a bharrachd air duine sa chathair ann an rinneadh lom sgrios air poll a ghrùthain rè am blitz ionnsaigh bomaichean na gearmailte thàinig mall air malairt a phuirt agus air gnìomhachasan tradaiseanta poll a ghrùthain ré na an bha stailcean agus aimhreitean sa chathair sna an agus mhothaich muinntir poll a ghrùthain nach robh cothrom na féinne á fháil aca bhon riaghaltas aig mairead thatcher tha an còmhlan ciùil motrhead à poll a ghrùthain cuideachd s e seinneadair cluicheadair piàna is cluicheadair beus anns the beatles a tha ann an sir james paul mccartney mbe gaeilge mac cartaine rugadh e ann am poll a ghrùthain beurla liverpool an t ògmhios bha e cuideachd ann an còmhlan eile wings as deidh dha the beatles a sgaradh s iad yesterday agus mull of kintyre na h òrain as ainmeile a sgrìobh paul mccartney s e maol chinn tìre earra ghàidheal susbaint an òrain mull of kintyre tha an high park farm suidhichte air an leth eilean aig mccartney bho a mach s e mbe member of the order of the british empire a tha ann am paul mccartney o chionn agus rinneadh ridir dheth ann an s e am foirm gàidhlig aig eilean mhanainn a tha ann gàidhlig mhanainn y ghailck neo yn ghaelg seo pìos sa ghaelg air cat manainneach mar a chì sinn tha an dòigh litreachadh shònraichte aice coltach ris a bheurla le buaidh beag den chuimris bidh sostnagh a ciallachadh sasannach agus sorh seòrsa clàr gà gàidhlig gae gàidhlig na h èireann gu tric tha sg gà co ionnan ri st gmh mar eisimpleir ushtey uisge eeast iasg fastyr feasgar tha ich gà co ionnan ri ee gmh doillee duilich gee ith jedoonee didòmhnaich tha aid gà co ionnan ri ee no ey gmh carrey caraid oonlee ionnlaid tha bàthadh ag obair gu diofrach mar eisimpleir ta mee tha mi ach t ou tha thu t eh tha e t ee tha i t ad tha iad nee m nì mi tràth caithte renn mi fakin s s rinn mi faicinn chunnaic mi tràth teachdail nee m fakin s s nì mi faicinn chì mi tha an sionnach iolra sionnaich na shineach ann an teaghlach nan con laideann vulpes vulpes theirear am madadh ruadh ris agus ann an sgeulachdan à beul aithris canar gille nan car ris cuideachd tha a dhath donn a bheul biorach a chluasan àrd agus dìreach agus earball fada dosach agus breac s e cuilean sionnaich a chanas ri sionnach òg tha an toll sam bheil e a gabhail còmhnaidh am bitheanta fon talamh no ann an sgeirean chreag s e is biadh dhan t sionnach a mhaigheach an coinean cearcan agus eunlaith de gach seòrsa ithidh e mar an ceudna faimh radanan agus luchan agus tha e ro dhèidheil air ùbhlan agus air gach gnè meas chan fhàg an sionnach a gharadh gu feasgar agus an sin thèid e a mach air feadh nan coilltean agus an fhearainn airson cobhartaich agus fanaidh e a muigh gu madainn ged a tha e ro dhìobhalach am measg eunlaith agus uan tha e a dèanamh feum mòr le bhith a cur às do iomadh creutair millteach agus gràineil ann an iapan measar mar dhiadhachd an fhogharaidh e beathach a tha a dìon bàrr an ruis tha an sionnach ro innleachdach a chum breith air a chobhartach agus chum a nàimhdean a sheachnadh tha seo cho aithnichte do gach neach is gun abrar mar ghnàth fhacal ri duine carach agus cuilbheartach gum bheil e cho seòlta ris an t sionnach s iomadh sgeul a dh innsear mu thimcheall an t sionnaich agus mu thimcheall nan innleachdan a tha e a gnàthachadh a mhealladh a nàimhdean ann an iomadh àite den domhain tha an sionnach a toirt mòr shùgradh agus aighear do luchd seilg chasgadh ruaig an t sionnaich ann an alba ann an agus ann an sasann s a chuimrigh air gearran roimhe sin ann an sasann bhiodh na sealgairean a marcachd an dèidh an t sionnaich agus ga ruagadh le madaidhean ach is tric a sgìthicheas e na coin na h eich agus na sealgairean agus faodaidh e bhith an dèidh dhaibh a leantainn car leth cheud mìle gun toir e an car asta mu dheireadh gun ruig e ionad falach èiginn agus gun tèarainn e a bheatha tha an cù laideann canis lupus familiaris cuimris ci na shineach feòil itheach anns an òrdugh carnivora a tha cumanta mar pheata beathach seilg agus beathach obrach tha an dlùth cheangal eadar daoine agus coin air maireachdainn co dhiù bliadhnaichean their cuid an co cheangail ris an dàimh seo is fhada bho bha daoine dhen bheachd gur h ann bho mhadaidhean allaidh a thàinig an gnè canis familiaris tha iomadach seòrsa is briod de choin faic mar eisimpleir an diofar eadar an chihuahua beag biodach agus an irish wolfhound neo eadar na diofar seòrsaichean abhagan agus am miol chù tha gaoisid dhen a h uile seòrsa is dath orra eadar dubh is geal ruadh riabhach liath is donn tha coin mar a tha daoine nam beathaichean sòisealta agus tha sin a cur an cèill carson a tha iad cho math gu trèanadh cho spòrsail agus carson a tha iad cho comhfhurtail am measg daoine tha ceann math orra le cuimhne a mhaireas fada agus comas aca iad a bhith glè luath aireach ann an cuid a shuidheachdain tha sin gam fàgail glè fheumail do mhac an duine ged tà tha cuid de chultaran m e islam a smaoineachadh gur e rud salach grànta a tha anns a chù ann an cultaran eile thèid an ithe is e eileamaid cheimigeach a tha ann an gualan no carbon le samhla c agus àireamh atamach s e an siathamh eileamaid air a chlàr pillteach agus is e neo mheatailt a th ann is e an ceathramh eileamaid nas cumanta anns a ghrian a tha ann an carbon bidh gualan a nochdadh ann an dà dhòigh gu nàdarrach graifit is daoimean ann an daoimeanan tha a h uile atam gualain ceangailte ri ceithir ataman eile ann an structar ceithir shliosnach agus sin as coireach tha daoimeanan glè chruaidh chan eil eileagtronan saor ann agus mar sin s e còmhdach dealain a tha anns an daoimean cruaidh is gu bheil daoimean tha graifit maoth is e co dhèanta a fhillidhean anns a bheil a h uile atam ceangailte ri trì ataman eile is eileagtron saor aig gach atam s urrainn do na fillidhean a shleamhnachadh air muin a chèile is sin as coireach tha e maoth is s e stuth giùlain a tha ann air sgàth nan eileagtronan saora tha e ri fhaotainn cuideachd gu innealta ann an cruth air a bheil fullerene a chaidh a lorg ann an sùith ann an aig oilthigh rice le harry kroto richard smalley is robert curl s ann a mhoileciuilean cruinn a tha na fullerenes co dhèanta mar as àbhaist ataman ann an dhearbhaich antoine lavoisier gur an aon rud a bha ann daoimean agus gual fhiodha ann an dhearbhaich carl wilhelm scheele gur an aon rud a bha ann graifit agus gual fhiodha ann an liostaich antoine lavoisier carbon mar eileamaid tha gualan ga chleachdadh airson lùtha mar eisimpleir o ghual no bho ghual fhiodha chan eil mòran achaidhean guail air a ghàidhealtachd seach aon faisg air machaire shanais a dhùin ann an agus fear eile ann am brùra a dhùin ann an tha tasgadh nàdarra de ghraifit ann am borrowdale cumbria chaidh an graifit seo a chleachdadh airson caoraich a chomharradh agus molldairean mus deach gnìomhachais peansail a stèidheachadh air anns an mh linn an sgìre as iomallaiche ann an leòdhas s ann à seo a thàinig an reubaltaich ainmeil dòmhnall cam macamhlaigh a bha an còmhnaidh a cur dragh air muinntir dhùn chàrlabhaigh tha ùig nas coltaiche ris na hearadh na chruinn eòlas le mran bheanntan ri fhaicinn ann agus mòran tràighean brèagha cuideachd gu dearbh tha blas gàidhlig diofraichte aig na ùigich a tha nas coltaiche ri blas hearach na blas leòdhasach s e tràigh ùige an traigh as motha a th ann ach tha tràighean eile aig mangarstaigh mealasta riof agus bhaltos a tha uamhasach brèagha cuideachd chaidh na fir thàileisg leòdhais a lorg an seo cuideachd anns an mh linn s e mealsabhal a bheinn as àirde san sgìre ach s e suaineabhal an té as brèagha a seasamh leatha fhèin ri taobh loch suaineabhal loch fada is domhainn beagan air falbh bho na beanntan eile airson bhliadhnaichean bha crann mòr rèidio ag éirigh à àird ùige far an robh ionad feachd adhair ach dh fhàs e meirgeach s a nis chan eil ach crann beag air mullach fhorsnabhail a rèir staitistearachd ann an b urrainn do gàidhlig a bhruidhinn tha an t eilean sgitheanach far ainm eilean a cheò na laighe an iar air tìr mòr siorrachdan inbhir nis agus rois agus dealaichte bhuapa le caolas cumhang ris an canar an linne shlèiteach tha an t eilean a tuath air a cheum latitude agus tha an mh ceum longitude a ruith ach beag tro a mheadhan nì a tha a leigeil ris dhuinn gu bheil àird a mheadhan latha mionaidean an dèidh meadhan latha ghreenwich tha e mu mìle a dh fhaid ach chan eil bad dheth nas fhaide na ceithir mìle bhon mhuir tha e aig a leathad mìle de thalamh tioram a leud ann an cumadh tha an t eilean sgitheanach mar ghiomach mòr le a spògan gobhlach sìnte mach tro chuan na maoile is e an gnè creige a tha fon uachdair a dh fhàg an cumadh sin air tha cruth an eilein le a lochan eangach mara agus a chlàr le a bheanntan s a dhromannan nam fianais gus an latha an diugh air tachartasan linntean milleanan bliadhna air ais bha an t eilean ceangailte ri tìr mòr nuair a bha àrd thìr chailleann ag èirigh bho dhoimhne chuain gu bhith na h aonaichean àrda s iad beanntan a chuilthinn dhuibh na tha air fhàgail dhuinn de na chruaidhich anns na glomhasan mòra a bh ann roimhe s iad beanntan a chuilthinn dheirg na tha air fhàgail den taomadh creig leaghte mar ghranaid bha an taomadh sin cho cumhachdach gun do thog e blàbheinn às a bun bha sgaoiltichean eile ann de chreig leaghte mar làbha ris an canar basalt tha dà thrian a tuath den eilean còmhdaichte le basalt s e sin as adhbhar gu bheil grunnd an eilein cho torach oir leigidh i an t uisge troimhpe agus brisidh i na mìn thalamh a tha fìor mhath airson feurach is talamh àitich tha leac an eilein anabarrach measgaichte leis mar a chaidh na dithean creige a b aosta a bha nam bonn den eilean is an leac aoil a bhristeadh s a shadadh s a lùbadh is fhilleadh chì sin gu h àraidh ann an cuid de sgìrean an t sratha is shlèite s e sgurr alasdair a bheinn as àirde san eilean meatair troigh tha beanntan an eilein cho tric còmhdaichte le smùidrich mhìn uisge is gur dara h ainm dha eilean a cheò tha an aimsir tlàth ach tais is a ghaoth rudeigin làidir gu h àraidh ann an tròndairnis agus bhatairnis chan eil na h àitean sin cho fasgach ris a chuid mhòr den eilean agus tha na croitean an sin ri aghaidh na mara agus rudeigin àrd agus lom tha sgìre shlèite agus gu h àraidh sìos an àird nas tiorma na an còrr dhen eilean oir tha beanntan a chuilthinn a toirt mòran den uisge às a ghaoith san dol seachad dhi an dèidh sin tha suas ri òirleach a tuiteam san àite as tiorma den eilean tha an t eilean a bhith a faighinn na h uiread de dh uisge na adhbhar air a mhòr chuid den talamh àitich a bhith fo fheur oir tha am foghar mì chinnteach agus gu tric tha am bàrr fadalach agus duilich a chaoineachadh ged a tha cuid de mhaith na talmhainn a falbh leis na dòirtidhean uisge tha fàs mòr feòir air a chòmhnard agus mòran bheathaichean gan cumail leis an eilean a bhith eadar na ceuman latitude is bhiodh dùil ri aimsir chuimsich gun i a bhith ro fhionnar no ro theth oir chan eil uiread de theas na grèine a ruighinn air s a tha a deas no cho beag s a tha a tuath ach tha buaidhean eile ann a tha a dèanamh na h aimsir cunbhalach is tlàth mar a tha s e port rìgh am prìomh bhaile agus is e cuideachd am baile as motha a th anns an eilean tha cala phort rìgh leis na taighean daithte timcheall air gu math tric ri fhaicinn air cairtean puist tha cuid aig ràdh gun deach am baile ainmeachadh an dèidh do rìgh seumas v tadhal sa bhliadhna ach tha cuid eile ag ràdh nach e port rìgh ach port ruighe an t ainm a bh ann bho thùs canar gun tàinig an t ainm bhon ghàidhlig eilean sgiathach neo bhon fhacal sean lochlannais skuy a tha a ciallachadh eilean fo sgothan ach tha arne kruse a cur nar cuimhne gu bheil sketis nesos sa laideinn bho ptolemy san mh linn fada ro linn nan lochlannach agus gu bheil sci agus sceth san t seann ghàidhlig tha e ag ràdh gur ann às a sin a thàinig an t ainm seann lochlannais sk gu bheil an dà chuid seann lochlannais agus seann ghàidhlig a ciallachadh sgoilte agus gur dòcha gun tàinig sin bho na lochan fada mara a tha a sgoilteadh an eilein air an taobh siar bho shean chanadh na bàird an clàr sgìth ris an eilean agus gus an latha an diugh canar an cuan sgìth ris a mhuir eadar e agus an t eilean fada tha am facal sgith a ciallachadh geàrrte no sgiathach no eangach aon sùil air a mhapa agus chì sinn cho freagarrach agus a tha an t ainm mar a thuirt a bhana bhàrd màiri nan òran bha an t eilean an sealbh nan lochlannach eadar an mh linn agus an mh linn ac tha àiteachas gu seachd àraid croitearachd obair ealain gnìomhachas uisge beatha agus an ròinn turasachd glè chudromach a thaobh bith beò muinntir an eilein tha gu bhith croit no lotaichean mar a chanadh na sgitheanaich riutha san eilean ach chan eil ach mu dhiubh a tha mòr gu leòr airson a bhith beò asta tha taigh staile mòr talasgair ann cuideachd tha mac na mara tè bheag nan eilean agus poit dhubh uisge beatha pòsta air an reic ann an eilean iarmain ann an slèite as t samhradh thig mòran luchd turais don eilean seo tha an t eilean sgitheanach cliùiteach airson na seallaidhean brèagha m e tha iomadach seann chaisteil rim faicinn m e tha taigh tasgaidh mu dhualchas nan eilean agus croitearachd ann an ceann a tuath an eilein aig cille mhoire tha an ionad àros faisg air port rìgh a reic mòran stuth do luchd turais tha beathaichean fiadhaich m e an iolaire bhuidhe an iolaire mhara agus a bhiast dhubh fhathast bitheanta is rim faicinn anns an eilean sgitheanach tha a cholaiste gàidhlig sabhal mòr ostaig suidhichte ann an slèite ann an ceann a deas an eilein tha drochaid an eilein a ceangal an eilein ri tìr mòr na breatainne chaidh an drochaid seo a thogail anns a bhliadhna eadar caol loch aillse agus caol acain ach bha muinntir an eilein a gearan mun phrìs a b fheudar dhaibh a pàigheadh mar sin dheth cheannaich riaghaltas na h alba an drochaid ann an an dràsta cleachdar an drochaid saor s asgaidh tha bàtaichean aiseig a ruith eadar armadail agus mallaig as t samhradh cuideachd eadar caol acain agus gleann eilge tha bàtaichean eile a dol eadar ùige agus an tairbeart na hearadh agus eadar ùige agus loch nam madadh uibhist a tuath tha busaichean a ruith gu inbhir nis agus gu glaschu tha duilleag ann a bheireas ceanglaichean a tha feumail airson siubhal dhan eilean sgitheanach air taobh cànan tha na freumhan aig cian chonaltradh simplidh gu leòr tha cian a ciallachadh ag astar agus fàd air falbh is e a tha ann an conaltradh ach cuir teachdairean o daoine gu daoine nuair a bhitheas dithis a labhairt le chèile sin conaltradh nuair a bhios daoine a sgrìobhadh litir ri cuideigin agus ga chuir dha troimhe a phuist sin conaltradh nuair a bhios dithis a labhairt le chèile air an fhòn sin conaltradh chan urrainn do dithis a labhairt mur eil iad còmhla le chèile ach is urrainnear litir a chur ri cuideigin iomadh mìltean air falbh fiù s ann an tìr eile is urrainn dhuit anns a h aon seagh a labhairt ri cuideigin a tha fada air falbh air fòn s e an eala bhàn òran gaoil le dòmhnall ruadh chorùna chaidh a sgrìobhadh sa chogadh mhòr mu dheidhinn nighean air an robh e measail ann an uibhist a tuath s e seo fear de na h òrain as ainmeile ann an ceòl na gàidhlig bhuannaich e taghadh airson òran na bliadhna ann an ann an iomairt a rinn bbc alba seo a chiad rann chan fhaodar an t òran slàn fhaicinn an seo oir tha e fo dlighe sgrìobhaidh chithear e agus far an èistear ris air a sheinn le iain macaoidh calum ceanadach dòmhnall maccoinnich dòmhnall chròic gòrdan mckeeve karen nicmhathain neilidh fearghasdan agus seumas greumach air làrach lìn thachair an cogadh mòr no cogadh a cheusair eadar agus b e sin an cogadh a bu sgriosaile a chaidh fhaicinn gu ruige sin le barrachd bàs agus milleadh na thachair ann an cogadh sam bith a bh ann roimhe fichead sa h aon bliadhna às a dhèidh thòisich dara cogadh an t saoghail agus tha ceangal mòr ann eadar na dhà b e sin a chiad chogadh anns an robh tancaichean agus itealain an sàs chaidh bàtaichean aigil a chleachdadh gu mòr gu h àraidh leis a ghearmailt anns na bliadhnaichean ro n chiad chogadh bha airm mhòra aig cuid mhòr de na dùthchannan mòra na roinn eòrpa ged a bha iad aig sìth a bharrachd air a sin anns a chuid a bu mhotha de na dùthchannan mòra bha cuid a bu mhotha de dhaoine aig aois chogaidh anns na feachdan cùl chuideachd bha sin a ciallachadh gun rachadh na daoine aig an robh dreuchd sìobhalta gairm gu cogadh nan robh feum aig an dùthaich orra na bu mhiosa na sin bha na planaichean cruinneachaidh nam feachdan stèidhte gu mòr air na clàran ama nan trèanaichean ann an seòrsa de dhealbh cluich mòr bha fios aig gach duine cuin a b fheudar dha dhol ga uidheamachadh dhan ghearasdan ionadail agus an uair sin cuin a b fheudar dhan gach aonad a dhol dhan stèisean trèine airson a dhol gu na crìochan bha e an ìre mhath do dhèanta stad a chuir air cruinneachadh nam feachdan uair a chaidh e tòiseachadh gun na feachdan a chuir troimhe chèile rud a bheireadh làmh an uachdar dhan nàmhaid agus bha làimh an uachdar aig an dùthaich a bha an toiseach air an fheadhainn eile ann a bhith a cruinneachadh a feachdan leis a sin bho a chaidh gairm gu armachd a mach s e sliabh cas gu cogadh a bh ann dhaibh thar nam bliadhnaichean ro n chogadh chaidh iomadh caidreachais s cùmhnantan stèidheachadh eadar mòran dùthchannan na roinn eòrpa mar eisimpleir bha caidreachas nan cumhachdan meadhanach ann leis a ghearmailt an eadailt agus an ostair ungaire a bha nam ball ann bha cùmhnant dìon eadar an ruis agus an t sèirb an aghaidh ostair ungaire a bharrachd air a sin bha caidreachas eadar an ruis an rìoghachd aonaichte agus an fhraing an aghaidh na gearmailt stèidhich cuid mhòr de na dùthchannan mòra planaichean chogaidh mar eisimpleir anns a ghearmailt fo a phlana schlieffen bha rùn aca bhuannachadh anns an fhrainge an toiseach agus an uair sin an ruis agus bha an fhraing fo phlana xvii ag amas air a ghleann ruhr far an robh cuid mhòr de na factaraidhean na gearmailt anns an ruis bha iad ag amas an aghaidh na gearmailte agus na h ostaire s na h ungaire aig an aon àm bha na planaichean a crochadh gu mòr air an t siostaim rèile anns gach dùthaich s seòrsa de dhealbh cluich mòr s na trèanaichean anns gach dùthaich a feuchainn na milleanan de saighdearan a thoirt do na crìochan agus bhiodh làmh an uachdair a dhèanadh a chùis an toiseach agus ann an deagh òrdugh s e sradag a thòisich an cogadh am murt àrd diùc ferdinand na h ostaire s na h ungaire le fear gavrilo princip air an mh ògmhios ann an sarajevo chuir am murt seo fearg air ostair ungaire an aghaidh an t sèirb oir bha iad cinnteach gu robh an t sèirb air cùl a mhuirt mar sin ghairm ostair ungaire cogadh an aghaidh na sèirbe air an mh iuchair leis gu robh caidreachas dìon eadar an ruis agus an t sèirb tòisich an ruis a feachdan a chruinneachadh s a chuir air cois chogaidh airson taic a thoirt dhan t sèirb leis gun do gheall a ghearmailt taic dhan ostair ungaire s gu robh ann na rinn an ruis dhaibh co dhiù ghairm a ghearmailt cogaidh an aghaidh na ruis air ad an lùnasdal agus air an fhraing as an lùnasdal thòisich a ghearmailt le bhith a toirt ionnsaigh air an fraing tro a bheilg le a chuid a bu mhotha de na feachdan aca a fàgail feachdan aotrom anns a cheann an ear ri dhìon an aghaidh na ruise cho math sa b urrainn dhaibh s an amas a bh aca chuir ruaig air an fhraing mus biodh cothrom aig an ruis na feachdan acasan a chruinneachadh air na crìochan eadar a ghearmailt agus an ruis b e am plana stèidhte air a bharail gu robh an t siostam rèile aig an ruis gu math slaodach agus leis cho farsaing sa bha an ruis b fheudar dhan ruis ùine mhòr ri na feachdan aca a chruinneachadh an aghaidh na frainge s e am plana aig a ghearmailt cuideam a chuir air a làimh dheis aca a ciallachadh gum biodh a chuid a bu mhotha de na feachdan anns a cheann an iar an aghaidh na frainge a toirt ionnsaigh tro a bheilg agus nach biodh ach feachdan aotrom air a chrìoch eadar an fhraing s a ghearmailt fhèin b e sin rùn a phlana schlieffen ach mar a thachair cha do chuir na gearmailtich cuideam gu leòr air a làimh dheis air a plana s cha do dh amas iad air cùil pharas mar a bha schlieffen an dùil thachair sreath de chathan eadar na feachdan na beilge na frainge agus an rìoghachd aonaichte a chuir stad air an dol air adhart nan gearmailteach aig an dearbh àm thug an ruis ionnsaigh an aghaidh na gearmailt anns a cheann an ear agus b fheudar dhan ghearmailt a dìon as aonais na feachdan anns an fhraing leis gu robh fhathast glacte ann an sin uill mar a thachair bhuannaich na gearmailtich buaidh mhòr os cionn nan ruiseach le na feachdan a bh aca co dhiù agus chuir na gearmailtich stad air an dol air adhart nan ruiseach ann a bhatail ris an canar dh atharraich rang eòlas gu mòr thar na bliadhnaichean a chogaidh mhòir aig toiseach a chogaidh bha an armachd air fàs marbhtach gu ìre nach do thuig idir na seanalairean mar eisimpleir bha na machine guns ann a bha comasach iomadh peilearan a losgadh ann an sreath a chèile bha na gunnaichean mòra air fàs na bu chumhachdaiche s na b astaraiche ach a dh aindheoin sin bha rang eòlas an ìre mhath mar a bha e aig àm nan cogaidhean napoleon mar bu thrice dhèanadh saighdearan caismeachd sìos an rathaid nam buidhnean mòra s iad fhathast corra cilemeatairean bho lìnean nan nàimhdean ach mharbhadh na gunnaichean mòra na mìltean aca co dhiù chaill mòran am beatha mus do thuig iad gum b fheudar dhaibh sgapadh fiù s nuair bha iad fhathast astar mòr bhon nàmhaid air a bhlàr fhèin an toiseach rachadh na saighdearan an sàs an nàmhaid nan sreathan fada s aig amannan fiù s a seinn gun a bhith a toirt cus for do na machine guns ach ged a bha na seanalairean fhathast aineolach dh ionnsaich na saighdearan fhèin gum b èiginn dhaibh trainnsichean doimhne a chladhadh agus uèirean biorach a sgapadh air am beulaibh mar sin gu h àraid sa cheann an iar san fhraing cha b fhada mus do stad na loidhnichean chogaidh a ghluasad s thoisich na saighdearan a chladhadh tuill eu domhainn s an uair sin trainnseachan domhainn dhaibh fèin gus an dìon o na machine guns s na gunnaichean mòra chuir iad suas uèir bhiorach eadar an dà loinne air sgàth sin bha làmh an uachdair gu mòr ri taobh an fheadhainn a bha a dìon bha na blàran uabhasach fhèin fuilteach s iomadh bhlàr far an do chaidh ceudan mìltean saighdearan am marbhadh ach bu ghann a ghluasad na loidhnichean idir co dhiù air sgàth sin dh atharraich rang eòlas gu mòr feuch am faigh iad tro na trainnseichean chleachd iad gasaichean puinnseanta thionnsgain iad tancaichean agus an rang eòlas an chleachdadh rugadh tenzin gyatso an mh dalai lama air mh iuchar ann an takster ann an ear thuath tibet ceannard spioradail nam budach tibeiteach agus an ceathramh ath fheòilich deug de bhuddha a cho fhulangais tha e air a bhith na fhògarraich anns na h innseachan o nuair a dhiùlt e aonta nan seachd puingean leis na sìnich a bha air tibet a ghabhail os làimh ann an bha còir aig an aonta seo còirichean nan tibeiteach a dhìon ach cha do chum na sìnich leis idir tha e a nis a siubhal an t saoghail gun tàmh a coinneachadh ri ceannardan is daoine mòra mar phàirt de dh oidhirp airson tibet a shaoradh bho smachd nan sìneach bhuannaich e an duais nobel airson sìth ann an labhair e aig an s e c c ann an glaschu ann an s e an comas a bhith a faicinn thachartasan san àm ri teachd a th anns an dara shealladh neo an dà shealladh ged tha e coltach gu bheil an comas seo aig mòran dhaoine air feadh an t saoghail gu h àraidh ann an tibet agus cultaran shamanach eile tha an dara shealladh na rud cudromach ann an cultar nan gaidheal tha uamhas de sgeulachdan air a ghàidhealtachd mu dheidhinn tachartasan air a chaidh iomradh a thoirt fada mus do thachair iad bhiodh an dara shealladh ag obair ann an iomadach dòighean uaireannan bhiodh am fàidh an duine no an tè aig an robh an dara shealladh a faicinn samhla mar chiste laighe no solais dìomhair fad air falbh air a mhòinteach nach gabhadh lorg tha deagh eisimpleir de seo ri faotainn anns an òran runrig cnoc na fèille aig amannan eile bhiodh na fàidhean fhèin a toirt iomradh air na tachartasan fhèin mar a rinn coinneach odhar nuair a rinn e iomradh air seòlaid a ghlinne mhòir corr is da cheud bliadhna mus deach a thogail thuirt e gum biodh luing a seòladh seachad air tom na h iubhraich aon latha bha cumhachd mhòr aig daoine leis an dara shealladh agus airson a mhòr chuid bhiodh iad a toirt sgeul air droch thachartasan mar bhàs dhuine thathar a ràdh gum b urrainn dha fàidh innse nuair a chaochladh cuideigin sa bhaile tha mòran dhaoine fhathast a creidsinn anns an dara shealladh mar fergie dòmhnallach an cluicheadair bocsa mùideartach ainmeil òran glè thaitneach le runrig còmhlan ciùil ceilteach às an eilean sgitheanach s ann mu dheidhinn tachartas neònach ann an uibhist a tuath nuair a chunnaic cuid de dhaoine gu h àraidh cuid leis an dara shealladh no an dà shealladh mar a chanar ann an uibhist solais a siubhail faisg air cnoc na fèille s e deagh oidhirp a th anns an òran seo airson òran luaidh a dhèanamh ann an dòigh ùr nuadh gun dragh gun d chuir e an t eagal oirnn solas cnoc na fèille hogainn o ro ho ro illean ho ro eile bha feadhainn ann a chunnaic e s càch ag innse nam breugan hogainn o ro ho ro illean ho ro eile ach muinntir an dà shealladh chitheadh iadsan co dhiù e hogainn o ro ho ro illean ho ro eile tha lach is gèadh is curracag nan caraidean air a mhachaire hogainn o ro ho ro illean ho ro eile tha feannag air a crochadh suas ceangailte le ròpa hogainn o ro ho ro illean ho ro eile tha coineanach sa ghainmheach na sheasamh abair urchaire hogainn o ro ho ro illean ho ro eile hogainn o hogainn o ho ro ho ro illean hogainn o ho ro illean hogainn o horainn o s e eun anns an òrdugh strigiformes a tha anns a chomhachag no cailleach oidhche bidh a chomhachag na dùisg tron oidhche agus bidh i a nochdadh gu tric ann am beul na h oidhche is anns a chamhanaich bidh iad a cur dòigh air fasgadh rè an latha ann an spiris shàmhach agus gan nighe fhèin ach chìthear uaireannan iad air iteig ris an latha gheal bidh iad a sealg eòin eile agus luchagan bidh a chomhachag a nochdadh gu tric ann am beul aithris mar eisimpleir anns an ràdh seo tha mi nas eòlaich air coille na bhith fo eagal na caillich oidhche b e martyn bennett fear ciùil ùr ghnothach a mheasgaich ceòl albannach traidiseanta agus modhannan as ùire s e bh ann ach fear de na luchd ciùil albannach as cudromaiche ri a linn sa rugadh e air an mh an gearran ann am baile naoimh eòin an talamh ùr canada b e mac an t seinneadair gàidhlig is eòlaiche ainmeil mairead bennett às an eilean sgitheanach an uair a bha e bliadhna de dh aois thàinig iad ri ceann a ghiùthsaich alba far an deach a thogail a measg beartas de dhualchas na h alba an dà chuid gaidhealach is gallta a thug buaidh mhòr air a cheòl rinn e ceòl clasaigeach aig an rsamd ann an glaschu far an do choinnich e ris a bhean kirsten a ceumnachadh ann an ged a rinn e ceòl clasaigeach mar cheum thill e gu ceòl albannach a cluich na fìdhle is na pìoba mòire agus thòisich e ag aonachadh seo le ceòl dannsa de leithid eile air a bheil rave no house thàinig a chiad chlàr air ainmeachadh leis fhèin a mach ann an bha seo an deagh àm an uair a bha runrig agus capercallie a fàs sgìth is sean ach s e an dàrna clàr aige bothy culture a bha na chlach mhìle ann an ceòl tradaiseanta albannach a tarraing air iomadach dhòighean is chultaran s e hallaig le somhairle macgill eain a leughadh a chuid bhàrdachd fhèin a th anns an òran as mìorbhailiche ach tha e doirbh port lag a lorg air a chlàr b e hardland an treasa clàr aige dh imrich e gu muile ann an agus chùm e air ag aonachadh nan diofar dhòighean ri chèile gu ann glen lyon agus le grit a thàinig a mach ann an chaochail martyn bennett ann an dùn èideann air an mh latha den fhaoilleach as deidh tinneas fada le aillse dh fhàg e a bhean chòir kirsten agus a mhàthair mairead s e basgais basgais euskara ipa euskaa cànan nam basgach a tha a fuireach ann an dùthaich nam basgach ceàrnaidh eadar ear thuath na spàinne is iar dheas na frainge tha i aig dhe na basgaich anns na roinnean dùthcha air fad a mach à tha dhiubh a fuireach air taobh na spàinne de dhùthaich nam basgach is càch air taobh na frainge tha dùmhlachd luchd bruidhinn as àirde ann am bizkaia gipuzkoa taobh tuath nafarroa agus lapurdi nafarroa ìochdarach agus zuberoa ann an iar département pyrénées atlantiues san fhraing tha na basgaich fhèin pailt air feadh gach aon dhe na seachd roinnean a gabhail a steach araba ach cha do mhair an cànan anns a mhòrchuid de dh araba taobh an iar bhizkaia is taobh a deas nafarroa ged a tha i ag ath shìoladh ann a rithist an cois ath bheòthachadh a chànain chaidh bun tomhas cànain air a bheil batua a chruthachadh leis an euskaltzaindia acadamaidh na basgaise aig deireadh nan an chaidh a bhrosnachadh anns na sgoiltean ann an rianachd is ann am meadhanan na basgaise an toiseach agus thathar ga cleachdadh gu mòr an diugh a bharrachd air a bhun tomhas tha sia prìomh dhual chainntean ann bizkaiera gipuzkera nafarrera uachdarach nafarrera ìochdarach is zuberera ged a tha iad seo air an ainmeachadh a rèir ainmean nan roinnean cha cho ionnan sgìre nan roinnean is sgìrean nan dual chainntean s e euskara ainm oifigeach a chànain le grunn ainmean eile sna dual chainntean eadar euskuara eskara uskara auskera skaa is feadhainn eile mar sin tha dhà no trì teòraigean seasmhach ann an diugh mu fhreumh an ainm chaidh grunn bhonn a lorg on d is na linn ac ann an taobh a tuath na spàinne air a bheil an t ainm barscunes sgrìobhte ann an aibidil ìbeireach ann an sgìre faisg air irua far an robh na vascones a fuireach san linn sin tha cuid ag argamaid gu bheil ceangal eadar am facal barscunes agus vascones nan ròmanach tha na basgaich fhèin a cur euskaldunak iolra orra fhèin o euskal tionndadh ro leasachail de euskara agus dun cuideigin aig a bheil rudeigin mar sin cuideigin aig a bheil basgais cuideachd tha alfonso irigoyen ag argamaid gu bheil an t ainm euskara a tighinn on ghnìomhair àrsaidh enautsi abair leis an leasachan k ara dòigh gus rudeigin a dhèanamh mar sin an dòigh bruidhinn tha aon rud ann a tha a cur taic ris an teòraig seo agus sin leabhar air a bheil compendio historial air a sgrìobhadh ann an leis an sgrìobhadair bhasgach esteban de garibay far a bheil ainm a chànain a nochdadh mar enusuera s e basue a bhitear a cleachdadh san fhraingis mar is trice ach tha barrachd ainmean ann san spàinntis eadar el vasco la lengua vasca no el euskera tha an dà chuid vasco is basue a tighinn on ainm sluaigh laideann vascones a tha e fhèin a dol air ais dhan fhacal ghreugais ouasknous ainm sluaigh a chleachd strabo tha ainm eile ann sa spàinnis nach eilear a cleachdadh gu tric tuilleadh vascuence on laideann vasconce ach thog an t ainm sinn droch bhlas thairis air na linntean s cha toigh leis na basgaich e idir tha e a dol air ais dhan mh linn air a char as lugha ge tà le lagh à huesca ann an ag ràdh item nuyl corridor nonsia usado ue faga mercadera ninguna ue compre nin venda entre ningunas personas faulando en algaravia nin en abraych nin en basuen et ui lo fara pague por coto xxx sol ag ràdh gu bheilear a cur càin sol air bruidhinn na h arabais eabhra no vascuence basgais air margaidean ann an huesca ged a tha cànain ròmanach innd eòrpach ceithir timcheall a chànain s e cànan aonaranach a tha sa bhasgais s ise tè mu dheireadh de na cànain ro innd eòrpach anns an roinn eòrpa a tha innte air sgàth sin cha gabh eachdraidh nam faclan sgrùdadh tron dòigh choimeasach ach a mhàin tro coimeas nan dual chainntean chan eil làn fhios mu thùs a chànain ach gun robh sinnsear dhith an lathair san roinn eòrpa an iar ro thighinn nan cànan innd eòrpach tha sgrìobhainnean laideann ann an auitania a nochdadh grunn fhaclan a tha glè fhaisg air na foirmean a chaidh an ath chruthachadh airson proto bhasgais mar eisimpleir na h ainmean nescato is cison neskato is gizon caileag agus fireannach ann an basgais an latha an diugh s e auitanais a chanar ris a chànan seo a ghnàth agus thathar sa bheachd gun robh i san sgìre ro cheannsachadh iberia leis na ròmanaich on nach robh ùidh mhòr aig na ròmanaich ann an sgìrean beanntach auitania s iad dèidheil air an talamh rèidh chaidh aig a chànan mairsinn beò fhad s a bhàsaich na cànain eile mar ibeiris is tartesis gahbh a bhasgais ri iomadh facal iasaid tro eadar mhalairt leis na cànain mun cuairt oirre a tòiseachadh le laideann an uairsin gasconais san ear thuath fraingis spàinntis is an diugh fiù beurla a chionn s nach b urrainn do sgoilearan an cànan a cheangal ris na cànain innd eòrpach eile thug iad sùil na b fharsainge mun cuairt am measg iomadh faoin bheachd tha feadhainn ann a tha nas saidheansail ach a dh aindeoin sin cha deach teòraig shaidheansail sam bith a stèidheachadh a fhuair aonta farsain gu ruige seo agus tha a mhòrchuid dhiubh ro chonnspaideach fhathast agus thathar a coimhead air a chànan mar fhear aonaranach fhathast tha grunn rudan ann a tha car coltach san ìbeiris cànan àrsaidh eile air leth eilean hiospàineach agus auitanais ge tà chan urrainnear fhathast a ràdh le cinnt an e ceanglaichean ginteil a bha ann chan eilear cinnteach fhathast dè an teaghlach a bhuineas ìbeiris fhèin dha seo cuid dhe na ceanglaichean a bhathar gan cur nar sùilean nach eilear a cur cus creidsinn ann tuilleadh chrìon àireamh nan sgìrean far a bheilear a bruidhinn basgais thairis air na linntean agus tha e nas lugha na meud na dùthcha ris an can na basgaich euskal herria no dùthaich na basgaise tha gu h àraid ainmean àite a sealltainn dhuinn gun robh an roinn far an robhar ga bruidhinn fada na bu mhotha roimhe gu h àraid air taobh an ear nam beanntan pirineitheach mar eiseimpleir tha ainm gleann aran àite ann an catalunia far a bheilear a bruidhinn gasgonais an diugh stèidhichte air facal basgais haran gleann bha sgìre a chànain a fàs fad greis aig àm an reconuista nuair a ghairm na tighearnan crìosdaidh air muinntir taobh tuath na spàinne na basgaich is na h asturaich na raointean a thuineadh a bhuannaich iad o na muslamaich ach ged a bha an cànan na chainnt làitheil cuid mhòr dhen t sluaigh s e spàinnis gasgonais frangais no laideann a bhathar a cleachdadh san rianachd is ann am foghlam chrìon a bhasgais gu grad ann an araba is nafarroa sna an ge tà am cois èirigh nàiseantachais bhasgaich is dàn a chànan an teis meadhan na h iomairt s i na prìomh chomharra nàiseantachd ann an sùilean nan daoine thill ann cànan am measg na feadhainn òga ann an sgìrean mar araba anns na h encartaciones is cuid de nafarroa s laideann spàinnis agus an fhrangais na cànan aig an robh inbhe oifigeach gu eachdraidheil air feadh dùthaich nam basgach ge tà bha seòrse de dh inbhe aig a bhasgais ann an cuid de na sgìrean mar eisimpleir bha cairt ionadail ann an gleann ojacastro far an robh basgais ann aig àm ged a tha e san la rioja an diugh a thug cead do na basgaich an cànan a chleachdadh ann am pròiseasan laghail san mh is mh linn tha inbhe co oifigeach aig a chànan sa choimhearsnachd fhèin riaghlaidh bhasgach agus cuid dhe na sgìrean ann an nafarroa chan eil inbhe oifigeach aig a chànan anns an fhraing fhathast agus chan urrainnear a chleachdadh anns na cùirtean a bharrachd gu h annasach tha cead aig basgaich spàinnteach an cànan a chleachdadh sna cùirtean san fhraing a chionn s gu bheil e na chànan oifigeach air taobh eile na crìche tha rianachd gach roinne a brosnachadh a chànain aig ìre eadar dhealaichte thathar ga bhrosnachadh gu làidir sa choimhearsnachd fhèin riaghlaidh ach gu fann san fhraing tha an taic a gheibh an cànan ann an nafarroa a crochadh air dè an roinn dhen dùthaich sa bheilear stèidhich riaghaltas nafarroa roinntean eadar dhealaichte roinn bhasgach san tuath roinn bhreac ann am meadhan na dùthcha is roinn neo bhasgach san deas leis an ley de vascuence lagh na basgais rud a tha air leth connspaideach am measg nam basgach sheall an t suirbhidh shòiseo chànanach de gach ceàrn dhen dùthaich na leanas am measg an t sluaigh os cionn aois còmhla bha duine ann aig an robh basgais ann an aois is na bu sine a mach à sluagh iomlan de sa choimhearsnachd fhèin riaghlaidh ann an iparralde agus ann an nafarroa sin de labhraichean dà chànanach de labhraichean fulangach is de dhaoine gun bhasgais sin piseach air àireamhan o a mach à sluagh de ann an gu ann an tha sgaradh mòr eadar dual chainntean an latha an diugh agus tha e doirbh do dhaoine aig a bheil diofar dual chainntean tuigsinn a chèile uaireannan mur eil batua aca tha sinn gu h àraid fìor mu dhual chainnt zuberoa a tha gu math eadar dhealaichte o chàch tha eadar is dual chainntean air an sgaradh mar is trice tri fiolmaichean steidhichte air an leabhar lord of the rings tighearna nam fainne le jrr tolkien chaidh an stiùireadh le peter jackson peadair maciain agus chaidh a chlàradh ann an seallain nuadh ann an thainig a chiad fhiolm the fellowship of the ring caidreachas nam fainne a mach anns an dubhlachd le the two towers an da thùr a tighinn a mach ann an agus return of the king tilleadh an righ a nochdadh ann an bhuannaich tilleadh an righ duaisean acadamaidh ann an corr is tri fichead bliadhna as deidh nan tachartasan anns the hobbit na hàbad tha an tighearna dorch sauron ag eirigh agus a sireadh an aon fhainne a ghoid bilbo bho uamh gollum feumaidh a cho ogha òg frodo baggins a chur às dhan fhainne aig bealach bheinn luain s e pìobaire bàrd sgeulaiche ùghdar cleasaiche craoladair agus stand up a bh ann an tormod macgill eain beurla norman maclean anns a bhliadhna choisinn e an dà chuid crùn na bàrdachd agus bonn òir a chomuinn ghaidhealaich aig a mhòd nàiseanta an aon duine riamh a rinn sin bha prògram telebhisean aige fhéin air an robh tormod air an telly far an do rinn e spòrs is fealla dhà agus tha e gu math ainmeil air feadh nan gàidheal is na gàidhealtachd rugadh e ann an ann an glaschu do theaghlach eileanach ann an glaschu thogadh e còmhla ri càirdean ann an grìminis beinn na faoghla anns an t srathan aig ceann loch airceig ann an loch abar far an robh bràthair a sheanmhar na chìobair agus an uairsin ann an uibhist às dèidh foghlaim oilthigh chaidh e a theagasg ann an glaschu agus anns an òban bha e cuideachd a dol air feadh na dùthcha mar sheinneadair s fear ciùil pàirt ùine chuir e na bliadhnaichean mu dheireadh de a bheatha seachad ann an dalabrog uibhist a deas bha e bliadhna a dh aois nuair a chaochail e ann an b ann anns an an a choisinn e cliù anns na meadhanan leis a phrògram tormod air telly a chiad phrògram comadaidh ghàidhlig sa phrògram sgrìobh e agus bha e ri cleasachd ann an sgeidsichean èibhinn a bharrachd air a bhith a seinn agus ag innse sgeulachdan thathas ag ràdh nach b aon uair a chaidh banais a stad ach am faiceadh na bha an làthair tormod air an telebhisean bho na an gus na an bha fèill mhòr aig cuirmean air feadh na dùthcha air an àrd ùrlar bhiodh e ri fealla dhà seinn agus ceòl thug e a mach clàran de chomadaidh agus seinn bha e air ceithir leabhraichean a sgrìobhadh sa ghàidhlig keino cumhnantan agus fon tionnsgnadh ùr sgeul dacha mo ghaoil agus slaightearan tha a chiad fhear mu dheidhinn féis agus adhaltranas agus an dàrna fear mu dheidhinn nam meadhanan gàidhlig ann an nochd eachdraidh beatha ann an clò the leper s bell sgrìobhte sa bheurla a mhàin cleachdaidhean eile aig breac soilleireachadh s e seòrsa iasg a tha ann am breac laideann salmo trutta trutta tha cuid as motha dhe na bhreacan a mach sa fìor uisge ach tha feadhainn a fuireach ann an uisge saillte nuair a tha breac na mara a mealgachadh bidh iad a gluasad air ais dhan fhìor uisge agus dha na h aibhnichean eadar an t iuchar agus an t samhain far am bi gach boireannach a dèanamh timcheall air deich mìle uighean bidh na feadhainn beaga a feitheamh ann gus a bheil iad eadar còig deug no fichead ciadameatairean sa còig a fàs le bhith ag ithe bèisteagan as dèidh a bhith a fuireach anns na uisge saillte airson eadar leth bhliadhna agus còig bliadhnaichean bidh iad a dol air ais dhan fhìor uisge gach bliadhna airson sìolradh a dhèanamh tron an t àm a tha iad anns a mhuir bidh iad a fuireach faisg air an oirthir gu h àraidh faisg air beòil aibhne agus àiteachan eile far a bheil fìor uisge a tighinn còmhla ri uisge saillte tha e air a lorg timcheall bhreatainn tha tòrr daoine ag iasgach airson breac airson spòrs agus tha àiteachan ann far a dh fheumadh tu cead fhaighinn airson gan glacadh tha e tòrr nas fhasa a bhith a faighinn breac bhon fhìor uisge seachd air a mhuir agus s e duais mhòr a th ann a bhith glacadh breac fiadh a tha a fuireach sa mhuir s e ròicealachd a th ann airson coicearachd agus ithe cuideachd s e iasg làn blas a th ann an breac agus tha e caran olach le feòil cleiteach b urrainn dhuibh am breac a lìonadh a steach le rudan eile bruich frighig anns a phana neo grisgean tha am buntàta na ghlasraich freumh gu math pailt air feadh an t saoghail ach tha e a buntainn ri aimearaga a deas bho thùs is iad na spàinntich a thug am buntàta a steach dhan roinn eòrpa as dèidh dhaibh na h incas a chur fo smachd thathar a nis ga ithe air feadh an t saoghail ann an iomadach dòigh a rèir beul aithris thàinig am buntàta gu h éirinn sa chiad dol a mach le seòladairean spàinnteach a teicheadh bho na sasannaich as dèidh na h ionnsaigh neo shoirbheachail le feachd mara na spàinn ann an tha an aon sgeulachd aig na sgalpaich ach a rèir coltais dh fhàg na spàinntich sìol de leithid eile ann an siud is e luach neirt air buntàta goillte kj g buinidh an guga do dh àl an t sùlaire ann an earra ghàidheal bhathar a toirt an fhacail amhsan air agus ann an sgìrean eile s e caraid nan gàidheal a chanadh ris bha an guga ag abachadh aig an aon àm ris an eòrna tha e na chleachdadh aig muinntir nis bho linn oisein a bhith a dol a dh eilean shùlaisgeir le sgothan fosgailte a dh iarraidh ghugannan tha iad ris an cleachdadh seo fhathast bhiodh na nisich a fuireach latha no air eilean shùlaisgeir bho chionn còrr is bliadhna agus a toirt air ais leotha làn an eathair de dh eòin s de dh itean tha sùla sgeir no sùlaisgeir suas ri mìle tuath s an ear thuath air rubha robhanais leòdhas tha e leth mhìle bho cheann gu ceann agus troigh os cionn na mara chan eil bàgh ann anns an gabh eathar tìr mar sin s ann suas aodann na creige aig ìochdar geodhaidh a tha na h eathraichean air an tarraing s e sgìre ann an ceann a tuath eilean leòdhais a th ann an nis tha mu bailtean beaga anns an sgìre tuath gu deas eoropaidh na còig peighinnean an cnoc àrd am port port nis lìonal tàbost suainebost cros cros sgiogarstaigh eoradal adabroc àird dhail dail bho thuath dail bho dheas sgiogarstaigh agus cuishader chan eil coimhearsnachd anns an aonadh eorpach nas fhaide chun an iar thuath na nis tha a ghàidhlig nas treasa ann an nis na tha i ann am pàirt sam bith eile de leòdhas tha mu ga bruidhinn tha cunntas sluaigh ag ràdh gu robh beagan nas lugha na duine ann an nis aig an àm ann an bha nas motha na duine ann a h uile bliadhna aig deireadh an lùnastail bidh deichnear a dol a mach bho nis gu sula sgeir airson guga sùlaire òg a mharbhadh s e sgoth an t ainm th air an t seòrsa bàta a bhathar a cleachdadh le na nisich airson iasgach agus tha urras ann a nis falmadair airson bataichean a chumail ann an deagh òrdugh b e cleasaiche ainmeil a bha ann an raymond burr rugadh e sa bhliadhna ann an canada agus chaochail e sa mh an t sultain ann an california na stàitean aonaichte le aillse stamaig fhuair e cliù mar perry clachair am fear lagha mìorbhaileach agus ironside am fear poileas ann an cathair cuibhle anns na sreathan air an robh na h ainmean sin fhèin chluich e na pàirtean seo da thuras perry clachair ann an da shreath fhada aig deireadh nan an agus bho gu nuair a chaochail e chaidh a chiad shreath de ironside a dhèanamh ann an thill e don phàirt ann an airson prògram sònraichte tha rionnag aig burr air sraid na cliù ann an hollywood dà shlighe ann an hollywood los angeles far a bheil sreath fada de rionnagan uamh agus terrazzo a comharrachadh saothair dhaoine anns na gnìomhachasan fhèisteas fiolm reidio ceol is mar sin air adhart tha na streathan nan ruith fad dà mhìle ann am meadhan hollywood air vine avenue tuath gu deas agus hollywood boulevard ear gu iar air sgath s gu bheil a mhòr chuid den luchd turais a tadhal air pìos beag den walk of fame aig hollywood boulevard agus highland avenue bidh na rionnagan nas ùire rim faicinn an sin fiù s tha rionnag aig da chù rin tin tin agus lassie s e eileamaid cheimigeach a tha ann an ogsaidean no àile bheathail le samhla o agus àireamh atamach tha e na ghas aig teothachd is brùthadh àbhaisteach tha ogsaidean na ghas meadhanach iom obrachail is tha e air leth cudromach airson beatha air an t saoghal tha ogsaidean sna chòigeamh phàirt de àile na talmhainn tha iosatòpaichean aig ogsaidean ach chan eil ach trì o an t iosatòp as cumanta o agus o seasmhach tha dà chruth cumanta de dh ogsaidean ann ogsaidean dà atamach agus òson tha òson cudromach o chionn s gu bheil am filleadh òson gar dìon an aghaidh rèididheachd ultra bhìolait ann an lorg carl wilhelm scheele gas lasanta ùr nuair a theasaich e mearcair ogsaid cleachdar ogsaidean ann an leigheas far a bheil e a cuideachadh euslaintich anailich s e stoidhle ciùil a tha ann am func thàinig e à r n b aig toiseach nan an gu h àraidh le james brown agus sly stone anns na an thoisich george clinton ag atharrachadh func gu mòr le pàrlamaid agus funkadelic a toirt a steach stoidhle ùr air a thug e p func ach bha iomadach chòmhlan ann a cur a mach fonn air fhonn bho curtis mayfield gu na commodores agus earth wind and fire dh fhulaing func gu mòr le disco ach anns na an thog prince a cheann a toirt spionnadh gu func chaidh func ath bhreith ann an dòigh le rap nuair a thoisich na djs a goid samplaichean bho sheann chlàran func tha dr dre na dheagh eisimpleir de rappair a rinn seo gu soirbheachail s e rapair is riochdaire ciùil ainmeil a tha ann an dr dre fìor ainm andre romelle young los angeles an gearran bha e na bhall anns an world class wreckin cru agus n w a agus tha e air da chlàir a chur a mach leis fhèin the chronic ann an agus ann an lorg e eminem cuideachd agus riochdaich e a chiad chlàr aige the slim shady lp ann an chruthaich e stoidhle ùr le bhith a tarraing air seann chlàran aig george clinton ag atharrachadh a chiùil bho p funk gu g funk chaidh gangsta rap a thoirt air an stoidhle seo o chionn s gun robh e a moladh dòigh beatha air a ghlacadh le gunnaichean boireannaich is airgead tha e a nis air a dhreuchd a leigeil dheth mar rapair a briseadh cridhean a luchd leantainn a bha an dùil a threasamh clàr detox tha e air ghealltainn ge tà gun cum e air a riochdachadh chlàran aig rapairean eile tha e air cent ice cube eve agus fiù s na rolling stones a riochdachadh tha an rapair warren g na leth bhràthair do dre comhlan ciuil roc sasannach tha iad air a bhith a dol o chionn corr is bliadhna a nis s e sar iomhaigh den t seinneadair roc a th ann am mick jagger tha moran bhall air a bhith aca ach tha jagger agus an cluicheadair giotair keith richards air a bhith ann bhon toisich the rolling stones five by five got live if you want it the rolling stones the rolling stones no out of our heads aftermath big hits high tide and green grass between the buttons england s newest hit makers the rolling stones now out of our heads december s children and everybody s big hits high tide and green grass aftermath got live if you want it between the buttons flowers their satanic majesties reuest beggars banuet through the past darkly big hits vol let it bleed get yer ya ya s out the rolling stones in concert sticky fingers exile on main st goats head soup it s only rock n roll made in the shade black and blue love you live some girls emotional rescue sucking in the seventies tattoo you undercover rewind dirty work steel wheels flashpoint jump back the best of the rolling stones voodoo lounge stripped bridges to babylon no security forty licks live licks a bigger bang rarities tha bathar bog na prògraman agus an dàta a th ann an cuimhne coimpiutair faodaidh seo a chur an aghaidh bathar cruaidh gu tric cha bhi daoine a beachdachadh gur e bathar bog a th ann an dàta idir an aghaidh nam prògram ach dh fhoillsich am beachdair ainmeil john von neumann ris an linn gum faod an dà chuid dàta agus prògraman a thasgadh anns an aon seòrsa cuimhne b e seo beachd an coimpiutair prògram taisgte agus atharrachadh mòr aig an àm bithidh a h uile coimpiutair dèanta leis an ailtireachd sin an diugh cuideachd faodaidh prògram a dh oibreachadh air prògram eile an uair a ghabhas prògram prògram eile mar dàta canaidh sinn gur e meata prògram a th ann mar a chumas e a ghabhail dreuchdan ùra air tha bathar bog a fàs nas cudromaiche ann an cha mhòr a h uile roinn an t saoghail nuadh agus tha leasachadh bathar bog air fàs ri gnìomhachas cudromach is e raibeart burns allmhaigh am faoilleach dùn phris an t iuchar no rabbie burns anns a bheurla ghallda bàrd albannach anabarrach mòr chòrdte agus bàrd nàiseanta na h alba sgrìobh burns a chuid as motha de n bhàrdachd aige ann am beurla gallda rugadh e ann an allmhaigh ann an siorrachd àir bha e na mhac coiteir agus aon de seachdnar cloinne thogadh burns ann am bochdainn agus fhuair e a theachd an tìr mar treabhaiche obair gu math cruaidh a chur ris a bhàs tràth aige le tinneas cridhe loidhnicheadh ann an am measg na bàrdachd agus nan òran as ainmeile aige gheibhear òrain gaoil green grow the rashes o ye banks and braes dàin aithriseach tam o shanter a sgrìobh e ann an dùn sgoir òrain nàiseantach brosnachadh bhruis scots wha hae òrain sòisealach a man s a man for a that dàin a bheir iomradh air a bheatha air an dùthaich to a mouse agus òran eadar nàiseanta na bliadhna ùire an tìm a bh ann o chian auld lang syne air sgàth na bàrdachd sòisealaich aige tha e na ghaisgeach do mhòran dhaoine air feadh an t saoghail bha burns gu math deidheil air cuideachd nam boireannach agus bha iomadh companach as pòsadh agus leanabh dìolain aige an diugh bithidh albannaich a moladh a chuimhne gach faoilteach mh aig suipearan burns tha ìomhaighean air togail an urram dha air feadh an t saoghail mar eisimpleir ann an san francisco new york agus vancouver sheinneadh an t òran a man s a man aig fuasgladh na pàrlamaid albannach ann an sgrìobh burns an dàn ainmeil the deil s awa wi the exciseman gàidhlig tha an diabhal air falbh leis a ghàidsear an inbhir anainn ann an nuair a bha esan fhèin na ghàidsear is e uisge beatha spiorad dibhe làidir a tha air a dhèanamh le gràn gu h àbhaisteach tha uisge beatha à alba neo èirinn is ann à aimearaga a tha bourbon tha uisge beatha mar is àbhaist buidhe is trìd shoilleir gu tradaiseanta tha uisge beatha air tarraing à braich s e sin eòrna a th air brachadh às dèidh sin thèid a thiormachadh os cionn teine mhòine a chuireas blas so aithnichte ris an deoch is e an ath cheum a leaghadh na bracha tiormaichte ann an uisge a dhèanamh brailis ris an abrar cuideachd dile no mir sin cuirear beirm gus an toiseach am brachadh a dhèanamh caochan thèid an caochan a tharraing dà no trì uair ann am poit staile às dèidh ceithir tarraing is e uisge beatha baoghal a bhitheas ann s e deoch nàiseanta na h alba a tha ann an uisge beatha tha uisge beatha air a dhèanamh ann an alba o chionn barrachd air mìle bliadhna air tighinn o thùs bho èirinn gu dail riada dhèanadh na gàidheil uisge beatha dhaibh fhèin ann am poit dhubh ach nise is e gnìomhachas mòr a th ann agus bithidh grùdairean proifeasanta a dèanamh uisge beatha ann an taighean staile airson buidhnean mòra faodaidh na braichean albannach a dhealaichear ann an seachd roinnean cruinn eòlasach ìle a ghaidhealtachd srath spè a ghalltachd na h eileanan siar agus ceann loch chille chiarain seo cuid de na taighean staile ainmeil tha na tròiseachan no na tròisichean na cheàrn am meadhan na h alba tha iad ainmichte airson bòidhchead nàdurrach nam beann is nan gleann is nan loch is e facal àrsaidh a th anns na tròiseachan a ciallachadh nan àite coise a rèir choltais eadar loch ath chrathaigh agus loch ceiteirein o chionn s gu bheil na tròiseachan cho faisg air glaschu is sruighlea tha iad nan ceann uidhe coitcheanta b e a chiad phàirc nàiseanta albannach loch laomainn is nan tròisichean is e a bheinn as motha anns na tròiseachan beinn lidi no lididh is iad na lochannan loch ceiteirein drongaidh ath chrathaigh ard bheannchair ged a tha an ceàrn ainmeil airson a bhòidhchead nàdurrach tha iomadh baile ann cuideachd a gabhail a staigh calasraid obar phuill srath eadhair agus both chuidir tha uaigh an fhear cùirn ainmeil raibeart ruadh macgriogair ann am both chuidir tha na h eileanan ris an canar hiort a chuid as iomallaiche a dh alba mìle cilemeatair an iar air beinn na faoghla ann an innse gall na h alba tha na h eileanan seo len cuid bhearraidhean is stacan air àite sìolachaidh cho cudromach s a tha air ceann an iar thuath na roinn eòrpa airson eòin mhara nuair a dh fhàg na daoine ann an thàinig eachdraidh iongantach air tighinn beò gu crìch dh fhàg an còigeamh iarla bhòid hiort aig urras nàiseanta na h alba mar dhìleab ann an chaidh a chomharrachadh san aon bhliadhna mar thèarmann nàdair nàiseanta le glèidhteachas nàdair dualchas nàdair na h alba a nis dìreach mus do chaochail e dh aontaich iarla bhòid pìos beag fearainn a thoirt air mhàl do mhinistreachd an dìon mar stèisean lorgaidh ràdair airson raon nan urchraichean ann am beinn na faoghla ann an innse gall chaidh an aonta màil ùrachadh ann an airson bliadhna eile an diugh tha na trì buidhnean seo urras nàiseanta na h alba dualchas nàdair na h alba agus ministreachd an dìon ag obair ann an co bhanntachd gus prògram glèidhteachais agus rannsachaidh a leudachadh air na h eileanan airson a bhith cinnteach gun tèid làrach dhualchas na cruinne a chumail gu math agus a dhìon chaidh hiort a chomharrachadh iomadh uair aig ìre eadar nàiseanta airson dualchas agus nàdar air leth an dèidh don raf an t eilean a gabhail os làimh ann an bha seumas a macaoidh na oifigeach fhoghluim airson a rèiseamaid bha e thall air hiort agus chunnaic e cia mar a bha beatha nam balach a bha an urra ris nan rocaidean an sin sgrìobh e alt toil inntinneach leis an tiotal hiort an diugh a chaidh fhoillseachadh ann an gairm leabhar viii rinn e luaidh air alt eile le tim weir mu hiort a thàinig a mach ann an gairm an earraich tha planaichean ann ionad fiosrachaidh mu dheidhinn hiort a thogail ann am mangurstadh ann an ùig leòdhais sgrìobh màrtainn macgillemhàrtainn mun chuairt a rinn e do hiort ann an anns an leabhar a late voyage to st kilda chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an s e còmhlan ciùil punc à seattle ann an aimearaga a th ann am mill a h uile rud a chaidh air bhog ann an tha triùir anns a chòmhlan tim armstrong guth agus giotàr sgrios guth agus giotàr beus agus sìne na drumaichean rugadh màthair shìne ann am beinn na faoghla ach bha sìne fhèin air a togail eadar a ghalltachd agus na stàitean aonaichte thòisich sìne agus tim ag ionnsachadh na gàidhlig nuair a bha iad a fuireach ann an dùn èideann agus às dèidh dhaibh tachairt ri puncairean gàidhlig eile mar ruairidh à oi polloi tha na h òrain aca mu dheidhinn feise mar as trice gu math coltach ann an dòigh ris a bhàrdachd aig alasdair mac mhaighstir alasdair iain lom agus a leithid dh fhoillsich iad cd ceàrr ann an agus tha òrain aca air dà chlàr cruinneachaidh le oi polloi nad aislingean agus atomgevitter tha na òrain aca air fad sa ghàidhlig tha iad dubh an aghaidh mòran dhen phunc cheilteach a tha nam beachd san a reic droch ìomhaigh dhe na gàidheil mar mhisgearan gòrach cuideachd tha iad gu math làidir mu dheidhinn cleachdadh na gàidhlig chan ann anns na h òrain a mhàin ach cuideachd air na cdan air an làrach lìn aca air an àrd ùrlair agus am measg à chèile gu làitheil le ceàrr rinn iad a chiad cd a riamh a bha uile de dh òrain ùra gàidhlig b e play gaelic aig runrig a chiad cd ròc ann an gàidhlig ach bha grunn òran tradaiseanta am measg nan òran ùra agus b e an clàr vinyl carson aig oi polloi a chiad clàr punc uile gu lèir ann an gàidhlig b e ar ceòl ar cànan ar a mach aig oi polloi a chiad cd a bha uile de dh òrain ùra gàidhlig agus e cuideachd de dh fhaide lp cuideachd rinn iad a chiad làrach lìn còmhlain a riamh a bha ann an gàidhlig a mhàin chaidh iad air turasan air feadh nan stàitean aonaichte agus cuideachd ann an alba agus anns an roinn eòrpa chluich iad ann an steòrnabhagh dùn èideann agus glaschu chluich iad cuirm chiùil bheò air rapal air bbc radio nan gàidheal agus bha prògram mu an deidhinn air a sgaoileadh anns an t sreath ealtainn is e stàit anns an roinn eòrpa a tha anns an rìoghachd aonaichte bha na trì rìoghachdan fo aon mhonarcachd on bhliadhna nuair a fhuair rìgh seumas vi seilbh air cathair rìgh shasainn agus grèim air rìoghachd na h èireann an dèidh bàs bànrigh ealasaid i de shasainn am monarc mu dheireadh bho theaghlach nan tudor chaidh an stàit a stèidheachadh ann an an dèidh aonadh eadar pàrlamaid alba agus pàrlamaid shasainn as dèidh ar a mach nan èireannaich aonaichte ann an chaidh èirinn a steach air an aonadh pàrlamaideach cha robh a mhòr chuid de mhuinntir na h èireann taiceil ri riaghail shasannach co dhiù ann an chaill an rìgh seumas ii seumas vii na h alba a chrùn agus chaidh a nighean fhèin agus mac a pheathar as an òlaind na àite rinn an fheadhainn a bha fhathast a cur taic ris an rìgh seumas na seumasaich trì ar a machan ann an is gus a chrùn a thilleadh dha aig crìoch a ghnothaich chaill mòran mhorairean albannach na h oighreachdan aca bha an dùthaich gu mòr an sàs ann an tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn thachair an t ar a mach aimeireagach ann an ann an dh aithnich a bhreatann mhòr gun robh na stàitean aonaichte neo eisimeileach aig deireadh an t seachdamh linn deug bha an rìoghachd aonaichte an sàs anns na cogaidhean napoleon bonaparte gu sònraichte anns an spàinn ann an chaidh roinneadh air èirinn a chruthaich saorstàit na h èireann anns an robh siorrachdan no contae a dh fhàg an rìoghachd aonaichte agus èirinn a tuath siorrachdan ultach a dh fhan anns an rìoghachd aonaichte ann an thilg muinntir na saorstàit dheth ùghdarras an rìgh agus stèidhicheadh poblachd na h èireann s e eilean agus dùthaich a tha ann an innis tìle neo innis tile aig bàrr a chuan siar agus taobh a tuath na roinn eòrpa s e reykjavik na prìomh bhaile a thaobh chultair cànan agus eachdraidh s ann gu lochlann s a tha innis tìle a buinntinn canar alingi ris a phàrlamaid nàiseanta aig innis tìle s e eaglais innse tìle an eaglais as treasa na dùthcha s ann à thl laideann agus greugais an t ainm a chleachdadh o shin airson an tìr a bha gu tuath air an roinn eòrpa a tha an t ainm gàidhleach s e an landnámabk a th anns an tobar as sìne a th ann a bheir fiosachadh dhuinn mun dòigh anns an tug na lochlannaich seilbh air an dùthaich anns a chiad chaibideil dhen landnámabk tha e sgrìobhte gun duirt bede am manach agus seanachaidh gu robh innis tìle sia latha fo sheòl gu tuath air breatainn aldarfarsbk eirri er beda prestur heilagur geri er geti eylands ess er thile heitir og á bkum er sagt a liggi sex dgra sigling norur frá bretlandi san t seann leabhar aca a bheannaich an sagart bede far a nochdas an t eilean is san leabhar tha e ag ràdh gu bheil innis tìle na laighe sia latha fo sheòl gu tuath air breatainn tha fianais ann gur e manaich gàidhleach à alba agus èirinn a bh anns a chiad choimhearnachd air an eilean a tha seo a bharrachd air an landnámabk s e na sàgaichean innis tìlis saga sgur a tha a toirt dhuinn iomadh fiosrachadh mu ghabhail na tìre agus an seòrsa sòisealachd a bh ann o shin b ann ann an a ghabh an dùthaich ri crìosdaidheachd pròiseas air a bheil kristnitakan air neo togail chrìosd sa ghàidhlig tha àrd thìr ann am meadhan na dùthcha ris an canar hálendi neo beanntan innis tìle fhuair an eileamaid cheimigeach tuilium ainm às an dùthaich seo s ann ann an ochd roinnean a tha innis tìle air a sgarradh airson adhbharan staitistigeil ged a thathar a riaghladh na dùthcha aig ìre ionadan cathrach innis tìlis sveitarfélag cithear mar a leanas liosta nan roinnean agus an uiread dhaoine a tha a fuireach ann a bharrachd air farsaingeachd na tìre seo liosta nan deich bailtean as motha san dùthaich s ann làidir s a tha traidisean sgrìobhaidh ann an innis tìle bhuannaich halldr laxness an duais nobel ann an litreachas anns a bhliadhna agus bidh rudeigin mar aon duine thar a sgrìobhas leabhar thòisich oi polloi ann an dùn eideann ann an agus bha ruairidh na sheinneadair bho thùs ach tro na bliadhnaichean dh atharraich na ceòladairean eile cho tric s gu bheil faisg air ceud duine ann a nis a bha anns a chòmhlan aig aon àm sheinn iad sa bheurla aig an toiseach ach dh ionnsaich ruairidh gàidhlig gu fileanta agus seinnidh iad sa bheurla agus sa ghàidhlig a nis chlàraich iad na dusanan de chlàraidhean theipichean agus cdan gus nach urrainn do ruairidh cuimhneachadh cia mheud dhuibh a bh ann agus bidh iad air turas tron roinn eòrpa uair no trì gach bhliadhna tha iad cho ainmeil ann an saoghal a phunc agus tha e iongantach nach eil iad nas ainmeil anns an fharsaingeachd ach tha iad gu math làidir mun fheallsanachd diy agus cumaidh seo fon talamh iad gu ìre mhòr cha gabh iad idir ris na companaidhean ciùil mòra ann an rinn iad co obrachadh ainmeil còmhla ri clàr am foillsichear gàidhlig neo eisimeileach gus an leabhar ficsean saidheans air cuan dubh drilseach le tim armstrong bho mill a h uile rud a chur air bhog aig tachartas mì laghail air a chabhsair tron latha taobh a muigh elvis shakespeare air ceum lìte an dùn èideann agus air a bhàta the cruz air a chidhe ann an lìte air an oidhche aig an dà thachartas seo b e orain ann an gàidhlig air fad a bh aig oi polloi cha robh aon òran beurla aca faodaidh co sheòrsachd a chur ri s àbhaist do co sheòrsachd leis an iol sheòrsachd agus dà mhiannachd choimeas seallaibh suidheachadh gnèitheach codaich luchd corpeòlas co sheòrsachd a steach do seòrsa gam chomharrachadh às a chèile seach bhiodh cuid dhiubh sochairichte thar luchd eile ann am comann dearbha aig ùine dhearbha mar tha ann iomasgladh eugsamhail eachdraidheil bith eòlasach agus inntinn comannach ri gnè is seòrsa chan eil ann ainm no dealbh chunntas a freagairidh uile neach faicibh na còmhraidhean air gnè is seòrsa aig gnè agus co sheòrsachd agus thairis sheòrsachd dh eadar theangaicheadh an facal beurla homosexual co sheòrsach a bhith cothlamadh na ro leasachain grèigeach homo comharrachadh ceudna agus an freumh laideannach sex comharrachadh gnè mar sin cothlamadh de co agus seòrsa tha a chiad nochdadh àitheanta an fhacail co sheòrsach ann am clò bhualadh air a lorgadh ann am bileag ghearmailtis sgrìobhta tron ungaireach karl maria kertbeny air fhoillseachadh gun ainm ann an deasaich s urrainn dham fhacal air chleachdadh a bhith mar ainmear no buadhair a thoirt dealbh air daoine gus an suidheachadh grèitheach eachdraidh na drùise no fèin aithneachadh ge tà seach cuiridh faclan mar fearas feise is banas feise cudthrom air an sealladh feòlmhor mar sin b urrainn do dragh suas èirigh tha roinn nan daoine a faireachdainn a bheil an facal ro sgrùdail is mar sin truailleachadh beagan mar sin nuair toirt iomladh air duine an àite modh na drùise tha co sheòrsach no leasbach ann am bitheanas nas fheàrr b fheàrr le roinn nam co sheòrsach gu fìor an facal fearas feiseach banas feiseach thar co sheòrsach faicinn an sean cho toirt dealbh air suidheachadh grèitheach agus tè mu dheireadh ri toirt dealbh air buidheann dùthchasail no comannach poileataiceach le a chan eil iad a cur fèineachd air faodaidh an facal air uile co sheòrsach chur iomladh no ri fir co sheòrsach a mhàin a tha n t adhbhar a faodaidh fir cho sheòrsach nas fheàrr a bhith tha leasbach a cur iolmadh air bean cho sheòrsach ged chleachd roinn sgrìobhadair mhoich an buadhair co sheòrsach a chur iomladh air brìgh cho sheòrsach sam bith mar sgoil nam balach a mhàin an diugh tha an facal a ciallachadh sealladh feòlmhor tha an facal co chonaltrach air chleachdadh an dràsda a thoirt dealbh air aon gnè brìghean nach eil feòlmhor gu h àraidh tha faclan lùghdachaile cleachdail sa bhreatainn agus sa bheurla th ann fag no faggot a cur iolmadh air fir cho sheòrsach ann am bitheanas poofter air chleachdadh sa bhreatainn neònach a gabhail a staigh ann am bitheanas neach sam bith nach eil iol sheòrsach gu glan ach air ghabhail air ais cho daingneachadh tro mòran cho sheòrsaich agus sgoilearaich tha fearas feiseach is co sheòrsach faclan cumanta na càinidh am measgair feadh òigearan faicibh càineadh a dh ionnsaigh co sheòrsach smaoineachadh a s urrainn dhan eugsamhail fhaclan a bhith breisleachail agus air an tromachadh nuair tha àraidheachd cudthromach feumaidh faclan ùra thighinn a steach do cleachdadh gu h àraidh nuair th ann daoine nach cuir fèineachd cho co sheòrsach tha neo iol sheòrsach feuchainn eile aig co dheasachd a bheil a buannachd sgaoileadh deasaich tha roinn de rannsachair a steach dhan togalach comannach a ghaoil cho sheòrsaich is feòlmhorachd air a chomhairleachadh a bhitheadh an bun smuain de co sheòrsachd nas fheàrr air tuigsinn cho co sheòrsachdan comharraich iad a bheil dàimhean co sheòrsach air a bhith agus mair a bhith air thogail ann am caochladh de dòighean eusamhaile tro comannan eugsamhaile tha na caochlaidhean air dhèanamh tro luchd corpeòlas stephen o murray a steach do trì seòrsa tha tuairmsean na buadhaich nuaidh de co sheòrsachd ag atharrachadh gu cudthromach tha iad co fhillte tro comharrachaidhean neo ionanna no eadhon dà sheaghach de co sheòrsachd agus tro atharrachaidhean thairis àm agus a rèir do suidheachadh tha tuairmsean ann an dùthaichean siarach a cur an òrdugh bho ri gu h eachdraidheil ge tà ann an àitean far an bha dàimhean co sheòrsach aonaichte san dualchas den t seòrsa cho a ghrèig seann cuidean na melanesia an linn an ath bheòthachaidh san fhlorence agus sèapan ro nuadh bha dàimhean ghaoil an sàs ann an trom chuid as motha na t sluaigh fir faicibh corpeòlasail seòrsachadh de co sheòrsachd tha mòran rannsachaidhean as ainmeile an modh feòlmhor san fhireannach daonna agus an modh feòlmhor sa bhoireannach dhaonna le alfred kinsey air a lorgadh a mach a bheil eòlasan no mothachaidhean co sheòrsach air a bhith aig a chuid as motha nam daoine agus mar sin tha iad nan dà mhiannaich bha beag chuid de daoine a mhàin air lorgadh a bhith gu glan iol sheòrsach no co sheòrsach air an làimh eile tha beagcuid eadhon nas lugha de daoine lorgadh a tha air a ghabhail aig eòlasan feòlmhora ionanna leis na dà seòrsa comharrachadh meidh tàlaidh no àrainn tha rannsachaidhean eile air a chomhairleachadh a chuir na h iomraidhean am meud an tricead de dà mhiannachd agus co sheòrsachd anns na sluaighean daonna ge tà tha a smuain na h àrainne na feòlmhorachd a mealtainn gabhail ri leathann fhathast an diugh agus tha i an co bhoinn ri lorgaidhean san rìoghachd dhaonna agus an rìoghachd bheathach cho math ri rannsachaidhean bith eòlasach nam caochlaidhean cruthach na h eanchainne eadar sin a buntainn ri suidheachaidhean gnèitheach eugsamhaile connsaich mòran dhaoine a bheil na mùthan eadar na h aideachaidhean coitcheann is dìomhair timcheall suidheachaidhean gnèitheach seach ri beachdan comannach àicheanach timcheall cliathadh co sheòrsach tha rannsachadh eòlasail a maireann a steach do tuairmsean eugsamhaile timcheall na cùisean a bheir èirigh do suidheachadh gnèitheach no modh tha seo a gabhail a staigh mus breith cùisean brogadail agus sìolachadh airson cùisean comannach de roghainn faicibh ion oibrichteachd gu h ìosal tha connsachadh cudthromach a maireann thar mar a tha cur suidheachaidhean gnèitheach dhuine roimh timcheall to sìolachadh an aghaidh brodagail cùisean tha còmhradh nas lugha maireann air co dhiù tha n suidheachadh sin faiceallach mar sin dham beachdan air ghabhail a staigh gu leathann na h àrainn feòlmhorachd kinsey aonaich a chuid as motha a bheil beag chuidean a mhàin gu fìor co sheòrsach no iol sheòrsach agus a bheil a chuid as motha dà mhiannach an prìomh beachd a bheil air chumail an ceartair a bheil gun amhail ur suidheachadh gnèitheach àraid chan urrainn dha atharraichte a bhith agus iad a bheil buaidh aig air a bhith nas cubhaidhe dà mhiannach tha co sheòrsachd mì laghail ann an cuid de dhùthchannan nam measg a ghaimbia tha the dark crystal an criostal dorcha na fhilm dealbhachd le jim henson a nochd ann an mar a chuid as motha dhen obair aig henson tha na caractaran nan luchd brèige ach cha nochd na caractaran bho muppet show leis an do bhuannaich e cliù ged tha cuid dhe na cleasaichean ghutha air an cleachdadh tha dealbhadh nan caractaran is creutairean le brian froud sgrìobhadh an sgeulachd le david odell a dh obair le henson mar sgrìobhadair buidhne air the muppet show rinneadh ceòl an fhilm le trevor jones tha am film seo a dèanamh oidhirp ri nàdar a mhaith is an uilc a rannsachadh bha the dark crystal air a dhèanamh san linn eadar air bheothachadh gu dualchasach filmean feirt agus filmean deireannach air dhèanamh le coimpiutair sìolaichte dòighean tha a h uile creutair nan luchd brèige agus chan eil gin dhiubh air a chruthachadh à daoine no gin creutair eile an talmhainn gu h àrsaideach bha cànan fhuadain fhèin aig aon sìol na skeksis chleachdadh fo thiotalan beurla airson co chainnt nan skeksis ach bha seo air a leigeil seachad an dèidh sgrùdadh far an deachd grunnan luchd amhairc a bhuaireadh leis na fo thiotalan fhathast ged tà chithear am brìgh àrsaideach ann an seallaidhean roghnaichte air am fuasgladh na dvd ùr tha an film a tachairt air planaid le trì griain mìle bliadhna mus an tòiseachd an fhilm sgàin an dorcha chriostal a call aon bothaich a cur dealachadh air na luchd diadhaidhe ainmichte urskek a steach dhan luchd caomha crotach seilcheile air chantainn ri draoidhean no urru san leabhar àsaideach agus dreachadh agus na dà cas luchd feitheideile garga air chantainn ri skeksis dh fhuadaich na skeksis na draoidhean às a chaisteal far an dh fhuirich an criostal briste agus an uair sin thòisich riaghailt de dh uamhainn terror thairis an saoghal bha am fearg air steòrnadh gu h àraidh a chum na sìthicheach gailfling seach do fàisneachd a gheall an aisigeadh a chriostail agus deireadh dham chumhachd nam skeksis leugh an fàisneachd air lorgadh a rithist ann am baile beag seann nam gailfling mar seo tha jen a creidsinn gur e an gailfling deireannach nuair a chaidh a phàrantan a mharbhadh leis na garthim creutairean coltach ri partain a chaidh an cruthachadh leis na skeksis tha e ann am gleann fialaidh air ag àrachadh leis na draoidhean tha ursu an draoidh a dh àraich e a bàsachadh agus tha e jen air a ghairm do a thaobh nochdadh a bheil e air chur a shlànachadh an criostal roimhe tro lorgadh an bothaich aig an beachd ionad aughra tha an t àrd rìgh nan skeksis bàsachadh rè na h ùine seo a bheil an draoidh bàsachadh seach tha iad nam cuid na neach cheudna ann an còmhrag dithis thairis na leantainne air chantainn ri haakskeekah tha an seòmradair skeksil air fhuarachadh às a chaisteal ann am broineagan tha jen aughra air ruigheachd boireannach beag molach corcar meallach de seòrsa neo aithnichte agus tha e an dèidh do feadh an ama an criostal fìor air lorgadh le cluiche ceòl air a chuisle chiùil a tha e do air sheirm feumaidh e an bothaich air ais dham chriostal a chur rè ùine dham mhòr aonadh nuair bidh na trì grian air ghabhail taobh le a chèile tha garthim air ruigheachd a ghlacadh no mharbhadh jen a tha air a theicheadh cho tha aughra ri prìosanach air a ghabhail rè na h ùine seo tha na draoidhean a cluinntinn a ghairm a chriostal agus tha iad an turas air ais dham chaisteal air thòiseachadh ri taobh na h aibhne tha jen air chlisgeadh le peata cruinn cùthail air chantainn ri fizzgig agus tha e an sealbhadair fhizzgig air choinneachadh kira rìbhinn na gelfling nach do chuir e an umhail a beatha riamh an dèidh do cùrsa air chantainn ri smuain codachadh codachadh nam cuimhne tha kira g aontachadh le jen na thòrachd air rèiteachadh tha iad air oidhche leis na luchd spàlaig bolgach air chantainn ri podling cuideachd air a fhuireach na luchd a dh àrdaich kira an dèidh dham gharthim a pàrantan mharbhadh tha iad gam mealtainn fhèin leis an teaghlach s càirdean kira ach tha iad air thoirt ionnsaigh leis na garthim ann a th a glacadh na podlingean eagalach tha jen kira is fizzgig air theicheadh ach tha na garthim mòran luchd spàlaig air a ghlacadh ann am bacadh is eu dòchas faireachdainn an robh e a choire tha jen an bothaich a chriostail air falbh air a thilgeadh tha kira inntinn aig fois air chur nach robh càil aige dhèanamh leis dùsgadh san ath mhadainn tha iad aig na tobhtan a bhaile mhòir nam gailfling air gan lorgadh fhèin far a bheil jen an fàisneachd air leughadh is an bothaich air ais air fhaighinn tha jen agus kira g aghaidheachadh leis an nàireach skeksil a tha tairgse gam cuideachdadh air a thoirt ach tha iad air ga dhiùltadh seach an milleadh nam gailfling leis na skeksis fiosrach dhen brìgh na tòrachd jen tha kira roinn a càirdean air a ghairm marcachadh air leòmainn ruith molach fada casach tha na gailflingean an caisteal a chriostail gu luath air ruigheachd dìreach air àm a shealladh na garthim a thug ionnsaigh am baile kira tha kira air leantainn le jen a thoirt ionnsaigh na garthim air mharcachadh agus a fheuchainn a shaoradh na luchd spàlaig fhad s tha na leòmainn ruith na garthim air shabaid gam buaireadh às an oidhirp shàbhalaidh tha na gailflingean a shàbhaileadh na luchd spàlaig air fhàilligeadh a lorgadh a bheil na garthim a tha na leòmainn ruith air ghabhail air gam cuarachadh aig an bile de sgoltadh domhainn sgorach a bheil a cuartachadh an caisteal sguabadh jen is fizzgig a steach do a gàirdeanan tha kira dhen chreag nochdadh a bheil an cumhachd ag itealachd aig gailflingean boireannach ged seach an sgàineadh a chriostail tha iad comasach a mhàin air a gluasad gu ciùin aig an bonn an sgoltaidh tha jen agus kira air gan lorgadh fhèin aig na fiaclan na skreesh doras neo thèarainte dham chaisteal ach tha skeksil leòtha rithist air a choinneachadh a gabhail kira cho prìosanaiche an dèidh do jen adhlac beò ann an tuiteam na broinn airson glacadh kira tha skeksil air thoirt air ais a shuidheachadh ri seòmradair tha gelfling a dhìth air na skeksis a dhèanamh am brìgh sìor deoch a bheir an òige skekung an maighstir garthim agus am ceann feadhna air ais dha tro sìolachadh an brìgh bheatha kira ach gairmidh i do na bheathaichean prìosnaichte san seòmar obrach a brisidh saor agus bheir ionnsaigh skektek an eòlaiche skeksis ga mharbhadh a rithist seach an ceangal eadar na skeksis agus na draoidhean bàsaich urtih an draoidh ceangailte dha aig an t àm ceudna tha kira air theicheadh agus tha an ceangal eadar i is jen dha n cumhachd a theicheadh an tuiteam na broinn air a thoirt san seòmar far a bheil an criostal air chumail tha jen air dham chriostal air ga leum fhèin ach a call an bothaich tilgidh kira e air ais dha ach tha i air mharbhadh le skesis cho coinnich na trì grian sàth jen an bothaich a steach dham chriostal spealgadh na garthim a bha cruthaichte gu h àrsaideach leis na skeksis agus mar sin chan eil gu fìor luchd beò agus aonachadh rithist na draoidhean agus skeksis a steach do an ion cholainneadh urskek till aon dhiubh kira ri beatha and tha iad an raon maireann air a fhàgail seach tha n criostal a bhith air slànachadh agus tha n criostal fìrinne agus tha n saoghail air a bhith slànachadh leis tha yossi jagger eabhra na film israelach air sheòladh le eytan fox mu dà saighdeir yossi agus lior a bheil ainmichte jagger seach tha n tarraingeachd neach iomraiteach aige a bheil ann an gaol agus a bheil aig a chrìoch israel is lebanon a tha a feuchainn a lorgadh cuid shìth agus solas às a ghnàth chùrsa lathail chogaidh nan suirghe somalta chan eil iad a creidsinn gu h àraidh anns na h adhbharan a bheil iad ann mar sin a meudachadh na draghan tha ùidh nas motha na beagan aig ban shaighdear yaeli air lior ged chan eil fhios aige air tha i a leigeil seach ofir saighdear eile air lior tha ofir ann am gaol le yaeli agus tha e gu faoin air fheuchainn ag ràdh thuice nach eil ùidh àraidh aig lior oirre theireadh lior an càil sin ceudna gu soilleir ri ofir nas fhadalaiche san fhilm tha n còrnaileir ann a stiùireadh ionnsaigh sa mheadhan oidhche a bheil yossi a fuathachadh seach an làn ghealach and agus seach tha n t eagal aige air an sàbhailteachd lior gu brònach tha lior ciùrrte gu bàsmhor air an oidhche uamhasach bàsachadh s na gàirdeanan a leannain a bheil urrach a mhàin an uair sin a rèiteachadh a ghaol air aig a chuirm ollanachd aig an taigh nam pàrant lior their yaeli a bhlos lior ach chan urrainn dhi n t òran b fheàrr leis ainmeachadh a s urrainn do yossi faicibh cuideachd an clàr nam filmean timcheall co sheòrsachd s e leasbach gu dualchasach bheanail a th ann an leasbach dhaith bhilean s e facal de truaill chainnte a nochd san deichead s urrainn dhi ri leasbach beanail sam bith air chleachdadh a bhith ach s e mar as trice glèidhte ri mnathan beanaile gu bheil air tharraing ri mnathan beanaile eile seach càirdeas de feachdaire agus gruagach sna filmean ameireaganach tha leasbaichean riochdaichte gu tric a rèir ris an dlùth chlòdh na leasbaich dhatha bhilean a bhith nas sàbhailte gu sluagh iùlach agus a bhith nas tarraingiche gu miann ri fir choimhid riochdaichidh an lìn an bocsa deilbh telebhisean an facal l gu lèir nam prìomh charactaran leasbach mar seo s urrainn dhi cuideachd a ciallachadh neach nach eil gu fìor nan leasbach ach gabhaidh air a bhith air mòran adhbharan mar siùrsachd s urrainn dham dh fhacal air boireannaich dhà mhiannach air chleachdadh a bhith air uairibh tha air chur fèineachd nan leasbach dhatha bhilean air mnathan an sàs leis a chomann cluiche shuidheachaidhean na h aristasia cuiridh aristasianaich umpa fhèin nòsan beanail an aodaich gu tric a cuimhneachadh na deicheadan de agus suidhichidh iad fhèin ri fìrinn eile far a tha na dà seòrsa tè bhàn agus tè chiar th an comann na h aristasian air chur an cèill air a bhith cho chan eil cho mòran feachdaire agus gruagach ri gruagach agus nas gruagaiche faodaidh co sheòrsachd no co ghnèitheachd a chur ri s àbhaist do co sheòrsachd leis a chomhair mhiannachd agus dà mhiannachd choimeas seallaibh suidheachadh miann codaich luchd corpeòlas co sheòrsachd a steach do seòrsa gam chomharrachadh às a chèile seach bhiodh cuid dhiubh sochairichte thar luchd eile ann am comann dearbha aig ùine dhearbha mar tha ann iomasgladh eugsamhaile eachdraidheil bith eòlasach agus intinn comannach ri gnè is seòrsa chan eil ann ainm no dealbh chunntas a freagairidh uile neach faicibh na còmhraidhean air gnè is seòrsa aig gnè agus co sheòrsachd agus thairis sheòrsachd dh eadar theangaich an facal beurla homosexual co sheòrsach a bhith cothlamadh na ro leasachain grèigach homo comharrachadh ceudna agus an freumh laideannach sex comharrachadh gnè mar sin cothlamadh de co agus seòrsa tha an chiad nochdadh àitheanta an fhacail co sheòrsach ann am clò bhualadh air a lorgadh ann am bileag ghearmailtis sgrìobhta tron ungaireach karl maria kertbeny air fhoillseachadh gun ainm ann an faodaidh an facal air uile co sheòrsach chur iomradh no ri fir cho sheòrsach a mhàin a tha n t adhbhar a faodaidh fir cho sheòrsach nas fheàrr a bhith tha leasbach a cur iormadh air bean cho sheòrsach ged chleachd roinn sgrìobhadaire mhoich an buadhair co sheòrsach a chur iomradh air brìgh cho sheòrsach sam bith mar sgoil nam balach a màin an diugh tha an facal a ciallachadh sealladh miannach tha an facal co chonaltrach air chleachdadh an dràsda a thoirt dealbh air aon gnè brìghean nach eil miannach gu h àraidh tha faclan lùghdachaile cleachdail sa bhreatainn agus sa bheurla th ann rìomhach a stiùireadh dràibheadh air a cheart air a bhus eile gille tòine no neònach a cur iomradh air fir cho sheòrsach ann am bitheanas lasdaire air chleachdadh sa bhreatainn neònach a gabhail a staigh ann am bitheanas neach sam bith nach eil iol sheòrsach gu glan ach air ghabhail air ais cho daingeachadh tro mòran cho sheòrsaich agus sgoilearaich tha fearas feise gille tòine is rìomhach faclan cumanta na càinidh am measgair feadh òigearan agus tha gàradh caile bhalach no bean fhireann a toirt iomhladh air leasbaich seallaibh gràin na co sheòrsachd smaoineachadh a s urrainn dhan eugsamhail fhaclan a bhith breisleachail agus air an tromachadh nuair tha àraidheachd cudthromach feumaidh faclan ùra thighinn a steach do cleachdadh gu h àraidh nuair th ann daoine nach cuir fèineachd cho co sheòrsach tha neo iol sheòrsach oidhirp eile aig co dheasachd a bheil a buannachd sgaoileadh tha roinn de rannsachair a steach dhan togalach comannach a ghaoil cho sheòrsaich is feòlmhorachd air a chomhairleachadh a bhitheadh an bun smuain de co sheòrsachd nas fheàrr air tuigsinn cho co sheòrsachdan comharraichidh iad a bheil dàimean co sheòrsach air a bhith agus mair a bhith cruthaichte ann am caochladh de dòighean eusamhaile tro comannan eugsamhaile tha na caochlaidhean air dhèanamh tro luchd corpeòlas stephen o murray a steach do trì seòrsa tha tuairmsean na buadhaich nuaidh de co sheòrsachd ag atharrachadh gu cudthromach tha iad co fhillte tro comharrachaidhean neo ionanna no eadhon dà sheaghach de co sheòrsachd agus tro atharrachaidhean thairis àm agus a rèir do suidheachadh tha tuairmsean ann an dùthaichean siarach a cur an òrdugh bho ri gu h eachdraidheil ge tà ann an àitean far an bha dàimean co sheòrsach aoncihte san dualchas den t seòrsa cho a ghrèig seann cuidean na melanesia an linn an ath bheòthachaidh san fhlorence agus sèapan ro nuadh bha dàimean ghaoil an sàs ann an trom chuid as motha na t sluaigh fir tha mòran rannsachaidhean as ainmeile an modh miann san fhireannach daonna agus an modh miann sa bhoireannach dhaonna le alfred kinsey air a lorgadh a mach a bheil eòlasan no mothachaidhean co sheòrsach air a bhith aig a chuid as motha nam daoine agus mar sin tha iad nan dà mhiannaich bha beagchuid de daoine a mhàin air lorgadh a bhith gu glan comhair mhiannach no co sheòrsach air an làimh eile tha beagcuid eadhon nas lugha de daoine lorgadh a tha air a ghabhail aig eòlasan feòlmhora ionanna leis na dà seòrsa comharrachadh meidh tàlaidh no àrainn tha rannsachaidhean eile air a chomhairleachadh a chuir na h iomraidhean am meud an tricead de dà mhiannachd agus co sheòrsachd anns na sluaighean daonna ge tà tha a smuain na h àrainne na feòlmhorachd a mealtainn gabhail ri leathann fhathast an diugh agus tha i an co bhoinn ri lorgaidhean san rìoghachd dhaonna agus an rìoghachd bheathaich cho math ri rannsachaidhean bith eòlasach nam caochlaidhean cruthach na h eachainne eadar sin a buntainn ri suidheachaidhean miann eugsamhaile connsaich mòran dhaoine a bheil na mùthan eadar na h aideachaidhean coitcheanna is dìomhair timcheall suidheachaidhean miann seach ri beachdan comannach àicheanach timcheall cliathadh co sheòrsach tha rannsachadh eòlasail a maireann a steach do tuairmsean eugsamhaile timcheall na cùisean a bheir èirigh do suidheachadh miann no modh tha seo a gabhail a staigh mus breith cùisean brogadail agus sìolachadh airson cùisean comannach de roghainn seallaibh ion oibrichteachd gu h ìosal tha connsachadh cudthromach a maireann thar mar a tha cur suidheachaidhean miann dhuine roimh timcheall to sìolachadh an aghaidh brodagail cùisean tha còmhradh nas lugha maireann air co dhiù tha n suidheachadh sin faiceallach mar sin dham bheachdan air ghabhail a staigh gu leathann na h àrainn miann kinsey aonaich a chuid as motha a bheil beagcodaichean a mhàin gu fìor co sheòrsach no comhair mhiannach agus a bheil a chuid as motha dà mhiannach an prìomh beachd a bheil air chumail an ceartair a bheil gun amhail ur suidheachadh miann àraid chan urrainn dha atharraichte a bhith agus iad a bheil buaidh aig air a bhith nas cubhaidhe dà mhiannach tha fios aig a chuid as motha mhòr nan oibriche sa chungaidh leighis agus na h eòlasan cho math ris na h eagrachaidhean lcdt a bheil suidheachadh miann nàdarra an sàs agus neo chaochlaideach agus a bheil e neo chomasach a dh atharrachadh co sheòrsachd a steach do comhair mhiannachd no cùlaibh air beulaibh tha iad a leanntainn air gun stiùiridh na cungaidhean nàdarra sa chuis as motha nam cuir an dùsgadh feòlmhor an fhireannaich ri boireannaich agus cùlaibh air beulaibh nuair sa chor na beag chodach lcdt tha n dùsgadh miannach air stiùireadh a dh ionnsaigh na luchd an t seòrsa cheudna a chuideachadh n connsachadh seo bheir iad iomradh air na mòran chunntasan às eadar luchd iol sheòrsach agus luchd le lcdt fèineachd a bheil ag ràdh a lorg iad an suidheachadh aig aois òg gu tric mus aois leannanachd sa chor nan òganach neònach bheir iomadh dhiubh iomradh air ciad chlaoidh le freagair dhan tuigsinn seo tha an n aithrisean co chòrdail leis na dòighean tomhais nochdadh a bheil òganaich le lcdt fèineachd iomadaidh uairean nas coltaiche na h òganaich neo lcdt a dhèanamh oidhirp aig fèin mharbhadh tha roinn nan rannsachaidhean eòlach a comhairleachadh a bheil an co chuir na h eanchainne bhoghaigich nam fear rìomhach coltach dhan eanchainn nam bean comhair mhiannach agus eugsamhail às am mac samhlaidhean fireannta comhair mhiannach tha rannsachaidhean eile mar an màirt breedlove àlaichgaol faide na corraig iomradh agus an rannsachadh an t iuchar oilthigh den texas na freagaire claisniche an t eòlais nearbh a comhairleachadh a bheil fad leasbaich a foillseachadh comharrachaidhean meadhanach eadar fir is mnàthan comhair mhiannach fàsaidh fir rìomhach sàr fireannta tha roinn nan rannsachair air lorgadh gum ma gabhaidh aon de dhà leth aon fèineachd rìomhach no leasbach bidh an cothrom den leth aon a gabhail fèineachd ri co sheòrsach àrdaichte ri ged tha na meòmhrachaidhean nan leth aon nan rannsachair eile air lorgadh ceudadan glè neo ionann tha oidhirpean a dh atharrachadh suidheachadh miann àitheanta ri leigheasan atharrachaidh agus an dràsda beachdaichte mhàin aig luchd lcdt ainichte gu brònach fo dhìteadh air bhith le eagrachaidhean lìonmhora dreuchdaile san raon eòlais air cruthachadh dubhachas air uairibh cruthachadh fèin mharbhadh agus a bhith luach truagh san dh fhoillsich dr raibeart spitzer àrd ollamh an leighis inntinn aig oilthigh columbia rannsachadh comharrachadh a bheil ìre fàilligidhe san àrainn aig leigheas slànachadh gu dearbh b an eagrachadh as motha leigheas slànachadh ministreachd ainmichte tirall a mach eadar nàiseanta tòisichte le dà fir gun robh nam co sheòsaich a chrìochnaich suas a fàgail a mhinistreachd iomadaidh bhliadhnaichean nas fhadalaiche ga càineadh agus maireann ri càraid cho sheòsach fhèin leig an comann eòlais inntinn dhen ameireaga seachad fuasgladh san nochdadh na leasaichean gun robh air ghabhail a steach na comainn seo leigheasan atharrachaidh den t seòrsa a bhith leantainn dòighean neo mhodhail agus neo shlàinteil bha sappho grèigis attach grèigis aeolach sapph na bàrd seann ghrèigeach às a bhaile mòr den eressos air an t eilean na lesbos a bha na mheadhan dualchais san linn mh bc bha i air bhreith àmeigin eadar bc is bc tha e air chreidsinn gun robh i beag is dorcha bha sappho nighean scamander agus cles pòsda tha cluich àbhachd attic ag ràdh ri ceannaiche beairteach ach tha sin teagmhach agus bha nighean aice cuideachd ainmichte cles dh fhàs i glè lùthmhor fad a beatha air a bàrdachd cho mòran ri a thog an baile mòr den syracuse ìomhaigh a chur onoir oirre nuair thadhail i bha a teaghlach ealamh gu sluagh iùlach a rinn sappho a shiubhal mòran bha i comharraichte fad a beatha cho a bhan mhaighstir sgoile sheòrsa sgoil chrìochnachaidh grèigeach do caileagan as dualtaiche bha a h oileanaich na cùisean a bàrdachd bha i na bàrd ealaidhe a leasaich a rannachd àraidh àitheanta mar rannachd shappach agus bha i urramach air stiùireadh gluasad ealanta air falbh às a chlasaigeach cuspairean nan dia dham chuspairean nam faireachdainn pearsanta daonna thug geur dhàn iomradh oirre san anthologia palatina air chur às leth ri plato cho an deicheamh cheòlradh sgrìobh sappho gu h àraidh dàna ghaoil aiste a tha mìreannan a maireann ach aon dàn iomlan fragment laoidh do aphrodite bha àrd chliù anns an t saoghal sean aice seach tha mìreannan a mhàin a h obrach a maireann chaill an saoghal ionmhas luachmhor na h obrach roinn a dàna ghaoil air sheòladh ri mnathan tha n facal leasbach fhèin bunaichte às an ainm an eilein den lesbos às a thàinig i s e an bun a th innte a co fhacal nas neònaiche sapphach bunaichte às a h ainm seach an cuspair co sheòrsach agus seach an feòlmhorachd soilleir aice bha a h obrach coirichte leis a chrìostail eaglais mar a tha n prìomh adhbhar gu teagmhach nach eil a chuid as motha dhi air mhaireann seach cothlamadh de dèanamh dearmad air cha dèanamh amhlaidh agus ga milleadh gu beòthail fhad s ar tràth tha n cuspair seo àitheanta gu math anns na seann linntean gus na linntean meadhanach bha i nas iomraitiche air a rèir ri fionnsgeul ga tilgeadh fhèin de creag seach gaol neo dhìolta air seòladair ainmichte phaon tha n sgeul seo a cur làithean air ovid agus lucian san an seann ròimh agus chan eil còmhdach crìosdail gu cinnteach chan eil ionnrain chòmhragaile timcheall ìomhaighean cudthromach ann an eachdraidh neo àbhaisteach tha ionnran àraidh gun robh cèile air smaoineachadh dhi ainmichte cercglas den andros facal air am fhacal bod às a bhaile nam fear cho fada ri tha eachdraidh fo chùram thàinig sappho às teaghlach uasal bha triùir bràthair aice phòs i s thug i breith ri co dhiù aon nighean bha fuathaichte dhan syracuse air adhbharan poileataigeach thill sa bhliadhna bc agus mharbh aig aois shean sgrìobh an gliocair maximus às an tyrus dara leth na dara linn ad gun robh sappho beag agus dubh agus gun robh a càirdeis do a ban càirdean coimeas dham chàirdeis sin shocrates dh ainmich plato sappho an deicheamh ceòlradh agus an ceòlradh bàsmhor sgrìobh aelianus claudius ann eachdraidh rèitichte a dh ainmich plato sappho glic chliùthaich am bàrd grèigeach odysseas elytis linn mh ad às lesbos i ann an a mhikra epsilon chan eil neach dhen t seòrsa eadar mothachail agus curanta air nochdadh le beatha rìbhinn bheag chiar a dhearbh a bhith urrach gu comhad le ceannsachadh ròs ciallachadh tonn no beul binn agus ràdh tha gaol am dhut a lìonadh n cruinne le mothachadh sgrìobh horace na ealaidhean a bheil na eadhlaidhean shappho còir air cliùthachadh naomh sgrìobh mòrair byron na loidhnean leantail uimpe na childe harold sgrìobh teàrlach baudelaire mu sappho na leabhar na bàrdachd na blàthan an t uilc les fleurs du mal rinn ùisdean laing eadar theangachaidhean sgoinneil de cheithir dàin le sappho fiabhras gaoil na ban fhighich òig maighdean gun iarraidh maighdean air a trèigsinn agus ar màthair an oidhche seo a chiad dhiubh às gu tìr mo luaidh le ùisdean laing air a chur a mach le pàipear naidheachd steòrnabhaigh s e the fellowship of the ring a chiad leabhar ann an sreath nan trì leabhraichean an ur sgeulachd mòr an tighearna nam fàinnean tha e roinnte a steach do dà leabhair leabhar i agus ii bha e foillsichte gu h àrsaideach air an t iuchar san rìoghachd aonaichte tha a chiad sgeul a cur an t àrd urlar suas air a chunnart a leantainn frodo baggins cho tha tha e a teicheadh às a dhachaigh san t sìorrachd a theicheadh na searbhantan an dorcha tighearna sauron tha sauron a rùrach an aon fàinne a ceadaichidh e a riaghailt a mheadhan thalmhainn tha n fhàinne seo le frodo air shealbhadh air bhith a bheil ga lorgadh fhèin gu h aineòlach sa mheadhan spàirn air ceannsalachd an t saoghail a gabhail an aire air a comhairle an draoidh gandalf tha frodo a dhachaigh air fhàgail a ghabhail an fhàinne leis tha e a cur dòchas ann a ruigidh e rivendell far a bith e sàbhailte às sauron is far an urrainn do na luchd nas glice na e roghnachadh mar a bu chòir iad mum fhàinne dhèanamh na thuras tha frodo co cheumnaichte le trì caraid hobbit pippin merry agus sam bhon tòiseachd tha iad fuadaichte leis na dorcha marcaichean na tannasgan fàinne a bheil a riarachadh sauron teicheadh seo gu gann agus cunnartan eile gus coinneachadh caractearan eile ùidheil air an t slighe mar tom bombadil ràinig iad ri ùine bree far a choinnich iad ceumadair caraid eile ghandalf a leanadh iad an còrr na t slighe dhan rivendell tro tuilleadh cruadlan tha leabhar ii a cur an clàr an fuireach fhrodo aig rivendell far a tha innleachd air dhèanamh ri mhilleadh an fhàinne sa mhordor chuireadh frodo air adhart le ochd companach dà daoine aragorn agus boromir mac an t stiùbhard na tìre a ghondoir prionnsa nan sìthiche legolas caraid sean fhrodo agus draoidh cumhachdach gandalf gimli an troich agus na trì companach àrsaideach fhrodo bha na naoi siubhalaiche seo roghnaichte a chomharrachadh uile sìol saor na meadhan thalmhainn agus mar cothrom dhan naoi marcach bha iad co cheumaichte le bill an siristeach a fhuair ceumadair is na hobbiton sa bhree cho each pasgain seallaibh an comann na fàinne tha an oidhirp a dhol thairis nam ceothach bheinn air chur casg air leis an sneachda mar sin feumaidh iad slighe fo na beinntean ghabhail tron mhoria rìoghachd sheann nan troich an dràsda lìonta le orcan agus bèistean olca eile far a tha gandalf a steach dhan dubhaigeann air thuiteam an dèidh do sabaid le balrog chaitheadh na ochd luchd a chomainn a maireann àm sa chala sìthiche den lothlrien far an gheibheadh iad tiodhlacan a dhearbhadh ann am mòran choran a bhith feumail nas fhaidalacihe san tòrachd tha iad lothlrien air fhàgail tron abhainn ach tha frodo a tòiseachadh a thuisinn a bheil an fàinne cur brìgh gamhlasach air roinn nam ball na buidheann tha n leabhar seo a crìochnachadh nuair tha frodo is sam a falbh gun fhiosda dham mhordor agus tha n comann na fàinne cur mu sgaoil air chùl na cùisean a tachairidh dham ghiùlanair na fàinne is an comann tòisichidh n leughadair a mhothachadh th ann mothachadh an dàin a falach agus san deireadh bidh e co chuibhreach nam brìgh sìolaichte leis an nàdarr na maith fhèin a neo nì an t olc thuirt frodo na tràille na fàinne gollum s bochd nach do shàth bilbo an biast ghràineil nuair bha roghainn aige agus tha n fhreagair ghandalf seallaibh cuideachd air fios air an fhilm tha opra seòrsa ealaine air dhèanamh às gnìomh cluicheachd na h àrd urlair air chur ri ceòl tha n dràma air nochdadh cleachdadh na dùilean coltach chluich mar sealladh culaidhean choimheach agus cleasaidheachd ge tà tha na faclan an t opra no an leabhran air sheinn an àite air bhruidhinn tha na seinneadairean co cheumaichte le ceòlchruinne rangachadh às ceòlchruinne beag nan ealaidh ri foileann ciùil iomlan tha opra air thighinn às mòran sheòrsachan an ealaine co dhiù na faclan no an ceòl àrd tha n cuspair chonnsachaidh air bhith o chionn an linn mh agus nas tràithe sa chor nan uile obrach ghuthach tha na ealdhainean lèirsinneach mar dealbhadh le peant an gnìomh a chruthachadh an sealladh air an t àrd ùrlar a tha beachdaichte cuid chudthromach an ghnìomh fa dheòidh tha dannsadh cuid tric an gnìomh an opra gu h àraidh san fhraing tha seinneadairean agus na dleasnasan a cluichidh iad air sheòrsachadh a rèir ris an raon am guthan atharraichidh an seòrsachaidhean sheinneadair àraidh gu trom thairis a bheatha beatha gu h ainneamh ruigheachd ìre a ghutha gus an treas deichead agus air uairibh cha gus an meadhan aois tha fir seinn air sheòrsachadh ri fear seinn prò fear seinn prò trom fear seinn trom fear seinn cruaidh agus fear seinn cruaidh is àrd tha mnathan seinn air sheòrsachadh ri bean seinn dubhair bean seinn leth àrd agus bean seinn àirde tha fo seòrsachaidhean aig gach nan seòrsachadh seo mar bean seinn àirde liriceach bean seinn àirde luais bean seinn guanaig bean seinn àirde sàthadh gus bean seinn àirde cumhachdach a tha comannaichte leis a ghuth sheinneadair le na dleasnasan nas iomchaidhe dhan soindath is càileachd a ghutha agus a sheòrsa no inneach tha n co rian gearmailteach den fach co rian cunbhalach gu h àraidh nan seòrsachadh tha co chòrdalachd de dà seòrsa na seinne aig opra dualchasach aithris an còmhradh agus na h earrain seòladh a ghnìomhaidh air sheinn ann an dòigh neo cheòlach a bheil comharradh an t opra agus fonn fad a fuirichidh n gluasad an ghnìomhaidh gu tric leis a cheòl a fàs nas binne sa comharradh agus tha n seinneadair a toirt iomradh air aon cuspair no drùidhleig air earrain ghoiride no leth cheòlach a tachairt sa mheadhan de mar a th air mhodh eile aithris air thoirt iomradh air cuideachd ri arioso san linn mh nas fhadalaiche sgrios iomadh cumadairean ciùil a mach mòran den sònrachadh eadar aithris is fonn sgrìobhadh opra bheil air nochdadh gu beagnaich ann an dòigh shiùbhlach feadh gach àite tha h uile seòrsa na seinne san opra co cheumnaichte ri innealan ciùil ged gus an linn mh nas fhadalaiche ann am bitheantas agus leantail ri gu nas fadalaiche eadhon ann an roinn nan roinn bha aithris co cheumnaichte leis an roinn leanailteach cruitchorda gus beus fhidheall no torm fheadhan mhàin fad an t ùine nuair chleachd cumadairean ciùil gu tric eadar dòighean na t aithris co cheumnachadh san opra ceudna bha n àbhaist na leantaileach a mhàin air thoirt iomradh air ri aithris secco searg fad bha fonn co cheumaichte leis an fhoireann ciùil air thoirt iomradh ri accompagnato no stromentato cleachdaidh roinn nam gnè an t opra còmhradh cuideachdaichte no neo cuideachaichte leis an fhoireann ciùil an àite dhen aithris tha n còmhradh den t seòrsa cuideachd an comharradh riatanach fhaoncleas na chiall na linn mh dh fhàs faoin chleas den t seòrs ann am cuid às an dòigh a bheil a nochdadh san linn mh air thòiseachadh de sgrìobhadh ceòl teagmhaiseach ri cleasan an t àrd ùrlair an dàrna cuid na cleasan a maireann a cheana no socraichte cheana bidh s dòcha n t eisimpleir as aidichte den t seòrsa dhan roinn leughadairean as motha n ceòl dhan aisling oidhche leth an t samhraidh le mendelssohn tha n obrach seo ach beag gu cinnteach gnìomhaichte as trice an t seòrsa ann am brìgh air leth bho a cleas co cheumnachadh agus th ath sgrìobhte air bhith air ach beag uile cothlamadh a chiùil caidreimh cruth inntinneach cho math ris a chòmhlan ciùil na ceòlcuirme tha n lag ceòlainn a toirt iomladh air an ghnìomhadh a chleasa san fhaoin chleas na linn mh a maireann an diugh san dualchas sa cheòl fhilmean agus is urrainn do filmean mhothachaidh coimeasgachadh ceòl cudthromach a bhith meòmhraichte na h oighrean dìreach nam faoin chleas s mathaid s urrainn do ceòl den t seòrsa bhith eadhon ann am ciall meòmhraichte eadar na h oighrean is na coimhlichean nam mòr opra tha n facal opera ciallachadh gu soirbh obrachan san laideann an iolra de opus comhairleachadh a bheil e cur còmhla na h ealainean is seinn co cheòlach briathrachas agus dannsa ann an sealladh gnìomhaichte tha n obrach nas muiche bhith meòmhraichte opra nar ciall an fhacail air chleachdadh n dràsda cur là air mu s i dafne a nis caillte sgrìobhte le jacopo peri fon brosnachadh gu mòr bhuidheann daonnairean litearra às an fhlorence a chruinnich ris a chamerata gu cuthdromach bha dafne oidhirp a dhùsgadh na dualchasach chluichean grèigeach cuid an dùsgaidh nas leathainne an t àrsaidh comharradh na linn an ath bheòthachadh sa chor seo dh fhairich daoine a chamerata cinnteach gun robh na cuidean co cheòl nam grèigeach chluich air sheinn gu h àrsaideach agus eadhon math dh fhaodte an sgrìobhadh iomlan nan uile riochd bha opra mar sin air thuigsinn ri dòigh de dùsgadh an suidheachdadh seo tha obrach nas fhadalaiche le peri euridice a cur là air an ciad cheòl opra air mhaireann beò dhan àm seo tha taibhse an opra na ùirsgeul le gaston leroux brosnaichte le trilby le george du maurier foillsichte sa bhliadhna agus eadar theangaichte a steach dham bheurla sa bhliadhna tha e air bhith air fhreagarrachadh mòran amannan a steach do film agus riochdachaidhean an àrd ùrlair tha n sgeul seo mu neach dìomhair a bheil uamhann air an taigh opra pharis air chur air a bhuannachd neo fhiosrach sheinneadair òg a bheil gaol aige air s e ùirsgeil dubhach a th ann an taibhse an opra a cur còmhla suirghe uamhann dìomhaireachd agus slaonasadh anns an ùirsgeul àsaideach leroux tha n suidheachadh sa pharis san mh linn aig an opera garnier togalach shòghail mhòrail a bheil air thogail thairis na locha mhòir fon talamh tha na h oibrichean ag ràdh a bheil an taigh opra tallacihte le tannasg dìomhair a bheil caochladh sgiorraidhean air dhèanamh tha taibhse an opra le fantme de l opéra a cur dubh chìs air na dà grèidheir ga phàigheadh fichead francan mìle sa mhìos agus a chaomhnadh air bothan uaigneach air cuirmean ciùil rè na h ùine seo tha n prìomh ban seinn òg christine daaeacute air chreidsinn a bhith brosnaichte agus stiùirichte le aingeal na ciùil air smaoineachadh air chur le a h athair follaiseachd ghrad air thoirt gu buil air àrd ùrlar an t opra nuair tha i an prìomh ban seinn carlotta air chur nì an àite a robh cuideigin a dhìth oirre ga cur nì an àite dà uair seach galar neònach tha christine na cridhean na luchd èisdeachd air bhuannachd a gabhail a staigh an cridh an leannain a h òige biocas raoul de chagny eudmhor le a chàirdeas le raoul tha n taibhse i air thoirt cuireadh ga thadhal sìos na saoghal fon àitreabh ghabh christine a staigh a chuireadh agus sìos anns na h uamhan tha i g ionnsachadh a bheil a h aingeil gu fìor na neach ealantachd chiùil mì mhaiseil a feumaidh sgàil air aghaidh a chur a fhalach a gràinead ràn i ann an uamhann aig an sealladh aghaidh fhìor feargach is nàireach ghlas an taibhse i na dhachaigh g aontachadh ga saoradh a mhàin an dèidh dhi geall dhèanamh a thilleadh thuige le a toil fhèin tha christine reubta eadar a gaol air raoul an biocas òg grinn agus a geasachd leis a cheòl àlainn gu dorcha an taibhse nuair a tha i tuigsinn a bheil a h aingeal cuideachd na thaibhse an t opra a bheil an urra ris na sioraidhean is marbhaidhean tha i gus raoul a phòsadh an uaigneas air shocrachadh air agus a ruith air falbh às a pharis agus an ruigheachd an taibhse lorg an phantom a mach an n oidhirp agus fad an gnìomh christine ri marguerite anns an fhaust le gounod ghoid e i às an àrd ùrlar sìos san dachaigh an taibhse tachairidh n t aghaidheachadh deireannach eadar an taibhse christine agus raoul bha n taibhse air bhreith ri erik ann am baile beag dlùth ri rouen an mac àrd chlachair ruith e air falbh aig aois òig às an taigh athair far a robh a gràinead cuspair uamhann ri a phàrantan rè h ùine thadhail e na fèillean far a bha e ann am foillseachadh culaidhean fhanaid air fhoillseachadh ris a mharbhan beò shiubhail e mun cuairt an eòrpa agus an àisia leis na dubh shiùbhlaich an siud fhuair e ealain lùth chleasach is cheòlach agus gheuraich e ealantachd mhì fhallain dh fhàs e cuideachd staoireadair eòlach ri ùine dh fhàs e ri marbhadair a chùirt agus innleadairn pearsanta dhan rìgh an phersia agus thog e dha sophisticated glacan dèantach agus tionnsgalan cràidhe mar an punjab lasso an dèidh do rè na h ùine bha n t eagal air an rìgh a bheil cus fhios aig erik agus shocraich e air a cur an dara thaobh dhe ach bha erik cumhachd a theicheadh ri ùine dèanamh a shlighe air air dham fhraing chleachd erik ealain na h ailtearachd agus bhuannaich e còrdadh ri aon den ailtirean pharis palais garnier taigh opra fon taigh opra tha loch fuadain air chruthachadh fad a thogail a cleachadh ochd taosgair uisgeach seach draghan leis a chòmhnard uisge an làir a mhair èirigh gun neach sam bith ga thoirt an aire thog erik cuairtean chadhan air na còmhnardan nas ìsle seachad air an loch fon talamh thog e garadh dha fhèin far b urrainn dha fhuireach air dìon às an sluagh a bharrachd a bhith n innleachaiche agus innleadair iongantach bha erik cuideachd neach ealantachd chiùil agus thòisich e a thadhal an taigh opra a dh èisdeachd dhan oprachan agus a bhuntainn ris a chiall dhona nam grèidhear seach cha b urrainn dha aghaidh nochdadh dhan sluagh ghabh e an dòigh tannaisg a cleachdadh aineart air chor a chur dubh chlìs air na grèidhearan agus ga nasgadh ri a thoil ghabh e fàth air na saobh chràbhaidhean nam oibriche agus a fhios mun cuairt na slighean rùnach na togalaich a lùthaigeadh cothrom ri uile cuid na togalaich gun a bith air thoirt an aire chuir e uamhann air na daoine siud a dhiùlt a iarraidhean agus mharbh e daoine eadhon ri rabhaidhean ge tà riaraich e gu caomh na daoine gun robh dìleas dha gus a ghèill do òrdachaidhean mar madame giry a bh giry tòisichidh an sgeul an t ùirsgeòil nuair tha nighean christine daaé a chòisir an t opra air aonachadh agus tha erik an taibhse ann am gaol leatha air thuiteam bha dàibhead agus iaineatan nan dealbhan laochail na rìoghachd na h israel cò leis càirdeas dlùth a bha clàraichte gu fàbharach san leabhraichean an sean thiomnadh shamuel th ann connsachadh am measg sgoilearan na diadhachd cò dhiù bha n càirdeas seo glan gràdhach ach glan no feòlmhor tha dàibhead na òganach brèagha ruiteach agus an mac as òige jesse air bheirsinn roimh saul an rìgh na h israel air marbhadh an laoch garg nam philistine goliath le clach is bann a mhàin bha dàibhead roimh làimh arm ghille ainmichte air bhith le saul a robh gaol aig air aig ciad shealladh agus bha a chruit air chluich roimh saul air chor a cronachan spiorad olc a chuir an tighearna a chlaoidheadh an rìgh tha iaineatan an mac as sine shaul agus ceann airm na h airm fo gheasaibh le dàibhead gu h ealamh air am ciad choinneamh agus thàinig e a dhol seachad nuair bha e dàibhead deireadh air dhèanamh de bruidhinn ri saul gun robh an t anam iaineatain air fhighe leis an t anam dhàibheid agus ghaolaich iaineatan e mar a anam fhìn an là ceudna rinn iaineatan agus dàibhead rèiteachadh seach ghaolaich e e mar a anam fhìn nochdadh iaineatan fhèin rùisgte roimh dàibhead a toirt tairgse dha a earraidhean iùnntasach codachadh leis uile shealbhachaidhean saoghalta agus rùisg iaineatan fhèin den trusgan gun robh uime is thug e ri dàibhead agus a earraidhean eadhon do a chlaidheamh is do a bhogha saighde is do a bhriosaid ghabh an tuath na h israel dàibhead a staigh gu fosgailte agus sheinn de a chliùthan cho mòran a tharraing an t eud shaul dh fheuch saul gu tric a mharbhadh dàibhead ach tha àmannan iomaidhe diom buaidheach agus dh fhàs an cliù dhàibheid a mhàin le gach oidhirp a fhaighinn rèidh ann an dàibhead roghnaich saul a thoirt tairgse dha nighean ann am pòsadh sireadh ceud ro chraiceann nàmhaidein an àite dubhairidh a cur dòchas ann a bidh dàibhead air mharbhadh a feuchainn ge tà thill dàibhead le duais de dhà ceud ro chraiceann agus feumaidh an rìgh a chuid a chùmhnaint a chrìochnachadh an dèidh do de aon dhen oidhirpean mhort shaul ionnsachadh thug iaineatan rabhadh do dàibhead a fhalach seach ghabh e tlachd mòr air dàibhead bha dàibhead air sparradh a theicheadh tuilleadh dhen oidhirpean shaul ann am momaid a lorg iad fhèin aonarach le a chèile thuirt dàibhead ri iaineatan tha fhios fìos aig d athair a tha mi maitheas nad shùilan air lorgadh rinn iaineatan rèiteachadh leis an taigh dàibhead ag ràdh iarradh an tighearna eadhon e aig an làmh nan nàmhaid dhàibhead is rinn iaineatan dàibhead a thoirt facal a rithist seach bha gaol aige air seach ghaolaich e e mar a ghaolaich e anam fhìn aontaich dàibhead a fhalach gu b urrainn do iaineatan athair aghaidheachadh gus dèan cinnteach co dhiù b e sabhailte air dàibhead a fhuireach ach lorg iaineatan a mach gun robh saul feargach is eudmhor fhathast a dh ionnsaigh dàibhead choirich saul iaineatan air a dhlùths ri dàibhead n uair sin bha n fearg shaul laiste n aghaidh iaineatan agus thuirt e thuige thus mac na mnà fiara gus ceannairciche nach eil fhios am a roghnaich thu an mac jesse dàibhead ri do bhuaireas fhìn agus dham bhuaireas na lomnochd do mhàthair bha iaineatan cho brònach nach b urrainn dha air làithean ithe chaidh e ri dàibhead aig àite falaich a labhairt ag innseadh a bheil e neo thèarainte dha gus feumaidh e fhàgail dh èirich dàibhead suas às àite mu dheas agus thuit air aghaidh dhan làr s rinn ùmhrachd fhèin trì àm is phòg iad a chèile is caoin leis a chèile gu chaidh dàibhead thairis air is thuirt iaineatan ri dàibhead rach ann an sìth a mheud ri thug sinn facal a chèile san ainm an tighearna ag ràdh bitheadh an tighearna eadar thu is mi is eadar mo ghineal is do ghineal gu sìorraidh agus dh èirich e suas is falbh agus chaidh iaineatan a steach dham bhaile mòr mhaireadh saul a leantainn dàibhead dh ùraich dàibhead agus iaineatan an rèiteachadh còmhla agus ri ùine rinn saul agus dàibhead rèidh nuair bha iaineatan air mharbhadh air a bheinn gilboa leis na philistinean chaoin dàibhead a bhàs ag ràdh tha mi pianach dhut a bhràthair iaineatan glè chiatach a tha thu dhomh air bhith bha do ghaol dhomh iongantach a toirt bàrr air a ghaol nam mnàthan tha roinn sgoilearan a mìneachadh an gaol eadar dàibhead is iaineatan ri nas dlùithe na càirdeas tha an ciallachadh seo a sealltainn na ceanglaichean a chodaich na fir suirghe dearmadach co dhiù bha n càirdeas iomlanaichte gu corporra no cha robh s e soilleir gun robh cùram mòr aig iaineatan agus dàibhead mu a chèile ann an dòigh gun robh gu cinnteach nas làidire nas caoimhe gus nas dlùithe na càirdeas plàtonach tha an càirdeas eadar na dà fir air labhairt ris na faclan ceudna gus cudthrom mar càirdeas gaolach co sheòrsach as loving san sean tiomnadh nuair tha iad leòtha fhèin tha dàibhead air chur dòchas ann a tha e san sùilean iaineatain maitheas air lorgadh o cheann gu cheann nan earran dhaingnich dàibhead agus iaineatan is dhaingnich a rithist gu co chòrdail am gaol is aonradh ri a chèile tha iaineatan deònach a dhèanamh brath air athair a theaghlach a shaoibhreas agus a dhualchais air dàibhead neartaich an rèiteachadh eadar na dà fir ciallachadh suirgheil am càirdeas an àite ciallachadh poileataiceach no plàtonach am càirdeas aig am ciad choinneamh rùisg iaineatan fhèin roimh an t òganach a toirt dha aodach a maireann rùiste roimhe nuair rinn iad an rèiteachadh an toiseach gu dlùth n dèidh dham chiad choinneamh tha n t adhbhar air chumail ri gu soilleir do bhrìgh ghaolaich iaineatan dàibhead mar anam fhìn gach àm dhaingnich iad an rèiteachadh tha gaol an fìreannachadh mhàin air thoirt dhuinn cuideachd bu chòir dha air choimhead a bhith gun robh na rèiteachaidhean is na leabhairtean gaolach air dhèanamh gu dìomhair an àite gu coitcheann mar thachaireadh ceangal poileataiceach chan eil an fìrinn a thug dàibhead iomradh air iaineatan ri bràthair comharrachadh ri càirdeas plàtonach gu deatamach bha bràthair air chleachdadh gu tric cho facal ghaoil shuirgheil eadhon fheòlmhor ann an comainn mheadhan thìreach mar eisimpleir tha bràthair air chleachdadh a chomharrachadh càirdeis chiana cho sheòrsach san satyricon eg sa bhàrdachd aig catullus poem no agus martial ie agus san apuleius metamorphoses às a mheadhan na mìle bliadhna dhara b c e dh fhàs e cumanta air cumantaich ann am cuidean na mara meadhanaiche a chantainn ri am mnathan piuthar nuair cha robh iad càirdeach air mìneachadh faicibh rèiteachaidhean co sheòrsach san eòrpa ro nuadh le john boswell pgs agus an ollamh feallsanachd abaltan of a co sheòrsachd agus an fear ròmanach rannsachadh san togalach dualchasach na gnèitheach pg aig craig williams de yale oilthigh ged bha dàibhead pòsta dh altaich dàibhead fhìn eadar dhealachadh eadar a chàirdeas le iaineatan agus na ceanglaichean a chodaich e le mnathan thuirt e gu soilleir air cluintinn den bàs iaineatan an robh a ghaol air iaineatan nas motha na ceangal sam bith an robh aige le mnathan a bhàrr air sin cha do chuir dòighean comanntach bacadh air suirghean adhaltrach feòlmhora co sheòrsach san seann lagan meadhanach an dàn mòr aig gilgamesh a bheil a dèanamh roi sgrìobh air na leabhraichean shamuel dealbhadh càirdeas co sheòrsach feòlmhor gu suaicheanta coltach eadar gilgamesh agus enkidu m k hopkins bràthair peathar pòsaidh san eiphit ròmanach rannsachaidhean coimeasach sa chomann agus eachdraigh duilleag ged chan eil feòlmhorachd idir air dhealbhadh gu soilleir tha mòran dhem briathrachas na miann gràdhachd a bhìobaill air righeadh le bogachaidhean brìgh bheir earrainn iomadach sanas ri càirdeas dlùth corporra eadar na dà fir am cur aodach de iaineatain a ghabhail tlachd mòr le dàibhead agus am pògadh mus am fàgail rinn saul casaid air iaineatan mu breileach na lomnochd a mhàthair le dàibhead tha n lomnochd nam pàrant neach n h iomradh feòlmhor cumanta a bhìobaill e g etc tha roinn sgoilearan beagchuid làidir a cur às leth fiar shanas leis an lùbadh trì àm dàibhead roimh iaineatan agus an dol thairis air a leanas dàibhead tha seo comhailichte air bhith a bheil seo comarrachadh ri feòlmhorachd bheòil agus cur a mach ciallaichidh tionaidhean nas glèidhtiche gu comannach dol thairis air ri cumail ceannas thairis fhèin fàiligidh cuidean eile mar am beò bìoball a thoirt iomradh air a phògadh gu h iomlan ag ràdh an àite gun rug iad air làimh air ged chan eil sin air thoirt iomradh air àite sam bith sa bhìoball gu dearbh tha n facal eabhra gadal air dol thairis air eadar theangaichte aig àitean ri iomradh ri meud no meudachd tha a bheagchuid làidir a comharileachadh a bheil seo a comharrachadh gu dh fhàs dàibhead mòr s e sin gu bha seasamh buid aig dàibhead s urrainn dham chiallachadh feòlmhor co sheòrsach bhith air lorgadh ann an litreachas mar eisimpleir tha gu dearbh tha mi cuimhneachadh a chluinntinn a ghaolaich aon fear fear eile gu mòr ghabh iaineatan mùirn air dàibhead ghaolaich achilles patroclus aig an sgeul neo ainmichte a bheatha eadbhaird ii mu chuairt ad rinn an dràmadaiche oscar wilde guth air an t eisimpleir dhàibheid agus iaineatain na dhìon timcheall càirdeis pàisd mhiannach ann an ealain ath bheòthachadh ghabh an dealbh dhàibheid àithne àraidh cho sheòrsach fheòlmhor mar s urrainn do air fhaicinn a bhith san ìomaigh mhòr le michelangelo ann an dàibhead le donatello ann an mòran obraichean eile mar na dealbhaireachdan le caravaggio tha dàibhead riochdaichte cho òganach cothachadh goliath cò leis a cheann a tha n dealbh fhèin an t ealantaire labhairt aimhriochdach tàlaidh fheòlmhoir cho sheòrsaich an t ealantaire tha maurice na ùirsgeul le e m forster sgeul a ghaoil cho sheòrsaich san linn mh sasann leanaidh e maurice hall às a làithean sgoile tro oilthigh agus thall bha e sgrìobhte às air adhart ged bh e air nochdadh ri càirdean roghnaichte mar christopher isherwood bha e foillsichte sa bhliadhna an dèidh dham bhàs fhorster tha n t ùirsgeul sònraichte air àm le toirt dealbh air gaol co sheòrsach ann an dòigh suirgheil iomlanachadh ach èibhinn cuideachd chuir forster an aghaidh foillseachadh seach beachdan comannach is laghaile dh ionnsaigh co sheòrsachd mdash leugh sgrìobag air an làmh sgrìobhainn foillsicheil ach airidh air ge tà leis an àm a bhàs e bha beachdan is lagh breatannach air atharrachadh tha aon rud a bheil a cur maurice air leth às sgeulachd rìomhach nuadh an gnìomhadh prìomh shamhlail agus na trì prìomh caractar a bheil comharrachadh buidhnean eugsamhaile gus na dealbhan nam fireanntas eugsamhaile bha n t ùirsgeul air dhèanamh a steach do film maurice le riochdachaidhean merchant ivory agus filmean chaolais ceithireamh air stiùireadh le james ivory agus sgrìobhte le ivory agus kit hesketh harvey riochdaichte le ismail merchant leis an eòlas film le pierre lhomme nochd james wilby ri maurice hugh grant ri clive agus rupert graves ri alec ghabh an sgioba cluiche cobharach a staigh denholm elliott ri dr barry simon callow ri mgr ducie billie whitelaw ri a bh hall agus ben kingsley ri lasker jones tha maurice air choinneachadh chiad aig aois nuair tha còmhradh mu gnè gus feòlmhorachd eadar e is a neach teagaisg mgr ducie a tachairt dìreach mus thèid e a dh ionnsaigh do a sgoil choitcheann chuiridh seo an gleus dham chòrr an t ùirsgeòil seach tha maurice a faireachdainn air leth air ghluasad às an dearbhadh an inbhich mu pòsadh bean ris a cheann chrìche ann am beatha a bhàrr gabhaidh a dhìmeas domainn air a bhuidheann meadhanach fhèin bonn an seo seach tha e faicinn nach eil an comas aig a neach teagaisg a fhaicinn thall an àbhaisteachd comannach ri gu dè air chùl i nuair thèid maurice a steach dhan oilthigh nì e càirdean a dh aithghearr le clive durham a nì e eòlach air na seann ghrèigeach sgrìobhaidhean timcheall gaol co sheòrsach àitheanta san ùirsgeul ris an droch bheart nam grèigeach air dhà bliadhna bidh suirghe coisrigte ma geamnaidh anabarrach aca a bheil aca ri falaichte chumail bho h uile duine bheil iad eòlach air everyone s e soilleir a bheil maurice a cur dòchas air tuilleadh thighinn bho an dàimh mhothaicheil a mhàin ach fàsaidh e soilleir gu mall a bheil clive gu beagnaich ceangailte gu comhad dham bheachd chomann timcheall mar a tha ceart is ceàrr tha clive a sònrachadh ri phòsadh a dh aindeoin a chan dh fhàg an sgrìobhadh fhorster teagamh a crìochaichidh a phòsadh le beatha feòlmhorachd neo aoibhneach gu mòr air leigeil sìos agus ciùrrte leis an falbh a charaid rannsaichidh maurice comhairleachadh an leigheis inntinn ann an sealladh air chur an gnìomh le forster le mire a foillseachadh gu neo iochdmhor a rithist na crìochan nam mothachadh gus an dìth a chòmhnaidh a chomainn cho riochd samhlaichte le dr barry nach urrainn do eadhon an suidheachadh s an bròn mhaurice thuigsinn fàsaidh maurice nas sine fàgaidh n t oilthigh gun a gabhail a ìre gabhaidh ris na dòighean is an t aodach an duine uasal agus gheibh obair mhath gets ri tocadair na àm a chòrr tha e cuideachadh ri stiùireadh lann lùth chleas dhòrnachaidh mhisein chrìosdail air gillean a bhuidhne obraich san ear chrìoch thig na mì chrìochnaichte fhadachdan a mhothachaidh mhaurice nas dlùithe a bhith rèidh nuair bidh e air thoirt cuireadh a fhuireach aig penge aig an dachaigh nan durham an siud an toiseach cha bheir e e an aire tha n peithire òg alec scudder air chantainn scudder air earrain mhòra an leabhair a chur cudthrom air an caochladh le aois is buidheann eadhon nas motha maurice air thoirt an aire gu math tha e air fhaicinn san leabhar aig tràthan saora nas goiride gun sgur mar cuartachadh a chreach gun fhiosda gus aon oidhche cleachdaidh n gille àradh gu soirbh a dhìreadh dhan seòmar leaba mhaurice freagairt a ghairm mhaurice nach do dh fhreagair neach sam bith eile an dèidh do am ciad oidhche còmhla thèid alec an cabhaig agus feuchaidh a thoirt dubh chìs ri maurice ach ann an sealladh drùidhteach le maurice aig an taigh gleidhidh breatannach san lunnainn tionnaidhidh e mu cuairt gu h iomlan an dèidh do bheir maurice ainm ri scudder nuair bidh e faighnichte do ainm daingichidh n t easaontas nam caochladh nam buidheann an bann còrdaidh eadar na dà fir gun dàil an dèidh do h oidhch eile de leannanachd bidh e soilleir a bheil bileag aig alec air turas dhan dh argentina le a theaghlach nach thill e às an dèidh do ciad miothlachd agus acaid gèillidh maurice sochrachadh air co dhiù a ràdh slàn leat ri alec tha e air ghabhail air ais nuair tha e faicinn nach eil alec an siud ann an cabhag ruithidh e dham phenge far an choinnich na dà leannain mus aig an taigh bàta agus gu dearbh bidh na leannanan aonaichte rithist an siud agus mairidh sona fad an làithibh tadhailidh maurice aon àm deireannach le clive do dùnadh air am càirdeas is a toirt dealbh de àm ri teachd le alec tha n dìth chòmhnaidh chlive aig cluinntinn mar a tha air thigh nn an follais eadar maurice agus alec ga fhàgail gun cainnt agus murrach a thuigsinn tha bliadhna aig maurice aig an tòiseachd an fhilm an àite tha n film a fàgail a mach ach beag nam còmhradh feallsanachail an t ùirsgeòil agus mòran fhon gnìomhaidhean mar an gaol mhaurice air an gille sgoile dickie leudaichidh e n caractar wildeach mhòrair risley agus a bhraigheachd air mì bheusachd chan eil e prìosanaichte san ùirsgeul air chor a fhoillseachadh na cunnartan a dh aghaidhich co sheòrsaich eideardach agus ag ullachadh cleas an ghnìomhaidh a nì which clive faireachdainn a feumaidh e maurice dhiùltadh tha samhalachas àraidh co sheòrsach feòlmhor aig an t àite na dàlach deireannaiche eadar maurice agus alec nuair when seen in the movie tha n taigh bàta fuadain ealasaideach a toirt iomradh air an gluasad nan ealain ceàird gun robh cho comannachte le eideard carpenter bhrosnaich tadhal le e m forster ri carpenter agus a rùinean deòrsa merrill an sgrìobhadh de maurice agus cuideachd dhan sasann ealasaideach christopher marlowe tha h uile dhiubh nach eil gaolachadh tombaca gus gillean nan àmadain agus william shakespeare nan duanag san ùirsgeul riaraichidh n gorm choille agus an oidhche ris an àite an tèarmainn agus tha n taigh bàta air thoirt iomradh air a mhàin tha sgiort ball aodaich bhean air chruthachadh mar pìoban no bidean a bheil dèanta a chrochadh às a bhalg meadhain a phealladh na casan eu coltach drathas chan eil sgiorta air leth tha lèineag cuideachd casag mhòr gùn ball aodaich socraichte de sgiorta le aodach cuim ceangailte no le aodach cuim feagairt a toirt a bhrìgh de ball aodaich aon mìr ais as soirbhe s thèid do sgiorta brat made dèanta de aon mìr aodaich sarong pareo ach th a mhòr chuid nan sgiort ceartaichte dham chorp aig a bhalg meadhain agus nas iomlaine fodha leis an iomlanachd air chur an aithne tro of gathan fighean clàran agus dòighean eile an fhuaigheil tha sgiortan agus lèineagan nuadh dèanta gu h àabhaisteach às aodachan aotrom ri leth trom mar dainim snàth clòimhe no poplain tha lèinean air chur fo sgiortan agus lèineagan dèanta às aodachan finealta leantainn a thoirt comas dhan aodach a chrochadh nas fheàrr s urrainn dhan lìn fàitheim nan sgiort agus lèineagan a bhirh cho h àrd ris an sliasaid uarach no cho iosal ris an làr earbsadh às na saobh smuainean nam modh agus a bheusachd no a chiall air leth an neach anns an aodach chuir roinn nam mnàthan na buidhne àirde nan linntean meadhanach umpa fhèin lèineagan gun robh as motha na meatair san tarsannan aig a bhonn aig a chrìoch eile bha na sgiortan beaga an deicheid den na ballan aodaich ghanna a faodaidh an fon aodach chòmhdachadh cha mhòr nuair suidheachadh tha na maighdeannan ròin beurla selkies silkies no selchies nan creutairean uirsgeulach san eòlas uirsgeul na h èireann agus na h alba a s urrainn dhaibh chruth atharrachadh o ròin ann am mac an duine thòisich an fionnsgeul gu soilleir ann an arcaibh far a tha selkie gu soirbh am facal arcach air ròn tha maighdeannan ròin urrach a dh fhàs daoine le cur air imrich am bèin ròin agus s urrainn dhaibh ris an dealbh ròin thilleadh le cur am bèin air ais umpa am bitheantas tha sgeulan timcheall maighdeannan ròn na sgeulan brònach suirghe tuitidh duine agus maighdeann ròin ann an gaol ach an dèidh ùine fàsaidh a mhaighdeann ròin neo fhoisneach a socrachadh ri thilleadh dhan mhuir uaireannan cha bhi fhios aig duine a bheil a leannan na maighdeann ròin agus dùisgidh gan lorgadh air falbh uairean eile falaichidh an duine an bian na maighdinn ròin mar sin gam bocadh an tilleadh dhan riochd ròin tha the great silkie of sule skerry na òran tradaiseanta ainmeil à arcaibh mu mhaighdeann ròin agus tha iad an teis mheadhan an fhilm the secret of roan inish cuideachd s e aillse galar a dh fhàsas sa chorp is urrainn a dh aillse a bhith àiteigin san corp san fhuil bànachadh fala na clachan craiceann cìochan stamag beul c anns an latha a tha ann gabhaidh i a leigheas ma mhothaicheadh dhi tràth gu leòr gu h àraidh le réidio theiripe ceimeo theiripe no le oparèisean mar eisimpleir le aillse na guthlaige mur eil réidio theiripe no ceimeo theiripe ag obrachadh faodaidh na dotairean a ghuthlag a chur a mach sa chumantas chan urrainn do dh aillse a bhith ga h aiseag seach trì seòrsachan aillse drùiseil conail galar tùmoir aodainn aig diabhlan tasmanach agus seòrsa de dh aillse aig a bhreallaich ealasaid báthory magyar erzsébet báthory slobhacais alzbeta bátoriová nádady nyrbátor an lùnasdal csejte an lùnasdal no a bhaintighearna fhuileach na achtice bha i na ban iarla agus rugadh i ceithir fichead bliadhna s ceithir as dèidh bàs vlad iii dracula cò bha na neach cinnidh cèin agus b ise a bhan mharbhaiche as maslaiche ann an eachdraidh an t ungair is slobhaca bha nas motha a beatha inbheach air chosgadh aig an caisteal na achtice far an chuir i mòran bhanòglaich fo cràdh tha maighdeann an àireamh air ghairm mar as trice agus mharbh i na maighdeannan an dèidh seachdainean a chràidh sa bhliadhna bha i air phrìosanachadh ann am braighneachd uaighneach far am bhàsaich i bha a luchd comainn air chur gu bàs cha robh dhearbhadh a riamh coire th ann seann sgeulan eugsamhaile mun cuairt a beatha gabhail a staigh n smuain a dh òl i no shnàmh i san fhuil na ban shearbhantan òga agus tha iad air chreideamh à roinn gun robh iad an tòiseachadh na neach òil na fala fionn sgeulan eugsamhaile an sgeul dhracula agus an labhairt nam mnàthan òil na fala gu drùiseach sàdach gu h àraidh thàinig na sinnsearan ealasaid an cinneadh nan hun gutkeled dhan ungaireach rìoghachd às an lochlann sa mheadhan na chiad linn deug chum iad cumhachd thar mar a tha a phòlainn an ungair an t slòbhac agus romàinia dh èirich an clann nan hun gutkeled gabhail dreuchd na h àirde dhàimheach aig an moch linn mh agus ghabh os làimh an t ainm báthory a rèir ri oighreachd aca báthor an diugh nyrbátor ciallachadh calma sa bhliadhna ruig am cumhachd binnean sa mheadhan na linn mh bha gu bhith marbh sa bhliadhna agus bhàsaich iad air falbh ann an le an bàs na mnaoi sheòrais rákczi ii bha a pàrantan à dhà geugan nan teaghlaich báthory s e an bràthair màthar ealasaid a bh ann an rìgh polach steafan báthory bha i air bhreith ann an nyrbátor san ungaire là n diugh air lùnasdal agus bhàsaich i air lùnasdal ann am achtice san slovakia là n diugh rinn i a h òige aig an caisteal ecsed chan eil fhios aig tuairisgeulan san ùine seo bha ealasaid na pàisde glè thuigseach dh fhàs i fileanta san ungairis sa ghearmailtis agus san laideann aig àm nuair motha nan uaislean neo ionnsaichte aig an aois bha i suidhichte a bhith phòsta ris an laoch uasal is buadhach ferenc nádasdy agus dh imich i a steach dham caisteal sárvár far an dh fhàs i ribleach le tuathannach thug ealasaid breith gu nighinn anastasia agus bha a chaileag air thoirt air falbh le airgead thost air thoirt gu neach sam bith a bheil fios aig air ri seachneach masladh ann an phòs i nádasdy san vranov agus dh fhàs e ann an an prìomh ceannard nan ungaireach ceatharn nam cogadh an aghaidh na turcaich bh e àitheanta ri fear glè treun ach bha e glè bhrùideil cuideachd bha n t eagal aig na turcaich air agus dh ainmich iad an gaisgeach dubh na h ungaire bha n tiodhlac bainnse nádasdy do ealasaid a dhachaigh an caisteal achtice suidhichte anns na carpaitneach bheinntean san là an diugh siarach slòbhaigia dlùth ri trencin an uair sin cuid na rìoghachd na t ungaire còmhla leis caisteal achtice agus le seachd bailean beaga deug dlùth bha an caisteal air chuairteachadh le baile beag na tuathannaich agus tìrean àiteachaile roithleacha neadaichte am measg air feadh nan cnocan sa bhliadhna cheannaich an fear ealasaid an caisteal gu deimhinnte às àrd rìgh rudolf ii mar sin a dh fhàs e earras an teaghlaich nádasdy a chionn s gun do chùm na sabaidean leis na turcaich a cèile trang dh fhàs ealasaid a bhaintighearna a chaisteil a chionn s gun robh nádasdy air falbh aig na cogaidhean cha thug ealasaid breith ri leanaban rè dheicheid thug ealasaid breith ri nighean anna an a chiad an còig leanaban bhiodh katalin càitrìona anndras orsolya agus pàl a leantainn gus an bhàsaich anndras is orsolya aig aois òg bhàsaich a fear cèile san ach th ann dà aithris a bhàis aon chuid air a bhlàr no aig an làimh strìopaich sa bhucharest cò dhiùlt e a phàigheadh s e neo aithnichte nuair dh fhàs i a cur nigheanan òga an cràdh ach bha i a dèanamh sin air cinnteach às ri bha fios aig a cèile gus a càirdean air a nàdar no thruacanta ach cha d rinn iad càil ga stàdadh bha i a cur am feabhas gu buan a dòighean a chràidh agus bha a brùidealachd àrdachadh bha gràin mòr aig na daoine a fuireach mun cuairt a caisteal oirre gun do dh fhàg i an caisteal le dìonadair armaichte chuir i beagan rìbhinnean fo cràdh cuideachd aig a codaichean san sárvár vienna agus keresztr bha rìbhinnean tuatha slòbhacach dhùthchaile gu h àrsaideach glacte s air chur fo cràdh ach nas fhadalaiche mharbh i cuideachd nigheanan na t uaisle nas ìsle gun robh air chur dham chaistealan le am pàrantan ri ionnsachadh dòighean uasal do bhrìgh moch san linn mh dh iarr pàrantan na h inbhe làidire gu tric a bhitheadh an nigheanan foghlaimte anns na caidreamhach loinnean nuair dh fhàs e àitheanta anns na cuairteachaidhean mar a bha i is dòcha dèanamh bh aice ri chur a cuidichean a mach a bheirsinn nigheannan à raointean an cèin is nuair sgaoil amharas tron rìoghachd na t ungaire bh aig a cuidichean a ghoid nigheannan air falbh air chor gam faighinn ach bha e a mhàin an dèidh do rinn an sagart sgìre na achtice agus eadhon manaich às an beagan dlùth vienna mòran chasaidean leis an roinn marasglach san vienna mun cuairt sgalan às a chaisteal a chuir an t àrdrìgh nuadh matthias ii air leth ri seòras thurzo morair na h ungaire a rannsachadh na casaidean bhris thurzo is fhir a steach dham hachtice sa mhadainn air dùbhlachd mh agus a rèir ris na fionnsgeulan lorg iad ealasaid a mach san ghnìomh an lochda aig a chaisteal sa hachtice a cur a h ìobairteachan gu cràdh bha ealasaid agus a ceithir cuidichean air chur as leth le cràdh sàdach agus marbhadh mòr bha ealasaid seulaichte a steach do cùil a caisteal gun deuchainn agus bhàsaich i ann air lùnasdal bha bàrrachd air daoine air cheasnachadh mus a bàs eadar agus a dh aindeoin an t àrdrìgh tighinn eatorra àmannan iomadaidh cha do thachair deuchainn rèidh agus mhair a chùis iomlan dùinte s mathaid bha an t adhbhar nach do dh iarr iarla thurzo deuchainn a dh ionnsaigh air neach na t àrd uaislean leis an robh e mhasladh aig an uair sin a bhàrr bha gabriel báthory mac bràthar ealasaid na àrd ceann na transalbhàine agus cha do dh iarr thurzo a thuiteam a steach do buaireas le transalbhàine agus mu dheireadh thall bha na maoinean aig thurzo dlùth ris na codaichean ealasaid agus bha ùidh aig thurzo air a cuidean tha buin sgoilearach a toirt iomradh air an comasachd làidir gun robh i air dhìteadh gu ceàrr leis na nàmhaidean sluagh iùlach an teaghlaich gu mòr do bhrìgh shealbhaich an teaghlach báthory raointean na tìre gus bha iad saoibhir tha na bileagan eachdraigheil gu bheil maireann a nochdadh dìth rannsachadh dearbhach fa làr agus binnean gun robh air chumadh ann am còmhlan teann sluagh iùlach tha cuid nam casaid as cleasaiche ga h ionnsaigh sin na sàtanachd agus òl fuil air chreidsinn gun robh na casaidean seo breugan no beul oideas gun do dh fhàs mun cuairt neach gràinte tha cuideigin tagradh gun robh na fionnsgeulan na luchd òl fhala dol thar fìrinn na cuideachaidh lèigheil dheirbh ullaichte dhan tuathannaich san linn sin bha e glè annasach gun robh cùram aig bean uasal air an t slàinte na searbhantan agus b àbhaist do na luchd comhachd lèigheile croilige chleachdadh air mòran bhliadhnaichean tha nuadh luchd leamhainn nan fionnsgeul na luchd òl fhala gu bheil air lùib ri a beatha a bhàrrachd neo fhiosrach air no sònrachadh ri leigeil bileagan eachdraigheil agus litrichean seachad gun mhilleadh s mathaid na dràmadach sgeulan a bheil glè chleasach a chaochladh b urrainn do adhbharan ginteile bhith air a saobhadh do bhrìgh bha mòran na sinnsearan anns na teaghlaichean a h athair agus a màthair nan luchd glè gharg mar an t àrd ceann na transalbhàine sigismund báthory a mheal a mharbhadh a luchd cumadh tha fionnsgeulan co dhiù ag ràdh gun robh i marbhadh na maighdeanan air chor ri nighe nam fuil agus mar sin a fhuireach òg sìor bheò no ri leasachadh a snuadh air a neo tha e air chreidsinn gun robh an teaghlach báthory dlùth sìolaichte agus gum b urrainn do seo chuideachadh ri toirt gu buil na iomadh h aimhreitean inntinneile gun robh àitheanta bhith aig an teaghlach bu chòir dha air thuigsinn a bhith ge tà gun robh bèistealachd glè bhitheanta n uair sin bha daoine glacte fo amharas de ciontan agus uaireannan eadhon luchd fianais air chur gu cràdh ri an n aisdeachaidhean agus bha peanasachadh nam bochd no nan nàmhaid phoileataicich bàs gu tric bha na luchd comainn ealasaid dorottya szentes àitheanta ri dorka jános ujváry àitheanta ri ficzk ilona j no helena j agus katarna benická mach o katarna a ghabh compàirt anns a chràdh airson mhaoidhidh às na mnathan eile bha uile dhiubh air chur gu bàs air losgadh beò aig byta air an fhaoilleach mh bha an n aideachaidhean agus dearbhadh an aghaidh báthory air fhaighinn fo cur an cràdh le thurzo tha n faighean cuideachd duille geobag no truiteach na fheadan a leantainn às a mhachlag dhan taobh a mach a chuirp san t sineach bhoireannach no dhan raon caolanach fualach agus dham ghineadan san eòin bhoireannaich agus roinn snàigeanan bhoireannaich tha faighean aig biastagan agus creutairean eile gun chnàimh droma agus tha n faighean a chuid togalach uidhe an fheadain nan uighean air na h adhbharan na bothaige s urrainn do faighean co chur sam bith a bhith a bheil a riarachadh ri faighean mar an faighean a chuisle tha eisimpleir eile n faighean snàthainneanach mun fèithean lùthaidh tha n faighean na fhearan lùbach lùthmhor mu mm fada gus mm sa chroislin a bheil a ceangal a phit a muigh dham mhuineal na machlaig a staigh ma tha a bhean a seasamh dìreach tomhaidh na pìoba an fhaighein ri rathad suas far cùl cruthachadh ceàrn beagan nas motha na puingean leis a mhachlag tha n beul an fhaighein aig an crìoch chùl na pite air chùl an beul an fhualaire tha n ròmag thairis an fhaighean tha n leth a staigh an fhaighein bàn dhearg mar is trice mar na sgannan ronnach san leth a staigh nan sineach sa bhruidhinn cumanta tha n facal faighean air chleachdadh gu mì choltach a thoirt iomradh air a phit no dham chrobhall bhoireannach am bitheantas a bruidhinn gu cruaidh tha n faighean togalach àraid san leth a staigh agus tha a phit a mach a mhàin a cantainn ris a phit an faighean dlùth an dàimh a chantainn ris a bheul an sgòrnan tha gàidhlig coltach ri gàidhlig na h èireann ged nach eil dualchainntean so thuigseach gu aontachail s e n dualchainnt as dlùithe a tha air bhruidhinn san dùn nan gall cho dealbhaichte leis a chiallairt ciamar a tha thu sibh san dualchainnt an leòdhais ge tà tha dè mar a tha thu air chleachdadh gu cumanta tha h uile den dealbhan seo a còdachadh an cruthachadh na dualchainnte dòraiche a beurla gallda fit like no gu litireil dè mar a tha thu dòigh labhairt air dh èisdeachd gu cumanta m measg mòran dhaoine nan linnean nas sine nuair eadar theangachadh gu dìreach às a ghàidhlig ge tà th ann beagan caochlaidhean cudthromach s e an caochladh as soilleire a cheart sgrìobhaidh a bheil an stràc no fada sgrìobhte ri stràc mhall sa ghàidhlig an àite na stràc gheur na gàidhlig na h èireann air an adhbhar seo tha n facal air fàilte sa ghàidhlig na h èireann fáilte cuideachd tha an rang gabhail àicheil sa ghàidhlig cha chan eil is not de bhrìgh gu bheil n nl is not a contraction of n fhuil sa ghàidhlig na h èireann chumanta as illustrated by the sentence i have no money tha cha gus chan fhuil dealbhan dligheach èireannach sam ulaidh ge tà tha a aig roinn nam faclan sa ghàidhlig na h èireann ach th ann u sa ghàidhlig an àite mar eisimpleir an facal béarla sa ghàidhlig na h èireann gus beurla sa ghàidhlig tha seo seach ri leasachadh litreachaidh agus toirt gu bun tomhas a thachair san èirinn fo nan eun fhiosachdan na riaghailt na h èireann fad an linn mh s e n caochladh ceart chainnteach as soilleire eadar na gàidhlig agus gàidhlig na h èireann bheil anns a chiad chànan iarmadan a mhàin a maireann srònachaidh comharrachadh bheil dhà prìomh mhùthaidhean aig gàidhlig na h èireann ris an aon aig gàidhlig am bitheantas b urrainn do neach ràdh a bheil a chainnt na gàidhlig beagan nas soirbh na cainnte aig gàidhlig na h èireann fad th a fuaimneachadh nas dorra rudeigin a bheil buaidh aig air litreachadh cuiribh fios a bheil na connragan sèimhichte a s urrainn do sàmhach a bhith glugan eigeach no gnìomhaidh a fhadachadh fuaimreag sgrìobhte sa ghàidhlig ach tha iad fa là anns na faclan co fhreagarrach na gaeilge nuair sàmhach tha loreena mckennitt c m rugadh an gearran na seinneadair clàrsair agus neach piàna canèidianach bidh i a cluich ciùil le buaidh ceilteach agus nuadh linne a tha gu tric air choimeas ri enya ach air shuidheachadh barrachd anns a cheòl dualchasach a cleachdadh obraichean dhen t seòrsa ris a bhean uasal na t sealaid le alfred lord tennyson agus an fear an rathaid mòr le alfred noyes cho deuchainnean ri ciallachadh rugadh mckennitt ann am morden manitoba de teàrnadh eireannach dùthchasach agus albannach ri pàrantan seoc agus irene mckennitt ghluais mckennitt gu ath na sràide ontario ann an far a bheil i a fuireach fhathast agus dh fhuasgail a ciad clàr chiùil elemental bunabhasach ann an thòisich i a chruinneachadh aire chruinneil le fuaslaidhean a leanas a h obair fèin dèanta gabhail a staigh to drive the cold winter away a stiùireadh an geamhradh fuar air falbh parallel dreams aislingean air ruith the visit an tadhal the mask and mirror an sgàil is sgàthan a winter garden gàradh gheamhraidh agus the book of secrets an leabhar nan rùnan tha h uil a h obair air fhuasgladh fo a bileag fhèin uinlan road rathad chaoindealbháin san iuchar rinn riaghladair ceann airm adrienne clarkson i ball an òrduigh chanada an t urram as cliùitiche an t sìobhaltaich sa chanada bhuail bròn sa bhliadhna nuair bhàth an suirgheach mckennitt ronald rees agus dhà daoin eile ann an sgiorradh bàta bha i meathaichte gu domhainn leis a bhròn agus bhunaicheadh i an maoin cuimhneachan cook rees sa bhliadhna cheudna agus dh fhuasgaileadh i clàr chiùil de dhà gnìomhaidhean ainmichte live in paris and toronto sa pharis agus toronto far bha uile den toraidhean air thoirt tabhartas dham mhaoin o chionn an uair sin gu dùbhlachd chan eil mckennitt clàran chiùil ùra air fhuasgladh gus tha i bho àm gu àm air ghnìomhadh fadalach sa bhliadhna tha na dòchasan a luchd dealasach de tigh nn am follais eile fad air iarradh air fhleòdradh nas àirde le cuirm chiùil ainneamh air a bhun yehudi menuhin air dùbhlachd mh aig an cirue royal bhrussels agus a bheil a toirt fios air an làrach lìn uinlan road timcheall dùsgadh inntinn air stuth nuadh tha mckennitt a bruidh nn mu about research san tuirc agus san ghrèig cho math ris an siona gus mongolia tha i a bruidhinn gu h àraid mun obair sìor de togail an ath chlàr is e baile mòr ann an niedersachsen a tha ann an hildesheim s e aon de na bailtean as sine ann an niedersachsen tha e cliùiteach air sgàth s gu bheil dà làrach dhualchas na cruinne ann tha hildesheim suidhichte mu km san iar deas hànobhar agus mu km san earra thuath salzgitter tha an abhainn innerste a ruith tron bhaile agus tha na giesener berge beanntain ghiesen faisg air s e seo na co chomharran aige tuath agus iar ann ann bha duine a fuireach anns a bhaile fhèin tha hildesheim a gabhail a steach sgìrean thòisich am baile timcheall air mar sgìr easbaig a chaidh a chur air bhonn le tearlach mòr thoghadh a chiad cathair eaglais an seo ann an a chaidh a leudachadh ann an tha hildesheim aon de na bailtean as sine ann an niedersachsen mar sin tha mòran seann togalaichean eachdraidheil rim faicinn an diugh tha dà eaglaisean dìonta leis an unesco mar làrach dhualchas na cruinne sa cheòl tha bean seinn àirde na ghuth seinne as àirde tha soprano no neach guth àirde no òranaiche àirde na seinneadair le guth rangachadh an ìre mhath às an c meadhanach dhan a trì deugamh os cionn an c meadhanach os cionn a bhinn uchdach ann am co cheòl le ceithir cuid modh chòisirich gabhaidh n t òranaiche àirde a chuid as àirde gus gabhaidh am bitheantas am binneas tha bean seinn àirde comharrachadh am bitheantas ri ban sheinneadair na rainge ghuthaich as àirde gus ri a guth tha fir seinn a chan eil guthan air atharrachadh àitheanta n dàrna cuid cho gillean seinn àirde no ri luchd binneas ann an eaglasan sasannach cleachdaidh roinn nam fir seinn inbheach air chantainn ri fir seinn àirde spothaidh dòigh sònraichte gun an cleachdadh guth àrd fuadain air chor a sheinn an rangachadh seo gu h eachdraigheil cha robh mnàthan ceadaichte a sheinn san eaglas mar sin bha na dleasnasan nan òranaichean àirde air thoirt ri balaich agus nas fhadalaiche dhan fir seinn spothaidh gun robh nam fir gun robh am guthlagan an sàs ann am cor ro òigeach tron seòl an spothaidh agus nas cumanta tha guth àirde a s an guth as àirde bhuidheann nan innealan ciùil choltaich am bitheantas cluichidh òranaichean àirde a bhan ghaisgeach anns na h oprachan cluichidh bean seinn guanaig dleasnasan cluiche àbhachd bidh aig ri bean seinn àirde luais cleasach no ealaidheil ceòl glè dhoirbh le mòran leuman a steach dhan rèim nas àirde sheinn sing cluichidh bean seinn àirde liriceach na rìbhinnean mhaotha cluichidh bean seinn àirde sàthadh bean seinn àirde cumhachdach gabhail a staigh bean seinn àirde luais cleasach agus bean seinn àirde wagner na mnàthan fad fhulangach nan oprachan ann an opra tha n caractar agus an soindath a ghutha nam mnàthan seinn àirde air sheòrsachadh gu tric a rèir dham co rian gearmailtis na fach tha na h eisimpleirean nan dleasnasan bhean seinn àirde tha dà seòrsa na neach seinn àirde gaolach gu h àriadh dham fhrangaich an dugazon agus an falcon a bheil seòrsachan a ghutha eadarrach eadar an neach seinn àirde agus an neach seinn leth àrd tha dugazon na guth gogaid nas doirche tha falcon na guth àirde cumhachdach nas doirche tha luchd seinn àirde iomraiteach air dhèanamh luchd dealasach an t opra dhealachadh steach do buidhnean a cur an aghaidh a cumail suas aon seineadair thar eile bha a chomhstrì eadar na uchd dealasach àraide mharia callas agus renata tebaldi fo eisimpleir aon dhen chomhstrì as ainmeile no maslaiche nan uile oprachan a dh aindeoin an càirdeas nan dà seinneadair tha mòran bhrìghean aig gràdh a tha ainmichte gaol cuideachd tha gaol nas dlùithe na gràdh gu h àbhaisteach tha e a ciallachadh spèis dìlseachd air cuideigin no rudeigin seach a bhuinteanas mòr timcheall eòlas inntinn s e gaol a th ann am cùis chumanta ann an ealain tha sgeul ghaoil aig a chuid as motha nam film an diugh is th a chuid as motha a chiùil dùthchais timcheall gràdh s urrainn do daoine ghràdhachadh peataichean pàrantan càirdean leannanan neach sam bith mar theireadh abairtean chan eil fhios aig gaol air crìochan chan urrainn do gaol air lorgadh bhith far nach eil e a buntainn is chan urrainn dha fhalach far a bheil e a buntainn gu dearbh s urrainn do fireannach is boireannach a chèile no dhà fireannaich no dhà boireannaich no gu dè eile ma tha e ceadaichte a staigh buadhaichidh e thar rud sam bith th ann mòran dhealbhan a ghràidh cho th ann mòran sheòrsachan de leannanan tha gràdh air lorgadh san uile dualchaisean nan daonnach agus an seòrs a ghràidh a bheil a maireann san dualchaisean eugsamhaile seo a riochdachadh beachdan eugsamhaile timcheall mar a tha gràdh a cleachdadh an comharrachadh uileach de mar a tha gràdh gu fìor doirbh a shocrachadh seallaibh barail gun dearbhadh sapir whorf th ann mòran sheòrsachan a ghràidh an gràdh air anam no inntinn gràdh air laghan agus eagrachaidhean gràdh air corp gràdh air nàdarr gràdh air biadh gràdh air airgead gràdh air ionnsachadh gràdh air cumhachd gràdh air alladh gràdh air an meas à daoine eile agus mar sin air adhart lorgaidh daoine eugsamhaile seòrsachan eugsamhaile a ghràidh nas cudthromaiche is nas fheàrr na daoin eile tha gràdh beachdail agus th ann mòran cheistean uime chan urrainn do gràdh mhaireann gun gràin seach mar sin cha bhi càil aige a bhith coltaichte ri mura mhaireadh gràin mar sin cha mhaireadh gràdh an dàrna cuid seach cha bhitheadh neach sam bith fiosrach mu mothachadh den t seòrsa feumaidh comhair bhith aig rudeigin a mhaireann gu fìor ann am corp no ann an inntinn tha dualchasan eugsamhaile gràdh air dhiadhachadh gu h àraidh anns na dealbhan an fhireannaich is a bhoireanaich th an seo clàr nan dia is ban diathan a ghaoil anns na h eòlas uirsgeul eugsamhaile s e dìsead eireannach lochlannach a th ann an secret garden gàradh rùnach a bheil a cluich ceòl nua innealach air thuigsinn cuideachd le roinn ri ceòl nua clasaigeach tha e a cur cudthrom air an fhidhleir eireannach fionnuala sherry agus an cumadair ciùil neach piana rolf lvland tha secret garden bàrrachd na clàran ciùil muillean air reic agus bhuannaich iad sa ràiteachas eurovision nan òrain san leis an dèanamh ciùil nocturne ceòl oidhche b e n ciad àm is aon a bheil dèanamh ciùil innealach an ràiteachas eurovision nan òrain air bhuanneachadh lean am buaidh aig an eurovision a bhuaidh am ciad clàr ciùil songs from a secret garden òrain às gàradh rùnach reic e muillean amhlaidhean mun saoghal a fàs platinum san lochlann agus sa chòiria òr san èireann hong kong agus nua sealann agus a fuireach dhà bliadhna anns na cairtean iùil a chlàir sanais nua linn san agus chuimsich bairbre streisand heartstrings faireachdainn chridhe às a chlàr ciùil seo ris an òran i ve dreamed of you bhruadair mi dhìot air a clàr ciùil gaol mar ar gaol chleachd i cuideachd faireachdainn chridhe na pòsadh ri seumas brolin lean an clàr ciùil white stones clachan bàna san cuideachd dèanamh na prìomh deich air na cairtean iùil a chlàir sanais nua linn dawn of a new century mochthràth linn nuadh san dreamcatcher giùlanair aislinge san agus mheal once in a red moon aon uair ann am gealach dheirg buaidh mun saoghal cuideachd gabhail a staigh ruigheachd na prìomh deich air a chlàir sanais chlàr josh groban an t òran you raise me up dh àrdaich thu mi suas air a nas dlùithe na bliadhna agus bha e fuasgailte ris a chlàr ciùil bhig ràinig an clàr ciùil an bàrr na billboard agus ràinig an t òran an bàrr nam cairtean iùil inbheach co aimsireach sheinn e aig a chuach bharraichte xxxviii ri ùmhlachd ris an sgioba na nasa a bhàsaich san tubaist na spàlaig fhànais cholumbia secret garden has released a special secretgarden best of album for its tour of australia and new zealand in it reached the top of the australian new age charts and the aria top album charts na clàran ciùil ghàradh rùnach gu h eachdraidheach canar enya rithe mar is trice sa bheurla rugadh i mh dhen chèitean ann an gaoth dobhair s thugadh eithne n bhraonáin oirre enya brennan sa bheurla mar is trice s e n aon neach ciùil reic as fheàrr èireann a th innte ri còmhlan ciùil s e trì daoine a th ann eithne gu fìor nì s gnìomhaichidh eithne fhèin an ceòl nicky riain a cruthaichidh na clàran ciùil agus roma bean u riain a sgrìobhaidh na liricean gu tric ann an iomadach cànanan s e dlùthachadh fogharach a th ann enya air mar a tha eithne fuaimnichte na gaeilge dhùchasach bha eithne air bhreith sa ghaoth dobhair an t siorrachd dùn nan gall èirinn an aig teaghlach ceòlmhor bha a sean pàrantan ann am còmhlan ciùil a shiubhail agus chluich o cheann gu ceann èireann bha a h athair na cheann feadhna a chòmhlain chiùil sliabh fothaidh mus fosgladh taigh seinnse agus chluich a màthair ann am còmhlan ciùil dannsa agus theagaisg ceòl nas fhadalaiche aig an sgoil ioma chuimseach ghaoith dobhair tha ceithir bràithrean is ceithir peathraichean aig eithne chruthaich iomadaidh dhiubh an còmhlan ciùil an clann as dobhair san dh ath ainmich iad an còmhlan ciùil clannad san deichead san dh aonaich eithne clannad le a piuthar máire agus a bràithrean pl agus ciarán agus a h uncailean leth aona noel agus padraig dubhagáin chluich eithne an bòrd iuchrach agus dh ullaich seinn cùl taic air am clàran ciùil cran ull agus fuaim san gu dlùth mus dh fhàs clannad iomraiteach air theme from harry s game dh fhàg an riochdaire gus grèidhear nicky riain clannad agus dh aonaich eithne e a thòiseachadh a dreuchd fhèin tha mòran nan òran eithne air sheinn gu h iomlan sa ghaeilge no laideann le eile cumail fhathast ainmichte measgte leis a bheurla no beurla leatha fhèin tha roma ryan liricean air sgrìobhadh sa chuimris gaeilge laideann spàinntis agus eadhon cànanan cruthaichte le j r r tolkien tha eithne òrain air ghnìomhachadh co cheangailte ris an tighearna nam fàinnean le j r r tolkien gabhail a staigh lothlrien na bliadhna agus may it be guma bhios air sheinn sa bheurla gus uenya agus anron san sindarin na dà òrain dheireannach a nochdadh air a on the soundtrack of film an tighearna nam fàinnean an comann na fàinne le peadar jackson bha guma bhios ainmichte air duais a mhùir ollamh ris an òran as fheàrr aig na deasan ghnàth ach cha do bhuannaich e tha eithne iomadaidh gnìomhachaidhean beò air thoirt air iomadaidh seallaidhean telebhisean cùisean agus deasan ghnàth ach chan eil i cuirm chiùil fhathast air dhèanamh tha i air ràdh ged a bu mhath leatha ga dèanamh lathaeigin agus tha i ga smaoineachadh a bhitheadh dùbhlan mòr s dòcha s e mì thuigsinn chumanta a chlàraich eithne n t òran adiemus se ceàrr seach b e clàraichte le còmhlan ciùil an t ainme cheudna s e n t òran seo roinnte gu tric tro h obrachan lìn pàirteachadh nam còmhlahaidhean leis an fhios mearachdach seo gu coltach tha clàran ciùil le loreena mckennitt sissel kyrkjeb máire n bhraonáin a piuthar air chur fèineachd le mearachd air bhith ri clàran ciùil eithne gu h àraidh na clàran ciùil a chlàraich sissel dham cheòl eithneil dhan titanic tha dà spioraideach na facal air treas seòrsaich mar eisimpleir bean maireann ri fear a bheil am measg mòran mur eil sa chuid as motha nam cinneadh ameireaganach dùthchasach s àbhaisd dhi a bhith a toirt iomradh air spiorad fireannta agus spiorad boireanta maireann sa chorp cheudna s i air chleachdadh le ameireaganaich dhùthchasach co sheòrsach leasbach dà mhiannach thairis sheòrsach agus eadar sheòrsach a thoirt dealbh orra fhèin there are also native terms for these individuals in the various sa chànanan eugsamhaile nan ameireaganach dùthchasach tha n facal sean berdache às an fhraingis bardache às an spàinntis bardaxa no bardaje bardaja às an eadailtis bardasso no berdasia às an arabais bardaj às an persiais bardaj no barah ciallachadh gille air chumail no fear strìopach na fhacal gnèitheach air chleachdadh gu h àraid le luchd corpeòlas agus diùltaidh ameireaganach dùthchasach an facal gu tric seach tha iad ga thuigsinn ri mì dhòigheil agus cronail tha e gu leathann air chur nì an àite le dà spioraideach tha na luchd seo air sealladh gu tric ri le dà spioraid a lìonadh aon corp tha an aodach gu h àbhaisteach nam measgachadh an t aodaich fireannich dhualchasaich agus boireanich dhualchasaich tha na dleasnasan sònraichte an t seòrsa s a chomainn nam cinnidhean mar eisimpleir am measg na lakota bh ann deas ghnàth fad an dannsa na grèine gun robh rìomhaichte mhàin le dà spioraideach a chinnidhe sin seallaibh winkte uingte gnìomhaichidh dà spioraideach dreuchdan comannach àraidh nam co chuideachdan tha roinn dhiubh nan luchd comhairle fad tha roinn de eile nan ollamh leighis no sagartan rannsaichidh iad na h ealain gabhail a staigh innseadh sgeulan taigh cluiche draoidheachd suainealachadh slànachadh cungaidh leighis staoir seinn ceòl agus dannsa tha n facal berdache ged chan eil coitcheann as trice air chleachdadh le luchd corpeòlas an dràsda a chiallachadh fireannach dualchasach thairis sheòrsach gnìomhadh dreuchd cudthromach s dòcha aach cha daonnan spioradail na gnàths ann am comann sam bith às na society from ameireaganaich dùthchasach leis an thairis bacadh ciallachail ris na sibeirich ris na innsean a chuain shèimh tha roinn nan eisimpleirean dà spioraidich san eachdraigh gabhail a staigh na h aithrisean le buadhaichean spàinneach a chunnaic dà spioraideach ich ann an uile baile ach beag a dh inntrig iad san ameireaga meadhanach agus a mharbh iad an uair sin b àbhaist dhan hopithich a bhith a cumail deas gnàth far a chuir dà spioraideach fireann bliadhna aois na h aodaich na ban dè an t arbhair uime fhèin an uair sin ghnìomhaich uile den fir drùis tòine leis an neach seo air chor a bheirsinn torraicheas dham bhàrr an t arbhair air a bhliadhna a leanas bha cuirm mhòr air chumail san urram an t òganaich th ann iomraidhean timcheall dà spioraidich a cumail neirt làidire draoidheachd ann an aon aithris thòisich saighdearan a dèanamh ruaig à cinneadh còmhstritheach a thoirt ionnsaigh còmhlan nam ban solaraiche nuair chunnaic iad gun robh aon nam mnàthan a bhean nach do ruith air falbh na dà spioraideach stad iad an ionnsaigh agus theich an dèidh do chuir an dà spioraideach bacadh orra le bata rèiteachadh a bidh cumhachd mòr aig an dà spioraideach nach bi iad urrach a cheannsachadh as cuthromaiche ann an eòlas ùr sgeulachd na h èireann bha brìghde no brighid a bhean làidir is inbheach na nighean an daghdha agus mar sin aon den tuatha dè danann agus a bhean bhreis nam fomiri bha dà phiuthair aice air an robh brighid cuideachd agus th air smaoineachadh ban dia thrì fillte ceilteach ceannsgalach tha coltas gu bheil an t ainm seo stèidhichte air an an fhacal tùs ceiltis brigantj a tha a ciallachadh spiorad inbheach boireannta v leantainn laghan fuaime air ghabhail ri soilleachadh atharrachadh fuaime eagarach thar leantach fuaimneachadh san tùs cànanachas ceilteach v tha n dealbh ròmanach breatannach an t ainm tùs ceiltis dualach air bhith brigantia ghabh a staigh roinn a h ainmean le tuireann bha i na màthair chreidhne luchtaine agus ghoibniu shealbhaich brìghde meas ghort ubhail san saoghal spioraid shiubhail seilleanan an siud a fhaighinn neachdar draoidheil bha n meas ghort seo comannaichte leis an avalon faodaidh a bhean an locha san fionnsgeulachd artaireach bunaichte air brìghde bhith bha brìghde na ban dia na lasrach naoimhe na cille daraich agus na ban dia taic dhan draoidhean bha i na ban dia de h uile rud beachdaichte bhith nam meudachdan àrda dàimheach mar teine àrd èirigh gàidhealtachd dùin cnuic agus raontan mullach agus de gnìomhaidhean agus cuir air thuigsinn ri àrdaichte gu h inntinneil mar gliocas mòralachd iomlanachd tuigse àrd deas labhairt bàrdach fear ceàirdeachd cumhachd an t slànachaidh fios nan draoidh agus ealain sa chogadh tha n samhail ceilteach na minerva ròmanach agus an athena grèigeach a nochdadh bhith aice leabhar mòr eòlais breatannach creideamh ceilteach ban diathan le dreuchdan glè choltach agus riochd samhlachadh gu faicsinneach a bhun smuain a choir àrdaichte co dhiù corporra no inntinneil an dèidh dham chrìosdaidheachadh nam ceiltich bha brìghde air smaoineachadh bhith na muime ìosa agus air chantainn ri gu tric naomh brìghde an nighean an draoidh dùghall macgilledhuinn cuiridh roinn nam bun an ceann gun robh brìghde na h easbaig caitligeach à èirinn air an ghearran mh bha brìghde air mholadh aig an imbolc nuair thug i an t earrach dhan tìr s e cuideachd a là cuirme tha urram air chur oirre leis caitligich fallainich na h ear agus roinn crìosdaidhean eile san eòlas ur sgeulachd na h eirinn bha aengus áengus engus angus àitheanta cuideachd ri aonghus òg mac ind g no mac g na bhall nan tuatha dè danann agus is mathaid na dhia a ghaoil òige gus maise tha e air ràdh gun robh ceithir eòin samhlachadh pògan itealachadh mu a cheann bha an deagh dia agus boann na phàrantan tha e air ràdh a mhair e aig a bhr na binne ri taobh na h aibhne bhòinn bha suirghe aig an deagh dia le boann a bhean nechtain air chor a fhalach an suirghe rinn an deagh dia an ghrian seas sàmhach air naoi mìos therefore bha aonghus air thorrachadh air thoirt gu ìre gus air bhreith ann an aon là bha elcmar na oid altrum nuair thàinig e gu inbhe dh arbhartaich aonghus an deadh dia a dhachaigh an br na binne ràinig e n dèidh do phàirtich an deagh dia a thìr am measg a chlann agus cha robh ann càil fàgail ri aonghus mar sin dh fhaighnich aonghus athair nam b fhaodainn e sa bhr mhaireann air là gus oidhche gus dh aontaich an deagh dia seach chan eil an alt neo chinnteach aig gaeilge gus gàidhlig b urrainn do là gus oidhche chiallachadh aon là gus aon oidhche no là gus oidhche a còmhdaichidh h uil àm agus mar sin ghabh aonghus sealbh na br gu buan thuit aonghus ann am gaol le rìbhinn a chunnaic e na aislingean rannsaich a mhàthair boann eireann fad bliadhna iomlan an nuair sin rinn athair an deagh dia an rud ceudna fa dheòidh lorg rìgh bodb dearg na mumhaine i n dèidh do bliadhna chaidh aonghus dhan loch a bheòil na nathrach sgiathach agus lorg rìbhinnean cuibhrichte ann am càraidean lorg e a rìbhinn caer air an t samhain mh dh atharraicheadh caer agus na rìbhinnean eile steach do eala fad aon bliadhna bha aonghus air innseadh a b fhaodainn e caer phòsadh ma b urrainn dha oirre cho eala chur fèineachd shoirbhich aonghus dh ath dhealbh e fhèin a steach do eala gus dh itealaich iad air falbh seinn ceòl àlainn a chuir uil a luchd èisdeachd ri cadal do trì là gus oidhche bha aonghus na oid altrum agus dìonadair dhiarmuid ua duibhne nam fianna s dòcha tha aonghus ceangailte dhan dia sean ceilteach maponos agus a mhac samhail cuimreach mabon ap modron ainmean eile aonghus og aonghus mac oc oengus mac oc bha aonghus na ainm coiteanta ghàidhlig na h èireann agus ghàidhlig na h alba air bhreith le caochladh de luchd eachdraidheil is seann sgeulach gabhail a staigh tha an aiste seo timcheall sluagh ur sgeulach na h èireann seallaibh achaeans dhan danaanan grèigeach hòmerach bha na tuatha dé danann sluagh na ban dè danu nam còig comann nam muinntir na h èireann a rèir dualchas lebor gabála érenn leabhar nan ionnsaighean tha iad air smaoineachadh a chomharradh na diathan nan èireannach goidelic tha an deasaichean crìosdaile iad do rìghean eachdraidheile gus gaisgich air lughdachadh ach tha an sgàil seo gu tric gu leòr air sgriosadh tha clàr leantainn bunaichte air na sinnsireachdan air thoirt le seathrn céitinn agus ann an lebor gabála érenn agus na iomraidhean sa chath maige tuireadh chan eil soilleir co dhiù mar a tha na caochladh elathathan agus delbáethan nan dà ìomhaigh agus tha aon ainm orra neo tha faoinsgeul eadar dhealaichte sloinntearachd an aon ìomhaighe nemed iarbonel faidh beothach iobáth enna tabarn tat allai indai orda nét elatha etarlám esar brec delbáeth dot bres elcmar cu cethen cian miach airmed dagda fiacha delbáeth ogma alld ethniu nechtan ler etarlám nemain bec felmas lugh cermait aonghus bodb midir brìghde boann delbáeth manannan mac lir ernmas abean maccuill maccecht macgréine fiachna brian iuchar iucharba danu goibniu credne luchta ollam ériu badb aoi banba macha fdla mrrgan anu tha buill eile nan tuatha dè danann gabhail a staigh san eòlas ur sgeulachd na h eirinn bh áine cuideachd aillen na ban dia a ghaoil an toraidh a chruidh agus na gealaich is a ghrian bha i na nighean egobail agus na piuthar aillen agus no fennen ann an roinn nan seòrsa na h ùr sgeulachd tha i na bean gerold iarla ann an seòrsachan eile n àite bhith pòsda dh èignich e i agus b fhaodainn e air mharbhadh leatha bhith a leanas ann an seòrsachan eile fhathast na h ùr sgeulachd tha i na bean mhanannain mac lir aon nan tuatha dè danann bha n cuirm na h oidhche leth an t samhraidh air chumail na h urram san sìorrachd na luimnich bha i na banrigh nan sìthiche tha i air uairibh samhlaichte ri danu às an fhacal na gaeilge ain tha n t ainm seo a nochdadh bhith bunaichte às an tùs ceilteach agn tha n t ainm ciallachadh an smuain de deàrrsadh dian a b urrainn ainm eile bhith air bhith do rosmerta agus a mìnichidh na ceanglaichean dèanta gu tric le aoibhell v tha n dealbh ròimheach breatannach an t ainme tùs ceilteach seo coltach a bheil agna air bhith v ma tha n beachd smuain ceart a bheil àine gu dearbh riochd samhlachadh de leus deàlrach ceadaichidh sin neach a dhealbhadh ionannachdan le luchd dhen t seòrsa ri rosmerta agus aoibhell san eòlas ur sgeulachd na h èireann bha manannan mac lir na dhia na mara gus na h aimsire tha e mar as trice air ghabhail a staigh ri aon nan tuatha dè danann ged b e air uairibh air smaoineachadh ri nas sine na iad bha n t ainm air thoirt dha orbsen no oirbsen tha n t ainm manannan bunaichte às an ainm nas moiche dhan eilean mhanainn agus bha n mac lir athair ainmeach riochd bhriatharach agus chomharraich mac na mara ler th athair air thoirt anns na sinnsireachdan mocha ri alld chan eil e càirdeach dham charactar lir na sgeulachd ainmeile nam clann lir bha a bhean fand riaghail e thairis na innsean naomha cho math ri mag mell an fodhasaoghal bha mòran rudan draoidheile aig manannan thug e gu cormac mac airt a chuach draoidheil na fìrinne bha long aige nach robh siùil a dhìth air ainmichte an sguabair nan tuinn shealbhaich e brat falaich a thug dha do fhaicsinneachd clogaid caoireach agus claidheamh ainmichte freagairiche nach rachadh iomrall a sgiath shealbhaich e cuideachd each ainmichte enbarr na muinge ruithliche a b urrainn do thar uisge shiubhal cho furasta ris an tìr dh fhàg manannan a bhean fand agus ghabh i gaol air cù chulainn seach cha b urrainn do duine bàsmhor agus sìthiche bha fand na ban righ nan sìthiche mhaireann còmhla gun milleadh n sìthiche sgrios manannan am cuimhne de a chèile dh àraich e dhà leanaban altraim dh fhàisnich e cuideachd ri bran san taisdeal bhran a bhitheadh laoch àrd air theàrnadh as mongan mac fiachna san eilean mhanainn bha manannan mac lir air chantainn ri mannan air oidhche leth an t samhraidh chuir na luchd an tairgse feur gorm ri mannan beg mac y leir agus rinn ùrnaigh ri beannachdan san seòladaireachd agus iasgach b e air chreidsinn a bhith na dhraoidh a b urrainn do cabhlach meallach dhèanamh às sligean pheasair air chor a mheatachadh ionnsaighich chomasach thagair dualchasan nan linntean meadhanach gun robh ann meud nam caractar eachdraidheil àitheanta ri manannan a mhair aig amannan eugsamhaile bha aon dhiubh measraichte na phrionnsa èireannach air bhith ainmichte orbsenius a bha caithreamach air a chomasan aig seòladh an cuan na h èireann ri ceannaiche tha a mhac samhail cuimreach na manawyddan ap llyr ainmean eile barinthus manannan manawydan mannan gaelg tha deirdre no derdriu na bana ghaisgeach air thoiseach truagh san eòlas ùr sgeulachd na h èireann tha a sgeulachd cuid na cuairt na h uladh bha deirdre na nighean fhedlimid mac daill nuair bha i air bhreith dh fhàisnich cathbad an draoidh a bhitheadh i fìor àlainn ach bheireadh i na bàsan nam gaisgeach ainmeile na h uladh shocraich conchobhar rìgh na h uladh ga h àrach i ann an dealachadh gus ga pòsadh nuair bha i aig aois chuimseach ge tà dh fhàs deirdre steach do rìbhinn àlainn ged aonarach agus choinnich i ghabh gaol mòr air agus ruith air falbh le naoise laoch sealgair is seinneadair òg brèagha com pàirtichte le a bhràithrean ardan agus ainle theich iad dhan dh alba ach ge be air bith càite thàinig iad dh fheuchadh n rìgh dùthchail a mharbhadh naoise gus a bhràithrean is mar sin gabh deirdre ri ùine thàinig iad gu stad aig eilean cian far lorg na fir chonchobhair iad chuir e fearghus mac rich dhaibh le fios de seòladh sàbhailte dhachaigh bha deirdre mì earbsach dhiubh agus dh fheuch i a thoirt rabhadh naoise gus a bhràithrean ach cha do chreid iad i agus chaidh i leotha gu h aindeonach air an tilleadh dhan dh eamhain mhacha bha fearghas air thoirt ionnsaigh agus thug conchobhar àithne a mharbhadh naoise gus a bhràithrean s mar sin b urrainn dha deirdre phòsadh ma le spàirn bha fergus air a shàrachadh leis a bhrath seo a ghealladh gus chaidh e steach do fògradh sa chonnacht agus chog e n aghaidh an ulaidh airson ailill agus medb san táin b cailnge fearg air chur air leis a ghràin dheirdre ga ionnsaigh agus a bròn chuir conchobhar an tairgse ri eghan mac durthacht an fear a mharbh naoise a ghabh i fad ùine thug i ùthachd dhi fhèin le leigeil taic ri bho a carbad agus buaileadh a ceann an aghaidh clach ann an seòrsachan nas fadalaiche na sgeulachd bhàsaich i de bròn tha dà chluich ann a tha stèidhichte air sgeulachd dheirdre deirdre le william butler yeats agus j m synge s deirdre nam bròn bha n lé deirdre p long san dleasnas luingeasach na h èireann a nis dì bharantaichte ainmichte n dèidh dhi se the two towers gàidhlig an dà thùr an darna leabhar san t sreath tighearna nam fàinnean le j r r tolkien s e seo an leabhar an dèidh fellowship of the ring agus ro return of the king chruthaich tolkien an t ainm fo spàirn an là inbhidh agus chuir an cèill nas fhadalaiche mì bhuidheachas leis ann an litrichean agus aon dealbh smaoinich e iomadaidh buidhnean nan turaidean gabhail a staigh minas tirith agus an barad dr agus eadhon a chomasachd de fàgail an cuspair dà sheaghach ge tà shocraich e ri ùine air orthanc agus minas morgul agus sgrìobh fios dham bhrìgh seo a nochdaidh aig an deireadh na codach as motha nan leabhraichean den comann na fàinne rinn e cuideachd dealbh deireannach dham bhrat nochdadh na turaidean seo ach shocraich an foillsichear cha chleachadh air chor a shàbhail airgead air na cosgais cinneasachaidh gu fuasgail b urrainn do càraid sam bith bho buidheann de còig turaid n t ainm fhreagairt cirith ungol orthanc minas tirith barad dur agus minas morgul do bhrìgh bha an dà thùr breithnichte ris a chuid mheadhanach na h oibre nas fhaide tha a toglach air leth bhon toglach sin na h ur sgeulachd gnàthaiche tòisichidh s crìochaichidh e gu grad gun dèanamh eòlach air na caractaran mìneachaidhean de prìomh mìrean an ghnìomhaidh no deireadh sàsachail tha ciad roinn leanntainn na slighean sgapte de iomadaidh charactaran cudthromach às an comann na fàinne ach cha dh innis càil de a phrìomh charactar air an cuiridh a dàn earbsa mhòr ann an toirt comas dhan leughadair a phàirteachadh san fheitheamh agus mì chinnte nam caractar fhèin tha n aithris na darna codach tilleadh dhan tòrachd a ghaisgich a mhilleadh n t olc a bheil a bagradh n saoghal fad innisidh a chiad chuid timcheall blàr mòr tha na mòran nan spàirn sa dharna chuid san leth a staigh theich hàbadan merry agus pippin às na orcan a ghlac iad agus coinnich ri famhairean craobhaile àitheanta ri entan cumaidh na neach dìona sin na coille dhaibh fhèin mar as trice ach tha iad air ghluasad a chur an aghaidh an bagradh air thoirt seachad air na craobhan leis an draoidh saruman coinnichidh aragorn gimli an dwarf agus legolas an sìthiche rannsachadh merry agus pippin an caraid draoidh gandalf a chreid iad a bhàsaich s na tochailtean mhoria their e dhaibh de a thuiteam a steach dham ghlòm a bhlàr dham bhàs leis a bhalrog agus ath dhùsgadh marcaichidh na ceathrar dhan dh edoras a thoirt a chreidsinn do rìgh théoden a bheil a mhuinntir an cunnart siubhailidh iad dhan daingneach dìonadach doimhne na failme far cuiridh iad an aghaidh na h orcan agus daoine air chur le saruman mus a dol dhan daingneach sharuman san isengard an siud ath aonaichidh iad le merry s pippin agus lorgaidh orthanc cuaitichte le entan an dèidh do toirt cothrom ri saruman a ghabhail aithreachas tilgidh gandalf a mach an t eagair nan draoidh thilg grma wormtongue rudeigin à uinneag aig gandalf agus na daoine leis bidh e air lorgadh mach a bhith aon den palantri murrach a chur an aghaidh ioghnadh seallaidh pippin a steach dha agus bidh coinneachadh le sauron aige gabhaidh gandalf an pippin eagalach s boilisgeach dham mhinas tirith a dheasachadh air a chogadh dlùthachadh lorg frodo agus sam gollum gan leantainn cho bha iad a feuchainn a ruidheachd a bheinn dàin a mhilleadh n an aon fàinne tha gollum a cur dòchas air gabhail an fàinne air ais tha sam ga fhuathachadh s mhì earbsadh ach tha frodo a cur truas air gheall gollum gan leantainn ri inntreadh rùnach dhan mhordor agus fad ùine nochdadh bhtih na charaid fìor ri ùine ge tà leanaidh e a steach dham fhaiche shìolob bèist mhòr mar dàmhan allaidh a sàraichidh a lotadh puineanta air frodo ach cuiridh sam ruaig oirre ga lotach mus biadhaichidh i buailte le bròn fo gheilt a bheil frodo marbh sònraichidh sam a chrìochnaichidh n tòrachd fhèin gabhail an fàinne ach nuair chì e orcan gabhail an corp fhrodo leanaidh e iad agus ionnsaichidh nach eil frodo marbh ach às aithne gus a nis am ciomach feargach aca leanaidh sam iad do am caisteal bha roinn nan cùisean de na dà turaid air dhealbhadh san fhilm an tighearna nam fàinnean le ralph bakshi agus le peadar jackson dh fhàg dà film na sgeulachdan co shìnte an leabhair sa bhàidh de cumadh eachdraidheach nochdaidh n ciad ceann puist bhon leabhar gu fìor aig an deireadh an tighearna nam fàinnean an comann na fàinne le jackson nochdaidh cùisean nas fhadalaiche de na dà turaid san le jackson san eòlas ùr sgeulachd na h èireann bha naoise no noisiu na mhac peathar rìgh conchobhar na h uladh agus mac usnach no uisliu sa chuairt na h uladh nuair bha deirdre air bhreith dh fhàisnich cathbad an draoidh a bhitheadh i àlainn ach bheireadh i na bàsan nam gaisgeach ainmeile na h uladh shocraich conchobhar ga h àrach ann an dealachadh agus nuair bha i aig aois dhòigheil phòsadh e i ge tà dh fhàs deirdre steach do rìbhinn àlainn ged aonarach agus choinnich i ghabh gaol mòr air agus ruith air falbh le naoise laoch sealgair is seinneadair òg brèagha com pàirtichte le a bhràithrean àrdan agus ainle mus a coinneachadh le naoise theich iad a dh alba ach ge be air bith càite thàinig iad dh fheuchadh n rìgh dùthchail a mharbhadh naoise gus a bhràithrean is mar sin gabh deirdre ri ùine thàinig iad gu stad aig eilean cian far lorg na fir chonchobhair iad chuir conchobhar fearghus mac rich dhaibh le fios de seòladh sàbhailte dhachaigh bha deirdre mì earbsach dhiubh agus dh fheuch i a thoirt rabhadh naoise gus a bhràithrean ach cha do chreid iad i agus chaidh i leotha gu h aindeonach air an tilleadh dhan dh eamhain mhacha bha fearghus air thoirt ionnsaigh agus thug conchobhar àithne a mharbhadh naoise gus a bhràithrean s mar sin b urrainn dha deirdre phòsadh ma le spàirn bha fergus air a shàrachadh leis a bhrath seo a ghealladh gus chaidh e steach do fògradh sa chonnacht thug deirdre ùthachd dhi fhèin no ann an seòrsachan nas fadalaiche na sgeulachd bhàsaich i de bròn tha hàbadan no hobbit ean nan sìol às an domhan mheadhan thalmhainn cruthaichte le j r r tolkien nochdaidh meadhan thalmhainn a chiad san leabhar the hobbit cluichidh iad cuideachd prìomh dhreuchd san tighearna nam fàinnean tha eadar dà ri ceithir troighean a dh àirde anns na hàbadan an àirde chumanta bhith troighean s leth le cluasan socach beagan agus casan mòra molach le buinn leathrachaile do bhrìgh le cha cur brògan mu am casan tha iad an dèidh air beatha sìtheil gun deuchainn le tuathanachas ithe gus àm le càirdean maireann rudeigin nas fhaide na daoine daonna s thèid do hàbadan suas do bliadhna air uairibh mhaireann le bliadhna cumanta tha n aois ri thighinn gu inbhe do hàbad òg an àite bliadhna ri daoine daonna mar sin bhiodh hàbad le bliadhna aois meadhan aosda mhàin s toil le hàbadan ag òl leann aig taighean leanna cha eu coltach na muinntir na dùthcha na sasainn a bha n dùsgadh inntinn tholkien s urrainn dhuinn ain cuideachd fhaicinn san ainm a roghnaich tolkien dham chuid a mheadhain thalmhainn far a dh fhuirich na hàbadan tha an t sìorrachd coltach gu soilleir dhan ainmean nan sìorrachdan sasainn e g lancashire shropshire tha hàbadan càirdeach ri daoine gu follaiseach agus tha iad comharraichte ri meanglan an t sìol sin tha am bun eagarra neo aithnichte ach leis an treas linn mhoch bha iad a fuireach san srathan an anduin san rhobhainion tha hàbadan cuideachd air chantainn ri luchd leth san sindarin perian aonar agus periannath iomarra seach an àirde bheag ge tà tha n facal beagan cronail ri hàbadan seach dhaibh fhèin chan eil iad leth de rud sam bith agus cha chleachd iad an facal a thoirt iomradh orra fhèin gu dearbh tha n bunachas tholkien air hàbad ùidheil cuideachd cruthaichte gu soilleir gun ro bhath bhiodh nàdarra dha ga cheangal dhan ro leasachan na gearmailtise hob ciallachadh beag e g hobgoblin bòcan ge tà tha n ro leasachan seo a cur là air an mh linn a mhàin ro fhadalach leis na h inbhean tholkien s mar sin rinn e bunachas eile às an sean bheurla hol bytla còmhnaiche tuill nuair nas fhadalaiche thòisich e ag obrachadh air na cuideachdan nam cànanan nas fhaide bha hàbad a bhith bunaichte às an rohirris gu fìor sean bheurla a bheil rohirris co shìnte ri san domhan tholkien holbytlan toglaichean tuill san westron àrsaideach bha n t ainm kuduk hàbad bunaichte às an rohirris àrsaideach kd dkan còmhnaiche tuill a rèir ri tolkien bha am facal hàbad an ciad bunabhas de an hàbad a chruthaich e ri neach teagaisg de oilthigh mar a chaidh an sgeul b e san obair de cheartachadh aithisgean nuair thòisich e sgrìobadh air mìr phàipeir ann an toll san talamh dh fhuirich ann hàbad agus chinn an lìonmhorachd nan sgeulan às sin s e math a thoirt fa near ge tà gun robh an smuain nan creutair beag fuireach ann an tuill dèanta eòlach air tolkien le aon a oileanaich ann an sgeul a sgrìobh e ged anns an hàbad s e toirt iomradh air gandalf a bha n urra ri mòran òganaich s chaileagan ciùine dol de steach dham ghorm ri deuchainnean saobha chan eil ban hàbadan air nochdadh anns na sgeulan tholkien dèanamh sin ge tà th ann ban hàbadan na obrachan mar an lobelia sackville baggins chumhachdach gu h eachdraidheil tha na hàbadan àitheanta ri san ghleann na h anduin air bhunachadh eadar mirkwood agus na beinntean a cheò a rèir ris an tighearna nam fàinnean tha iad na tuairisgeulan na sinnsireachd air chall timcheall mar a tha iad co cheangailte ris a chòrr a chinne daonna aig an uair seo bh ann trì cinne hàbad le nàdaran eugsmhaile bha na harfùtaich as cumanta agus ach beag ceudna dhan hàbadan mar bha iad air thoirt dealbh air anns an tighearna nam fàinnean bha dàimh air uisge bàtaichean is snàmh aig na stùraich bha na fallohidich nan daoine dàna bh eadar nan dòighean seo nas ainnimhe ann an làithnean nas fhadalaiche fad suidhichte san ghleann na h aibhne na h anduin dh fhuirich na hàbadan dlùth ris na dh éothéod na sinnsearan nan rohirrim agus stiùir sin ri beagan cur fios gu eatorra cho buil tha mòran nam facal sean agus ainmean san hàbadais nan sruth fhclan nam facal san rohirric cho mòran ri a b urrainn do cuideigin eadhon gun teagasg cànanach an caraid thuigsinn sgrìobhadh merridh nas fhadalaiche leabhar iomlan coisrigte dham chàirdeas ainmean seana nan ainmean àite san sìorrachd àmeigin dlùth dhan tòiseachadh na treas linn ghabh iad orra fhèin air adhbharan neo aithnichte ach s dòcha gabhail a staigh an cumhachd mhordor an obair dhain de dol thairis nam beinntean a cheò ge tà dh fhuirich roinn nan stùraich an dèidh gus s e na luchd seo a thigeadh gollum mòran bliadhnachan nas fhadalaiche ghabh na hàbadan slighean eugsamhaile nan turas dhan iar ach re ùine thàinig iad ri tìr eadar an abhainn bharanduin a dh ath ainmich iad branndaidh fìon agus na cnocan na h aimsire an siud bhunaich iad mòran tuineachaidhean agus thòisich eadar na cinnean hàbad fhàs doilleir mun cuairt an bliadhna na treas linn shocraich dithis bràthair fhallohideach a rithist air adhbharan neo aithnichte a dhol thairis na h aibhne bharanduin agus àitich air an taobh eile lean meudan mòra nan hàbad iad agus a chuid as motha an talamh sean air dhìobradh mhair bridh agus beagan bailean cuairteachadh mhàin gus an deireadh na treas linn tha n tìr nuadh a bhunaich iad air a bruach na h iar na h aibhne bharanduin air chantainn ris an t sìorrachd faodainn dealbh dùthcha na t sìorrachd agus na tìrean aig an eriador air lorgadh gu h àrsaideach thug na hàbadan na t sìorrachd facal air strìochdadh ainmeach dhan rìghean deireannach na h arnor an dìth g aideachadh an tighearnas a greasad am gillean gnothaich agus a chumail na drochaidean s na rathaidean ann an leasachad mhàin fad an sabaid deireannach an aghaidh angmar aig a bhlàr na fornost thagair na hàbadan a chuir iad buidheann de saigheadairean a chuideachadh ach chan eil seo clàraichte àite sam bith eile an dèidh dham bhlàr an rìoghachd na h arnor millte agus san neo làthaireachd an rìgh thagh na hàbadan morair na t sìorrachd bho am measg am ceann cinnidh fhèin b e n ciad morair na t sìorrachd a th ann bucca na marrise a bhunaich an teaghlach nan seanboc ge tà nas fhadalaiche chaidh n teaghlach seanboc thairis an abhainn bharanduin a chruthaich an tìr air leth an tìr a bhoic agus dh atharraich an t ainm an teaghlaich dham bhranndaidhboc càirdeil dh fhàs an àrd athair an maighstir na tìre a bhoic leis an fhalbh nan seanboc branndaidhboc bha teaghlach ùr air roghnachadh a ghabhail an àite ri morair an teaghlach nan tùc gu dearbh bha pippin tùc na mhac a mhorair agus dh fhàsadh e morair fhèin nas fhadalaiche bha n morair an urra ris a chòmhradh gus cruinneachadh am measg rudan eile ach cho dh fhuirich na hàbadan na t sìorrachd beathannan ciùine neo thachartach bha n oifig a mhorair air fhaicinn cho rudeigin de riaghailt ann an ur sgeulan s e gaisgeach a th ann fear no bean an tè mu dheireadh air chantainn ri ban ghaisgeach gu tric gu dualchasach an laoch de sgeul seann sgeul no sàga a bheil comasan no càileachd nas motha na neach cumanta aig a nì e i comasach a ghnìomhadh euchdeigin fìor iongantach luachmhor euchd gaisgeil a fàsaidh e i iomraiteach air chan eil na comasan seo air uairibh a chuirp a mhàin ach cuideachd na h inntinn tha gaisgich air chur an aghaidh gu coltach le slaoightearan fàsaidh neach gaisgeach gu gnàthach le gnìomhadh euchd fìor iongantach agus ionmholta tha euchdan dualchasach marbhadh uile bhèistean is sàbhail luchd à bàs cinnteach crìochnaichidh gaisgeach mar as trice na sònrachaidhean de mar a th air smaoineachadh math gus miadhail san dualchas àrsaideach ge tà san litreachas gu h àraidh san bròn sgeul faodainn gaoidean gàbhaidhe aig a ghaisgeach a bhith a leanaidh do a mh h illeadh mar hamlet air uairibh b fhaodainn neach fìor inbhe gu leòr bhuinig a fhàs gaisgeach anns na h inntinnean nan daoine tha seo mar as trice air mholadh le cinneas luath de ur sgeulachdan timcheall an duin ainmichte a cur às leth gu tric dha dhi comasan thall na comasan de daoine bàsmhora gnàthach cuiridh roinn nan luchd aithris chomannach a mach an dìth air gaisgich ann an àmannan de mì thoileachas comannach no fèin mì chinnt nàiseanta faicinn dìth air samhailean dreuchd beusach gu h àraidh air na h òganaich b fhaodainn dèanamh ur sgeulachd den t seòrsa nas fheàrr san àm a dh aom faodainn gluasadan làithreach gaisgich agus an adhradh ghaisgich bhreisleachadh leis an dualchas na h iomraiteachd a mhàin s e sìdhiche sìthiche sìdh no duine sìdhe creutair bho sgeulan agus eòlas ur sgeulachd s urrainn do sìthiche dealbh sam bith fhaighinn le comas sònraichte ainmichte draoidheachd agus s urrainn dhaibh dealbh a chuirp atharrachadh no àrdachadh a fhalach gnèthean sìtheile às na sùilean nan duine bàsmhor tha n facal seo bunaichte às an ainm an t àite far a bheil iad air smaoineachadh a fhuireach sdhe agus tha na sìdhichean air uairibh air chantainn ris na daoine sìdh tha n ur sgeulachd gu soilleir piceanta thairis mòran nan dualchas is beul aithris eugsamhail tha mòran ainmean s dealbhan aca tha mòran iomraidhean aig na muinntir cheilteach air sìthichean nan ur sgeulachdan is seann sgeulan agus tha mòran dhealbhan eugsamhail air chur air an nàdar tha iad àitheanta cuideachd ris na muinntir bheaga ach s urrainn do seo thoirt dealbh air luprachánan bòcanan menehune agus creutairan ur sgeulach eile ged chan eil uile sìthichean beag san eireann bha na sìthichean air chantainn ris na sdhe agus san alba na daoine sìdh sìthichean no mòran ainmean eugsamhail cha robh an àirde nan sìthiche daonnan cho seasmhach ri s e air chumail an diugh gu dualchasach bha n àirde dhaonna aig sìthichean gu tric bha aon creideamh seasmhach mun breatannaich gun robh na daoine sìdh fann an aghaidh iarann fuar leantainn ri mòran nan saobh chràbhaidhean co cheangailte ri iarann a bheil air mhaireann roinn dhiubh a bheil a maireann an diugh mar eisimpleir a cur cruadha air ur doras thug an creideamh sin còmhnadh do roinn nan eachdraichean is luchd aithris an t eòlais ur sgeulachd a bheachdachadh gu bheil na sìthichean gu fìor bunaichte à beul aithris nam muinntir a chòmhnaich an t eilean na breatainn mhòir mus ràinig na ceiltich bhiodh na muinntir seo armaichte a mhàin le umha gus às a seo bhiodh iarann an leas cinneach nam ceilteach air bhith sa chreideamh co aimsireil tha sìthichean gu tric comharraichte ri bunasach caoimhneasach nam beus chan eil seo ge tà a cumail fìor leis na mòran fhoillseachaidhean eachdraidheil mar eisimpleir bha n creideamh ann am clann tàcharan far bhiodh na sìthichean a goid air falbh duine cloinne bàsmhor agus chuireadh le aon de am pàisde fhèin bitheanta anns na linnean meadhan aoiseach tha n t ùrlar seo nochdadh sa mhith òrain tòmas an duanaire agus tam lin am measg òrain eile s e rìgh albannach a bha ann an coinneach i na h alba no coinneach cruaidh macailpein no an ferbasach phòs seanair choinnich eoch air a neo achaius ann an laideann bana phrionnsa chruithneach den ainm unguia nighean rìgh nan cruithneach unguis mar seo bha ceangal aig alpean agus a mhac coinneach ri teaghlach rìoghail nan cruithneach ged a bha càirdeas eadar rìgh nan sgaothaich air a neo gàidheal neo scoti san laideann agus rìghrean nan cruithneach cha robh a mhòr shluagh cruithneach no na h uaislean aca deònach an leigeil a steach mar tighearna nuair a chaidh na lochlannaich is na cruithnich a chogadh an aghaidh a chèile chaisg coinneach a làmh an àite a dhol a chuideachadh nan cruithneach seo ged a bha fios aige gum biodh dùil aig na lochlannaich cumhachd fhaighinn air dùthaich nan gàidheal ris an canar dail riata an dèidh dhaibh sgrios a dhèanamh air arm agus uaislean nan cruithneach thuit rìgh nan cruithneach uen agus a bhràthair bran a chogadh na lochlannach agus còmhla riutha bha mòr bhàs ann am measg nan uaislean is tighearnan cruithneach eile sheas coinneach a steach do dhùthaich nam cruithneach cho luatha sa b urrainn dha oir bha dùil aige a ghlèidheadh mar pàirt den rìoghachd aige fhèin bha neach eile ann de n ainm ured a ghlac an t slat rìoghail chan eil fhios an robh ured agus coinneach fàisg air a chèile mar a bha an rìgh aosd cruithneach agus mac alpein ach ma bha agus chan eil cinnt sam bith gun robh càirdeas eadar an dithis cha robh iad ro mheasail air a chèile mar a thachair thagh na h uaislean cruithneach a bha air fhàgail macailpein agus chaidh an cumhachd rìoghail a spìonadh a làmh ured agus a thoirt do choinneach sa bhliadhna agus s ann mar seo a thàinig an dà rìoghachd dail riada agus pictavia mar a chanar ann an laideann ri chèile agus thòisich eachdraidh ar dùthcha fhèin alba rìghrean na h alba b e seann rìoghachd gàidhealach a bha ann an dail riata gu tric dalriada neo dalriata sa bheurla chaidh a stèidheachadh air an aon talamh ri siorrachd earra ghaidheal an latha an diugh chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich seo agus rìoghachd nan cruithneach den ainm pictavia fo coinneach mac ailpein rìgh nan gàidheal anns a bhliadhna anns an an ceathramh linn tha na seanachaidh agus luchd eachdraidh an dùil gun d thànaig dream mhòr de dhaoine ceilteach gu taobh an iar na h alba bho rìoghachd ann an ceann a tuath èirinn den ainm dail riata s iad na gàidheil a bha seo agus s iad a stèidhich rìoghachd dail riata ann an earra ghaidheal agus an ceann còir air ceithir linn eile a sheas le na cruithnich fo aon rìgh airson an dùthaich ùr den ainm alba a bhonn shuidhicheadh tha e coltach gun dàinig na h albannaich a dh alba ann an trì buidhnean bheag fo thriùir cheann feadhna s e fearghas latharna agus aonghas a bh air na trì cheannardan ud agus ghabh iad sealbh air ceann tìre latharna agus eilean ìle leis an luchd leanmhuinn aca cha robh cus trioblaid a feitheamh dhaibh oir bha beag shluaigh a fuireach air taobh siar na h alba aig an àm ud agus tha sinn an dùil gun robh na cruithnich dòchasach cuideachadh fhaighinn bho na h albannaich an aghaidh na naimhdean aca gu deas chaidh fearghas a chrùnadh na ard rìgh agus bha an dithis eile latharna agus aonghas nan àrd rìghrean thairis air an fhearann air an do ghabh iad sealbh bha na h albannaich a cumail gu creideamh chrìosd man àm a ghluais iad a dh alba agus an naomh pàdraig air an impireachd ann an èirinn s ann bho rìghrean dhail riada a dh fhàs eilean idhe gu bhith na chridhe airson an creideamh agus eaglais chrìosdaidh ann an taobh a tuath breatainn bha è ainmeil airson na manaich aige mar naomh calum cille agus bhiodh rìghrean bho iomadach dùthaich air an tìodhlaiceadh ann bha an eilean gu math ainmeil airson foghlam na sgrìobhaidhean sgoileireal agus an ealan aig abaid idhe s e coinneach mac ailpein an rìgh mu dheireadh aig dail riada oir chaidh an rìoghachd ùr alba a stèidheachadh ann an leis fhèin mar rìgh b e rìgh na h alba a bha ann an raibeart brus an t iuchar an t ògmhios mac le raibeart brus agus marsaili baintighearna carraig thàining am brusach òg gu bhith na iarla carraig anns an an t sultain s e ban uasal gàidhealach a bha na mhàthair agus fear dhe na normanaich frangach a bha na athair bha am brus òg fileanta ann an iomadach cànan fhuair e gàidhlig bho a mhàthair frangais bho athair agus b urrainn dha beurla agus laideann a bhruidhinn cuideachd ghabh am brusach pàirt anns an ar a mach an aghaidh ceannas nan sasannach sa bhliadhna ach bha e am measg nan uaislean a strìochd do dh eideard i ann an irbhinn and dèidh do dh uilleam uallas blàr na h eaglaise brice a chall ri arm eideird i ann an sheas am brusach agus john comyn bho cuide ri william lamberton easbaig cill rìmhinn mar fhir dìona na h alba cha robh an dithis mòr aig a chèile ge tà oir bha comyn a toirt taic do john balliol a fhuair crùn rìoghail na h alba ann an nuair a bha seanair raibeirt na fharpaiseach a bu chudromaiche eile agus leig am brusach dheth a dhreuchd ann an bha ceangal air brus agus comyn ge tà oir bha iad an dà chuid airson alba neo eisimeileach fhaighinn a rithist ach nuair a choinnich iad anns an eaglais dhùn phris ann am tha e coltach gun do dh èirich connspaid eadar an dithis agus chaidh comyn a mhuirt leis a bhrusach thug robert wishart easbaig ghlaschu easbaloid dha ged a rinn a phàpa ascaoin eaglais air brus na b fhadalaiche agus an dèidh dhaibh cabhag a dhèanamh gu sgàin chaidh am brusach a chrùnadh san am màrt chaidh e a chogadh ris na sasannaich ach chaill e aig blàr meithinnidh ri arm fo stiùir aymer de valence iarla pembroke an dèidh sin bha aige ri teicheadh ri eilean rathlin ach anns an fhaoilleach thill e gu siorrachd inbhir àir agus thòisich e ris na sasannaich a shabaid chaidh èideard i le arm a dh alba ach chaochail e faisg air cathair luail san an t iuchar cha robh a mhac eideard ii idir cho làidir ri athair agus gu slaodach ath bhuidhinn am brusach a chuid a bu mhotha na dùthcha an toiseach rinn e a chùis air fir thaic comyn gu h àraidh ann am bàideanach agus an dèidh sin bha e a cleachdadh ceatharnach cogaidh airson sin a dhèanamh a dèanamh sgrios air na caistealan a ghabh e b e na fir chuidich a bu chudromaiche aige eideard brus a bhràthair seumas dùghlas agus thomas randolph tha am fitheach laideann corvus corax na eun làidir agus garg s e is àite còmhnaidh dhan fhitheach àrd mhonadh far am bheil pailteas de sprèidh ga chumail suas coltach ris an iolair tha am fitheach a tighinn beò air eòin bheaga air uain agus feadh a gheamhraidh air cairbh bheathaichean a tha a faotainn bàis le plàigh le fuachd no le gort s e an t sùil a chiad nì air am bheil am fitheach a toirt ionnsaigh nuair a tha e ag iarraidh cobhartaich agus tha e gu minig a dalladh chaorach le a sgiathan agus an sin a spìonadh a mach an sùilean agus gam marbhadh cha dèan am fitheach feum sam bith de chnàimh lom agus uime sin is e an cnàimh air am faigh e a bheag no a mhòr de chriomadh air am bi gaol aige tha mòran ann a tha a cumail a mach gum bheil gaol aca air muinntir nuair nach eil aca orra ach gaol an fhithich air a chnàimh tha mòran de nàdar feòlmhor truaillidh an fhithich anns a mhuinntir seo chan eil e doirbh do dhuine glic geur chùiseach dealachadh a chur eatorra seo agus a mhuinntir anns am bheil nàdar glan uasal a chalmain is anabarrach comharraichte mar a chruinnicheas na fithich as gach àird a dh ionnsaidh na closnaich mun gann a gheibh an t ainmhidh bàs bha na seann daoine ann am beachd gun robh fiosachd aca air a cheart dhòigh thèid na daoine a tha salach truaillidh nan nàdar a dh ionnsaidh an àite anns am faigh iad am miannan truaillidh a shàsachadh mar a chì sùil gheur an fhithich a chlosnach s e ag itealaich seachad anns na speuran chì an duine truaillidh mar an ceudna an nì a tha truaillidh tha am fitheach neo ghlan salach s mar a tha e gu nàdarra miadhail gu leòr air a àlach fhèin ach mar a tha am facal ag ràdh cha tugadh e sùil a bheathaich mhairbh do a isean fhèin is minic a bha daoine an aghaidh blasad air an t sùil nuair a chuirte ceann na caorach fan comhair air a bhòrd an dèidh dha bhith air a ghlanadh s air a dheasachadh gu math s gu ro mhath agus an àm a bhith a moladh cho math s a tha an t sùil ri a h ithe theirte cha tugadh am fitheach don isean i tha e coltach gur e am fitheach eun cho tràth air a bhliadhna s a nì a nead s a th anns an ealtainn is e a nàdar seo a dhèanamh agus fhad s a bhios am fitheach beò bidh e air a riaghladh le a nàdar b e alasdair iii an t sultain am màrt na rìgh na h alba eadar is b e rìgh làidir a bh ann an alasdair agus bha àm air an cathrach rìoghal mar bu trice glè sìtheil aig an àm seo bha buaidh làidir ceilteach ann an alba fhathast agus ceangal ri sasainn oir bha nighean rìgh shasainn èideard i am bana phrionnsa mairead aig alasdair mar bhean se rìgh cho cumhachdach sa lorgadh tu aig àm no àite sam bith ann an eachdraidh a bh ann an èideard i bha e mur tha air ionnsaigh a thoirt air èirinn agus a chuimrigh leis a chuimrigh a nis mar aon de na roinnean aig sasainn thoisich cùisean a fàs nas miosa an deidh do bean agus mic alasdair bàsachadh ann an tìde ghoirid bha seo a fàgail rìgh na h alba as aonais mac a leanadh e agus e dà fhichead sa còig bliadhna a dh aois dh ionnsaigh e an t eilean sgitheanach ann an is shabaid a fheachdan ri feachdan nirribhidh faisg air an leargaidh ghallda ann an chaochail rìgh nirribhidh haakon ann am baile na h eaglaise sa gheamhradh is dh aontaich a mhac rìgh magnus ri alasdair anns a chùmhnant pheairt gun deach na h eileanan siar is eilean mhanainn nam pàirtean na h alba phòs e a rithist aig abaid jedburgh ri nighean òg brèagha den ainm yolande de dreux air an dara latha deug den mhàirt bhàsaich rìgh alasdair bha e air tilleadh bho caisteal dhùn èideann gu ceann gronna far an robh a mhnaoi ged a bha na h uaislean is thriathan a bha còmhla ris aig iarraidh air fuireach gu fàsadh an aimsir nas fheàrr sa mhaidinn chan èisdeadh e rubha chaill e a chompanaich san dorchadas agus an ath mhaidinn lorg iad a chorp aig bonn bearraidh dh fhàg seo alba gun rìgh agus rinn èideard a h uile oidhirp smachd fhaighinn air alba agus is ann mar seo a thoisich linn de chreach agus sabaid eadar an dà rìoghachd b e fergus mòr mac earca no fergus mr mac eirc c a chiad rìgh dail riata an alba bidh feadhainn a toirt an tiotal athair na h alba dha agus gu mearachdach a bruidhinn mu dheidhinn mar a chiad rìgh aig alba an àite cináed mac ailpn coinneach mac ailpin anns an darna leth dhen mh linn b e rìgh dal riata an èirinn a bh ann ghluais e a dh alba c agus stèidhich e dail riata an alba tha tòrr connspaid ann mu rìoghachadh oir chan eil mòran fhios air fhàgail againn bhon linn anns an robh e beò ann an sgrìobhaidhean nan ceithir mhaistir thathar ag ràdh gur e mac muredach mac eogan mac niall noigallach àrd rìgh na h èirinn a bh ann ach tha an t ainm aige a seaghaicheadh gur e mac erc rìgh dál riata a bh ann ach b urrainn gur e erc an aon duine ri muredach bha a bhràthair muircheartach a bha na àrd rìgh na h èirinn eadar is bha e aig ceann ionnsaigh gu alba a thoirt taic don sheanair aige aonghas muircheartach loarn rìgh dail riata a bha fo smachd nan cruithneach rinn fearghas agus a còignear bhràithrean a chùis air na cruithnich agus mar sin bhuannaich iad saorsachd dhail riata bhàsaich an rìgh goirid an dèidh sin agus chaidh fearghas a thaghadh mar an rìgh ùr tha fionnsgeul ann gur e fearghas a thug an lia fàil gu alba bho èirinn chaochail e c agus b e a mhac domangart rìgh dail riata as a dhèidh s e sgioba ball coise a th ann an cridhe mheadhan lodainn no hearts mar a chanas riutha nas trice bidh iad a cluich aig raon cluiche tynecastle anns an seusan a b fhearr a bh aca airson bliadhnachan bhuannaich iad cupa na h alba an aghaidh gretna agus ghlèidh iad an dara àite anns an spl air thoiseach air rangers a chiad turas a tha sgioba air crìochnachadh eadar an old firm airson barrachd air deich bliadhna agus mar sin tha cothrom aca cluich anns an champions league no cupa na roinn eòrpa an aghaidh na sgiobannan is ainmeil agus cumhachdach anns an t saoghal buadhaiche alba cupa na h alba cupa lìog na h alba s e cluicheadair ball coise is craoladair a tha ann an ian wright chluich e airson crystal palace agus arsenal far a bheil cliù aige mar an duine a fhuair an àireamh de thadhail as motha a riamh ann an eachdraidh arsenal nochd e airson celtic ann an nuair a bha e na bhodach tha na ceiltich den bheachd gur e fear de na cluicheadairean gun fheum a chluich airson an sgioba a riamh bidh e a nis a nochdadh air prògraman sgriosail air an eadar lìn no a leigeil air gur sasainn a th anns an sgioba ball coise a bha a riamh a coiseachd na mòintich tha e na oide ris a chluicheadair òg aig chelsea shaun wright phillips s e lunnainn am prìomh bhaile na rìoghachd aonaichte agus sasainn tha e suidhichte anns an ear dheas de shasainn air an abhainn thames agus tha daoine air a bhith fuireach ann airson corr air dà mhìle bliadhna le mu millean sa bhaile fhèin an diugh agus mu millean eile mu chuairt air s e lunnainn aon de na bailtean is motha agus is ainmeil san t saoghal s e prìomh bhaile ionmhasail na roinn eòrpa agus am baile as motha anns an ae a th ann agus thèid iomadach cànan dualchas dream agus buidheann creideamh a lorg ann tha iomadh taighean tasgaidh ainmeil ann an lunnainn an taigh tasgaidh breatunnach taigh tasgaidh eachdraidh nàdurrach taigh tasgaidh victoria agus albert taigh tasgaidh chogaidh an ìompaireachd agus barrachd stèidhich na ròmanaich baile den ainm londinium air an abhainn thames mun mh bliadhna an dèidh do na ròmanaich breatainn fhàgail bha am baile falamh airson ùine mun mh linn thoisich daoine a tilleadh agus dh fhàs e gus an e am baile is motha ann an sasainn ach cha robh e na phrìomh bhaile ron an na linn bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn s e caerdydd sa chuimris agus cardiff sa bheurla na phrìomh bhaile agus am baile as motha a th anns a chuimrigh tha e suidhichte air an còrsa deas a chuimrigh s e baile beag a bh ann ron an mh linn nuair a dh fhàs e cudthromach le tighean dèanadachd agus leis am baile air a chleachdadh mar phort mhòr airson gual fhuair caerdydd inbhe mar chathair bhaile ann an agus chaidh a dhèanamh na phrìomh bhaile a chuimrigh ann an anns a bhliadhna s e an t àireamh sluagh aig caerdydd agus tha seo ga fhàgail mar an mh baile is motha anns an rìoghachd aonaichte tha robert robbie peter williams an gearran na sheinneadair shasannach rugadh e ann am burslem stoke on trent siorrachd stafford thòisich robbie ann an saoghal a phop leis a chòmhlan ciùil take that a bha ga stiùireadh leis an t seinneadair bàrd gary barlow chaidh an còmhlan ciùil a stèidheachadh ann an agus bha iad gu math soirbheachail a ruigsinn àireamh a h aon ochd tursan chruthaich an soirbheachas cothroman do chòmhlan ciùil choltach ri boyzone agus ge tà thathar a ràdh nach d fhuair robbie air adhart le buill eile a chòmhlain chiùil air sgàth a fheartan bhleigeardach agus bha e an còmhnaidh a strì leis na buill agus leis an rianachd dh fhàg e take that ann an faicibh dealachadh take that as dèidh dhà take that fhàgail anns a bhad thòisich williams ga bhogadh fhèin ann an dòigh beatha ròc is roll còmhla ris a chòmhlan ciùil oasis lean seo ri strì gu math poblach le drogaichean agus deoch làidir chuir e air mòran cuideam agus bhiodh e tric a nochdadh mar bhùrach gun bhearradh is gun nighe as dèidh dhà agus oasis a dhol a mach air a chèile gu math poblach thug noel gallagher that fat dancer from take that air cha robh meadhanan ciùil na ra den bheachd gum biodh an williams mì mhodhail seo soirbheachail mar neach ciùil bhathar an dùil gum biodh buill eile bho take that na bu shoirbheachail gu h àraidh gary barlow agus gu h ìre mark owen ann an bha williams deiseil airson a dhreuchd mar sheinneadair leis fhéin a thòiseachadh gu ceart mar a chiad chlàr aige chuir e a mach freedom seann òran le george michael anns an lùnastal as dèidh greis ann an clionaig deoch làidir chaidh freedom a leantainn le old before i die ràinig an dà chlàr àireamh a dhà air cairtean na ra lean seo gu foillseachadh a chiad chlàr life thru a lens nas anmoiche ann an bha freedom agus old before i die air life thru a lens ach bhathar dhen bheachd gun robh e na bhriseadh dùil agus cha do shoirbhich an ath dhà chlàr idir b iadsan lazy days agus south of the border an t òran mu dheireadh a chaidh a chur a mach bhon chlàr aig àm na nollaig bha angels na òran gaoil agus thog e life thru a lens gu àireamh a h aon air na cairtean seachdainean as dèidh dhà a sgaoileadh tha cliù aige mar an t òran a shabhail dreuchd williams agus tha e fhathast gu math taitneach gu mòran an diugh dh fhàs williams ainmeil gu math luath anns an rìoghachd aonaichte le mòran chlàran eile a dol a steach dhan phrìomh deich ach cha robh buaidh mhòr aige anns na stàitean aonaichte bha millennium stèidhichte air criomag bhon òran james bond you only live twice na àireamh a h aon anns an ra an an ach cha d ràinig e ach àireamh sna stàitean lean an dàrna clàr i ve been expecting you air an dàigh james bond is chaidh e gu àireamh a h aon anns an dàmhair ann an dh obraich e le tom jones air a chlàr reload bha òran soirbheachail eile aige ann an le rock dj ach b e am bhideo don òran a ghoid na ceann naidheachdan anns a bhideo bha robbie a nochdadh aig roller disco nuair a rùisg e dheth aodach agus an uairsin a chraiceann a fheòil fhèin buill bhodhaig gam biadhadh dha na dannsairean boireannach gus nach robh ach cnàmhach a dannsa bha mòran connspaid ann a thaobh a bhideo is chaidh a thoirmeasg ann an iomadh dùthaich as dèidh an treasamh clàr shoirbheachail sing when you re winning ann an chaidh soirbheachadh robbie a dhearbhadh ann an nuair a ràinig e àireamh a h aon aig àm na nollaig còmhla ris a bhana chleasaiche astràilianach nicole kidman a seinn an t seann òran le frank and nancy sinatra something stupid nochd something stupid air a chlàr swing when you re winning far an do sheinn robbie iomadach òrain chlasaigeach mar ain t that a kick in the head agus mack the knife nochd an ath chlàradh den òran le bobby darin beyond the sea ann am finding nemo ann an ann an sguir robbie dheth sgrìobhadh còmhla ri a chom pairteach sgrìobhaidh guy chambers ach thàinig iad còmhla a rithist sia miosan as dèidh sin airson escapology a chaidh a sgaoileadh anmoch ann an bha clàr eile aige feel gu math soirbheachail san roinn eòrpa s e a dol còmhla ri bhideo spaideil far an do nochd darryl hannah chaidh an ath bhideo de come undone a ghearradh gu mòr le mtv air sgàth s gun do sheall e robbie a dèanamh an oba noga le dà bhoireannach phìosail cuideachd bha mòran bhiastagan is daolagan anns a bhideo aig an àm seo dhealaich robbie is chambers gu oifigeil ann an chaidh robbie a thaghadh mar fear dhe a cheud breatannaich as fhearr leis a bhbc ach chaidh a thaghadh mar fear dhe na breatannaich as miosa le channel ann an chaidh eachdraidh beatha oifigeil a sgrìobhadh le chris heath feel agus chaidh fhoillseachadh ann an dh innis e mu na tachartasan a thàinig gu bàrr leis an live summer tour far an do chluich williams air beulaibh barrachd is millean duine thairis air trì làithean ann an lùnastal ann an knebworth park ann an hertfordshire le millean a bharrachd ga choimhead beò air telebhisean agus air an eadar lìon ro knebworth anns an dùbhlachd rinn williams tour de astràilia agus an sealainn nuadh còmhla ri duran duran on a dhealaich e bho chambers tha robbie air fheuchainn gus a luchd càinidh àicheadh leis a chom paitreach sgrìobhaidh ur stephen duffy tha robbie air iomadh òran eile a sgrìobhadh a toirt a steach an àireamh a h aon radio nochd radio air na greatest hits aige anns an dàmhair nochd williams aig live ann an lunnainn far an robh e na rionnag air an latha sheall e cho math s a tha e mar sheinneadair agus a chomas le uimhir de dhaoine gu h àraidh nuair nach robh fios aig mòran air na faclan do feel chuir williams a mach clàr ùr anns an dàmhair air a bheil intensive care a beachdachadh air meadhan aois agus na trioblaidean is dùbhlain a tha na lùib chaidh e gu h àireamh a h aon agus bha blas reggae air mòran dhe na h òrain tha robbie singilte an dràsta s e a fuireach ann an los angeles california chan eil daoine sam bith an sin ga aithneachadh tha mòran beachdachadh a dol ann am meadhanan na breatainne mu dheidhinn a ghnèitheachd mì shoilleir agus a bheatha gaoil tha robbie air ìomhaigh mar gaoladair spaideil a bhrosnachadh agus tha mòran sgeulachdan ann a bruidhinn air a chomasan ann an leabaidh bidh e tric a taghadh bhoireannaich bhon luchd èisteachd aig na cuirmean aige agus a toirt pòg leis an teanga dhaibh ach bidh na sgeulachdan seo a nochdadh gu math tric nuair a bhios clàr ùr aige ri reic s e cànan tiùtonach a th anns a bheurla ghallda no albais anns a chainnt fhèin scots san latha an diugh agus inglis gu h eachdraidheil a tha air a bhruidhinn air a ghalldachd is ann an arcaibh agus sealtainn ann an alba agus ann an ulaidh an èirinn s e a bheurla ghallda an cànan a bh aca ann an lodainn agus an t seann rìoghachd shasannach northumbria anns an robh lodainn mus d fhuair na gàidheil smachd oirre agus s e a chur às den ghàidhlig air galldachd na h alba aig aon àm bha a bheurla ghallda ga cleachdadh mar prìomh chànan alba s i bhiodh air a cleachdadh mar cànan oifigeil na rìghrean agus am pàrlamaid an dèidh do dh alba aonachadh le sasainn ann an ge tà chaidh crìonadh a dheanamh oirre agus tha beurla air a h aite a ghabhail mar prìomh chànan na h alba tha tòrr bàrdachd ainmeil air a sgrìobhadh sa chànan agus s e raibeart burns am bàrd as ainmeile a rinn obair innte s e inglis a bh aig na goill air an cànan an toiseach ach mun mh mh linn thoisich iad a gabhail scottis air ged is e seo an t ainm a bh aca air gàidhlig aig an àm s e erse no irish a ghabh iad air gàidhlig na h alba na àite tha feadhainn ann an saoghal na gàidhlig a chleachdas an nuadh fhacal connspaideach albais mar ainm air a bheurla gallda bha frida kahlo an t iuchar an t iuchar na peantair is na dealbhadair meagsaganach an dualchais dhùthchasaich a dùthaich ann an dòigh a cur còmhla fìorachas agus samhlachas neach taic làidir na comannachd agus a bhean phòsta na lì dhealbhadair de dealbhan balla agus de ciùbachd na meagsago diego rivera bha kahlo comharraichte air a fiamh neo ghnàthach gabhail a staigh cudthrom air a malaichean aon mala agus feusag bheòil ghann nach do ghabh i de ged ann an fìrinn cha robh feusag bheòil aice agus bha a malaichean air leth leasaich i a mhàin sgeadachaidhean na fèin dealbhanr agus a roghainn de aodach dealbhta gu rìomhach air tharraing às aodach dualchasach na meagsago rugadh kahlo magdalena carmen frieda kahlo y caldern san taigh aig a pàrantan sa choyoacán a bha n uair sin na bhaile beag air iomall a bhaile mhòr mheagsago bha a h athair na dealbhadair agus dealbhaiche de cùl gearmailteach ungaireach a thòisich a theaghlach às an oradea romània bha a màthair matilde caldern y gonzalez de sinnsearachd spàinneach agus ameireaganach dùthchasach dh fhulaing frida deannal le critheanachadh aig sia bliadhna a rinn a cas deas a nochdadh mòran as caoile na n cas eile fhathast leis a mhèinn bhrais a chum i tro a beatha cheannsaich i a ciorram fhuair i leòntan troman ann an sgiorradh trafaige uamhasach san bhuail troilidh am bus a bha kahlo a marcachd fhuair i smior colbh briste cnàimh an ugha briste aisnean briste ìochdar briste na bronna aon brisidhean deug ri a cas deas cas brùite s air chur à àite a gualan air chur à àite bha slat iarainn tro a broinn air a shàthadh a sàthadh a machlag do bhrìgh nan leòntan ri a h ìochdar na bronna s a machlag cha b urrainn dhi pàisdean a bhreith fìrinn a ghabh dhi àm fada a ghabhail ri rinn a toil ri mhaireann i comasach a mhaireann a leòntan agus ag ath bhuannachadh a cumhachd ri choiseachd ach bhiodh ath thuiseachaidhean de acaid anabarrach aic a leamhaicheadh i fad a beatha an dèidh dhan sgiorradh thionndaidh kahlo a h aire bho dreuchd an leigheis ri dealbhadaireachd a tarrang bho a mothachaidhean pearsanta th a h obair gu tric oillteil nan riochdachadh rùisgte na h acaid agus na beathannan garga nam mnathan tha caogad còig a ceud dealbhan s ceathrad trì nam fèin dealbhan a bheil coimeasgachadh samhlaireachd pearsanta iomlan le iomraidhean soilleir agus tric oillteil bha i air stiùireadh cuideachd le dualchas dùthchasail na meagsago seallaidhean a riochdaich i le dathan soilleire le cumasg an fhìorachais agus an t samhlaireachd mheall a dealbhan an aire an neach ealain diego rivera a phòs i nas fhadalaiche dhealaich à agus phòs a rithist s air ràdh a bhuail rivera ann am braisean na feirge kahlo cha bu mhath leis a mhàthair fhrida diego s chan i ris a phòsadh ris a phòsadh eadar ailbhean agus calman iomradh ri am meudan nuair phòs iad an ciad àm b e thar throigh m a dh fhaide agus clach kg b i agus clach thuirt kahlo aon uair dh fhulaing mi dhà sgiorradh troma nam bheatha bha aon nuair bhuail an troilidh mi s e diego a th anns an sgiorradh eile bh am pòsadh doineannach gu h àraidh air an fhàinne dhiego ri gnothaichean drùise a mach am pòsadh agus an nàdaran loisgeach agus bha mòran dàimhean drùise a mach am pòsadh aig araon dhiubh bha frida air bhàinidh nuair lorg i gun robh coinneachadh drùise aig diego le a piuthar cristina kahlo cha do dh fhalaich frida an fhìrinn a bha i dà mhiannach bho diego dh fhulaing diego a dàimhean le mnathan nas fheàrr na a dàimhean le fir a rinn e fìor eudmhor bhris an càraid am pòsadh ach phòs iad a chèile rithist sa bhliadhna ged cha robh an aontachadh nas lugha na garbh neach leanmhainn dìleas comannach ma dh fhaodte bha suirghe aig kahlo le leon trotsky a bh air mharbhadh le foill aig a dhachaigh sa bhaile mhòr mheagsago le luchd ionaid stalin san uaireigin an dèidh dham bhàs throtsky chaidh frida n aghaidh a caraid sean agus thug suas air an aonadh sòibhiat fo stalin bhruidhinn i mu dheidhinn mao gu soirbheasach ainmichte n t sìne an dòchas sòisealach nuadh bh a dhachaigh maisichte le ealain sòisealach a gabhail a stach dealbhan de marx engels stalin agus mao ged bha n obair kahlo seòrsaichte air uairibh ri os fhìreach agus dh fhoillsich i iomadh amannan leis na luchd os fhìreachas eòrpach chonnsaich i an t ainm a ro oidhirpich le cuspairean boireannach agus an saor chridheachd a bhrùth i a mach le rinn e i rudeigin de samhail na beanalachd sna deicheadan deireannach na linn mh bhàsaich kahlo air an t iuchar de tachdadh sgamhach tha a luaithre air chur ann am bior phoit ro cholumbianach a bheil air fhoillseachadh na taigh sean la casa azul sa choyoacán an taigh a bhith air thionndadh steach do taigh gleidhidh a cumail roinn a h obrachan sgaoil film aithriseach frida kahlo anns a ghearmailt ann an san dh fhuasgail an stiùireadair paul le duc am film frida naturaleza viva le ofelia medina nochdadh cho frida kahlo san dh fhuasgail miramax dealbh ghluasaid ainmichte frida le salma hayek nochdadh sa phrìomh dleasnas b ainmeil kahlo air a coltas neònach a gabhail a staigh a malaichean oscarach aon mala agus stais ghann a cha do chuir i air imrich a dh aindeoin a beatha a phèin s an fhulangais bha frida kahlo na bean beòthail fosgarra a bha a cainnt làitheil lìonta le gràisgealachd bha i na caile bhalach na h òige s ghiùlain i a dèine feadh a beatha dh òl i deoch làidir mar bha i na h uisge bha i na bean an taighe de hò ro gheallaidhean far a sheinn i òrain drabasta s dh aithris i abhcaidean drabasta co ionnan ri a h aoighean sgrìobh michael marra an t òran frida kahlo s visit to the taybridge bar chuairt frida kahlo air an tay bridge bar is docha gu bheil thu a lorg gall tha diofar ciallan aig am facal no an t ainm gall aig ìre atharraichte de dh eachdraidh tha e an còmhnaidh air a chleachdadh ri neach air a no le sluagh goill nach eil gàidhealach aig aon àm s e gall an t ainm a bh aig na gàidheil ri na lochlannaich agus mar sin s e innse gall a th againn fhathast air na h eileanan an iar oir b àbhaist gun robh iad uile fo smachd an t sluagh ud fiù s ged a bhitheadh innse gaidheal nas fìor mar ainm san latha an diugh anns na linntean an dèidh do na gàidheil cumhachd fhaighinn air na lochlannaich an alba thoisich gall bhith air a chleachdadh airson na h albannaich a bhitheadh a bruidhinn an t seòrsa beurla ris an canar a bheurla ghallda agus s e a ghalldachd a bha againn air am pàirt de dh alba far an lorgadh tu iad is docha gu bheil thu a coimhead airson ceilteach s e celtic aon de na sgioban ball coise is motha anns an t saoghal agus còmhla ri rangers siad an dà sgioba is motha ann am breatainn chaidh celtic a stèidheachadh anns a bhliadhna fo mannach ris an canar bràthair wilfrid airson airgid a chosnadh a dh aodach cleachdadh airson an t sluagh bochd ann an glaschu a chuideachadh tha còmhstri mòr ainmeil eadar celtic agus rangers agus tha gu leòr den bheachd nach eil geama nas motha no nas fiadhaich san t saoghal na an geama eatarra an old firm derby tha celtic ainmeil airson cupa na roinn eòrpa a bhuannachadh ann an s iad a chiad sgioba bhon an rìoghachd aonaichte agus gu dearbh a chiad sgioba ann an taobh a tuath na roinn eòrpa a bhuannaich an cupa ruig iad an geama deireannach a rithist ann an ach chaill iad an aghaidh feyenoord sgioba bhon an òlaind bhon an uairsin thànaig iad faisg air grèim fhaighinn air a chupa uefa ann an ach chaill iad ri f c porto anns an geama deireannach cupa na h eòrpa buadhaiche alba cupa na h alba cupa lìog na h alba s e ì neo idhe fear den innse gall tha ì ann an earra ghaidheal ann an alba a rèir cunntas sluaigh bha duine a fuireach anns an eilean agus mar sin dh fhàs àireamh muinntir an eilein bho duine anns a bhliadhna anns a bhliadhna thàinig bàta gu tìr eilean idhe am broinn an currach bha imrich à èirinn manaich a bh annta agus nam measg bha duine a bhiodh cho cudthromoch ann an eachdraidh na breatainn ri neach sam bith a bha bèo sna meadhan aoisean s e an eaglais a thòisich calum cille ris an can a chuid mhòr do luchd eachdraidheal an eaglais ceilteach a dh iompaich taobh tuath breatainn gu creideamh chrìosd am measg nam manachainnean mòra ainmeil a bha stèidhichte fo eaglais chaluim chille bha leithid lindisfarne an tuath sasainn agus dharù is dhoire ann an eirinn b e i fhèin am prìomh eaglais aig na cruithnich bha ceanglaichean mòra eadar na mannaich ann an i agus an teaghlach cùmhachdach o eirinn clann ui nèill chan ann a mhàinn ri na dùthchannan ceilteach a bha cùmhachd eaglais chaluim chille ach cuideachd ri gall mar na lochlannaich an dèidh dhaibh gabhal ri crìosd agus na sasannaich tha rìghrean bhon nirribhidh agus sasainn air an tioghlaigeadh air an eilean cuide ri iomadach rìgh bho dàl riada eirinn alba agus eile tha iona ainm beurla an eilein a tighinn bho leughadh ceàrr air ioua a tha a ciallachadh s dòcha eilean nan craobh iubhair bhon a tha ainm an eilein sa ghàidhlig ì cho goirid théid a shìneadh mar as trice gu ì chaluim chille no gu eilean idhe s e tuiseal ginideach a tha ann an idhe canar idheach ri cuideigin à bhuinneas don eilean agus canar cuideachd ì nam ban bòidheach ris an eilean fiosrachadh bho iain mac an tàilleir bha douglas haig gàidhlig dùbhghlas haig maccaig na oileanach aig oilthigh ath nan damh agus an acadamaidh rìohghail armailteach ann an sandhurst ghabh e pàirt ann an cogadh nam boer ann an afraga a deas mar oifigeir eachraidh bha e na cheannaird airm airson feachd eiginn bhreatainn bef a bha deiseil gus gluasad gu tìr mòr a roinn eòrpa agus seasamh an aghaidh ionnsaigh ghearmailteach aig toiseach a chogadh anns an lùnasdal bha e na leas cheannard airson am bef le sir iain french mar ceannard tarsainn air an airm gu leir anns an dùbhlachd chaidh ceannardas an t airm slàn a thoirt dha stiùir e na h ionnsaighean breatannach aig na blàran anns an somme agus passchendaele ann an agus bha sgrios agus bàs mòr aig gach àite le àireamh uabhasach de shaighdearan breatannach air an càll agus chuir mòran an còire airson am bàs air haig oir nach robh e a tuigsinn a chùmhachd ann an teicneolas ùr co cheangailte ri armachd mar gunnaichean so loisgidh agus tancaichean an cogadh mòr is iad na gàidheil sluagh ceilteach a bhios a bruidhinn gàidhlig no cànanan gàidhealach eile tha ceithir dùthchannan san latha an diugh aig a bheil eachdraidh a tha co cheangailte gu mòr leis na gàidheil is iad alba éirinn an dà thaobh agus eilean mhanainn tha alba is èirinn a tuath siorrachdan éireannach fo n rìoghachd aonaichte le sgaoileadh cumhachd o chionn na s eilean mhanainn fo smachd bhreatainn ach le pàrlamaid aca fhèin agus air taobh a muigh an rìoghachd aonaichte agus poblachd na h éireann siorrachdan éireannach na stàit neo eisimeileach ged nach eil mòran sam bith a bruidhinn na gàidhlig tuilleadh ann an gin de na dùthchannan a tha air an ainmeachadh gu h àrd b àbhaist gur i am prìomh chànan aig a mhòr shluagh agus aig na rìghrean còmhla ri na h uaislean eile is ann fo ghàidheil a bha alba stèidhichte nuair a ghabh coinneach mac ailpin rìgh dail riata an t seann rìoghachd a bh aig a chiad ghàidheil ann an alba grèim air slat rìoghail nan cruithnich agus mar seo bha aonachadh eadar an dà dhùthaich s ann tro a mhàthair ban phrionnsa cruithneach a bha cothrom aig coinneach a shuidhe air an cathair rìoghail aig pictavia agus bha gu leòr pòsadh agus càirdeas eadar na gàidheil agus na cruithnich mar seo an dèidh do ghàidheil cumhachd fhaighinn thoisich a ghàidhlig buaidh a dhèanamh air cànan nan cruithneach agus ged nach robh uibhir a ghàidheil ann an alba ri cruithneach tha dùil gun robh corr is naoi cruithneach airson a h uile gàidheal am broinn corr is ceud dà cheud bliadhna cha robh càil ach cuimhne de chànain nan cruithneach air fhàgail se gàidhlig am prìomh cànan ann am breatainn a tuath a nis is ann à èirinn a dh imrich na gàidheil a dh alba agus s e gàidhlig an cànan a bh air a bhruidhinn air feadh an t eilean ud dh atharraich seo an dèidh an naoidheamh linn nuair a thoisich sgrios nan lochlannach agus le ionnsaigh fhiadhaich ghabh iad cumhachd tarsainn air pàirtean mòra den eilean mar eisimpleir an dubh linn air a neo san latha an diugh dublin sa bheurla is divlyn sa ghàidhlig mhanainn agus baile átha cliath sa ghàidhlig na h èireann no na h alba chan ann a mhàin an èirinn a lorgadh tu gall bhon lochlainn a dèanamh creach agus sgrios ach cuideachd an alba mhanainn far an do ghabh iad grèim air an cathair rìoghail agus gu mòr ann an sasainn far an do dh ionnsaigh iad bho rìgh cnut air a no canute san aona linn deug agus cheannsaich iad an dùthaich ann an alba chaidh na h eileanan siar agus a mhòrchuid den taobh iar den dùthaich a ghlèidheadh fo cumhachd nan lochlannaich sann mar seo a tha an t ainm innse gall againn air na h eilean san latha an diugh ged is e innse gàidheal a bhiodh nas fìrinneach chan ann gu tighean somhairle an gaisgeach ainmeil ud a thoisich rìoghachd nan eilean agus a dh fhàg iomadach teaghlach cumhachdach mar clann mhicdhòmhnaill mar a shìol a fhuair na gàidheil buaidh agus cumhachd air na gall anns na meadhan aoisean mun àm seo thoisich gàidhlig a call talamh ann an taobh a deas agus oirthir alba chan eil cinnt ann carson a thoisich seo ach tha e coltach gun robh barrachd air aon adhbhair ann nam measg am bàs mòr a bh anns an taobh a deas de dh alba tro na cogaidhean a sheas iomadach bliadhna an aghaidh sasainn agus an t imreachadh a rinn gall sasannaich mar is tric tuath a dh alba ghluais uaislean normannach bhon fhraing a steach cuideachd agus còmhla riutha thàinig saighdear agus luchd leanmhainn eile a dùthchannan mar an òlaind agus a ghearmailt mu dheireadh dh fhàs taobh a deas alba a bharrachd air an iar dheas gall gàidhealabh cho làn goill is gur e an galldachd an t ainm a bh air agus a ghàidhealtachd a bh air taobh tuath iar thuath agus na h eileanan siar mun t àm an t ath leasachadh anns an siathamh linn deug cha robh ach còir air leth de sluagh alba aig an robh a ghàidhlig agus bha albannaich gall gu mòr a tionndadh an aghaidh na gàidheil s ann aig an àm seo a rinn iad oidhirp atharrachadh an t ainm aig a ghàidhlig bho scottis no scottish gu irish no erse agus an cànan aca fhèin a bheurla ghallda gu scots anns a bhliadhna chrìochnaich tighearnas nan eilean agus seach nach robh cumhachd no riaghaltas gàidhealach ri lorg thoisich àm nuair a bha sabaid is goid cumanta sa ghàidhealtachd chanar linn nan creach ris an t àm seo agus tha a mhòrchuid de sheann bhàrdachd gàidhlig o na bliadhnaichean seo le na linntean a leanas tha nas lugha agus nas lugha albannaich a bruidhinn a ghàidhlig agus tha a ghàidhealtachd a fàs nas lugha cuideachd aig an aon àm tha beurla a dèanamh ionnsaigh mòr an aghaidh a ghàidhlig ann an èirinn an deidh do na h uaislean imrich gu tìr mòr an roinn eòrpa le feagal bho na sasannaich chanair flight of the earls ris an seo anns a bheurla thug seo cothrom do shasainn a bha air cumhachd fhaighinn an èirinn o chionn linntean sluagh mhòr de ghoille a ghluasad mar is àbhaist bhon galldachd gu èirinn agus uladh gu h àraid bhris seo an gàidhealtachd mòr a bh ann fo taobh an iar dheas de èirinn gu ear thuath de dh alba agus bhon àm is tha barrachd agus barrachd atharraichean a nochdadh ann an gàidhlig an dà dùthaich gu mu dheireadh bha dà trì le mhanann chànain atharraichte ann an deidh call blàr chuil lodair chaidh sgrios agus muirt mùr a dhèanamh tron gàidhealtachd fo duke a chumberland stèidhich an riaghaltas laghan an aghaidh aodach ceòl agus dualchas eile nan gàidheal bha feum aig clann na h uaislean a dhol gu sgoiltean beurla sa ghalldachd an dèidh achd foghlam agus le achd foghlam nàiseanta chaidh cuir às do sgoiltean gàidhlig agus dh fheumadh a h uile leanabh dhol gu sgoil a bha cleachdadh a bheurla san ficheadamh linn tha a ghàidheal agus a ghàidhealtachd air fàs nas gann agus nas lugha nas luath na aig àm sam bith an eachdraidh bha mu gàidheal an alba aig toiseach an linn agus a nis tha fo ged a tha an cànan air tòiseachadh taic fhaighinn fo pàrlamaid bhreatainn agus alba le sgoiltean a teagaisg sa chànan chan eil fios an dèid a sàbhaladh ann an èirinn chaidh taic làidir a thoirt dhan chànan fon poblachd agus is e am prìomh cànan aig an riaghaltas is tha mòran foghlam air a thoirt seachad sa chànan ach tha e fhathast a crìonadh le mu neach a bhios ga chleachdadh mar prìomh cànan ged a chanas mu millean gu bheil iad fileanta gu ìre mhath no uabhasach math ann am manainn bhàsaich a ghàidhlig thùsach le ned maddrell ann an ach tha feadhainn a tha air ionnsachadh agus a bhios ga bruidhinn rin clann ann an aimearaga a tuath chan eil ach mu gàidheil air fhàgail den sluagh a dh imrich uile ann an ceap breatainn an alba nuadh tha a mhòrchuid den luchd seo gu math aosd ach tha ruid beag foghlam tro mheadhan a ghàidhlig ann le colaistean gàidhlig agus sgoiltean samhraidh b e rìgh na h alba bho an iuchar gu mairt agus rìgh sasainn bho am màrt a bha ann an seumas vi alba agus i shasainn rugadh e an t ògmhios ann an caisteal dhùn èideann alba a chiad gin mic dha mhàthair a bhan rìgh màiri fhuair e seilbh air crùn alba mas fhìor is gun e ach bliadhna a dh aois nuair a rinneadh cùl mhutaireachd le cuid de dh àrd uaislean alba agus chaidh a mhàthair a chuir an greim leotha aig a cheann thall chaidh a toirt seachad dha na sasannaich na òige bha làn chumhachd aig iomadach tànaistear a ghabh stiùir na dùthcha ach aig aois chuir seumas roimhe gun rìoghaicheadh e fhèin agus fhuair e cuidhteas na tànaistearan b e seumas vi a chiad rìgh a riamh a shuidh air rìgh chathair alba agus sasainn còmhla shealbhaich e crùn shasainn ann an nuair a chaochail a bhànrigh ealasaid i co ogha a mhàthar gun sliochd s e aonadh nan crùintean a chanar ri seo nuair a shealbhaich e an coron sasannach dh fhàg e alba is cha do thill bha e cuideachd na rìgh èireann fhuair seumas oideachadh math na òige agus bha e fhèin na sgoilear ainmichte fo làimh riaghaidh lean na làithean geal dhen litreachas beurla comharraichte le ùghdaran mar william shakespeare john donne is francis bacon chaidh am frith ainm an t amadan as glice a th anns a chrìosdaidheachd a bhuileachadh air fo riaghladh chaidh a chiad thuineachadh sasannach ann an ameireaga a tuath a stèidheachadh baile sheumais no nuair a shiubhail e shealbhaich a mhac a bu shine a mhair beò teàrlach oir bha a chiad ghin mic am prionnsa eanraig air caochladh gun e ach aois ochd deug bha seumas v na rìgh na h alba eadar nuair nach robh e ach aon bliadhna a dh aois is chaochail athair sa bhlàr flodden is rìoghail tànaistearan an àite sheumais gu ruige chuir e am pròstanach patrick hamilton gu bàs ann an phòs e madeleine de valois nighean rìgh na frainge ann an ach chaochail i as dèidh sia mìosan is phòs e marie de guise ann an lunn eanraig viii air alba ann an is chaill alba am blàr solway moss chaochail seumas ann an lùchairt falkland san dùbhlachd tha cuid a cumail a mach gur e athair sheumais seumas iv an rìgh mu dheireadh na h albann a bha fileanta sa ghàidhlig tha fios againn gun robh gàidhlig aige bho fhianais pedro ayala an tosgair spàinnteach uime sin s e seumas am fear mu dheireadh air a bheil cinnt againne ged a tha cuid eile ag ràdh gun do bhruidhinn seumas v i is è aon de na pàipearan naidheachd beurla as sine anns an t saoghal chaidh am pàipear fhoillseachadh an toiseach ann an leis an t ainm glasgow advertiser b e iain mennons a chiad deasaiche chaidh ainm atharrachadh gu herald and advertiser ann an agus an déidh sin gu glasgow herald ann an chaidh e làitheil ann an ghluais am pàipear do thogalach theàrlaich rennie mac an tòisich air sràid mitchell ann an se an taigh solais a tha san togalach sin a nis an t ionad albannach airson ailtearachd dealbhadh agus am baile cheannaich sir eòghann friseal am pàipear ann an agus an sin ghabh tiny rowland seilbh air ann an le lonrho plc ghluais am pàipear do oifigean ùra air sràid albion ann an bha iad air an dhealbhadh coltach ris an togalach black lubyanka aig an daily express ann an lunnainn dh atharraich eòghann friseal ainm a phàipear gu the herald anns a ghearran cheannaich na manaidsearan leis an ainm caledonian newspapers e anns a chéitean cheannaich scottish television e an sin ann an agus dh atharraich an t ainm acasan gu scottish media group an déidh dhaibh seilbh fhaighinn air a phàipear chaidh dreach a phàipear ùrachadh anns a chéitean agus chaidh pàipear peathar dòmhnaich an sunday herald a stéidheachadh ann an tha barrachd leughadairean aige na aig broadsheet nàiseanta sam bith eile ann an albainn se marcas dùghlas home an deasaiche an dràsta mac bràthar sir alasdair dùghlas home b e clì gàidhlig a bha air ainmeachadh comann an luchd ionnsachaidh o thùs ann an buidheann a tha a brosnachadh na gàidhlig a measg luchd ionnsachaidh bha iad a cumail chùrsaichean còmhnaidh tron alba agus a foillseachadh an ràitheachan dà chànanach cothrom b e domhnall iain mac an t saoir an stiùiriche a bh aca fad iomadh bliadhna aig coinneimh shònraichte den bhallrachd air chaidh co dhùnadh a dhèanamh an comunn a dhùnadh sìos seach nach robh dòigh ann cumail a dol an déidh don chomunn maoineachadh bho bhòrd na gàidhlig a chall clì gàidhlig seòmraichean taigh rèile na gàidhealtachd sràid na h acadamaidh inbhir nis iv le alba fòn facs post dealain cli cli org uk cathraiche pam talbot iar chathraiche ridseard macbhàtair buill aonghas macneacail seumas whannel eòin lincoln eilidh ros fionnlagh hickey gillian cockwill stiùiriche domhnall iain mac an t saoir rianaire oifis màiri c nicill innein manaidsear chùrsaichean seonag nicanndrais rianaire ùlpan mechthild ghreumach deasaiche chothrom ruairidh macilleathain aithris cd ceiteag nicgriogair domhnall macghilleathain ellen jack clàradh cd clò bhualadh j thompson colour printers s e cumadair ciùil gearmailteach a bh ann an johann sebastian bach rugadh e ann an eisenach air am mh latha den mhàrt ann an teaghlach làn luchd ciùil sgrìobh e a chuid mhòr den cheòl aige airson na h eaglaise ach chan eil sgeul air mòran dhiubh a bharrachd air sin sgrìobh e ceòl airson na h ionnsramaidean fìdheall beus fhìdheall organ cruit chòrda agus clabhchòrd airson orcastra mar eisimpleir tha e na ùghdar de na sia concerti ainmeil brandenburg phòs è dà thuras agus bha mu fhichead chlann aige le feadhainn aca nan neach ciùil cuideachd bhàsaich e air an mh latha den t iuchar ann an leipzig ged a bhàsaich e mun cuairt air dà cheud sa caogad bliadhna tha an ceòl aige cho cumhachdach agus coiteanta san latha an diugh sa bha e a riamh cha robh e ro ainmeil nuair a bha e beò ach s e aon de na ùghdaran ciùil as iomraiteach san t saoghal a th ann a nis s e neach ciùil gearmailteach a bh ann an ludwig van beethoven chaidh a bhreith ann an ann am bonn agus ann an ghluais e gu vienna far an do dh fhuirich e fad a bheatha bhàsaich e air an mh den mhart sgrìobh e ceòl clasaiceach airson a phiàna agus orcastra s e na pìosan as ainmeil a th aige na mh agus mh siomphonaidhean agus pìosan airson a phiàna fr elise agus an t sonata moonlight tha a mhòr chuid den bheachd gur è aon de na ceòladairean mòra ann an eachdraidh a th ann nuair a bha e òg b e cluicheadair piàna ealanta a bh ann agus bha e coitcheanta le na h uaislean agus daoine cumhachdach ann an vienna anns a bhliadhna thòisich e an claisneachd aige a chaill agus dh fhàs e na bu mhiosa gus mu dheireadh bha e bodhar ann an ged nach b urrainn dha pàirt a ghabhail ann an coinneamhan ciùil tuilleadh bha e fhathast a sgrìobhadh ceòl agus s ann anns na bliadhnaichean seo a dh ùghdar e na pìosan as ainmeil aige bha wolfgang amadeus mozart am faoilleach an dùbhlachd na cho ghleusaiche sa linn chlasaigeach às an ostair sgrìobh e barrachd air pìosan obrach agus tha fèill mhòr air an obair aige fhathast bha e pòsta agus mhair dithis mhac dha beò chaochail e nuair a bha e bliadhna a dh aois agus tha miotas air a bhàs an diugh tha an ceòl aig mozart gu math ainmeil agus buadhmhor rugadh mozart ann an getreidegasse salzburg san ostair a rèir ainm na dùthcha sa là an diugh b e leopold agus anna maria perti mozart a phàrantan bha piuthar na bu shine aige maria anna nannerl a far ainm bhaisteadh mozart ann an cathair eaglais an naoimh rupert an là as dèidh a bhreith b e johannes chrysostomus wolfgangus theophilus mozart an t ainm slàn a bh air bha athair à augsburg b e kapellmeister maighstir ciùil ann an orcastra cùirt a bh ann airson àrd easbaig salzburg b e co ghleusaiche agus tidsear a bh annsan cuideachd thòisich a phiuthar air a phiàno ionnsachadh nuair a bha i agus bha mozart bliadhna a dh aois aig an àm choimhead mozart air na leasanan thuirt a phiuthar tha na pìosan sin ann an nannerl notenbuch leabhar nòta aig nannerl nuair a dh aithnich a athair comas a mhic sguir e fhèin air ceòl a sgrìobhadh b e leopold an aon tidsear a bh aig mozart theagaisg e ceòl cànain agus cuspairean sgoilearach eile dhan chloinn se fear malairt bhon eadailt a bh ann an cristoforo colombo no mar is àbhaist sa bheurla christopher columbus rugadh e anns a bhliadhna agus bhàsaich è air am mh den chèitean tha e ainmeil airson aimearaga a lorg ged a tha fhios againn a nis nach e a chiad fhear bhon roinn eòrpa a lorg e mar eisimpleir tha e coltach gun do ruig buidhean lochlannaich agus ron a sin buidheann manaich bho èirinn agus alba aimearaga a tuath mu mìle bliadhna roimhe sheòl columbus tarsainn air an cuan siar agus e an dòchas slighe nas goirid a lorg gu na h innseachan agus dùil aige òr agus spìosraich thoirt air ais dhan rìgh agus am bànrigh san spàinn lorg e ameireaga far an robh dùil aige muir a lorg se fear malairt eadailteach agus riochdaire dioplòmasach à venezia a bh ann am marco polo an t sultain am faoilleach chaidh e air cuairt ainmeil gu sìona aig àm impireachd mòr nam mongol s ann is coireach ri na sgeul annasach aige a dh fhàs marco polo ainmeil air feadh na roinn eòrpa oir cha robh mòran fhios aig daoine mun oirthir aig an t àm ud tha feadhainn a sgoilearan ann a tha smuaintean gun deach marco polo gu sìona ach nach deach e chun a h uile àite air a bheil e a sgrìobhadh anns an leabhar aige b e feallsanach greugach agus neach matamataig gu math cumhachdach a bha ann an archimedes rugadh agus thogadh e ann an sisilidh s e am beachd as ainmeile aige gum b urrainn e an t saoghal a ghluasad nam biodh luamhan fada gu leòr agus àite daingeann airson seasaidh aige bha smuain ainmeil eile aige an dèidh don rìgh innse dha gun robh dùil aige gun robh fear a goid airgead air agus nach e òr slàn a bha anns an crùn aige chleachd archimedes gluasad bùrn ri cuideam an òr a mheasadh airson sealltainn gun robh airgead air a mheasgachadh leis an òr ged a bha an rìgh air pàigheadh airson òr na aonar às dèidh dha smaoineachadh air an dòigh airson seo a shealltainn leum archimedes a mach às an amar aige agus ruith e tron bhaile ag èigheach eureka tha archimedes cuideachd ainmeil airson tòiseachadh am bun rannsachadh staitistearachd agus inneal uisgeachaidh ris an canar sgriubha archimedeis s e reuladair agus neach smaoin ainmeil a bh ann an galileo pisa an gearran firenze am faoilleach thog e prosbaig agus gloinn amhairc gus am b urrainn dha coimhead ri na rionnagan agus planaidean eile is e a chiad duine a lorg ceithir de na gealaich aig iupatair agus smaoinich e air toir de na laghan ann an nàdar feallsanachd bha e cuideachd ball dhen accademia dei lincei a chiad comann saidheansail seach gun robh galileo den beachd gur e a ghrian a bha na meadhan an slighe chloinn uisnich an àite an t saoghal chuir an eaglais caitligeach e an sàs agus bha iad a maoidheadh a mharbhadh gheall e gun do dh atharraich e creideamhan ach dìreach airson a bheatha a shàbhaladh chùm an eaglais e fo smachd agus anns an taigh aige airson a chòir den beatha aige ged s a tha galileo comharraichte an latha an diugh airson a h obair an feallsanachd nàdurra bha e cuideachd mar a bha an cuid bu mhòr de ollamhan caitligeach na linn na h ollamh dhiadhaidh thog e an lùib a chuid rannsachaidh an saidheans nàdurra ceist cudthromach mu deidhinn an càirdeas eadar firinn spioradail agus firinn an saoghal nàdurra b anns a cheist seo an e gu bheil fìrinnean spioradail agus nàdurra neo eisimeileach fìrinnean spioradail a bhuannachd do saoghal spioradail a mhàin agus fìrinnean nàdurra a bhuannachd do an duil nàdurra a mhàin neo an e gu bheil fìrinnean spioradail agus fìrinnean nàdurra còmhla na roinnean de an aon firinn tha an ceist seo na h aobhar connspaid aig cuid eadhan dhan latha an diugh thàinig galileo fhèin ris a cho dhùnadh gu robh fìrinnean spioradail agus nàdurra co cheangailte o chionn s nach urrainn do firinn cuir an aghaidh firinn se neach feallsanachd nàdar agus matamataigear a bh anns an ridire isaac newton am faoilleach am màrt tha e gu math ainmeil airson an obair aige air laghan co cheangailte ri eòlas fradhairc tarraing na talmhainn agus calculas rugadh e dùbhlachd anns a mhìosachan iulianach ann an lincolnshire is thogadh e aig àm a chogaidh sìobhalta shasainn an dèidh don ath stéidheachadh theàrlaich ii chaidh e na oileanach aig oilthigh chambridge ann an dh obair e air eòlas fradhairc agus reul eòlas dhachaigh ann an woolsthorpe agus an oilthigh ga dhùnadh air sgàth na plàighe duibhe thill e a chambridge mar bhall colaiste na trianaide is chaidh e na àrd ollamh ann an dh fhoillsich e am principia ann an chaidh a thaghadh a riochdaich oilthigh chambridge ann am pàrlamaid ann an an dèidh don ar a mach glòrmhor is a rithist ann an chaidh e na mhaighstear an taigh cùinnidh rìoghail ann an is na cheann suidhe a chomainn rìoghail ann an b e neach bith eòlas a bh ann an charles darwin an gearran an giblean tha e ainmeil airson cuir air adhart am beachd ris an canar mean fhàs tha an smuain seo ag ràdh gun robh aon sinnsear aig a h uile beathach agus fàs bheairt a tha beò san latha an diugh bheachdaich e gur ann tro taghadh nàdarra no a bhiodh atharraichean a tighinn air creutairean rugadh e ann an shrewsbury is bha e na sgoilear aig an sgoil an siud bha e na oileanach aig oilthigh dhùn èideann eadar is is an sin aig oilthigh chambridge rinn e turas fad fad timcheall air aimearaga a deas is a chuain shèimh a chuain innseanach air a bheagle eadar is s ann anns am bliadhna a chrìochnaich darwin am beachd aige ach tha luchd eachdraidh den bheachd gun robh feagail air a chuir a mach oir gun robh e a foillseachadh ceistean mu creideamh diadhachd mar sin cha deach an leabhar aige on the origin of species by means of natural selection or the preservation of favoured races in the struggle for life a sgaoileadh gu agus an uair sin sann seach gun cuala e gun robh fear eile alfred russel wallace air an aon beachd a ruighinn agus bha e faisg air a chuir a mach chuir darwin an leabhar aigesan a mach an toiseach chaochail e ann an b e odn de buen y del cos a thug na sgrìobh darwin mu mhean fhàs a steach dhan spàinn ged a fhuair e dubh chàineadh on eaglais chaitligeach s e neach nàdar fheallsanachd agus saidheans a bh ann an albert einstein ulm am màrt princeton an giblean tha mòran den beachd gur e an duine is ealanta a bh anns an mh linn agus ann an bhuannaich e an duais nobel ann am fiosaigs airson a sheirbheisean do fhiosaigs teòirigeach tha einstein gu math ainmeil airson na beachdan aige mu solas stuth tarraing na talmhainn fànas agus tìde a chuidich luchd saidheans na rudan seo a thuigse na b fheàrr se an teòirig na dàimheachd sònraichte agus an teòirig na dàimheachd coitcheann a tha aca air na beachdan seo bha einstein air a bhreith ann an ulm rìoghachd wrttemberg sa ghearmailt s e iùdhaich a bh anns an teaghlach aige ach cha robh iad a cumail ris gu làidir agus chaidh albert gu sgoil caitligeach chan è oileanach uabhasach math a bh ann agus bha gu leòr den bheachd gun robh e neo thoinisgeil aon latha chaidh combaiste iùil tharraingeach a thoirt dha agus fhuair e ùidh mòr ann an feuchainn ri tuigse ciamar a bhiathadh cumhachd do fhaicsinneach a toirt air an dealg gluasad agus mar sin thoisich e ag ionnsachadh matamataigs agus saidheans nuair a dh fhàs e nas aosda chaidh e don sgoil anns an eilbheis an dèidh dha ceumnachadh fhuair e obair ann an oifis fhad s a bha e ag obair an sin sgrìobh e na pàipearan is cudthromaiche aige a dhèanadh ainmeil mar neach saidheans mòr fhuair e dotaireachd ann an ron toiseach a chiad cogadh t saoghal ghluais e air ais dhan ghearmailt agus fhuair e obair mar ceannard sgoil dh fhuirich e ann am berlin gun tàinig na nàsaich gu cumhachd anns an riaghaltas nàiseanta bha na nàsaich a dèanamh casaid air einstein agus ag ràdh gun robh e a feuchainn ri jewish physics a dhèanamh agus bha luchd saidheans gearmailteach a feuchainn ri na beachdan aige a bhreugnachadh ghluais e gu na stàitean aonaichte troimh an dàra cogadh t saoghal b e einstein aon de na daoine a bha comhairliche gum bu chòir do na stàitean aonaichte boma atamach a dhèanamh mus b urrainn do na gearmailtich anns a bhliadhna dh fhaighnich pàrlamaid israel dha a bhith na cheann suidhe ach dhiùlt e bha e pòsta aig mileva mari eadar is agus elsa lwenthal eadar is dh ainmicheadh an eileamaid einsteinium air ann an b e neach ealain agus riochdaire dioplòmasach às an eadailt a bha ann an leonardo da vinci ipa leo nardo da vinti ainm slàn leonardo di ser piero da vinci firenze an giblean amboise an cèitean bha e cuideachd na pheantair dealbhadair agus innleadair s iad dà de na dealbhan is ainmeil aige am mona lisa agus the last supper thòisich da vinci dòigh ùr airson peantadh an àite cleachdadh an dòigh àbhaisteach rugadh e faisg air vinci is dh obair e ann am bùth obrach andrea verrocchio ann am florence nuair a bha e òg ro bha e air a dol san compagnia di san luca bràithreachas luchd ealain ann am florence ach dh imrich e do mhilan ann an pheant e vergine delle rocce is an diathad mu dheireadh an siud dh fhuirich e a rithist ann am florence far an do pheant e am mona lisa eadar nuair an do lunn an t arm frangach air milan is ann an as dèidh trì bliadhnaichean anns an ròimh dh imrich e gu abaid ann an amboise far an do dh obair e mar phrìomh pheantair is einnseanair do rìgh na frainge is mhair e gus do chaochail e thig dealbhan tarraing do thaigh tasgaidh kelvingrove ann an glaschu ann an o chruinneachadh a bhànrigh is thig dealbhan tarraing do lùchairt an ròid san samhain b e feallsanach albannach a bh ann an adam smith neo àdhamh mac a ghobhainn an t iuchar rugadh agus thogadh e ann an cair chaladain ann am fìobha agus bha e na oileanach aig oilthigh ghlaschu fo francis hutcheson dh ionnsaich e aig oilthigh oxford eadar agus agus thoir e òraidean poblach ann an dùn èideann mus deach e na ollamh loidig aig oilthigh ghlaschu ann an bha esan h ollamh de feallsanachd moralta aig oilthigh ghlaschu bho gu bha ùidh mòr aige ann an nàdar an duine carson a bhitheadh daoine a faireachdainn gu bheil feadhainn de rudan dona no olc agus feadhainn eile math bha e a smaointinn gun robh co thruas gu math cudthromach ann an lagh nam beus sgrìobh e leabhar don ainm the theory of moral sentiments a chaidh air foillseachadh ann an eadar agus bha e na taoitear do dhiùc òg bhuccleugh air cuairt mòr na h eòrpa is beag an teagamh nach do stèidhich e sgoil eaconomais ann an nuair a fhoillsich e a mhòr thràchdas air saoibhreas nan nàisean mar sin s e the father of modern economics a bhios daoine a cantainn ris bu chòir dhuinn aithneachadh co dhiù gu robh an inuiry into the nature and causes of the wealth of nations no dìreach wealth of nations stèidhichte air ceist moralta anns an leabhar chuir esan an ceist dé is urrainn do dhuine a dhèanamh a tha as fheàrr airson na dùthcha aige thàinig e dhan cho dhùnadh nan dèanadh a h uile duine an rud a b fheàrr dhaibh fhèin gun dèanadh an dùthaich nas fheàrr s e seo an modh smaoineachaidh ris an canar libearalach bha ceangail eadar smith agus feallsanaiche albannach ainmeil eile mar david hume tha sgioba iomain oilthigh ghlaschu ag àrdachadh camanachd an spòrs traidiseanta gàidhealach a measg nan oileanach aig oilthigh ghlaschu pàirc na solais ionad spòrs gart sguaib rathad chnoc màiri glaschu tha lèintean òir briogais ghoirid dhubh stocainnean òir is dubh nan dathan cluiche oilthigh ghlaschu tha oilthigh ghlaschu air piseach mòr a thoirt don gheama thar na bliadhnaichean tha cluicheadairean ùra air a bhith gan trèanadh agus tha cluicheadairean stèidhichte air am leasachadh nan sgilean nuair a dh fhàgas iad an oilthigh bidh iad a cuideachadh gus an geama a neartachadh air an taobh rianachd aig an toiseach tha dithis ann aig a bheil fìor eòlas air a h uile rud a bhuineas do spòrs nan gaidheal iain u caimbeul ceann suidhe chomunn na camanachd bho gu agus ùisdean d macilleannain fear naidheachd is craoladair fhuair an dithis aca guirm bhon oilthigh nuair a bha iad a cluich chaidh sgioba iomain oilthigh ghlaschu a stèidheachadh ann an s e aonghas macbhiocair murchadh maccoinnich agus murchadh macràth a bh ann na trì stèidheadairean agus s e aonghas a bh anns a chiad sgiobair anns na an bha da sgioba aig an oilthigh ach o chionn fhada tha e air fhàs nas dorra oileanaich a lorg le eòlas air iomain agus tha an sgioba a nis a cumail aon sgioba fireannach agus cuideachd bidh iad a feuchainn ri sgioba a chumail do bhoireannaich anmoch sna an agus tràth sna an bha linn air leth shoirbheachail aig an sgioba a gleidheadh lìog a deas ann an agus cuach littlejohn ann an agus thànaig cuid dhe na cluicheadairean seo còmhla a rithist nuair a chaidh glaschu ceilbhinn a stèidheachadh chaidh a chuairt dheireannach de chuach chataibh a ruigsinn airson a chiad turas ann an agus chaidh còrn sgeaboist a bhuannachadh iomadach tursan mar sgioba oilthigh tha an sgioba air a ruith leis na cluicheadairean fhèin le taic airgid bho comunn spòrs oilthigh ghlaschu na bhios a liubhairt giùlain gu geamannan air falbh bho àm gu àm gun teagamh tha feum air eudmhorachd air a phàirc is far na pàirce is uaireannan thèid seo a mothachadh le bhith a toirt seachad na duaise cliùitiche gorm oilthigh ach nas trice thèid a mhothachadh le pinnt a measg na caractaran as cudromaiche anns na bliadhnaichean a dh fhalbh tha jack asher ann fhuair jack gorm agus bha cliù mhòr aig mar rèitear bha e na phàirt den sgioba soirbheachail sna an agus tha e a nis na cheann suidhe onarach bha a mhac gordon na chluicheadair chòmhnard don sgioba anns na an feumar mòran moladh airson an sgioba a chumail beò sna s a dhol gu doire barton a sheall mòran iomairt is eudmhorachd gu riaghailteach thug friseal gordain iomain oilthigh an àrd aig an àm seo cuideachd agus chaidh a chuid shaothair mhiorbhaileach aithneachadh le gorm bha na h oidhirpean aig daibhidh bell is daniel donn bho gleann urchardan is ceann a ghiuthsaich fa leth glè chudthromach ann a bhith a toirt comas dhan sgioba a dhol suas gu lìog a dha agus gus cuach littlejohn a ghleidheadh trì tursan fhuair an dithis aca guirm tha an sgioba air buaidh fhaighinn ann lìog a deas agus cuach littlejohn a faighinn a steach dhan chuairt dheireannach ceithir tursan ann an sreath bho ga bhuannachadh da thuras feumar luaidh shònraichte a thoirt air oidhirpean nan sgitheanach aonghas liddon agus keith maccoinnich agus cuideachd air fear à obar dheathain daibhidh c moore a thoisich iomain aig an oilthigh agus as deidh da bhliadhna a bha na sgiobair nuair a bhuannaich an sgioba lìog a deas gun gheama a chaill ann an choisinn iad an tiotal mar club a mhios aon turas bidh oilthigh ghlaschu a nis a gabhail pàirt ann an lìog nan oileanach agus cuach littlejohn ann an chrìoch iad an seisean anns an treas àite ann an lìog nan oileanach agus chaidh an cur a mach bhon littlejohn san iar chuairt deireannach le rgu as dèidh pheanasan bha craig ros na sgiobair ann an ach a nis s e gilleasbuig macdhòmhnaill a th ann ogha a bhàird ainmeil somhairle macgill eain is e ball den chòmhlan runrig a tha ann an calum dòmhnallach rugadh e ann an uibhist a tuath air an t samhain bha e fhèin agus a bhràthair ruaraidh anns a chòmhlan bho thùs agus iadsan a sgrìobhadh a mhòrchuid de na h òrain bidh calum a cluich dhrumaichean anns a chòmhlan agus a seinn aig amannan chaidh iad a dh àrd sgoil phort rìgh far an do thachair iad ri donaidh rothach ann an dh fhoillsich calum agus ruaraidh clàr leotha fhèin leis an ainm the band from rockall air a bheil òrain dhiubh sa ghàidhlig choisinn calum agus ruaraidh duais nan sàr ghàidheal bho shabhal mòr ostaig sa bhliadhna tha donnie rothach na sheinneadair a b àbhaist a bhith seinn còmhla ri runrig rugadh e ann an ùige anns an eilean sgitheanach air an dàrna latha den lùnastal thogadh e lena phàrantan ann am port rìgh ach chuir e seachad ùine cuideachd air croit a sheanar s sheanmhar ann an ùige bha e a seinn bho aois gu math òg agus s ann ann an àrd sgoil phort rìgh a thachair e ri calum agus ruairidh dòmhnallach a bha air còmhlan ùr a stèidheachadh runrig agus mar a chanas iad s e eachdraidh a th ann an còrr faic mar eisimpleir going home the runrig story le tom morton dh fhàg donaidh runrig ann an gus seasamh airson a phàrtaidh làbaraich ann an taghadh coitcheann westminster ach chaill e do teàrlach ceanadach bho na libdems bha e na reactar oilthigh dhùn èideann eadar is tha e na stiùiriche leasachaidh agus nan ealan aig sabhal mòr ostaig s e hòmair greugais beurla homer am bàrd greugach a sgrìobh na dàin mhòra iliáda agus odsseia chan eil mòran fiosrachaidh againn m a dheidhinn no fiù s an robh an duine ann idir oir tha feadhainn den bheachd gur e buidheann de dhaoine a sgrìobh na dàin sin tha feadhainn eile den bheachd gur e boireannach a bh ann a rèir seann sgeul s e bàrd dall a bh ann a bha a fuireach ann an ionia thathar a creidsinn gun robh e beò mu r ch dh eadar theangaich iain macilleathain à ratharsair eadar theangachadh an odusseia gu gàidhlig nuair a leig e a dhreuchd dheth ann an dh fhoillsich gairm e mar odusseia homair ann an bha sgoil eòlas an oirthir agus afraga beurla school of oriental and african studies soas stèidhichte ann an mar sgoil eòlas an oirthir le afraga air a chuir ris an ainm anns na an s e prìomh amas na colaiste foghlam agus trèanadh a thoirt do luchd riaghlaidh breatannach a bhitheadh a fàgail airson obair riaghlaidh air feadh an impireachd bhon àm ud tha a ghnè aig soas air atharrachadh agus is e a nis am prìomh ionad air an t saoghal airson eòlas agus foghlam mun oirthir agus afraga mar colaiste ann an oilthigh lunnainn bidh soas a teagaisg lagh saidheans sòisealta ealain agus cànain le cuideam air an oirthir agus afraga anns gach cuspair s e leabharlann soas an ionad ghoireasan aig breatainn gu lèir airson an oirthir agus afraga agus am fear as motha de sheòrsa anns an roinn eòrpa tha an sgoil air fàs gu mòr anns na bliadhnachan mu dheireadh bho mu oileanach ann an gu barrachd air san latha an diugh le mu leth aca nan iar cheumnaichean tha dà ealain lann air an stèidheachadh aig a cholaiste cuideachd am percival david foundation of chinese art agus am brunei gallery a rèir an times higher education supplement bha e na mh oilthigh anns an rìoghachd aonaichte ann an s urrainnear seann oileanaich a lorg ann an iomadach ìre agus suidheachadh cumhachdach ann am foghlam lagh dioplòmasaidh naidheachdas riaghaltas ionadan eadar nàiseanta buidhnean neo riaghaltasach ngoan bancaireachd dualchas ealain na meadhanan agus oilthighean b e ban righ bhon èipheit a bh ann an cleopatra b e cleopatra an t ainm a bhitheadh aig a h uile ban rìgh anns an teaghlach siol ptolemy agus b e an tè seo cleopatra vii an tè a bu ainmeile bha cleopatra vii philopator cathair alastair r c ibidem r c na ban righ agus na phàraoh mu dheireadh a bh aig an èipheit rinn i a chùis air na bràthairean aice airson suidhe air an rìgh chathair an dèidh dhi iulius caesar a phòsadh agus bha mac aice leis ged nach robh am pòsadh eatarra laghail anns an ròimh an dèidh muirt caesar bha i pòsta aig marcus antonius an dèidh dhan an rìoghachd aice tuiteam fo smachd luchd eile chuir i às dhi fhèin le asp is e dùthaich ann an roinn eòrpa a tuath a tha ann an liotuàinia cleachdar ainmean eile cuideachd m e tha crìochan aice leis an laitbhe anns an taobh a thuath leis a bhealaruis anns an taobh an earra dheas agus leis a phòlainn agus le kaliningrad oblast pàirt den ruis anns an taobh deas tha am muir baltach anns an taobh an iar thuath tha vilnius na phrìomh bhaile bha i a chiad stàit a dh fhàg an t aonadh sobhiat chaidh i a steach dhan aonadh eòrpach ann an tha ball basgaid am measg nan spòrs as cudromaiche do na liotuàinianaich am measg nan cluicheadairean as ainmeile tha arvydas sabonis neo sarunas jasikevicius b e peantair às na tìrean ìsle a bh ann an vincent willem van gogh ipa zundert am màrt auvers sur oise an t iuchar an dèidh dha feuchainn agus dèanamh glè dhona seòrsa air leth obair rinn e an àird inntinn a làmh a chuir ri ealain agus lì dhealbhadh agus mar sin ghluais e gu paris còmhla ri a bhràthair theo a bha ag obair a reic dealbhan agus a thug toir cuideachadh agus taic do vincent an deidh greiseag ghluais e gu baile den ainm arles còmhla ri lì dhealbhadair eile paul gauguin bha an dithis aca ag argamaid gu tric agus gu mòr agus mu dheireadh gheàrr vincent cuid a chluais aige dheth dh fhàs na trioblaidean aig van gogh cho dona agus gun deach a chuir gu taigh chaoich far an do chuir e fhàs dha fhèin an deidh dà latha bhàsaich paul gauguin dreis ghoirid an dèidh sin le bròn s e prìomh mhinistear an rìoghachd aonaichte agus riochdaire dioplòmasach a bh ann an tony blair b e ceannard a phàrtaidh làbarach a bh ann agus tha e air na cheannard oir bho agus mar phrìomhaire breatainn bho nuair a chuir na làbaraich na tòraidhean a mach a cumhachd anns an taghaidh pàrlamaid mar cheannard a phàrtaidh làbarach tha e air trì taghaidhean coitcheann a bhuannachadh ann an an aghaidh john major an aghaidh william hague agus an aghaidh michael howard shoidhnich e aonta dihaoine na ceusta ann an còmhla ri bertie ahern is b ann nuair a bha e na phrìomhaire an deach cumhachd a thiomnachadh do dh alba is a chuimrigh leig e a dhreuchd agus an seat aige sedgefield suas ann an chaidh foghlam aig fettes college ann an dùn èideann agus oilthigh oxford an sasainn mus do ghabh e ri poileataigs bha dreuchd aige mar fear lagha tha e pòsta agus tha ceathrar cloinne aige s e boireann dhlighiche sgrìobhadair dealbh chluich agus nobhalan às an ostair a tha ann an elfriede jelinek ipa l fid jlink rugadh i ann am baile beag ann an steiermark ris an canar mrzzuschlag ann an bha i sgoilear aig an conservatoire baile vienna far a dh ionnsaich i piàno is organ dh fhoillsich i a chiad nobhail aice wir sind lockvgel baby tha sinn culaidhean tàlaidh baby ann an s e a nobhail as ainmeile a tha ann an die klavierspielerin an cluicheadair piàno a rinn michael haneke na fhiolm le isabelle huppert nuair a bha i òg rinn hans asperger obair oirre bhuannaich i an duais nobel ann an litreachas anns a bhliadhna s e an deicheamh tè a choisinn an duais seo a th innte sònraichte gu teann tha fiadh na shineach ath chagnach air buntainn ris an teaghlach cervidae tha àireamh shluaigh nam beathaichean fìor eugsamhail bho teaghlaichean càirdeach san co eagar artiodactyla gu tric ainmichte fèidh cuideachd a cur earbs air an ghnè tha fèidh fhearannach ainmichte daimh no daimh fèidh agus tha fèidh bhoireannach ainmichte earbaichean èildean aighean no bà tha fèidh òga ainmichte laoigh fèidh no mangan trì aois coin aois eich trì aois eich aois duine trì aois duine aois fèidh trì aois fèidh aois fìrein trì aois fìrein aois craoibh dharaich ruigidh cuid den fhèidh aois mhòr eadhon bliadhna a dh aois tha làn dearbhadh aig sealgairean an fhèidh air gàidhealtachd na h alba gun robh cuid dhiubh ann am frith ghlinne garadh a bha bliadhna agus còrr fhuaireadh damh ann an agus bha comharra cluaise air a bhuineadh do fhorsair ainmeil eòghann mac iain òig a chaochail ceud gu leth bliadhna ron àm sin bha aon agh geal a bha ann am fàsach loch trèig fad chuimhne trì linntean dhaoine bha i cho furachail seòlta s nach d fhuaireadh riamh urchair oirre is e siostam ghiùlain a tha anns an rathad iarainn neo rathad nan gad a tha stèidhichte air rathad sònraichte a bhitheas a breith agus a steòrnadh carbadan a tha uidheamaichte dha is e cruth an rathaid dà ghad iarainn co shìnte agus teannaichte sìos air bunachar freagarrach bithidh na carbadan rathad iarainn uidheamaichte le cuibhlichean bilte tionndaidh dà chuibhle air aiseal cumanta tha barr nan riomb leatha agus rèidh agus bithidh bile mun chuairt gach cuibhle air a slios a staigh mar sin faodaidh do na carbadan a ruith air bàrr an rathaid gun a bhith tuiteam dheth aig a charr as simplidh chan eil dith ach air rathad singilte goirid agus carbad a mhàin bha cuid de na h ionadan bhradain air an abhainn tatha a cleachdadh rathadan iarainn mar seo eisg a ghiùlain suas dhan rathad dubh eadar peairt is dùn deagh sìos ris na an chaidh turachadh air rathaidean nan gad ann an sasuinn mun bhliadhna is ann as fiodh a rinneadh na gadan do na rathadaibh nan gad bu tràithe agus b e cumhachd eich a tharruinn na uaganain a chaidh orra chaidh toiseach air cleachdadh gadan iarainn bho meadhan an mh linn agus bho toiseach an mh linn chuireadh carbadan smùide an gnìomh ré na n rinn nicholas wood an rannsachadh a dhearbh bun saidheans an rathaid iarainn agus an luib sin eadar agus chaidh leasachadh ana mhòr air an teicneolas a roimhe leigeadh na cnàimhean de branndairean nàiseanta agus eadar nàiseanta air feadh eòrpa tha an sgrìobhadh eachdraidheil bu sine mu rathad nan gad a nochdadh ann an cùise laghail sasunnach a chaidh air èisdeachd an b e cnap na cùise gu robh fear seilbh mhèinne guail air cuir tylting rails thairis air fearann a bha an seilbh fear eile eadar beul a mhèinn agus laimrig air abhainn na sebheirn ann an siorramachd nottinghaim mun bhliadhna fhuair fear à siorramachd nottinghaim dom b ainm beaumont taic air mèinn ghuail air bruaiche na tyne an ear thuath shasainn thug e leis iomadh innlean nach robh aithnichte ann an ear thuath shasainn aig an àm nam measg snìomhairean talmhainn agus coincheap rathad nan gad thug muinntir ear thuath shasainn ri na h innlean seo bu sònraichte rathaidean nan gad agus chaidh leasachadh nan raointean ghuail mu caisteal nuadh air taidhne air adhart gu luatha thogadh ficheadan de rathaidean nan gad eadar beul meinnibh agus laimrigibh aibhne bha rathaidean nan gad neo rathaidean uagain mar a chaidh orra cho dlùth cheangailte ri leasachadh na sgìre gun deach iad fo far ainm newcastle road roimhe deireadh an mh linn cha robh an cuid bu mhòr de na rathaidean uagain seo nas fhada na ceithir neo còig cheud meatair agus gu robh iad a claonadh gu ìre mhòr bho bheulmheinn chun laimrig is ann mar sin a bhiodh carbadan làn nan ruithe leis a bhruaich fo cumhachd tarruinn talmhainn agus chuireadh eich ri feum a tharruinn na carbadan aotrom air ais ris a mhèinn chaidh leasachadh air an teicneolas mean air mhean bho meadhan an mh linn chuireadh cinn iarainn air na gadaibh fhiodh agus ro dheireadh an linn rinneadh gadan ruithe as iarainn leaghta thàinig cuibhlichean iarainn a steach as deidh agus ro deireadh an linn rinneadh an siud s an seo bòrd claoin fèin obrachaidh is ann an a chaidh togail air a chiad rathad uagain an alba eadar tranent agus cockenzie air raon ghuail a lodaidh agus is ann an a chaidh fhosgail air a chiad rathad uagain an èirinn eadar an slochd ghuail aig drum glas an contae tir éoghainn agus canal leth mhìle air falbh thuraich an t inneal smùid rthadachd aig seumas bhatt ann an inneal stèidhichte a bha seo a chleachd smùid bho goilear fa leth aig bruthaich gu math ìosal taobh a steach deich bliadhna thoisich an crnach risteard trevithick a thogail innealan paisgte air an robh an goilear na bunachar don inneal fhèin agus a chleachd smùid làidir aig bruthaicheas suas ri punnd air an òirleach cheàrnag ailean thog trevethick inneal smùid fèin ghluasad cho tràth ri agus ann an rinn e inneal a ruitheadh air gadan airson fear a sheilbh obraichean iarainn agus rathad trama aig pen y darren an cymru a deas dhearbh an inneal a thog trevethick gum b urrainn do inneal stotha a tharruinn cuid uagain na sguain ach cha deach an cleachdadh an aite nan each a bha nan modh tarruinn àbhaisteach aig an am bidh trèanaichean a siubhal air rathaidean iarainn is e sreath de charbadan a tha ann an trèana tha am facal trèana stèidhichte air facal beurla air sreath b iad eich a bha a tarraing nan carbadan air na ciad rathaidean iarainn ged nach b urrainn do dh each ach tunna a chuideam a tharraing ann an carbad air rathad cloiche thairngneadh e ceithir no còig tunna a chuideam air rathad iarainn rèidh mar sin shlaodadh e trì no ceithir carbadan ann an sreath tha seo soilleir bhon achd phàrlamaid a cheadaich togail an rathaid iarainn eadar an ruadh ghleann is glaschu ann an shònraich an achd nach fhaodadh each ach trì carbadan ann an sreath a tharraing far am biodh an rathad iarainn a dol tarsainn air an rathad àbhaisteach air an t slighe gu cidhe a deas a bhroomielaw bho mu chuireadh innealan smùide an gnìomh gus na trèanaichean a tharraing air sgàth seo thòisich trèanaichean air falbh mòran na bu luaithe an diugh air feadh an t saoghail tha innealan smùide air a dhol a mach às an fhasan agus is e cumhachd an dealain no einnseanan diesel a thairngneas trèanaichean b e teàrlach mòr no mh faoilleach charlemagne san fhraingis karl der groe sa ghearmailtis karel de grote san duitsis agus carolus magnus sa laidinn rìgh nan seann ghearmailteach ris an canar na fraingich agus an duine a stèidhich ìmpireachd naomh na ròimhe b e am mac as sine aig rìgh pippin òg cuideachd air ainmeachadh pippin goirid nuair a bhàsaich pippin chaidh an rìoghachd aige a phàirticheadh ann an dà leth eadar a mhic teàrlach agus a bhràthair carloman bhàsaich carloman air an còigeamh latha den dàmhair mar sin a fàgail teàrlach mòr mar cheannard na rìoghachd fraingich aonaichte bha teàrlach mòr a cogadh airson a mhòr chuid de bhliadhnaichean a rìoghachd leis a chlaidheamh ainmeil aige joyeuse na làimh an dèidh trithead bliadhna de chogadh agus ochd blàran deug cheannsaich e na sagsonaidh amas a bh aig ìmpire augustus den ìmpireachd ròmanach ach nach robh na chumhachd a dhèanamh an dèidh dha smachd fhaighinn air talamh no sgìre dh iompaich e na daoine chun a chreideimh chrìosdaidh stèidhich e magdeburg ann an agus ionad riaghlaidh ann an worms cuideachd an ceann na mh linne thagh rìgh teàrlach mòr aachen airson an rath a b fheàrr aige thog e cill pfalzkapelle a tha na pàirt den àrd eaglais aachener dom an diugh agus pàlas impireil ghairmeadh rìgh alba dheth seumas iv nuair a chaidh athair seumas iii a mharbhadh le cuilbheirt às dèidh bhlàr allt nan seileach an t ògmhios bha seumas mas fhìor aig ceann nan reubaltach a rinn ar a mach an aghaidh athar ged nach robh e ach na ghille òg san àm a riamh bhon uair sin gu latha a bhàis chaith seumas iv crios iarrainn trom mu chneas mar nàdar de aithreachas is fhada bho bha eachdraichean dhen bharail gur h e a bu chomasaiche dhe na rìghrean stiùbhartach agus shoirbhich le alba fo riaghladh stèidhich e oilthigh leighis ann an obar dheathain agus bhrosnaich e malairteachd is na h ealain bha e fhèin ionnsaichte is iomadach cànan aige gàidhlig nam measg tha cuid a cumail a mach gun robh seumas iv na rìgh alba mu dheireadh a bha fileanta sa ghàidhlig tha fios againn gun robh gàidhlig aige bhon fhianais a dh fhàgadh le fear pedro ayala an tosgair spàinnteach uime sin s e seumas am fear mu dheireadh air a bheil fios le cinnt againn ged a tha cuid eile ag ràdh gun do bhruidhinn seumas v i ach gàidhlig ann no às s e seumas iv a chuir às do thighearnas nan eilean ann an bha an tighearnas air fàs ro chumhachdach chun na h ìre far an do chuir e an rìgh fhèin gu dùbhlan bha e a mhiannachadh gum biodh sìth eadar alba is sasainn air an dòigh sin phòs e mairead tudor nighean eanraig vii ann an thuirte pòsadh a chluarain san ròs ris a phòsadh seo ach bhris cogadh a mach a rithist eadar an dà dhùthaich agus chaidh seumas iv a mharbhadh a sabaid aig ceann airm latha blàr flodden an t sultain batail mòr an ceann a tuath shasainn an aghaidh nan sasannach bha e mar amas aige cuideachadh a thoirt do na fraingich oir bha cogadh ann eadar an fhraing agus sasainn aig an àm dh fhàgadh a mhac seumas v na rìgh ged nach robh e ach bliadhna a dh aois dh fhosgail seo an doras gu amannan glè dhoirbh airson alba stèidhichte ann an s e companaidh earranta neo phrothaideach àireamh companaidh sco agus buidheann carthannais clàraichte àireamh carthannais sco a tha ann am pne tha pne a fastadh luchd obrach làn ùine aig an àm seo a tha a faighinn taic airson pròiseactan sònraichte bho luchd obrach neo cheangailte agus saor thoileach ma bhios feum aca air tha am buidheann air a stiùireadh le bòrd stiùiridh air a bheil uallach airson co dhùnaidhean aig ìre àrd a dhèanamh agus stiùireadh iomlan na buidhne a riaghladh s e amas pne gur e am buidheann ro innleachdach airson leasachadh nan ealan ghàidhlig agus gum bi e dìoghrasach mu bhith ag adhartachadh cho cudromach s a tha cànan agus cultar na gàidhlig ann an alba ùr beòthail agus misneachail tha iad stèidhichte ann an steòrnabhagh an eilean leòdhais agus ged a tha a mhòr chuid raon dleastanais aca stèidhichte an alba tha an obair gu tric gan toirt nas fhaide air falbh gu dùthchannan eile san roinn eòrpa canada agus na stàitean aonaichte tha iomairtean pne air iomadh duais a chosnadh thar nan bliadhna mu dheireadh am measg nam pròiseactan soirbheachail aca tha tha mu neach nan còmhnaidh an steòrnabhagh prìomh bhaile nan eileanan siar o chionn agus a h aon baile a tha nas motha na bhaile fearainn an innse gall tha na prìomh oifisean aig comhairle nan eilean siar suidhichte anns an white house bha am mòd nàiseanta rìoghail anns a bhaile fhèin ann an is s e sgoil mhicneacail an àrd sgoil ann an steòrnabhagh ged a tha a ghàidhlig coitcheann tha a ghàidhlig aig corr agus de muinntir leòdhais tha am baile fhèin làn ghall agus mar sin s e beurla am prìomh chànan a th air a chleachdadh agus s e steòrnabhagh aon de na h àitean sna h eilean far a bheil na clàran seòlaidh air an sgrìobhadh gu h àraid sa bheurla seach sa ghàidhlig chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an steòrnabhagh na h eileanan siar anns na bliadhnaichean agus s e port mara airson aiseig a tha ann an sin tha seirbheis aiseagan a ruith gu ulapul air a mhòr thìr le caledonian mac a bhriuthainn tha dà aiseig air an rathad aon airson neach siubhail agus agus fear eile airson lòd tha port adhair aige port adhair steòrnabhagh a tha suidhichte mu mhìle air falbh bhon bhaile fhèin faisg air mealabost tha itealan a dol gu inbhir nis agus glaschu gach latha s e club iomain a th ann an camanachd inbhir aora is iad na far ainmean beurla an taobh royal burgh agus na aray boys tha an club stèidhichte ann an inbhir aora earra ghàidheal agus bhòid alba cluichidh iad ann an lèintean dubha is buidhe agus briogaisean ghoirid dubha is buidhe cluichidh iad aig an raon cluiche winterton park tha dà sgioba fir aca bidh sgioba a cluich anns an roinn nàiseanta tha sgioba glèidhte ann cuideachd a bhios a cluich ann an sgìre a deas marine harvest stèidhicheadh an club ann an thòisich iad a cluich aig winterton park a tha buntainn ri diùc earra ghàidheal ann an ach aig deireadh an seusan dh fheumadh iad stad nuair a chaidh an club toirmeasg bho farpaisean fad ochd bliadhnaichean as dèidh an dàrna cogaidh dh aonaich an club le an fhùirneis furnace fon ainm ùr taobh loch fìne loch fyne side b e an t seusan an t seusan as soirbheachail dhaibh bhuannaich iad na duaisean cupa lìg an roinn nàiseanta cupa a chomainn cheiltich ghlaschu cupa a bhaile mhòir agus an cupa mhicamhlaigh fhuair iad duaisean cuideachd airson sgioba na bliadhna còidse na bliadhna agus cluicheadair na bliadhna ràinig iad cuairt dheireannach cupa na camanachd ann an ach chaill iad an aghaidh ceann a ghiuthsaich ann an an aghaidh an gearasdan ged tà bhuannaich iad chluich iad ann am prìomh roinn scottish hydro gu ann an chluich inbhir aora anns an cuairt dheireannach cupa na camanachd an aghaidh ceann a ghiuthsaich chluicheadh an geama ann am peairt agus s e sgòr co ionann a bha ann aig deireadh a gheama gus an geama a chluich a rithist chuir comann na camanachd air dòigh e ach an turas sin ann an inbhir nis dhiùlt inbhir aora siubhal an t astar siud agus thug an comann an duais gu ceann a ghiuthsaich is e a tha ann an contra danns modh dannsaidh stèidhichte air seata fada s a bhitheas sreath nam fir a dannsadh an aghaidh laideann contra ri sreath na mnà taobh a steach am pàtran seo dannsaidh cupalan le chèile agus bithidh gach cupal fear is boireann a dannsadh ri na cupalaibh eile a tha a gabhail pàirt s an seata bithidh gach dannsa fa leth dèanta a gluasadan sònraichte anns a chuid bu mhòr de na dannsaichean is e an cupal aig ceann na seata a dhannsas turas le na dannsairean eile mus a bith iad a ruigsinn bun na seata agus tòiseachaidh an dannsa a rithis le cupal ur gan treòrachadh thèid roinneadh eadar na dannsaichean a rèir an seòrsa ciùil as freagarrach dhaibh port singilte ruidhil agus srath spè aig toiseach gach dannsa seasaidh na cupalan nan loidhneachan shìos an talla is e ceann an seata an ceann as fhaisg air a chòmhlan ciùil agus a choimhead a nuas bhon chòmhlan chiùil bithidh na fir nan loidhne air an taobh deas agus na caileagan nan loidhne air an taobh clì gach dannsair a chuir aghaidh ris a chèile a cèile agus ma bhitheas an talla mòr gu leòr ri uimhir nan dannsairean astar mu deidhinn metre eadar na boireann agus na daoine cleachdaidh an cuid bu mhòr de na dannsaichean albannach cupal ris an seata ged nach bi ach triùir cupal nan dannsadh aig uair sam bith mar sin bithidh a chiad cupal a dannsadh turas leis an na agus an s cupal a crìochnachadh s an na ionad dannsaidh iad turas eile dara thuras mus am bithidh iad nan sleimhinn ri bun na seata mur eil daoine gu leòr ann a dhèanamh seataichean slàn uaireannan bith seata ghoirid dèanta a trì cupal gach dannsair na dannsadh fad an t siubhail anns an dùn deagh agus machair aonghais thèid cleachdadh air seata nan seachd cupal airson a h aon adhbhar bithidh gach dannsa fa leth dèanta a gluasadan ceum ri gach gluasad ceum ri gach slat ciùil mar eisimpleir ruidhle ceum cearcall ceum dhan deas ceuman air ais poussette chupal a dannsadh seachad air a chèile an cheum ri gabhail ionad a chèile reul duine a dannsadh mun chuairt agus na làmhan deas an greim ceuman agus air ais le na làmhan clì ceuman faodaidh gu bheil ball coise spòrs nàiseanta na h albainn ach chan eil contra danns fada ga chùlaibh agus air feadh alba cha mhòr nach eil talla bhaile as aonais clas a chruinnicheas oidhche s a seachdain a dhèanamh neo ionnsachadh dannsaichean s a mhodh bithidh gach clas ionadail a cumail dannsa neo turus s a bhliadhna mar is tric aig na tachartasan seo bithidh dannsaichean eadar dhealaichte air a phrògram agus bithidh bhreic d airson strùpag us ceapairean agus na airson roiteag is sile is e prìomh riaghailt nach danns thu leis a h aon partner ach triop neo dha air feadh an oidhche dara riaghailt nach diùlt thu danns mur eil cuideigin eil air iarraidh an danns ud leat nas tràithe agus an treas riaghailt ma thuiteas tu nach laighe thu air an ùrlar ach feumaidh tu èirigh cum ort ri deireadh na danns s e port ann an alba a tuath a tha ann an ulapul tha an t aiseag a dol eadar ulapul agus steòrnabhagh ann an leòdhas tha e na bhaile iasgaidh anns a sgìre ghlinne bhraoine loch bhraoin ros an iar bha mu duine a fuireach ann ann an stèidhichte leis a bhritish fisheries society ann an seasaidh am baile air cladach thogta a tha mu m as cionn àrd na mara leigeadh na sraidean a mach an cruth a bhranndair bho thùs ged a chaidh iomadh bliadhna seachad mus an robh taigh air gach lot anns an latha an diugh bithidh an t aiseag eadar eilean leòdhais agus an tìr mòr a seòladh bho ulapul gu steòrnabhagh is e an laimhrig a tha na fìor cridhe dhan bhaile agus air barrachd ionad an aiseag tha laimhrig iasgaidh le acfhuinn deoigh thogta s na n nuair bha ulapul na phort air leth chudthromach ann an malairt nan klondyker tha àrd sgoile nan sia bliadhna stèidhichte s a bhaile agus tha aonad gàidhlig aig a bhun sgoile tha an nobhail na klondykers stèidhichte ann an ulapul bha ulapul ainmeil airson na luing mòra sovietach a thadhail air bha pravda air reic ann an ulapul aig aon àm tha ulapul ainmeil airson an ceilidh place stèidhichte leis an actar raibeart urchardan robert uruhart nach maireann a rèir an t urchardan bha ulapul riamh baile nan coigreach baile gallta stèidhichte an sgìre a bha air leth gàidhealach gu deireadh na n bha seo foillsichte le parlamaid nan penguin buidheann nam bodaich a bhiodh a cruinneachadh gach madainn aig ceann sraid na laimhrig agus a bhiodh a comharrachadh le chèile as gàidhlig na sgìre anns an latha an diugh tha ministeir sgìreil de eaglais na h alba stèidhichte an ulapul ach mus an deach stèidhicheadh air a bhaile b e clachan aig ceann loch bhraoin mar a bhiodh daoine an dùil bun eaglais a pharaiste aig àm an ath leasachaidh mharbhadh an sagairt mu dheireadh an siorrachd rois an sagart ruadh le saighead faisg air clachan tha meadhan a bhaile eadar market street agus shore street na raoin ghlèidhteachais tha sin a gabhail a phuirt mara cuideachd tha an t ainm ain riaghailteachd sa ghàidhlig cuideachd anargachd neo anarcachas gu math coltach ris an fhacal greugais às aonais archonan riaghladair riaghailt agus co ionann ri anarchism beurla chan eil i a ciallachadh mì òrdugh ach s e feallsanachd poilitigeach a tha innte a tha ann an spiorad a nochdadh air feadh eachdraidh chaidh a cruthachadh mar shiostam ar a mach aig an aon àm ri marxachas san mh linn an aghaidh ùghdarrasan mì cheartais is mì chothromachd agus airson comainn far a bheil cumhachd aig na daoine fhèin mikhail bakunin neach smaoin ain riaghailteach a shabaid an aghaidh marx a thaobh stàitean cumhachd agus cothromachd ann an comann an luchd obrach tha ruadh dath an fhuilt a ruith bho dubh ruadh ri ruadh bhuidhe neo bàn ruadh s gruag ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar s an ear na roinne eòrpa nuadh ged tha gruag ruadh san t àireamh shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na ceiltich albannaich s na h èireannaich s urrainn do dubh ruadh no gruag lì ruadh ann an sluaighean caucasach eil air lorgadh a bhith th an ionnsaigh nam galatach na bliadhna bc air chrìochnachadh le àireamh shluaigh nan daoine ruadh san t àireamh shluaigh na tuirce nuadh cho math ri roinn nan daoine ruadh san ioràn mar a mhuinntir pàistiùn tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a chuid as motha nan daoine ruadh s air shealbhachadh an gine nam breac mhìnidh bho na tuathan ceilteach nan eileanan bhreatainn tha gruag ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne eòrpa mar seapan tha an roinn as motha nan daoine ruadha de dùthaich sam bith san saoghal aig alba le gruag ruadh aig an àireimh shluaigh tha nas fhaide nan albannaich a giùlain an gine na malairte mcr a thig gu crìoch cho gruag ruadh bha clàraichte na cruithnich muinntir gun do shuidhich sgrìobhadairean na linne sìor bhrìgheil na mara meadhanach san tìr chailleannach alba le gruag ruadh aca tha an roinn dara as motha nan daoine ruadha nàdarra san saoghal aig èireann a ruigheachd nan luchd àiteachaidh ged s e mì thuigsinn gun robh ruadh a chuid as motha nan ceiltich tha gruag dhorcha aig a chuid as motha nan èireannaich is nan albannaich bha àitheanta ri am gruag ruadh na h ionnsaighich lochlannach a bhunaich nas anmoiche baile àtha cliath bha mòran daoine ruadha aig na normanaich cuideachd s e bean ruadh a bh ann ban rìghinn ealasaid i shasainn agus bha nòsail gruag ruadh fad na linne ealasaid air sasainn bha seo a chùis cuideachd fad na riaghailte òilibhear cromail ann an roinn nan dùthchannan mohamadanach mar pacastan tha air chleachdadh heanna air gruag liathadh a thoirt fiamh ruadh soilleir dhi ach cho math ri a gaisge s a maise tha cuideachd gruag ruadh na cùis na fanaide mar eisimpleir air a bhreatainn mhòr agus èireann tha air uairibh an facal suarach ginger minger grànndachd ruaidhe eadar theangaichte gu garbh air chleachdadh a thoirt dealbh air daoine ruadha tha earranta gu ìre bhig ri èireann an rìoghachd aonaichte agus astràilia an cleachdadh suarach an fhacail ginger ruadh agus s e neo aithnichte am bitheantas air aimeireaga a tuath tha gingerphobia oillt ruaidhe air a dhèanamh aoir air àireamh nan gnìomhachaidhean an cian fhuaime nochd an cleasaiche breatannach catherine tate air sgeig maireannach air eadar sgeul na the catherine tate show nuair a bha i bruthte a lorgadh sòlas air daoine ruadha bha air chleachdadh an cleachdadh suarach an fhacail ginger ruadh agus lethbhreith co cheangailte a thoirt dealbh air cuspair mun cuairt na cinneadachd agus claon bhàigh air an eadar sgeul ginger kids an south park agus dh fhoillsich an cluich àbhachd bo selecta aithriseach aoireil a ghabh a staigh dealbh magaidh an t seinneadaire ruaidh mick hucknall de simply red a foillseachadh sealladh far a chuir luchd iomraiteach air chluiche leotha fhèin dath ruadh air am gruag air là agus chaidh iad mun bheatha làitheil a faighinn tàmailtean à daoine air an làmh eile th ann roinn nan luchd gum beir dealbh orra fhèin cho redophiles ruaidhe mhiannaich s toil leotha gu mòr daoine ruadha agus s iad air tharrang gu drùiseach ri daoine ruadha mar le àraidh mhiannachd sam bith tha ann ìre caochaile ri gum cùm ruaidhe mhiannach fosgarra am miann cuiridh roinn nan daoine leis a ghruag ruaidh a mhàin air a tarrang coimheach mothachail tha nas dìoghrasaiche roinn eile agus cumaidh iad air a sgapadh an aire a mhàin air daoine ruadha nàdarra do bhrìgh creididh iad gum bi coltasan corporra sònraichte air iarraidh aca mar a bhreac sheunain no craiceann geal nach ciaraich bhon ghrian s tric a chùis gun ciaraich no bànaich gruag ruadh gu h amharcach fad an fhàis aosta nan daoine a fàs donn no bàn agus stiùiridh roinn a cheangal gruag ruadh le ògalachd an iongantas seo feart gu bheil am bitheantas air smaoineachadh a bhith coltas ion mhiannaichte gu h àraidh am measg nam mnathan dh fhoillsich mòran lì dhealbhadairean geasachd leis a ghruag ruadh thàinig an ainm an datha titian à titian a lì dhealbh gu tric mnathan ruadha gabhaidh a staigh lì dhealbhadairean eile ainmeil air an daoine ruadha na bràithreachas nan ro raphaelich edmund leighton modigliani gustav klimt agus sandro botticelli an dealbh ainmeil breith bheunais a thae a comharradh a bhan dia ùr sgeulach bheunas le gruag ruadh gabhaidh a staigh daoine ruadha ainmeile d h lawrence woody allen julianne moore agus ron howard s falt ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar s an ear na roinne eòrpa nuadh ged tha falt ruadh san t àireamh shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na ceiltich albannaich s na h èireannaich s urrainn do dubh ruadh no falt lì ruadh ann an sluaighean caucasach eil air lorgadh a bhith th an ionnsaigh nan galatach na bliadhna bc air chrìochnachadh le àireamh shluaigh nan daoine ruadh san t àireamh shluaigh na tuirce nuadh cho math ri roinn nan daoine ruadh san ioràn tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a chuid as motha nan daoine ruadh s air shealbhachadh an gine nam breac mhìnidh bho na tuathan ceilteach nan eileanan bhreatainn tha falt ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne eòrpa mar seapan chaidh a chuimrigh cuimris cymru gàidhlig na h éireann an bhreatain bheag ainmeachadh as dèidh cainnt nan cuimreach cymraeg prìomh chainnt nam breatannach mus tàinig na sasannaich an aghaidh nam breatannach nuair a bha an impireachd na ròimhe air tarrainn as sa chiad àite chaidh an t ainm cymry a chleachdadh airson an dà chuid na dùthcha agus nan daoine a bha a fuireach innte chaidh an t ainm a chleachdadh airson a chiad turas cho fad s a tha fios ann an bàrdachd le cadwallon ap cadfan a chaidh a sgrìobhadh san t seachdamh linn tha e coltach tha am facal a tighinn bhon fhacal bhreatannach combrogos iolra combrogi a tha a ciallachadh duine às an aon dùthaich chaidh an litreachadh cymru a chleachdadh airson na dùthcha bhon siathamh linn deug air adhart thèid am facal cymry a chleachdadh fhathast airson sluagh na dùthcha seo liosta na bailtean as motha anns a chuimrigh thàinig iulius caesar gu breatainn ann an lùnasdal rc ach cha do shoirbhich na ròmanaich breatainn a thoirt fo smachd airson còrr is ceud bliadhna an dèidh sin aig an am ud bha treubhan ceilteach na cuimrigh caran coltach ris na nàbaidhean aca ann an ceann a deas bhreatainn a thaobh a chultair aca bha treubh na h ordovices a fuireach ann an ceann a tuath na cuimrigh aig an am agus na silures ann an ceann a deas thog na ròmanaich sreath dhaingneach air feadh ceann a deas na cuimrigh cho fada ri carmarthen maridunum tha fianais ann gun deach iad na b fhaide cuideachd agus gun do ràinig iad èirinn bha iad trang ann an ceann a tuath na dùthcha cuideachd a rèir faoin sgeul chuimreach phòs macsen wledig neo magnus maximus fear de dh impirean mu deireadh na ròimhe helen nighean thaoisich chuimrich segontium caernarfon an diugh cha do shoirbhich na h anglo sacsonaich a chuimrigh a chur fo smachd ged a bhris iad an ceangal a bha eadar an dùthaich agus an tìr mu thuath a bha fo smachd nam breatannach fhathast an dèidh blàr chester ann an ce s ann air sàilleabh neart armailteach nan rìgh breatannach a bha sin ach cuideachd air sgàth cruth na tìre thog offa rìgh mhercia gàrradh mòr à talamh fad a chrìche eadar an rìoghachd aigesan agus a chuimrigh tha pàirtean dhe ghàrradh offa neo offa s dyke ri fhaicinn an diugh fhèin cha do stad a chuimrigh a bhith na dhùthaich chrìosdaidh an dèidh na treubhan sacsonach greim fhaighinn air sasainn chaidh naomh daibhidh air eilthireachd chun na ròimhe san t siathamh linn agus bha e na easbaig sa chuimrigh fada mus tàinig austin airson righ kent iompachadh gu crìostalachd agus sgìre easbaig chanterbury a chur air bhonn ach cha do rinn na cuimrich oidhirp mhòr sasainn iompachadh gu crìostalachd s dòcha air sàilleabh an nàimhdeis eadar an dà dhùthaich bha rìghrean cuimreach mar rhodri mawr agus llywelyn ap gruffydd làidir agus seòlta gu leòr neo eisimeileachd na dùthcha a dhìon aig deireadh nan an thàinig na normanaich chun na cuimrigh agus dh atharraich poilitigs na dùthcha chuir iad tigheanas nan crìochan air bhonn eadar a chuimrigh agus sasainn beag air bheag ghabh iad grèim air a chuimrigh air fad cha mhòr ach shoirbhich le gruffydd ap cynan agus owain gwynedd sin a sheachnadh shoirbhich le llywelyn fawr llywelyn mòr bunait cuimrigh aonaichte a leigeil chaidh an ogha aige llywelyn ap gruffydd a ghairm mar phrionnsa na cuimrigh ach lean rìghrean shasainn orra ionnsaigh a thoirt air a chuimrigh fad na h ùine sin chaidh llywelyn ap gruffydd llywelyn the last prionnsa neo eisimeil mu dheireadh na cuimrigh a mharbhadh ann an cath fàisg air cilmeri sa bhliadhna agus ghabh rìgh eideard i shasainn grèim air an dùthaich thog eideard sreath chaistealan mòra gus na cuimrich a chumail fo smachd s iad rhuddlan conwy caernarfon beaumarais agus harlech an fheadhainn as ainmeile dhiubh thachair grunnan ar a mach an aghaidh riaghaltas nan sasannach bho dheireadh an gus deireadh an linn le madog ap llywelyn agus llywelyn bren mar eisimpleir agus bha dùil gun tilleadh owain lawgoch anns na bliadhnachan gus an dùthaich a shaoradh rinn owain glyndwr ar a mach ann an agus chaidh a ghairm mar phrionnsa na cuimrigh ach thàinig an t ar a mach seo gu crìoch beag air bheag fhad s a stèidhich rìgh shasainn ùghdarras san dùthaich a rithist airson pàirt mhòr dhen linn chaidh a chuimrigh a tharraing a steach ann an cogaidhean nan ròsan anns an do shabaid na lancastrians agus na yorkists a chèile airson smachd a ghabhail air sasainn ach a dh aindheoin cho cugallach s bha an dùthaich bha fèill mhòr air bardachd chuimreach agus uaislean na dùthcha a cur taic ris na bàird b e fear dhiubh seo eanraig tudor mac owain tudur a fear dhe shliochd ednyfed fychain a bha na oifigeach de chuid llywelyn ap gruffydd thàinig e gu tìr ann an sìorrachd pembrokeshire còmhla ri arm fhrangach chuir grunnan chuimreach taic ris agus rinn e a chùis air risteard iii shasainn air an lùnastal aig blàr bhosworth chaidh rudan am feabhas anns a chuimrigh chuireadh às do na h achdan peanasach a chuir rìgh shasainn air na cuimrich aig tòiseachd na linne sin fo riaghladh eanraig viii a mhac chaidh achd an aonaidh a thoirt seachad stèidhidh seo an aon siostaim laghail anns a chuimrigh s bha ann an sasainn ach thoirmisg i cleachdadh na cuimris ann am beatha phoblach na dùthcha ged nach robh ach a chànain sin aig mòrchuid an t sluaigh aig an àm mun aon am dh atharraich a chuimrigh bho dhùthaich chaitligeach gu dùthaich phròstanach am broinn ginealaich neo dhà thachair ath bheòthachadh litreachais agus chaidh am bìoball a eadar theangachadh gu cuimris ann am ach beag air bheag ghabh na h uaislean ris a bheurla agus dh fhàs sgaradh eadarra agus an còrr dhen t sluagh b e thoradh air sin fàs nam buidheannan diadhaidh neo cho fhreagairteach nan agus nan linntean dh fhàs a chuimrigh a bhith na dhùthaich tionnsgalach agus ro dheireadh na h ochdamh linn deug bha bhailtean mòra tionnsgalach cuaraidhean agus mèinnean guail pailt ann an grunnan sgìrean bha sluagh na dùthcha a sìor fhàs litreachail agus chaidh grunnan phàipearan naidheachd cuimris a chur air bhonn thòisich iomairtean an aghaidh inbhe eaglais easbaigach na cuimrigh mar eaglais stèidhichte agus airson fèin riaghladh dhan chuimrigh s ann air sàilleabh sin a bha iomairt cymru fydd làidir air deireadh na linn bha eachdraidh na cuimrigh caochlaideach san linn ach a dh aindheoin a chogaidh mhòir gainne mòir nan an dàrna chogadh agus lagachadh na cànain anns na an agus na an tha seanadh nàiseanta aig an dùthaich a nis agus tha dùil gu bheil cor na cànain nas dòchasaiche na smaoineachadh daoine o chionn ginealach air ais ged nach eil ach dhen t sluagh ga bruidhinn chaidh an seanadh nàiseanta a stèidheachadh ann an agus thèid na buill a thaghadh le sluagh na dùthcha s e prionnsa na cuimrigh an tiotal as àbhaist an rìgh neo a bhànrigh a thoirt air a mhac as sine ged nach bi sin a tachairt daonnan ach chan eil am prionnsa a fuireach anns a chuimrigh neo a gabhail pàirt ann an riaghladh na dùthcha s e am prionnsa teàrlach ciad phrionnsa sasannach na cuimrigh aig a bheil a chuimris gu ìre co dhiù chaidh sreath dhe siorrachdan a cruthachadh anns a chuimrigh an dèidh achd an aonaidh ann an anglesey brecknock caernarfonshire cardiganshire carmarthenshire denbighshire flintshire glamorgan meirioneth montgomeryshire pembrokeshire radnorshire agus monmouthshire s iad sin siorrachdan eachdraidheal na cuimrigh chaidh riaghaladh ionadail ath leasachadh ann an agus stèidhadh ochd siorrachdan ùra nan àite clwyd dyfed gwent gwynedd powys meadhan glamorgan glamorgan a deas agus glamorgan an iar ann an chaidh ùghdarrasan ionadail aonadach a chruthachadh tha ainmean nan seann sìorrachdan aig feadainn dhiugh agus ainmean nan sìorrachdan ùra aig feadhainn eile ged a tha na crìochan eadar dhealaichte uaireanan tha ùghdarrasan aonadach aig feadhainn dhe na bailtean mòra a nis mar cardiff swansea agus wrexham tha trì pàircean nàiseanta anns a chuimrigh s iad sin pàirc nàiseanta nam brecon beacons pàirc nàiseanta oirthir phembrokeshire agus pàirc nàiseanta eryri chaidh caistealan beaumarais harlech caernarfon agus caisteal conwy ainmeachadh mar làraichean oighreachd an t saoghail le unesco ann an agus sgìre tionnsgalach bhlaenavon sa bhliadhna tha pàirt dhen alt seo air eadar theangachadh bhon duilleig chuimris seo air wikipedia tha na gelfling nan luchd a coltachadh sìthichean a lìon an saoghal ùirsgeulach de tra le am sluagh san film jim henson an criostal dorcha s e na luchd tàrsainn a mhàin a th ann an jen agus kira de marbhadh am muinntir sìorraichte leis na skeksis bèistean olca garga mar fangan air an sìol s urrainn do gailflingean nam beathaichean s nan lusan a bhruidhinn s air suath ann an corporra s urrainn dhaibh smuaintean cuimhne gus mothachaidhean a chodachadh ann am cùrs air chantainn ri suain measgachadh dreamfasting ron mhìle bliadhna dorcha an linn bhon uair a sgàin an criostal ri nuair bha e air thoirt air ais b urrainn do gailflingean boireannach do astaran mòra sgiathadh le cleachdadh sgiathan tarrang air ais mar sgiathan dealain dhè ach fad na mìle bliadhna dorcha bh am comas a sgiathach cuibhrichte ri gluasad gu ciùin s no bacadh tuiteam rudeigin a lorg sein gu h obann nuair b fheudar dha s do gire a leum de creag a theicheadh bho sgaoth nam garthim bha sein agus gire innealach le crìochnachadh an fàisneachd a thug an criostal air ais ri a chor nàdarra tha an ealain agus am ceòl dà nan toilean mòra na gelfling tha araon dhiubh ri ìre mòr air a fhàs agus tha air a lorgadh uidheam na ciùil a dol air ais gu bhith ris an fìor thòiseachadh na h eachdraidhe na gelfling bha dèanta leis a ghelfling a chuid as motha na cloiche snaidhte sa chaisteal mhòr nan skeksis fad an rìochachaidh nan skeksis gus nochd an sgiùrsadh de na ciallan fìora nan biastan na nathrach ged bha glè leasaichte ealain agus ceòl chan eil ann faireachdainnean na còmhstri air a bhith am measg na gelfling mar th ann le daoine daonna glè mhòran an aghaidh bha e còrdadh ris na luchd ealain s na ceòladairean na gelfling a teagasg am ceàirdean agus bha e còrdadh barrachd riutha nuair thigeadh aon an sgoilearan am follais a bhith glè chomasach aig a cheàird bha a chuid as motha am ceòl cuibhrichte ri beul aithris mar sin sna sgiùrsaidhean mòra air ghiùlain an aghaidh na gelfling leis na skeksis bha caillte gu bràth mòran na ciùil seo bha clàraichte a mhàin beagan òrain ann an dealbh sgrìobhte mhair roinn nan mìrean seo an losgadh agus milleadh àrd sgoil na ciùil th ann mòran ìrean an rèiteachaidh a caochladh san dèine agus faide nam buaidhean tha tron seòladh an suain measgachaidh aon ìre s urrainn do seo dèanta eadar dà luchd na gelfling no eadar gelfling is luchd spàlaig a bhith aomaidh an ìre seo ag àrdachadh gu sealach an fiorachadh anamanta nan cunnraichean socrachadh ceangail inntinneil eatorra gum beagaicheadh beag air beag thar an ama mur eil air fhaighinn ìre nas doimhne an rèiteachaidh thig a bhuil an ìre as làidire an rèiteachaidh de fear bean gum mair o cheann gu ceann ann am beò iomlan ged tha seo mar a tachairidh mun cuairt an ama tachairidh rèiteachaidhean bean bean agus rèiteachaidhean fear fear agus tha iad co ionann san dèine agus buaidhean ris na rèiteachaidhean comhair mhiannach tachairidh an suidheachadh seo air amannan ainneamh air a chiad tachartas an suain measgachaidh mar thachair e le jen agus kira s urrainn do na ceanglaichean anamanta air chruthachadh bhith dian agus buan agus bidh iad làthaireil air mòran ìrean an gnìomhachais tha seasmhach ìre làidir an leughaidh inntinnte mar as trice agus fad nan suidhean feòlmhor as dèine tachairidh aontachadh dlùth air fìrinn nan inntinnean an càraide tha na leòmainn ruith nan sìol bheathaichean a tha a còmhnaidh sna coilltean san film sgeul guaineis jim henson an criostal dorcha a rèir ri càirdean kira bha na leòmainn ruith nan nàimhdean garga nan saighdearan garthim chan eil cho cumhachdach ris na garthim dhìol iad le luaths agus tuigse barragach nan dath calg gann fad chasach agus cluasan sùbailte tha na beathaichean seo air challachadh gu furasta gus leigidh iad fhèin a bhith fo cheannsal dhan toil a mharcaiche deas a ruith aig luaths thar creideas tha na leòmainn ruith gu coitcheann socrach le am gnàths ach tha faobhar gaisgeil aca s tha iad deas a shabaid ma èirichidh an feum am casan a cur bualaichean làidire spealgadh ri an nàimhdean s e na sgiathan as fheàrr leotha a tha nan nàimhdean garthim fuathaichte gus s e an àigh as fheàrr leotha a th anns a sgriosadh nam garthim tha teanga fada mar an teanga bhiastaig aig na leòmainn cèim mar a th air chleachdadh cuideachd ri gath gun leig às nuair sabaididh iad when ged nì iad rùchd iosal mar as trice nì iad sgal àrd ann am blàr b e dà leòmainn ruith a ghiùlain jen agus kira dham chaisteal nan skeksis agus chuir am beathannan an cunnart a thoirt aire bho sgaoth de garthim a leigeil jen agus kira a shàbhaladh lìon làn de luchd spàlaig gun robh glacte gu nuadh bhon bhaile beag kira a leigeil na gailflingean a chrìochnachadh an fàisneachd s e fèill chrìostaidh a tha ann an nollaig air a chòigeamh latha fichead den dùbhlachd gus ceann bliadhna chrìosd a ghlèidheadh a nis se fèis den calpachas far a bheil na bùthan a dol air sanas mòr gus an reic àireamh as motha na bliadhna sa chaidh tha bodach nollaige aig ceann na calpachas seo ann an èirinn tha an nollaig bheag a ciallachadh am faoilleach ach ann an albainn faodaidh e ciallachadh am faoilleach no is dòcha cuideachd am faoilleach bidh bodach na nollaig a dèanamh ceilidh air clann an t saoghail na fir aig a bheil pàrantan beartach a sgaoileadh thìodhlaicean chaidh blàr chùil lodair a chur air an giblean blàr a thachair anns a bhliadhna eadar an arm seumasach fon phrionnsa teàrlach èideard stiùbhairt an t agarach òg agus an t arm le righ deòrsa no le taigh rìoghail hanobhair ris an canar arm nan dìlseach fo dhiùc cumberland mac a b òige an rìgh bha gàidheil air gach taobh ach siad a bh anns a chuid a bu motha dhen arm seumasach agus eadar gu dhen arm dìlseach cuideachd chaidh an latha air na seumasaich ged a rinn iad sabaid treun agus lean sin gu droch dhìol air na gàidheil air feadh na gàidhealtachd tha cùil lodair air mòinteach dhruim athaisidh mu thrì mìle an ear air baile inbhir nis b e seo am blàr mu dheireadh a chaidh a chur air talamh bhreatainn bha am prionnsa teàrlach eideard stiùbhairt no am prionnsa bòidheach mar a chanadh an fheadhainn a bha ga leantainn a feuchainn ri crùn a shinnsirean fhaighinn air ais bha teàrlach a smaoineachadh gur esan an t oighre dligheach agus gur ann aigesan a bu chòir dhan chrùn a bhith s chan ann aig duine de theaghlach hanòbhair bha na daoine ris an canar na seumasaich dhen aon bheachd is ann air sgàth sin a thachair gach ceannairc eadar agus is ann ann am muinntir na h alba agus gu h àraidh anns na gàidheil a bha teàrlach a cur earbsa dh fhàg e an fhraing ann am bàta cogaidh agus nuair a ràinig e alba s ann ann an èirisgeigh a thàinig e air tìr an toiseach an dèidh sin ràinig e loch nan uamh eadar mùideart agus àrasaig nuair a dh èirich cuid dhe na cinn fheadhna gàidhealach còmhla ris rinn e a shlighe gu deas gus an do ràinig e derby cha b urrainn dha a dhol na b fhaide na sin agus thàinig air tilleadh gu tuath gus an do ràinig e inbhir nis bha diùc uilleam ga leantainn fad na h ùine agus choinnich an t arm dearg agus arm nan seumasach ri chèile air raon chùil lodair mu astar chòig mìle bho inbhir nis cha robh a dhol às aig an dà arm a nis ach a dhol a shabaid bha na seumasaich sgìth agus glè lag air sgàth cion bidhe agus cion cadail cha robh ach mu chòig mìle saighdear ann an arm nan seumasach bha mu naoi mìle saighdear a bha cleachdte ri sabaid aig diùc cumberland nan robh teàrlach air arm gu lèir a chruinneachadh bhiodh co dhiù uimhir de shaighdearan aige s a bh aig an diùc ach nuair a ràinig na gàidheil inbhir nis chaidh feadhainn aca air feadh na dùthcha a dh iarraidh bidhe agus a dh fhaicinn an teaghlaichean cuideachd chaidh feadhainn aca a chur tuath gu siorramachd rois is gallaibh a shabaid ri feachdan an riaghaltais a bha an sin fo smachd a mhorair loudoun mar sin bha arm a phrionnsa air a lagachadh ach chuir teàrlach roimhe a dhol an aghaidh an airm dheirg leis na bha aige de shaighdearan fiù s ged a chuir na h oifigearan aige an aghaidh a dhol a shabaid bho nach robh an t arm ann an cor math ach cha ghabhadh teàrlach rin cuid comhairle bha iadsan a smaoineachadh agus bha iad ceart nach robh mòinteach chùil lodair freagarrach dha na gàidheil agus thuirt iad gum biodh e na b fheàrr teiche na b fhaide gu tuath far am faigheadh iad talamh agus cothrom sabaid ris an robh na gàidheil cleachdte chomhairlich iad dha dàil a chur anns a bhlàr ach chan èisteadh teàrlach riutha chaidh na cinnidhean gàidhealach a chuir an òrdugh mar a leanas bha an eachdraidh am beagan a bh ann dhiubh air cùlaibh nan sreathan bha am morair seòras moireach air ceann na ciad sreatha agus diùc pheairt air ceann na dara sreatha cha deach urram na làimhe deise a thoirt do chloinn dòmhnaill mar a b àbhaist bho àm blàr allt a bhonnaich agus ghabh iad gu dona e sheas iad gun an claidheamhan a tharraing tha seanchaidhean ag ràdh gun tuirt fear na ceapaich an uair a chunnaic e na dòmhnallaich a fàgail an raoin a dhia nan gràs an do thrèig clann mo chinnidh mi an uair a bha an dà arm a tighinn faisg air a chèile thàinig fras gharbh clachan meallain bhon ear thuath dìreach an aodainn nan gàidheal agus ged a dh fheuch iad ri taobh an fhuaraidh fhaighinn air an arm dhearg cha do rinn iad a chùis air an sin thòisich am blàr air gach taobh le fras pheileirean bho na gunnachan mòra sgrog na gàidheil am bonaidean mar a b àbhaist agus ruith iad an aghaidh nan saighdearan dearga ach rinn gunnachan arm rìgh deòrsa milleadh uabhasach sheall na gàidheil cho treun s a bha iad le biodag is claidheamh cha do mhair am blàr ach mu thrì chairteal na h uarach fhuair an t arm dearg a bhuaidh agus theich arm a phrionnsa a h uile fear a dèanamh air a shon fhèin bha teàrlach na fhògarrach thàinig gach dòchas a bh aige gu neoni cha deach fhaighinn a mach le cinnt a riamh an àireamh a chaidh a mharbhadh air raon chùil lodair tha daoine fiosrach a dèanamh a mach gun do chaill na gàidheil eadar na bha air an droch leòn agus na bha marbh mu dhà cheud deug agus nach do chaill an t arm dearg ach mu thrì ceud gu leth ann an dùthaich nam mòrbheann tha uabhas is caoidh luchd nam boineid s nam breacan chan fhaicear a chaoidh na fir ùra bu trèine nach gèilleadh s iad beò air monadh chùil lodair gun phlosg is gun deò bha na rinn an t arm dearg an dèidh a bhlàir anabarrach brùideil chaidh rudan uabhasach a dhèanamh le òrdugh diùc uilleim air sgàth sin thug na h albannaich am feòladair air mar fhar ainm agus bu mhath an airidh is iomadh gàidheal gaisgeil a bha na laighe leòinte an dèidh a bhlàir a chaill a bheatha le brùidealachd nan sasannach gheibh sinn cunntas air an seo bho eachdraidh na h alba agus gu deimhinne tha e sgreataidh ri leughadh an uair a bha an laoch ainmeil ud iain ruadh stiùbhart fo chàrn rinn e òran tiamhaidh air latha chùil lodair agus s e seo a thuirt e mu dhiùc uilleam s gum bi uilleam mac dheòrs mar chraoibh gun duilleach fo leòn gun fhreumh gun mheangan gun mheòran gèige gu ma lom bhios a leac gun bhean gun bhràthair gun mhac gun fhuaim clàrsaich gun lasair chèire tha luchd eachdraidh ag ràdh gun deach am mallachd seo a choileanadh mus do bhàsaich e chaidh iomadh blàr a chur ann an alba a bha na b fhuiltiche na blàr chùil lodair ach cha deach gin a chur a riamh mura b e blàr allt a bhonnaich ris an robh uiread an urra bha am prionnsa bochd a nis fon choill agus air a ruagadh air feadh an àite chaidh deich mìle fichead punnd sasannach a ghealltainn do dhuine sam bith a bhrathadh e ach bha na gàidheil cho dìleas dha agus cha do bhrath duine e chan eil eisimpleir air dìlseachd coltach ri seo ann an eachdraidh an t saoghail s e dj a th ann an niall iain dòmhnallach air prògram rèidio ròc gàidhlig rapal s ann an obar dheathain a rugadh e ann an ach chuir e seachd a chuid bu mhotha dhe a bheatha a fuireach ann an inbhir nis mus d fhuair e obair air an rèidio thòisich e sna meadhanan ag obair air prògram aileag ann an steòrnabhagh ann an ann an chaidh e an sàs ann an ullachadh a phrògram tbh rapal anns a chèitein chaidh gairm a mach bho phoileas a chinn thuath ga lorg chunnacas niall iain an turas mu dheireadh aig air mh den chèitein ann an steòrnabhagh ach bha aithris air fhaicinn air aiseag eilean leòdhais air an ath mhadainn fhuair iad esan air ais aig toiseach an ògmhios tha an tè bhuairidh a bhean bhàsmhor no an leòdag na gnàth charactair s e ban shlaoightear a th innte mar as trice cleachdadh an cumhachd na drùise a ghlacadh an gaisgeach agus gu tric ga bheirsinn ri milleadh nuair tha i air nochdadh chan urrainn dhi sàsaichte a bhith gu feòlmhor ged tha i mar as trice air nochdadh ri slaoightear th an tè bhuairidh cuideachd àitheanta a bhith na h anagaisgeach ann an roinn nan sgeulan agus air uairibh eadhon bana ghaisgeach aithreachail gu coitcheann an dràsda th an prìomh choltas air fhaicinn ri caractar gum tèid gun sgur thar an lìn eadar math is olc mar as trice tha tè bhuairidh air chluiche le cumhachdach guth leth àrd gu tric tha i na coimeas no nàmhaid na rìbhinne soineannta no na rìbhinne fo claoidh s e cathair bhaile ann an alba a tha ann an dùn dèagh no dùn dè beurla dundee suidhichte air cladach tuath linne tatha air taobh sear na h alba dh fhàs dùn dèagh gu mòr rè an mh cheud nuair a fhuair e prìomhachas mar baile mhuilinn a rinn bathair gu sònraichte ròpan is buill an diut chrìon an malairt seo gu h obann anns na an nuair a cheannsaich snathan olachd na margaidean airson a leithid s ann gu h àraidh bho a shuidheachadh a tha dùn dèagh a faighinn a chuid as motha de a bhòidhchead tha e sìnte a mach fad ochd mìle air taobh a tuath beul na tatha agus tha e an taice ri tulaichean fhìobh dhan taobh deas agus a faighinn fasgaidh dhan taobh tuath bho bhruthaichean gorma nan sìdhbheann mu a choinneamh tha uisgeachan na h aibhne mòire a sgaoileadh a mach gu farsaing a tòiseachadh aig dùn dèagh tha drochaid rèile na tàtha a ceangal siorrachd aonghais ri siorrachd fhìobh chaidh a fosgladh sa bhliadhna agus le dà mhìle is trì fichead slat s a trì b i seo aon de na drochaidean a b fhaide air an t saoghal aig aon àm gu taobh an ear bruach tatha no aiseag bhrothaig tha mìltean de ghainmhich bhàin agus bhon a dh fhàgas e oir an uisge tha dùn dèagh ag èirigh uidh air n uidh gu ruige mullach an lath cnoc cruinn fradharcach troigh os cionn na mara a cheannaicheadh leis a bhaile ann an tha maise nàdarra air a buileachadh air a bhaile agus uile gu lèir eadar an lath agus mòran phàircean eile tha acair a bhuineas do chomhairle a bhaile tha na h acraichean sin air an cur saor s an asgaidh an tairgse luchd cuairt s muinntir a bhaile s i pàirce champerdown sa bheil acair as motha agus as brèagha de na pàircean sin uile chan eil dùn dèagh a tagradh urraim airson greadhnachas nan togalach aige ach tha corra thogalach agus àite ann is fhiach coimhead air tha trì eaglaisean mòra a bhaile an teis meadhan gharranan brèagha air chumadh croise agus fon aon mhullach a dhà dhiubh a chaidh a thogail mu mheadhan na naoidheimh linn deug agus an tè eile eaglais an t seann stìopaill a thogadh ann an tha an t seann stìopaill mu troigh an àirde air a dhèanamh air ballachan garbha a tha ochd troighean air leud aig am bonn tha e air aithris gun deach a dhealbh gu bhith na earran de eaglais a chaidh a stèidheachadh ann an ach tha daoine fiosrach ag ràdh nach eil an togalach seo mòran nas tràithe na an mh linn tha seann chlachan snaighte ann an aon de na seòmraichean s tha gad ghlag brèagha san turaid thug seumas caird don bhaile ann an airson talla baile agus seòmraichean comhairle a thogail air iuchar leag rìgh seòras v agus bànrigh màiri clachan stèidhte an talla thug a bhan uasal marryat piuthar sheumais chaird don bhaile airson an obair a chrìochnachadh dh fhosgladh an talla le prionnsa na cuimrigh ann an s e talla mòr greadhnach a th ann agus cumaidh e dhaoine tha an t àrd ùrlar air a dhealbh airson de orcastra agus còisir anns am bi guth tha an t òrgan an cùl an àrd ùrlair agus tha e air aithris gur e seo òrgan as brèagha san rìoghachd air an aon ùrlar ris an talla mhòr tha talla mharryat s e sgiamhach le ballachan sgàthain cumaidh e bidh an eis a cumail coinneamh choitcheann bhliadhnail san ògmhios an seo gach darnacha bliadhna am meadhan a bhaile tha an seann àite adhlaic ris an canar an howff facal albannach a tha a ciallachadh àite coinneachaidh fhuair e an t ainm ri linn s gur h ann an siud a bhiodh luchd ceàirde a bhaile a coinneachadh gus an do thogadh talla nan ceàirdean ann an tha an t àite adhlaic ainmeil do bhrìgh s gu bheil e a toirt bàrr air gach cladh eile an alba ach a mhàin cladh nam manach glasa an dùn èideann ann an lìonmhorachd agus annasachd nan clachan cuimhne thug bànrigh màiri an t àit adhlaic mar thìodhlac do dhùn dèagh ann an agus airson bliadhna b e prìomh chladh a bhaile rinneadh an t adhlaiceadh mu dheireadh ann nuair a thìodhlaiceadh seòras macdhonnachaidh ball pàrlamaid airson dhùn dèagh a chaochail ann an s ann ann an dùn dèagh a tha fear de na comainn ghàidhealach as sine an alba stèidhicheadh comann gàidhealach dhùn dèagh sa bhliadhna tha comann gàidhealach a dol fhathast ann am bruach tatha agus s ann a bhios còisir gàidhlig dhùn dèagh a farpaiseach anns na mòdan chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an dùn dèagh anns na bliadhnaichean agus tha boireannach na gnè fhàs beairt no cuid fhàs beairt gum cruthaich ughan th an ugh air a shònrachadh cho a ghamait as motha ann an riaghailt ginidh iol ghamait cho fad s a bhios a ghamait nas lugha mar as trice nas gluasadaiche cealla sìl air a chruthachadh leis an fhireannach chan urrainn do boireannach a gineadh gu feòlmhor gun cothrom ris na gamaitean fhireannaich s urrainn do roinn nam fàs beairtean a ghineadh gu feòlmhor agus gu gun mhiannach tha unicode u na shamhladh cumanta air chleachdadh a dh fhoillseachadh a ghnè bhoireannach cuairt le crois bheag fodha tha an samhladh seo a coltachadh a phlanaid àine agus s i riochd maisichte den làmh sgàthan àine tha rapunsail na h ùirsgeul sa chruinneachadh cruinn leis na bràithrean grimm agus air fhoillseachadh a chiad àm sa bhliadhna cho cuid de ùirsgeulan nam bràithrean grimm dh fhuirich càraid gun clann ri taobh de gàradh ballach a bhuin ri ban draoidh bha a bhean air turas mu dheireadh thall is ghabh i sealladh roinn de luibh air chantainn ri rapunsail a fàs sa ghàradh is dh iarr i i ris a bhàrr a bhàis fad dà oidhche dh ealaidh a fear a steach dham ghàradh a chruinneachadh roinn na luibhe dhi ach air an treas oidhche nuair bha e a dìreadh am balla a thilleadh dhachaigh nochd a bhan draoidh is thagair i e de goid ghuidh e ri ìochd ag ràdh gun robh a bhean air turas is ag iarraidh an luibh is dh aontaich a bhean shean a thoirt dha roinn na luibh air a chumha gun gheibheadh i am bìodag nuair rugadh i èiginneach dh aontaich am fear rugadh bìodag nochd a bhan draoidh s ghabh i a bhìodag air falbh dh ainmich i i rapunsail nuair ràinig rapunsail dà bliadhna dheug a dh aois ghlais a bhan draoidh i air falbh ann an turaid domhan sa choille a falach an doras nuair chaidh a bhan draoidh a thadhal rapunsail sheas i fon uinneig aig a bhàrr na tùraide is ghairm suas dhi aig a cluinntinn na faclan seo shuaineadh rapunsail a gruag fhada mun cuairt na cromaig a shuidh ri taobh na h uinneige s leigeadh i i tuiteam sìos ris a bhan draoidh a dhìricheadh suas ri rapunsail aon là mharcaich prionnsa tron choille s chuala e rapunsail a seinn bhon turaid fo gheasaibh le a ghuth speurach leis an aonranachd dhen t seòrsa anna chaidh e a lorgadh an rìbhinn s lorg e an turaid ach cha robh ann doras a dol a staigh thill e gu tric a cluinntinn rithe seinn is aon là chunnaic e a bhan draoidh a tadhal mar sin ag ionnsachadh ciamar a ruigheachd rapunsail nuair dh fhàg a bhan draoidh ghairm e ri rapunsail a leigeil a gruag sìos is dhìrich e suas chuir e eòlas oirre s fa dheòidh dh iarr e ga pòsadh s chòrd rithe còmhla dhealbh iad dòigh dhi a theicheadh bhon turaid thigeadh e san fheasgair mar sin a seachnach a bhan draoidh a thadhal fad an là is beirsinn sìoda dhi a dh fhigheadh rapunsail beag air bheag a steach do àradh ach mus bh an àradh iomlan nochd rapunsail a càirdeas leis a phrionnsa gu gòrach nuair ann an tiotan de neo chuimhne dh fhaighnich i a bhan draoidh aon là carson a bha nas fhurasta a tharrang an prionnsa suas an àite i san sgeul tùsail nam bràithrean grimm dh fhoillsich rapunsail a suirghe leis a phrionnsa nuair thuirt i gu neo chiontach ri a muime gun robh a casag mhòr a fàs nas teanna mun cuairt a meadhan feargach gheàrr a bhan draoidh goirid a ghruag dhualach rapunsail s dhìobair i i dhan fhàsach a shaothrachadh rithe fhèin nuair ghairm an prionnsa n oidhche sin leig a bhan draoidh na dualan sìos a tharrang e suas ri a oillt lorg e fhèin ag amharc a bhan draoidh an àite rapunsail nach robh àite sam bith air lorgadh a bhith feargach thuirt a bhan draoidh gu fanaideach dha nach chitheadh e rapunsail a chaoidh a rithist leum e bhon turaid na eu dòchas agus rinn na drisean fodha e dall fad na h ùine fada chaidh e air seachran tron fhàsach gus an chuala e mu dheireadh thall aon là an guth rapunsail a seinn agus lorg e i nuair thuit iad a steach dham ghàirdeanan a chèile dh aisig a deòir a lèirsinn is stiùir i ri a rìoghachd far an dh fhuirich iad sona fad an làithean cho leis na leughaidhean eile ann an beul aithris tha mòran chiallan comasach ag ithe biadh os nàdarrach s tric gum cuir sin neach ann am cumhachd os nàdarrach coltaichibh persephone agus an gràn ubhal an sgeul timcheall circe agus mòran ùirsgeulan ceilteach agus ann an iomlaid air cho mòran rapunsail a dh iarr a bhean lorg an fear fhèin an dàn a thoirt an leanabh suas nuair rugadh i nuair thàinig a bhean ris a cheann aimsir nochd a bhan draoidh agus ghabh i a bhìodag air falbh ga h ainmeachadh rapunsail chinn rapunsail a steach do duine cloinne àlainn a chaileag nas maisiche san sgeul seo sònraichte agus fhuair i a h àrach ann an iomallachas sòghail ach dìonach dùinte san dòigh nam boireannaich uasal na roinn eòrpa anns na linntean meadhanach agus san linn an ath bheòthachaidh cha robh olc gu fìor a bhan draoidh cho mòr ri h uabhasach seann nòsach chreid i mar creididh mòran dhaoine fhathast gur urrainn do na deagh bheartan na h òigheachd air chur còmhla le neo chiontachd gu lèir aineolach a bhith coltaich prospero agus a nighean miranda anns an doineann le shakespeare nuair ràinig rapunsail dà bliadhna dheug a dh aois agus mar sin aig an tiotan na aoise leannanachd bha i glaste aig a bhàrr de turaid aonranach domhan sa choille a mhuime a dùnadh den dorais mhair rapunsail a chinntinn a steach do bean òg an dèidh dhùin a bhan draoidh i air falbh san turaid th an sgeul a tighinn thairis cho rabhadh ri pàrantan nach urrainn dhaibh am clann gu bràth cumail agus feumaidh iad asda leigeil uaireigin an ath bhualadh rapunsail aig an fhaicinn a phrionnsa cha robh e eu coltach mar aithris mhiranda oh brave new world that has such people in it a shaoghail ùr treun gu bheil muinntir dhen t seòrsa aige sna dualchasan far an gheàrr mnathan am gruag nuair pòsaidh iad bha gruag fhada na samhladh na h òigheachd san ùirsgeul bhean uasal godiva tha a ghruag fhada ghodiva na samhladh a geamnachd mar sin ghabh a bhan draoidh deamhais agus gheàrr i na cleachdagan rapunsail gu h ùidheil san sgeul tùsail nan bràithrean grimm cha robh an càirdeas rapunsail leis a phrionnsa air lorgadh a mach tro a bruadar de a leannan ach an àite tron fhìrinn a dh fhàs i leatrom leis a phrionnsa san eòlas ur sgeulachd na h èireann bha danu no dana na màthair ban dia na tuatha dè danann sluagh na ban dia danu ged nach eil mòran clàraichte uimpe cho caractar th a mac samhladh cuimreach dn bunaichte air an dearbhadh nan ainmean àite mar an abhainn danùb laideann danuvius s dòcha bh adhradh aice feadh gach àite na cruinne cè ceilteach gu dearbh leis an làthair bhan dia ainmichte danu san eòlas ur sgeulachd na h innseachan comannaichte le uisge s màthair de freumh cinnidh nan asuraich ainmichte na danaibhich faodaidh seo bun glè shean ìnnd eòrpach dham bhan dia seo san eòlas nam ceiltich na h èireann tha danu na h àrd mhàthair ban dia tha i air nochdadh mar as trice le gruag fada dubh sùilean cho gorm ri smàrag craiceann geal is tuaran grinne comannaichte le sìthiche bha i na neach a chruthaich na dealbhan dhan dh ionnsaigh na h èireann tha a mac deagh dhia air smaoineachadh an t àrd athair nan diathan na h èireann ged tha a caractar caillte air a bhith thar nan linntean gabhaidh i fhathast toiseachd ann an mòran cuairtean ceilteach uiceanach ùra tha am briathrachas a chànain thùs ceilteach air chur còmhla le oilthigh na cuimrigh a moladh gu bheil an t ainm coltach a bhith bunaichte gu deireannach bhon bun tùs ceilteach dano tha an facal tùs ceilteach seo a ciallachadh an eòlas ciallachais de toirt fialaidh agus sruthadh tha an ciall sin soilleir ciallachail ollamh john koch air a stiùireadh aig an oilthigh na cuimrigh ionad ri cuimris adhartach rannsachaidhean ceilteach a mholadh gur faod an nàdar tùsail a dhè seo air a bhith na riochd samhlachadh de pailteas taosgach ma tha ceart an beachd smuain seo bheireadh sin cunntas air na comainn a dhè le foirfeachd màithreil an torachas an t saoghail is le aibhneachan a faodaidh a h uisge taosgach air fhaicinn air a bhith cho nochdadh a làthair co ionnan bheireadh seo iomradh nach eil i ceudna ri anann ach a th a beirsinn samhail nas motha ris an ops romanach an rhea ghrèigeach is an cybele anatoileach gu lèir a tha nam ban diathan a samhlachadh pailteas tha dan na chòmhlan ciùil às an èirinn am measg nam comann co ghnèitheach tha bean nan gillean tòine na bean a tha còrdadh rithe am buidheann is an càirdeas de luchd bhon chomann neo comhair mhainnach agus gu h àraidh an càirdeas de fir cho sheòrsach mar as trice tha i comhair mhiannach ach b urrainn dhi leasbach no dà ghnèitheach a bhith cuideachd s e a chuid as cudthromaiche gum bi i càirdeil le fir cho sheòrsach is cha bhi aice ri mu rudan mar sàrachadh drùiseach a ghabhail iomagain s urrainn dhan fhacal na bheum a bhith ach s urrainn dha bràiste na pròise bhith cuideachd a crochadh air cò a chleachdas e am measg dhiubh fhèin s e mear is dlùth a rèir ri beul aithris tha la llorona ipa la jo ona là eò rò nà san argentina ipa la o ona là deò rò nà spàinntis ris a bhean chaoineadh air uairibh air chantainn ris a bhean sa gheal no a bhean chaoineadh na taibhse bhean a caoineadh a clann marbh a th am nochaidhean air uairibh air chumail a mhanadh bàs th ann mòran atharrachaidhean sna sgeulan air la llorona a tha còrdte sa mheagsago na stàitean aonaichte gu h àraidh sna comannan mòra nam meagsaganach aimearaganach agus ri farsaingeachd an còrr nan aimearagan tha mòran atharrachaidhean beò air a bhun la llorona bheir roinn dhiubh dealbh air rìbhinn àlainn sa mheagsago no meagsago nuadh a phòs no gun robh air mhealladh le fear dùthchail a rug i iomadaidh daoine cloinne leis tha bhean air uairibh air thoirt ainm baistidh th air uairibh sofia laura linda agus mara air chleachadh fàgaidh an fear i air uairibh ri bean eile air uairibh ri adhbharan na h oibre s air uairibh a mhàin a bhith air falbh à la llorona s a clann co dhiù roghnaichidh la llorona a mharbhadh a clann gu ìre daonnan le bàthadh an dàrna cuid gan sàbhaladh bho beatha na bochdainne ga saoradh fhèin a lorgadh fear eile no air dìoghaltas an aghaidh an athair às an làthair air chall atharraichidh na sgeulan gu mòr air na h iomadaidh adhbharan gum beir iad ris a mhàthair is an t athair dham mharbhadh th an innse còrdte ann an las cruces meagsago nuadh ag ràdh a bhàth la llorona a clann san rio grande nuair cha b urrainn dhi iad taic riutha toirt air oidhcheannan le làn ghealach their an sgeul bidh la llorona air chluinntinn dlùth dhan abhainn a caoineadh san texas mu dheas ge tà th an sgeul air la llorona na sgeul gruagach àlainn a tharraing an aire a mhic fhear beairteach ged s i fhèin glè bhochd phòs na leannanan gun fhiosda agus chuir taigheadas suas bheir iad iomadaidh daoine cloinne gu truagh thàinig là nuair chuir an t athair an òganaich an cèill a chuir e air dealbh pòsadh air a mhac ri bean òig nam buidheann ann an roinn nan aithrisean bha la llorona na gruagach aimearagach dùthchasach na tuatha agus dh fhàg a fear i ri bean uasal spàinneach thuirt an t òganach gun robh aige ri ga fàgail s cha chitheadh e i a rithist chaill i a ciall le fearg agus a cridhe briste agus ghabh i a clann do abhainn far a bhàth i iad a chur gamhlas air a fear nuair lorg a fear a mach chaidh e s iomadaidh nan luchd dùthcha ga lorgadh ach mharbh i fhèin mus ghlacadh iad i chaidh i dhan nèamh s chuir i aghaidh ris a bhràth dè dh fhaighnich dia i càit a bheil do chlann a dh fhreagair i ris chan eil fios agam dh fhaighnich dia i trì uair s dh fhreagair i leis an fhreagairt cheudna an uair sin mhallaich dia i a choiseachd air an talamh a rannsachadh a clann a rèir ris an sgeul seo s e glic a sheachnach la llorona seach tha i àitheanta ri bhàthadh neach sam bith a dol seachad a chur nì an àite a clann mharbh fa seach dìreach an dèidh bhàth i a clann thuig la llorona mar a bha i air a dhèanamh agus claoidhte le bròn agus coire ruith i ri taobh na h aibhne a feuchainn a lorgadh a clann ach cha do lorg i iad a riamh agus bhàsaich no chaidh i à sealladh na rannsachadh dhiubh ann an aithris eile tha la llorona na rìbhinn neo chiontach co èignichte steach do pòsadh cabhaig leis an athair a pàisde sa chor seo s e an athair la llorona no a cèile gum marbh na daoine cloinne dh fheuch la llorona a chasgadh na marbhaidhean ach bhàsaich i na h oidhirp th aithris eile an sgeil air la llorona air ràdh sa mheagsago a rèir ris an innse seo dh fhuirich i san teuila jalisco chaidh i a chluinntinn a rath agus bha i air ràdh gun robh i a bhàsachadh agus a clann cuideachd air an oidhche cheudna fad am cadal bhuail doineann mhòr am baile a dèanamh an abhainn a chur thairis a bhruach bh an taigh air sguabadh air falbh leis an dìle a marbhadh gu lèir a clann chaidh la llorona air turas a lorgadh a clann a leantainn an abhainn ach bhàsaich i gun gam faicinn a chaoidh a rithist ann am bitheanas dh fhàs la llorona seòrsa de bean shìdh coisichidh a spiorad iomluasgachthall thairis san oidhche a caoineadh o hijos mios no ay mis hijos o mo chlann tha comharraichte ri bàs na luchd mì shealbhach gu leòr ga cluinntinn no ga faicinn air uairibh tha lèineag gheal uimpe aig uairean eile le lèineag dhubh uimpe tha i a caoineadh agus ann an roinn nan sgeulan th a sùilean nan lagan falamha sealgaidh an la llorona na meagsago nuadh san dèidh nan daoine cloinne their roinn gum bàth i iad san abhainn faodaidh an sgeul atharrachadh bunaichte air an suidheachadh nan sgeulaichean mar eisimpleir leis an sgeul air innseadh ann am baile an taoibh na mara gun abhainn faodaidh na daoine cloinne san rod a bàthadh sa california mu dheas cathaireach tha na h aibhneachan gu tric air lìnigeadh le cruadhtan air a bhith agus air thionndadh a steach do amaran de casg dìle agus anns na barriothan dùthchail faodaidh la llorona air thoirt dealbh air a bhith cho a siubhal an làr nan amaran no na sràidean agus rathaidean mòra tharta s e an coltas as dìriche an sgeil la llorona a th ann medea às a ghrèig a bhàth a clann mar an ceudna an dèidh a dìobairt le jason s dòcha stiùir beul aithris dùthchail nan astaigean an seann sgeul s e air ràdh a nochd bhan dia cihuacoatl no coatlicue gu goirid ron ionnsaigh air meagsago le hernán cortés a caoineadh a clann chaillte fàisneachd an tuiteim na rìoghachd nan astaigean air uairibh th an fèineachd de la malinche a chur air la llorona a bhean aimearaganach dùthchasach a dh obraich cho an eadar theangaiche chortés agus mar smaoinichidh roinn na muinntire a thrèig measgsago ris na conuistadoran spàinneach ann an ùirsgeul air la malinche dh fhàs i an rùnag chortés agus rug i duine cloinne mur eil iomadaidh dhiubh dha a mhàin a bhith air dìobairt nuair dh fhàg e a phòsadh bean uasal na spàinne bha màthraichean na meagsago tìrichte aig an iochd no an dìth an iochd nam conuistadoran bha na spàinnich fo iongnadh leis a mhaise nan daoine cloinne amereaganach dùthchasach s tric a ghlacadh na spàinnich daoine cloinne dùthchasach a chunnaic iad cho brèagha gu h àraidh agus dh àraichadh iad cho am clann fhèin cha robh mòran de roghainn aig mòran mhàthraichean amereaganach dùthchasach truagha ach a mharbhadh an daoine cloinne fhèin a chasg na spàinnich bho gam gabhail b urrainn do la llorona na màthair dhen t seòrs a bhith gu furasta mheudaich beul aithris bhon roinn eòrpa nas leathainne dhan seann sgeul cuideachd bha sgeulan nam mnathan shìdh agus ban spioradan eile a ghabh am caoineadh manadh a bhàis an sgeul air a stiùireadh agus thàth an ceangail la llorona le linneachan agus aibhneachan ri chèile ri suirean uisge mar na nix lorelei na maighdeanan mhara agus na mealùisine tha làn le cur fo gheasaibh le mnàthan ann an lèineagan geala eòlas taibhse eòrpach mnàthan a th an spioradan iomluasgach a rannsachadh dìoghaltas air eucoireigin a dh fhulaing iad no a tha mallaichte ri beatha an eadar sholais ath fhuireach a chùis thruagh am beathannan th ann cuideachd ionnanachdan leis a mharbhadh nan luchd neo chiontachd bìoballach a th an soisgeul mhata a samhlachadh ri raicheal a caoineadh ri a clann agus cha bhitheadh i air shocair bha a bhana mhortair susan smith a bhàth a clann ann an lochan south carolina samhlaichte ann an aithrisean naidheachd ri la llorona san dualchas malaysianach th ann seann sgeul air taibhse bhean ann an fallaing gheal àitheanta ri pontianak a bhàsaich ann an tinneas cloinne agus thill a chur luchd eile fo gheasaibh their seann sgeulan a tha i a rannsachadh dìoghaltas bidh sgeulan coltach air a chreutair sin air lorgadh ann an roinn nan seann sgeulan indonesia bha raibeart ruadh macgriogair am màrt an dùbhlachd no rob ruadh mar a bu trice a theirte ris na dhuine ro chliùteach ann an alba aig toiseach na h ochdamh linn deug aig amannan bha e na fhear gnothaich speiseanta ach aig amannan eile s e fear togail creich a bh ann agus chuir e seachad mòran dheth bheatha fo chàrn rugadh rob ruadh ann an gleann gaoil aig ceann locha ceiterein mar a gheibhear a mach ann an clàr nam baistidhean sgìre bhochanan b iad dòmhnall macgregor agus mairead chaimbeul a phàrantan phòs e màiri eilidh nicgriogair à comar a rugadh aig an fhearann lànaidh an t iomaire riabhach phòs iad ann an gleann aircleid san fhaoilteach rugadh ceathrar mhac dhaibh seumas mòr rànall coll agus raibeart neo rob òg mar a b fheàrr a dh aithneachadh e bha raibeart na sheumasach bhon bhroinn agus thathar ag ràdh gun robh e an làthair aig cath raon ruairidh gu deimhinne bha e fhèin agus a dhaoine an sàs ann am blàr ghleann sheile ach chaill e blàr sliabh an t siorraim ged a mhiannaich e bhith ann bha e na chreachadair na gàidhealtachd àitheanta ris an robin hood na h alba gu h ainmeil na neach malairt na cruidh dh fhàs e mèirleach chruidh a reic dìon a nàbaidhean an aghaidh mèirlich eile nuair dh fhàillig a mhalairt dìona bha raib ruadh fo chasaid de mealltachd agus bha e air a chur an chèile cho neach cùirn an dèidh sin rinn seumas greumach a chiad dhiùc a mhonaidh roise a phrìomh neach fiach grèim air a tìrean chog raib ruadh leis an diùc gus an nuair bha raib ruadh co èignichte a ghèilleadh nas fhadalaiche air chur am prìosan bha e air mhathadh mu dheireadh thall ann an bhàsaich e aig an taigh aig inbhir lòch làirig beag both chuidir air dùbhlachd mh bha an dùsgadh inntinn dhan uirsgeul raib ruadh le walter scott an t seann sgeul air raibeart ruadh macgriogair tha freagarrachaidhean a sgeul air ràdh air a bhith ann am filmichean nas comharraichte raib ruadh le liam neeson san dreuchd na h ainme th an taigh an glinn gaoil air an tràigh locha ceiterein a cur là air ais dhan mh linn le fosglan air chur là air ri agus tha e togta air an làrach an bothain na cloiche na mh linne far a rugadh raib ruadh air smaoineachadh o chionn an an bh an togalach seòrsa b clàraichte sna làmhan de ùghdarrasan uisge leantainneach air a bhith ach bha fèineachd air chur air cho barrachd ri riatanasan agus air chur suas ri reic tairgse ann an t samhain a dh aindeoin cur an aghaidh às a phàrtaidh nàiseanta na h alba tha bean shìdh no bean shìth na creutair san beul aithris na h éireann am facal a bhith bunaichte bhon t seann ghàidhlig ben sde gaeilge bean sdhe no bean s bean agus sìdhe a bhith nan tuiseal ginideach tha na sìdh bunaichte bho diathan ghàidhealach ro chrìosdaidheach nuair bhàsaich buill nan comann mòr nan gàidheal clann u gráda clann u néill clann u brain clann u conchobhar agus clann caomhánach sheinneadh bean shìdh caoineadh dualchasach an dèidh dham bhàs gu dualchasach bha bean shìdh mhòr aig roinn nan teaghlaichean mòra nan gàidheil comannaichte riutha a dhèanadh teachd an làthair a sheinn an caoineadh seo an dèidh bàs san teaghlach innsidh na sgeulan mar a faodaidh nuair bhàsaich ball an teaghlaich fada air falbh an teachd an làthair no ann an roinn nan sgeulan an fuaim na mnà sìdhe a chiad for am bàis a bhith nuair bha na beul aithrise eadar theangaichte a steach dhan bheurla bha sònrachadh eadar na mnathan shìdh agus na sìthichean eile air chur an aithne nach eil a nochdadh a mhaireann sna sgeulan tùsaile nan dealbhan gaeilge no gàidhlig tùsaile gu coltach dh fhàs an caoineadh an tìodhlacaidh ràn brònach le a th am bàs air chur an cèill sna sgeulan seo thàinig a cluinntinn an caoineadh na mnà shìdh a chur air manadh air bàs san teaghlach agus comharraichidh a faicinn a bhean shìdh an bàs neach fhèin tha lèineagan geala gu tric mu mnathan sìdhe agus tha gruag fhada bhàn aca gu tric mar a sguabaidh iad le cìr an airgid mion fhiosrachadh a chuir an sgoilear patricia lysaght às leth ri breisleach le ur sgeulachdan dùthchaile nam maighdeann mhara riochdaich sgeulan eile iad ann an lèineagan uaine no dubh le bratan falaich liath tha ìomaigh rìomhach àitheanta cuideachd ri ìomaighean co sheòrsach no ìomaighean co mhiannach bhon fhacal na beurla gay icon nan neach iomaiteach le luchd leanmhainn fad an farsaing bhon lcdt chomann gu h àraidh na luchd le ùidhean làidire ann am malairt na ciùil cluiche gus dannsadh agus th ann an facal ìomaigh leasbach a riochdachadh luchd iomaiteach toigh ris an leasbach chomann gu tric gabh ìomaighean rìomhach a staigh cleasaichean film comasach gu h àraidh na luchd a bhàsaich fo cuir truagha prìomh ban chleasaichean cleasaichean fireann is boireann de cluichean ciùil gu h àraidh na luchd le guthan comasach làn le mothachadh agus no beathannan pearsanta truagha seinneadairean cloiche le liut air aodach còmhlain ciùil ghillean faicsinneach agus ealantairean s còmhlain gnè lùbadh ghabhadh clàr glè ghoirid nan eisimpleirean nas motha còrdte de ìomaigean rìomhach a staigh liberace elton john cher madonna kylie minogue judy garland agus a mhuinntir bhaile s e aristotéls greugais beurla aristotle beò rc stagira masadoinia a ghrèig am màrt rc chalicis euboea a ghrèig còmhla ri platon aon de na feallsanaichean as cudthromaiche ann an dòighean smaoineachadh siarach tha e coltach gun do sgrìobh e mu leabhraichean mu feallsanach ged a tha tòrr dhiu air an call s e dotair do rìgh amyntas de maseadonia a bh ann an athair aristotéls bho aois ochd deug gu trichead sa seachd dh fhuirich è an àithne mar oileanach fon fheallsanaiche ainmeil plato tha air a ràdh gur e na trì feallsanaiche is mòr a bh anns a ghrèig anns na sean aoisean aristotéls plato agus socrates s e maighstear plato a bh ann an socrates agus s e maighstear aristotéls a bh ann am plato s e na trì feallsanaiche seo a chuir feallsanachd a ghrèig air dòigh is gur e an toiseach dhan an oileanachd ris an canar feallsanaiche siarach san latha an diugh theagaisg aristotéls alasdair uaibhreach alexander the great a cheannsaich an ear mheadhanach gu lèir bha a chuid mhòr de smuaintean phlato mu fhios bho na ciad fàthan an còmhnaidh mì chinnteach agus nach b urrainn do dhuine sam bith fios fìrinneach fhaighean ach bho thionndadh air falbh bho n neach a thionndas air falbh bhon t saoghal bha diofar bheachdan aig aristotéls bha esan a smaoineachadh gu robh fios bho na ciad fàthan nas cudthromaiche s e na beachdan seo a chaidh an cleachdadh an dèidh linntean anns an dòigh smuaintean ris an canar an scientific method sa bheurla s e a chuid mhòr de th againn a thuirt aristotéls san latha an diugh nòtaichean a dh fhàg è bho toirt òraid s e feadhainn de na sgrìobhaidhean as ainmeile aige a tha againn fhathast physics metaphysics nicomachean ethics politics de anima agus poetics chan eil mòran fios againn mu eachdraidh obair aristotéls bho n àm a bhàsaich è chun a chiad linn rc tha seann sgeul ag ràdh gun deach na leabhraichean agus sgrìobhaidhean aig aristotéls fhàgail dha theophrastus s e theophrastus am maighsear a lean aristotéls agus dh fhalaich e na sgrìobh e airson dèanamh cinnteach nach dèidheadh an goid na an sgrios cha deach an lorg chun a bhliadhna rc tha siùrsachd no strìopachas na reic de frithealadh na drùise mar feis na beòil no cleamhnas s e siùrsach strìopach a th ann an duine a reic frithealadh na drùise seòrsa de obraiche drùise ann an cleachdadh nas coitchinne an facail bidh neach sam bith a reic a fhrithealadh frithealadh ri ceann fàth a th air smaoineachadh a bhith neo airidh air fhaicinn ri ga dhèanamh dèanamh strìopach fhèin san ra s e siùrsach a th ann an neach sam bith gun ceadaich a chorp corp a bhith air chleachdadh ri adhbharan draosta ann am malairt ri dìoladh ged tha strìopaichean agus an luchd dèilige a riochdachadh uile seòrsa is uile suidheachadh miann s e fireannaich a th anns a chuid as motha nan luchd dèilige tha strìopachas air dhiùltadh leis a chuid as motha nam creideamhan cho mì chiatach no agus peacach agus tha strìopaichean air smaoineachadh a bhith nàireach no daoine de inbhe ìosal sa chuid as motha nam comainn ann an roinn nan dualchasan th am luchd dèilige gu tric air choimhead sìos air cuideachd ach tha iad air fhulang ri ìre nas motha na an t siùrsach san strìopachas sràide aslaichidh an strìopach luchd ceannachd fad a fuireach aig oisnean nan sràidean no coiseachd ri taobh na sràide mar as trice le aodach gann brosnachadh uime uimpe gu tric tha an strìopach gu cumanta air chantainn ri luid reipseach or sràideag gam comharrachadh bho h obraichean drùise eile a nochdadh a cumail a sròn na ghnothach gnothach fhèin is fuirichidh e i dhan neach ceannachd a thòiseachadh cur fios thuige thuice ann an cuid no gu h iomlan air an adhbhar an cleamhnais tha an obrachadh dèanta sa chàr an neach ceannsachd no ann am caol shràid dhlùth no ann an seòmar air mhàl gabhaidh seòmraichean màl leis an uair làn no leth uair màl taighean òsda gum beir frithealadh ri strìopaichean s e turasachd ann an cuid no gu h iomlan air an adhbhar an cleamhnais mar as trice le strìopaichean a tha turasachd drùise s e cinn siubhail na turasachd drùise a tha dùthchannan bochda cinn siubhail far a brùthaidh bochdainn daoine a steach do strìopachas tha na dùthchannan seo eisimpleirean thailand vietnam meagsago philippines cuba agus a bhreasail tha cambodia ceann siubhail suaicheanta air a fhàs ri pàisde mhiannaich agus tha argentina an dràsda dachaigh ri sluagh cudthromach nan slaightearan a th ann imrich air a dhol dhan tairbhe an peuso shaoir agus an cothrom air a ghabhail brath na drùise gum beir an bathar iùlachd air ìsleachadh argentina dhaibh cleachdaidh roinn nan pàisde mhiannaich turasachd drùise a dh fhaighinn rathad ri cleamhnas le daoine cloinne nach eil ri fhaighinn san dùthaich an eòlas eagraichidh na turasaichean drùise fhèin air roinn nan làraich lìn far a nì iad spaglainn air am buaidhean codaichidh dealbhan an ìobairtich bruidhinnidh comhairle air cleamhnas le fir mnathan agus daoine cloinne ann an dùthchannan cèine aig a mheas as fheàrr agus ciamar a sheachnadh lorgadh a mach aig an taigh agus thall thairis ged tha a chuid as motha nan dùthchannan le gnìomhachas mòr na turasachd drùise ag obrachadh a lughdachadh no casgadh turasachd drùise tha na turasaichean drùise rèidh air a thoirt a chur air adhart am cùis tha bailtean mar angeles sna pilippinean agus pattaya san thailand air thoirt thairis gu bhith gu h iomlan ri goill gun tèid ann a cheannach sochair drùise araon laghail agus mì laghail gu nuadh tha iomadh dùthaich an siar laghan air a reachdachadh le ruigheachd ri dùthchannan eile a pheanasachadh luchd dùthcha gun cho turasaichean drùise pàirtich ann an cleamhnas le òganaich ann an dùthchannan eile tha na laghan seo gu h ainneamh air thoirt gu buil do bhrìgh thèid an droch ghnìomh neo fhoillsichte tha strìopach gu tric na h ìobairtich de cionnt ainneartach gabhaidh ciontaichean a staigh luchd dèilige ainnteartach strìopairean agus maoir sìthe truaillte s e targaidean na lean mharbhaichean a th anns na strìopaichean gu h àraidh na luchd an sàs ann an strìopachas sràide oir chì iad strìopaichean ri targaidean furasta no cleachdaidh iad an neul cràbhach agus comannach co ceangailte ri strìopaichean cho bonn air a mharbhadh a bhith nam slaoightearan fhèin chan eil strìopaichean cho coltach na na luchd laghail a bhith air rannsachadh leis na maoir sìthe nuair thèid iad às an t sealladh gan dèanamh ìobairtich a bhruid de lean mharbhaichean leis a ghnàths na h oibre thèid strìopaichean leis na luchd dèilige gu dìomhair a sheachnadh dragh às na maoir sìthe ri h àiteachan far an nach cuir neach casg orra mar sin gan dèanamh glè sho leònte ri fir cunnartach rinn robert pickton fear na canada a dh fhuirich dlùth ri vancouver naidheachd an dèidh dhan lorgadh nam cuirp de iomadaidh strìopaichean a bha ollanaichte air a tuathanas an dràsda s e fon casaid nam mort de fichead mnaoi s a seachd bhon raon vancouver chan eil e ceadaichte an gnothach seo a shireadh ann an corra dhùthaich do bhrìgh tha a chuid as motha nan strìopaichean nam mnathan tha strìopachas na cùis chudthromach sna smuaintean s luchd dèanadais na boireann dhligheachas chruinnich luchd beanalachd a chunnaic obraichean drùise cho co mhnathan airidh air còraichean is saoradh na miann le obraichean drùise fhèin a chruthachadh na h eagrachaidhean mocha na gluasad nan obraichean drùise mar an buidheann strìopaichean astràilia dh fhàs na buidhnean seo a steach dhan ghluasad nan obraichean drùise an dràsda sa bhuidhnean eile thagair ùghdaran mar andrea dworkin a bha na strìopach fhèin san deichead gu bheil drùis mhalairteach na h èigneachadh air thoirt gu buil le bochdainn agus gu tric ainneart fosgailte le drùisirean diùltadh luchd tairgse an smuain gum bi siùrsachd air leasachadh bha air stiùireadh leis a bheachd seo an lagh na t suaine toirmisgeadh an ceannsach ach chan eil an reic na drùise san t suain o chionn an leasachadh nan laghan tha obraichean drùise a steach do ìre iomrallach air chur air a bhith air brùthadh a mach air na sràidean air a fhàs obraichean nan falbhan a leantainn an gluasad de bàtaichean slighean siubhail mar na trèanaichean agus àiteannan eile far a coinnichidh iad an luchd dèilige do bhrìgh an mì laghaileachd nan luchd dèilige san suain thèid roinn nan luchd dèilige thar na crìche ri dùthchannan dlùtha a rannsachadh obraichean drùise agus tha seo san suain na prìsean sìos air a bhrùthadh tha sheila jeffreys neach oilthigheach allail aig an oillthigh na melbourne san astràilia a tagradh gun fulaing obraichean drùise bho co fhiosrachd meallta agus air an fhìrinn sin feumaidh obraichean drùise a bruidhinn de fiosrachadh math sam bith ann an obair drùise air mhì chreidsinn a bhith s cur an aghaidh seo ri a tairgse na leabhar an deicheid droch chreideamh leasbach a tha a tagradh gum bu chòir do h uile bean air chreidsinn a bhith bhuilich jeffreys ri sgàineadh sìos ùr agus an dèanamh lochdach de h uile taigh strìopachais san stàid astràilianach de tasmàinia agus tha i a cur taic ris a bhuidheann na h imriche an aghaidh obraichean drùise ionnsaigh meas àitheanta am measg nan obraichean drùise cho ionnsaigh mhì mheas b e rìgh alba eadar is a bh ann dhòmhnaill ii na h alba domnall mac causantn bha e na mhac rìgh còiseam i agus na cho ogha ri eochaid agus còiseam ii a lean e mar rìgh ghabh dòmhnall grèim air cathair rìgh na h alba bho giric a bha a riaghladh le eochaid a bha air bràthair athar dhòmhnaill a mharbhadh le bàs giric chaidh eochaid fhuadachadh bhon dùthaich agus mar sin fhuair dòmhnall grèim air an rìoghachd sann fo dòmhnall ii a chaidh rìoghachd srath chluaidh a chuir fo cheannsail le nan gaidheil agus mar seo gu ìre a stèidheachadh rìoghachd alba leis fhèin air ainmeachadh ann an eachdraidh bhliadhnail ulaidh mar rì alban seach dìreach rex pictorum mar a chaidh na rìghrean roimhe ainmeachadh bha an t àm riaghladh aige ann nuair a thoisich na lochlannaich a ceannsachadh an alba a deas eadar alba agus na dùthchannan sasannach le greim a ghabhail air an talamh an aite dìreach goid bho na daoine airson a chiad turas bha na lochlannaich mur tha air alba a tuath a fhaighean fo smachd se rìgh dòmhnall ii a chiad duine a chaidh ainmeachadh mar rìgh na h alba no rì alban san sean gàidhlig leis a bhàs anns a bhliadhna roimhe se rìgh nan cruithnich no rìgh na fhortreann gu tric tha daoine a coimhead ris an atharrachadh seo mar aoibhe airson breith rìoghachd alba ach chan eil moran a thachair ann an àm dòmhnall a toirt cuideam don bheachd is bha far ainm aige dásachtach le ciall ruideigin coltach ri gloic anns an sean chànan tha feadhainn dem beachd gu bheil seo is coireach ri cho mì stòlda sa bha an rìoghachadh aige le ùine air a chuir seachad a cogadh an aghaidh na lochlannaich tha beachd eile ann gun d fhuair e an t ainm seo trobh cuir sìos air an eaglais no tro cìsean robh àrd chan eil cinnte ann ach tha am fan ainm seo dha dhèanamh le mì choltach mar stèidheadair alba air a tharraing agus eadar theangachadh bho s e eabhra prìomh chànan nan iùdhaich agus iosrael bha an cànan air a bhruidhinn leis na seann iùdhaich ann an iosrael ro agus aig àm a bhìoball nuair a chuir na baibealonaich babylonians fhas do dh iosraidheal agus chuir iad smachd air na iùdhaich mar thràillean thòisich na iùdhaich air aramais a bhruidhinn agus cha robh eabhra air a chleachdadh ach mar chànan co cheangailte ri creideamh le breith dùthaich ùr iosrael an rinn cuid de na iùdhaich aonta an cànan ath bheòthachadh mar am prìomh chànan aca gus am b urrainn dhaibh uile aon cainnt a chleachdadh tha e a nis aig mu millean mar prìomh theanga b e macbheatha mac fhionnlaigh beurla macbeth àrd rìgh na h alba bho n den lùnastal chun an den lùnastal tha mac bethad ann an sean ghaeilge a ciallachadh mac a bheatha le ciall ruideigin coltach ri fear a choisrig se mac fionnlagh findláech mac ruaidr rìgh moireibh a bh ann an macbheatha agus se rìgh maol chaluim ii an seanair aige oir gun phòs fionnlagh nighean mhaoil chaluim dabhdha no gu tric sa laideann dovda thionndaidh a theaghlach fhèin na aghaidh agus mu dheireadh mharbh na mhic bhràthair aige gilla coemhgáin agus maol chaluim bhàsaich maol chalum ann an agus sheas gilla coemgáin mar rìgh as a dheidh bhàsaich easan eadar agus a sabaid an aghaidh àrd rìgh maol chaluim ii an deidh seo lean macbheatha a cho ogha mar rìgh mhoireibh agus phòs e banntrach gilla coemgáin a bhana phrionnsa gruoch agus i fhèin na ogha àrd rìgh coinneach iii bha mac aig gruoch bhon a chiad duine aice lulach agus sheas macbheatha mar leas athair ris tha an asgair shasannach ag innis dhuinn gur e macbheatha aon de trì rìghrean albannach a ghèill ri cumhachd cnud mhòr gu tric cnut no canute rìgh nan lochlannaich agus rìgh shasainn an danmhairg agus an nirribhidh anns a bhliadhna aig an àm seo cha robh riaghaltas cumhachdach no aonta ceart ann an alba eadar na h uaislean agus rìghrean se mormaer an t ainm a bh air na rìghrean beag fo n àrd rìgh bha maol chaluim ii airson an ogha aige donnchadh mac a nighean beathag bethoc a bha air pòsadh crinan mormhaor agus aba dùn chailleann seasamh mar àrd rìgh as a dheidh tha e coltach gu robh seo is coireach gur e beathag an nighean a b fhearr leis air a no airson adhbhar poiliticeach mus do bhàsaich e rinn maol chaluim ii oidhirp neach sam bith a bha air thoiseach air donnchadh mar tàinistear a mharbhadh cha d fhuair gin air falbh ach lulach aig an t àm na leanabh òg agus le feadhainn ag ràdh gu fìrinneach gun robh e na ghloic chuidich dìon macbheatha agus chuidich an inbhe aige fhèin mar an duine aig ogha sean rìgh agus a mac an dleas aigesan ris an rìgh chathair le bàs maol calum air an den t samhain ghabh donnchadh àite mar àrd rìgh airson fiadhachadh an aghaidh donnchadh thoisich macbheatha càirdeas le thorfinn iarla arcaibh co ogha ris fhèin agus donnchadh agus ogha maol chaluim ii tron an nighean as òige aige chaidh an dithis aca a chogadh an aghaidh donnchadh agus bhàsaich e am blàr faisg air eilginn air an den lùnastal se rìgh làidir a bh ann an macbheatha agus e a riaghladh tarsainn air rìoghachd sheasmhach gu leòr airson dha mìosan a chuir seachad a dhol gu taisgealachd san ròimh sgrìobh e laghan ùr airson alba agus se àm piseach a bh ann an thoisich maol chaluim chean mhòr mac donnchadh ag iomairt airson greim fhaighean air an rìgh chathair le cuideachadh bho siward iarla northumbria le smachd fhaighean air taobh a deas alba bhàsaich macbheatha a sabaid saighdearan maol chaluim aig blàr faisg air lann fhìonain agus an deidh sin chaidh an rìgh chathair gu lulach san lùnastal tha macbheatha air a thìodhlaiceadh air eilean ì an eilean tradaiseanta airson uaighean na àrd rìghrean aig nan gàidheil agus nan cruithnich agus an t eilean is coisrigte anns an dùthaich s e neach poileataigs a tha ann an seac macconaill beurla jack mcconnell rugadh e an t ògmhios ann an irbhinn taobh a tuath siorrachd àir b e ceann a phàrtaidh làbarach albannach a th ann agus b e prìomh mhinistear na h alba a bh ann mus do bhuannaich pàrtaidh nàiseanta na h alba an taghadh ann an ged a chaidh a bhreith an irbhinn chuir e seachad òigridh air tuathanas chaora air eilean arainn aig aois sia deug ghabh e pàirt ri pàrtaidh nàiseanta na h alba ach cha do dh fhuirich e ann robh fhada an deidh dhol gu àrd sgoil arainn chaidh e rannsachadh foghlam aig oilthigh sruighlea far an robh e na cheannard tarsainn air a chomann oileanach a ceumnachadh ann an thoisich e ag obair mar maighstir a teagasg eòlas àireamh ann an alamhagh siorrachd chlach mhanainn agus chum e an obair seo fhad s a bha e na chomhairliche ghabh e dreuchd mar rùnaire am pàrtaidh làbarach ann an rinn e adhartas mòr le mar a dh obair e mu an taghaidh an nuair a bhuannaich na làbaraich gu mòr bho sheas e mar ball pàrlamaid anns a chiad thaghadh airson pàrlamaid na h alba ann an tobar na màthar agus wishaw thug dòmhnall mac an deòir a chiad prìomh ministear na h alba obair dha mar rùnaire ionmhasail le bàs dewar an sheas macdhòmhnaill an aghaidh eanraig macgillìosa anns an taghaidh airson ceannard ùr am pàrtaidh agus prìomh mhinistear ùr alba ach chaill e na àite dh obair e mar rùnaire foghlam an roinn eòrpa agus cùisean a muigh fo mhacgillìosa an dèidh do macgillìosa a dhreuchd fhàgail an dèidh sgannal ghabh macconaill àite mar am prìomh mhinistear as aonais co fharpais sam bith chaidh e na bhall taigh nam morairean ann an agus tha an tiotal am morair macconaill à gleann sgoradail aige thug e seachad òraid an t sabhail ann an tha a h uile teansa ann gur e macdhòmhnaill a bh air a theaghlach bho thùs a chionn s gur e arainneach a th ann is a chionn s gum biodh ur dhubhadh ann an gàidhlig arainn a dhèanadh fuaimneachadh macconaill de mhacdhòmhnaill ach chan eil fios no cinnte againn mu dheidhinn sin agus is e seac macconaill an t ainm gàidhlig a bh air aig a phàrlamaid agus anns na meadhanan gàidhlig gu léir nuair a bha e na phrìomh mhinistear s e neach poileataigs agus an dara prìomh mhinistear a bh aig pàrlamaid na h alba an dèidh dhòmhnaill mhic an deòir a tha ann an eanraig macgillìosa beurla henry mcleish rugadh e an t ògmhios ann am fìobha agus thogadh e ann am meadhchill chluich e ball coise airson leeds united agus fìobha an ear nuair a bha e òg mus do robh e na oileanach ann an oilthigh heriot watt chaidh e na bhp airson fìobh meadhanach ann an agus bpa airson fìobh meadhanach ann an bha e san dreuchd mar phrìomh mhinistear na h alba bho chun an mh den t samhain dh fhàg e a phàrlamaid nuair a thàinig e am follais gun robh e a faighinn airgead tro bhith a leigeil pàirt den oifis roinn taghaidh aige air mhàl gun cead no gun a bhith ag innse mu dheidhinn mar a bu chòir bha e na chathraiche coimisean prìosanan na h alba a thug cunntas ann an se dearc luachrach biast bheag a tha càirdeal ri loisgean tha iad beò ann an dùthaich bhlàth agus cuiridh iad a chuid mhòr den tìde aca seachad ann am bùrn theid an lorg ann an america a tuath an roinn eorpa agus àisia a tuath bith am mathair a cuir uighean agus gan fhàgail nuair a tha na dearc luachrach òg bi iad a fàgail an t uisge airson bliadhna agus a tilleadh airson an larbha a chuir agus an dèidh sin bi iad a fuireach san uisge airson a choir dem beatha tha na dearc luachrach bu math nimheil agus se dathan soilleir a th aca air an cracan mar sanas do bheathaich eile s e èirinn a tuath gàidhlig na h èireann tuaisceart éireann beurla northern ireland ullans norlin airlann roinn den rìoghachd aonaichte tha beul feirste aice mar prìomh bhaile agus tha neach a fuireach innte tha ceithir chànain gàidhlig na h èireann ullans beurla ghallda ulaidh agus beurla air aithneachadh anns an sgìre bidh feadhainn ag eigheachd còigeamh uladh air ach chan eil ach mu dà threas den sgìre ud agus dhen àireamh shluaigh fo chùmhachd riaghaltas èirinn a tuath tha strì mòr air a bhith anns an dùthaich eadar na daoine a tha a fuireach ann o chaidh thaobh a deas èirinn a phàirteachadh bhon rìoghachd aonaichte ann an gu h àraidh an dèidh deireadh na an nuair a thòisich na troubles mar a chanas daoine ris an strì anns a bheurla tha an sluagh aonachdach unionists leis a chuid mhòr a leantainn an creideamh pròsdanach agus sinnsearachd gallda albannach aca airson èirinn a tuath a chumail mar pàirt den rìoghachd aonaichte tha na nàiseantaich no gu tric poblachdaich a tha gu mòr nan caitligich airson aonachadh le poblachd na h èireann agus mar sin eilean eirinn aonachadh fo aon riaghaltas eirinneach taobh a muigh den ra on good friday agreement air dihaoine an mh latha den giblean tha an sìth air cumail mar is àbhaist ged a bhios fhathast connspaid ann aig àmanan agus mort ach s ann glè ainneamh a bhios tachartasan mar seo ann san latha an diugh tha an achd seo cuideachd ga dhèanamh laghal airson sluagh èirinn a tuath taghadh eadar an rìoghachd aonaichte agus poblachd na h èireann airson dè n dùthaich a b fheàrr leotha s e dùthaich anns an roinn eòrpa a tha anns an fhraing gu h oifigeil poblachd na frainge neo uaireannan a fhraing s e paris am prìomh baile aice aon de na bailtean as ainmeile agus as cudromaiche air an t saoghal agus am baile as motha anns an roinn eòrpa as dèidh lunnainn s i frangais cànan nam frangach ach tha cànanan eile air am bruidhinn anns an dùthaich cuideachd mar eisimpleir teanga le càirdeas ris a ghàidhlig am breatannais neo breton ann am frangais a bharrachd air sin tha na cànanan a leanas air an cleachdadh ann an sgìrean eile den fhraing basgais catalanais corsicanais gearmailtis fleamais ocseadanais occitan agus alsaisean alsatian tha walon na mion chànan san àird an ear thuath na dùthcha tha crìochan aig an fhraing leis a bheilg lucsamburg a ghearmailt an eilbheis an eadailt monaco andòra agus an spàinn tha an fhraing na ball cudromach den aonadh eorpach agus is i tè de na dùthchannan as motha a tha ann s e an creideamh caitligeach an creideamh as motha anns an fhraing s e ball coise an spòrs as measaile ach tha rugbaidh glè chudromach cuideachd tha départements d outre mer an fhraing thar lear aice cuideachd bha an dùthaich gu mòr an sàs an gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn ged a chuireadh às do thràilleachd taobh a staigh na dùthcha fhèin ann an seo liosta na bailtean as motha na frainge s e eilean mòr a tha ann an èirinn doighean eile an t ainm a sgrìobhadh eirinn éirinn neo èire air taobh siar na roinn eòrpa tha e mu mìle a dh fhaid agus mìle leathainn agus is ì an treas eilean is motha san roinn eòrpa s e éire an t ainm a th air an t eilean ann an gàidhlig na h éireann tha dà dhùthaich no riaghaltas ann an èirinn s e baile átha cliath prìomh bhaile na poblachd agus s e béal feirste prìomh bhaile èirinn a tuath tha mu neach a fuireach air an eilean le mu millean ann am poblachd na h èireann le millean dhan a sin anns a bhaile àtha chliath agus mu millean ann an èirinn a tuath le mu millean a fuireach ann am béal feirste seo liosta na bailtean as motha na h èireann muhammad arabais muammad rugadh mu bhàsaich air an t ògmhios tha pailteas de sgrìobhaidhean agus ràdhan againn a tha dèiligeadh le beatha muhammad nam measg s e an fhear is ainmeil eachdraidh beatha a chaidh a chruthachadh anns an mh linn le sgoileir den ainm ibn isha rugadh muhammad timcheall air a bhliadhna ac gu treubh arabach den ainm uraysh ann an taobh a deas sgìre hijaz s e teaghlach uasal a bh annta agus mu chòig ginealach ro muhammad fhuair iad smachd air baile mhecca agus fon shinn seanair aige chaidh an àite a stèidheachadh mar aon de na prìomh bhailtean airson malairt anns an ear mheadhan le càirdeas ri impireachd an roimh còrdaidhean le na dùthchannan eile mun cuairt impireachd phearsia agus na rìoghachdan ann an yemen agus an itiop agus s ann mar seo a chaidh an coimhearsnachd ris am buineadh muhammad le marsantachd fìor aig a chridhe a chuir air dòigh ged a rugadh e ann an ac cha do ghabh e dreuchd mar fhàidh gu nuair a bha e mu bliadhna a dh aois anns na bliadhnachan ron a sin cha robh beatha annasach aige idir bhàsaich athair mus deach a bhreith agus bhàsaich a mhàthair nuair a s e pàistean a bh ann fhathast mar sin chuir e seachad a òigridh a fuireach le bràthair athar duine den ainm abu talib nuair a ràinig e fhuair e obair a coimhead an dèidh carabhan le banntrach beartach agus an dèidh greis phòs iad ged is e pàganachd an seòrsa creideimh a bu chumanta ann an arabia aig an àm a bha seo bha gu leòr gu h àraidh ann an taobh a tuath na sgìre a chumadh ris an creideamh chrìosdaidh anns a chruth nestorian no monophysite gu dearbh s ann mar àite aon diathach a chaidh mecca a stèidheachadh ged a bha e air tilleadh gu creideamh pàganach mun àm a rugadh muhammad bhiodh muhammad a cuir seachad aon mìos sa bhliadhna seachad air beinn hira cleachdadh pàganach a bha cumanta aig an àm aon oidhche agus e a cadal air a bheinn chunnaic e an aingeal gabriel a dh èigh ris ath innse recite anns na bliadhnachan a lean se gabriel a bhiodh a toirt na ràdhan a chruthaicheadh an uran agus an creideamh muslamach do mhuhammad ach aig an àm bha seo a cuir dragh mòr air agus airson greis bha eagal air gun ro e air a chiall a chall agus gun ro diabhail a choireigin ga phianadh ach mu dheireadh ghabh e ris an dreuchd chuir e seachad an ath deich còig deug bliadhna a fuireach ann am mecca a toirt seachad ràdhan ùr agus a teagaisg na bha a creideamh an toiseach cha robh duine a leantainn muhammad ach a theaghlach fhèin agus fad timcheall air trì bliadhna cha robh ann ach rud prìobhaideach pearsanta ach an dèidh greis chaidh cantainn ris a chreideamh a sgaoileadh a measg an t sluaigh mhòir cha robh seo a cuir dragh air na pàganaich ann am mecca an toiseach agus s iad a mhòrchuid anns am baile fhathast agus iad ag ràdh nach robh adhbhar sam bith ann nach fhaodadh duine creideamh a thaghadh dha fhèin mar a thogradh e ged a chaidh a chàineadh rud beag cha robh cus trioblaid aig muhammad gus an do thòisich e a magadh nan diathan pàganach a bhuineadh ris a choimhearsnachd fhèin bhris an càirdeas sìos a bh ann eadar na diofar threubhan agus theich buidhean de na muslamaich gus an itiop ach dh fhuirich muhammad fhèin ann am mecca agus e sàbhailte air cùlaibh cumhachd bràthair athar abu talib ach chaochail abu talib agus bha aig muhammad coimhead airson taic an àiteigin eile chuir e greis seachad a siubhail bho àite gu àite a sireadh taice bho dhiofar threubhan ach cha deach leis gus an do choinnich e ri buidhean bho bhaile medina chuir e cuireadh thuca suidhe leis dh fhoillsich e a chreideamh aige agus ghabh iad ris bha seann choimhearsnachd iùdhach stèidhichte ann am medina agus mar sin ged is e pàganaich a bh annta bha na arabaich a bhuineadh ris an àite nas eòlaiche agus mar sin nas fosgailte do ràdhan aon diathach den t seòrsa a bha muhammad a teagaisg dh iarr iad air a thighinn dhachaidh còmhla riutha agus iad ag ràdh agus an dèidh dhaibh cùmhnant a dhèanamh dh òrdaich muhammad air an luchd leantainn aige gluasad bho mecca gu medina s e an hijra an t ainm a th aig na muslamaich air a chuairt seo agus tha an mìosachan muslamaich a tòiseachadh bho bhliadhna an hijra ac stèidhichte ann am medina mar ceannard chuir muhammad air dhòigh riaghailtean sòisealach poilitigeach agus laghail a chaidh a chruinneachadh mar rud ris an canar a nis cùmhnant mhedina tha an aithisg seo a foillseachadh gu bheil coimhearsnachd de dhaoine ann a tha a leantainn muhammad se an umma an ainm aca tha e cuideachd a cuir air adhart inbhe muhammad mar am prìomh cumhachd anns an coimhearsnachd agus gum beachdadh esan agus troimhe dia air argamaid no comh strì sam bith a measg nan daoine cha do ghabh a h uile duine ris an cùmhnant ùr dh agallaidh muhammad na iùdhaich anns an sgìre agus chaidh an càirdeas eatarra a shàrachadh le feadhainn de na treubhan air an tilgeil a mach as am baile chrìochnaich an sabaid nuair a chuir muhammad a h uile fìrinneach ann an treubh iùdhach den ainm banu urayza clann urayza gu bàs agus rinn e tràillean de na boireannaich agus clann aca an dèidh seo cha ro àite ann an coimhearsnachd ùr mhuhammad airson nan iùdhaich s e am prìomh chur seachd de àm muhammad ann am medina cogadh thairis air ochd bliadhna bha cogadh ann eadar medina le muhammad os a chionn agus baile mhecca a bha air eilthireach a dhèanamh dhe mu dheireadh rinn muhammad a chùis agus fhuair e smachd air a bhaile anns an do rugadh agus thogadh e anns an ùine seo chan ann a mhàin an aghaidh mecca a bha e a sabaid fhuair e buaidh air iomadach threubh eile iùdhach agus arabach a rèir eachdraidh an t saoghail air fad s e an rud as cudromaiche a thachair anns an àm a tha seo gun do thionndaidh muhammad a shùil gu tuath seachad air crìochan arabia bha e an dòchas ionnsaigh a dhèanamh air impireachd an roimh ach bhàsaich e mus d fhuair e an cothrom agus e a fàgail mnathan agus aon choileabach air a chùlaibh ach mu ginealach an dèidh dha caochladh bha an luchd leantainn aige air cuir às don an impireachd aosmhor aig persia agus smachd fhaighinn air a chuid mhòr do dh impireachd an ròimh agus s ann mar seo a chaidh an ear mheadhanach air a bheil sinn eòlach an diugh a chruthachadh tha maighstir no a dhealbh goirid mgr no mgr na ainm comannach air chleachdadh ri fear co dhiù s fear pòsta no gun pòsadh cha chomharraich an facal mgr do bhrìgh de sin tha mòran beanalaich a creidsinn nach bu chòir dhan dh ainm bhean a comharrachadh a h inbhe an pòsaidh a bharrachd air an adhbhar seo tha bean uasal air fhaicinn ri mac shamhladh ri mgr agus gu h àraidh san nòs na malairt le ainmean mar bean uasal madame signora seora no frau ris a mhac shamhaladh bhoireannaich dìreach an ainme air chleachdadh ri fir tha an t ainm ri mnàthan gun pòsadh na lùghdachan maighdeann uasal mademoiselle signorina seorita no frulein air an adhbhar seo tha cleachdadh air a ghluasad a dh ionnsaigh a cleachdadh an t ainm an pòsaidh cho an t ainm de h uile bean ann an nòs dreuchdail sa bheurla gu h ùidheil bha ms air a thagradh cho mac shamhladh ri mr gu h àraidh san nòs na malairt cha do chomharraich an inbhe an pòsaidh an t ainm boireannach tùsail mistress agus cha robh dèanta sònrachadh gus an teachd an ainme lùghdachan miss ri bean gun pòsadh san linn victoria anas dèidh sin dh fhàs mrs an t ainm ri bean phòsta bha martin luther king jr atlanta am faoilleach memphis an giblean na mhinistear bathais agus neach poileataigs ameireaganach a bh anns an ceannard as ainmeile de chòmhstri nan còraichean sìobhalta ameireaganach bhuannaich king an duais nobel airson sìthe mus chaidh a mharbhadh ann an as deidh dha a bhàsachadh fhuair king bonn saorsa a chinn suidhe bho jimmy carter airson obrach co ionnanachd sluaigh adhartachadh is an aghaidh fòirneart is brùidealachd tha king ga fhaicinn mar martair le iomadh dhuine mun timcheall an t saoghail chaidh latha mhartin luther king a stèidheachadh mar shaor latha anns na stàitean aonaichte na chuimhne s e deagh eiseimpleir iomairteachd na rinn e s e port rìgh prìomh bhaile an eilein sgitheanaich anns a bhliadhna bha neach a fuireach ann ach dh fhàs am baile na bu motha tro na bliadhnaichean agus ann an bha neach ann baile seirbhis agus baile margaid a tha ann tha am baile suidhichte air taobh sear an eilein agus air taobh siar loch phort rìgh loch mara a tha gu math fàsaichte is e ceàrnag shomhairle sàr mheadhan a bhaile far a bheil taigh cùirt an t siorraim ionad phoilis agus clach chuimhne do muinntir na sgìre a thuit anns an da chogadh mhòr cha mhòr nach eil sia eaglaisean crìosdaidh s a bhaile bheag seo eaglais na h alba eaglais shaor na h alba eaglais shaor chlèireach na h alba eaglais easbaigeach na h alba associated presbyterian church agus eaglais chaitligeach cille mhoire a dhaindeoin sin tha nas lugha na n dara leth de mhuinntir na sgìre a frithealadh nan eaglaisean gach dòmhnach tha an t òban na bhaile agus na cheann ùidhe turasachd air a bheil fèill mhòr air an iar ghaidhealtachd s e an t òban am prìomh bhaile airson lathurnach agus tha e suidhichte ann an taobh a tuath comhairle earra ghàidheal agus bhòid tha a ghàidhlig aig deich sa cheud duine anns a bhaile is cha do rugadh dà sa cheud den dhaoine seo ann an alba s e port cudromach a th ann leis an dà chuid bàtaichean èisg agus na h aiseagan aig caledonian mac a bhriuthainn a siubhal ris na h eileanan bhuaithe canaidh muinntir an òbain gur e am prìomh bhaile neo oifigeil na h iar ghaidhealtachd ach cha ghabhadh muinntir a ghearasdain ris an sin tha baile an òbain s e sin am bàgh òb beag air a shuidheachadh air bàigh aig ceann a deas an linne lathurna mu choinneamh cearrara agus ann an amharc eilean mòr mhuile s e am baile as motha a th ann eadar baile eilidh is an gearasdan chaidh am mòd nàiseanta a chumail san òban anns na bliadhnaichean b e siud a chiad mòd riamh agus ged a tha iomadh ciall aig an fhacal fèis don a mhòr chuid de dhaoine an diugh tha e co ionnan ri iomairt nam fèisean buidheann de dh fhèisean teagaisg air feadh alba far am bi daoine is gu h àraid daoine òga ag ionnsachadh agus a taisbeanadh nan ealan gàidhlig tha fèisean a toirt cothrom do dhaoine a thighinn còmhla airson an sgilean ann an seinn dannsa dràma agus ceòl traidiseanta a leasachadh tha an teagasg beòthail agus spòrsail ach proifeasanta agus eifeachdach se fèis seachdain bhliadhnail am prìomh thachartas aig a mhòr chuid de na fèisean ach tha àireamh nam fèisean a tha a tabhann phrògraman de chlasaichean leanntainneach fad na bliadhna airson seirbhisean a chumail suas a sìor dhol am meud chaidh a chiad fhèis a chur air bhog nuair a thòisich buidheann de phàrantan ann am barraigh a gabhail dragh gun robh dualchas an eilein a dol bàs is nach robh an cuid chloinne ag ionnsachadh ceòl traidiseanta anns an sgoil mar dhòigh gus an suidheachadh seo a leasachadh chaidh a chiad fhèis bharraigh a chumail anns an eilean ann an nuair a chualas cho mòr is a shoirbhich le fèis bharraigh thòisich coimhearsnachdan air feadh alba a cur nam fèisean aca fhèin air dòigh bha fèis bharraigh bliadhna a dh aois ann an agus bliadhna bho rugadh i tha còrr is fèisean ann gach tè dhiubh ga ruith leis a choimhearsnachd agus air a dealbhadh gus feumalachdan na sgìre a fhrithealadh tha a mhòr chuid de dh fhèisean fhathast gan ruith le comataidean saor thoileach tha na sgilean a tha gan teagasg aig fèisean air am meas mar phàirt air leth cudthromach de dh fhoghlam neo fhoirmeil dhaoine òga agus lorgar dearbhadh air a seo anns an ìre de thaic a tha pàrantan is saor thoilich deònach a thoirt seachad nas cudthromaiche air fad tha e cuideachd ga mheas gu luachmhor leis na com pàirtichean òga iad fhèin aig ìre nàiseanta tha na fèisean gam meas le tòrr mar tè de na h iomairtean ealain as luachmhor a th ann do dh òigridh an alba bithidh còrr is dhaoine òga gach bliadhna a gabhail pàirt anns na fèisean tha dhiubh seo gan cumail tro mheadhan na gàidhlig tha còrr is dreuchdan teagaisg gan tabhann le fèisean dhaoine àireamh a tha an cois luchd obrach fèisean nan gàidheal agus fèis rois co ionnan ri obraichean làn tìde tha na fèisean nam buill de dh fhèisean nan gàidheal agus tha bòrd stiùiridh fhèisean nan gàidheal air a thaghadh às a bhallrachd leis a bhallrachd bithidh na fèisean a tighinn còmhla aig co labhairt bhliadhnail fèisean nan gàidheal agus tro chuirmean ciùil nàiseanta an dràsda is a rithist tha fiosrachadh ga sgaoileadh tron chuairt litir faileas mar a tha iomairt na fèisean air soirbheachadh agus mar a tha na bliadhnaichean air a dhol seachad tha atharraichean eile air a thighinn nam measg fèis alba a chuireadh air bhog ann an mar fhèis nàiseanta do chom pàirtichean adhartach nan deugan agus nam ficheadan agus blas a chuireadh air bhog ann an tha fèisean nan samhla air sàr obair anns na h ealain do dh òigridh agus neartachadh sgilean coimhearsnachd agus tha iad a tabhann àireamh nach beag de dh obraichean agus luach airgid tha dealas airson cànan is cultur na gàidhlig aig cridhe na h iomairt agus bithidh fèisean nan gàidheal agus na fèisean a strì an còmhnaidh airson cothrom a leudachadh airson gàidhlig a chleachdadh agus a bhrosnachadh anns na fèisean s e bàrd eadailteach agus feallsanach a bh ann an dante alighieri firenze an cèitean ravenna an t sultain sgrìobh è la divina commedia no sa ghàidhlig an cleas chluiche nèamhaidh agus is e seo am pìos sgrìobhadh is ainmeil aige rugadh e ann am florence agus bha e an sàs ann am beatha culturach is catharra a bhaile mus do dh fhuadaich na h ùghdarrasan e ann an dh fhuirich e ann an grunn bailtean san eadailt leithid verona is dh imrich e do ravenna ann an far an do choilean e am paradiso is chaochail ann an s e am pàirt dhe a bhàrdachd air a bheil a chuid mhòr eòlach a chiad treas dheth na duanag aig an toiseach ris an canar inferno no ifrinn a tha a dèiligeadh le ifrinn mar a chì dante e s e aon de na ràdhan is ainmeil anns a cleas chluiche lasciate ogne speranza voi ch intrate no leig às ur dòchas neach sam bi dh inntreadh an seo s e sgioba ball coise eadailteach bho torino a tha ann an juventus s e juventus am facal laideann airson ògalachd s e juventus an sgioba is buadhaicheal ann an eachdraidh ball coise eadailteach agus s iad aon de na sgiobannan is motha agus beartach anns an t saoghal chaidh juventus a stèidheachadh ann an tha iad suidhichte ann an turin agus s e la vecchia signora no an sean bhoireannach am far ainm aig an sgioba s ann an serie b a tha juventus a cluich an dràsta seusan ged a chrìochnaich iad anns a chiad àite ann an serie a an uiridh chaidh an cuir sìos oir bha iad còmhla ri fiorentina lazio a c milan ciontach de choirbteachd tha an sgioba air buaidh a dhèanamh air serie a turas agus an coppa italia thurais tha juventus air barrachd gheamannan a bhuannachadh na sgioba sam bi eile eadailteach ann an co fharpaisean eòrpach tha iad air trì cupanan uefa agus dà chupa na roinn eòrpa a bhuannachadh rugadh franz kafka ipa fants kafka pràg an t iuchar kierling an t ògmhios ann an teaghlach iùdhach a bruidhinn na gearmailtise ann am pràg anns a phàirt den ìmpireachd ostaireach ungaireach far a bheil a nis am poblachd seiceach s e fear de na sgrìobhadairean as cliùitiche agus suaicheantaiche den mh linn a tha ann cha deach mòran de na sgrìobhaidhean aige fhoillseachadh aig àm a bheatha dh fhàg e na sgrìobhaidhean aige nach do chrìochnaich e aig max brod is dh òrdaich e do bhrod gun losgadh e iad ach nuair a theich brod à pràg ann an ghabh e na sgrìobhaidhean le kafka leis do phalastain dh fhoillsich e iad agus dh fhàs kafka nach maireann ainmeil am measg nan sgrìobhaidhean as ainmeile leis tha der process an deuchainn die verwandlung an t atharrachadh agus das schloss an caisteal rinn edwin muir an sgrìobhadair albannach agus a bhean willa muir na ciad eadar theangachaidhean de dh obair aig kafka gu beurla a gabhail a steach der prozess mar the trial agus die verwandlung mar metamorphosis s e cuimris cànan nan cuimrich cymraeg sa chànan fhèin bhruidhinnear i anns a chuimrigh agus ann an chubut anns an argantain s e cànan breatannach ceilteach a th ann agus gu h eachdraidheil bha i air a bruidhinn air feadh eilean breatainn mòr chan ann a mhàin sa chuimrigh tha mu neach a bhruidhneas an cànan air fhàgail timcheall air den t sluagh cuimreach gu lèir canar gur e llyfr du caerfyrddin beurla the black book of carmarthen an làmh sgrìobhainn as sine a chaidh a sgrìobhadh gu tur ann an cuimris tha an leabhar seo agus cuid de na seann tùsan chuimreach eile rim faicinn ann an leabharlann nàiseanta na cuimrigh an diugh se oilthigh lunnainn co nasgadh de dh oilthighean agus ionadan se oilthigh lunnainn am fear is motha anns an rìoghachd aonaichte agus tha i am measg na h oilthighean is motha agus is ainmeil anns an t saoghal tha colaiste agus ionad a dèanamh an àrd an oilthigh agus nam measg tha feadhainn de na sgoiltean is ainmeil agus is fheàrr anns an t saoghal tha mu oileanach a faighean a foghlam leis an oilthigh no tro ionad co cheangailte ris ann an dùthaich eile chuir guni thorlacius jhannesson ceann suidhe innise tìle bliadhnaichean ag obair an seo feadhainn de na sgoiltean is ainmeil anns an oilthigh bi donnchadh macgilliosa ùghdar gaidhealach a teagasg anns an ionad foghlam aig oilthigh lunnainn s e ùghdar a tha ann an donnchadh macgillìosa beurla duncan gillies rugadh e ann an nis leòdhas ann an bha e na oileanach aig oilthigh obar dheathain tha e a nis ag obair ann an lunnainn tha mgr macgillìosa air sgrìobhadh leabhar ghoirid de eadar theangachaidhean bho shakespeare seachd luinneagan le shakespeare agus sgeulachdan eile anns an leabhar thall s a bhos sgrìobh e cuideachd nobhail airson chloinne disathairn agus leabhar ann an sreath ùr sgeul tocasaid ain tuirc bha a chruinneachadh sgeulachdan goirid màiri dhall agus sgeulachdan eile air an gearr liosta leabhar albannach as fheàrr aig comann crann na h alba tha tighearna àitheanta cuideachd cho triath morair no duine uasal na fhear gu bheil cumhachd agus comas aig bidh ciallan air leth aige an crochadh ris a bhrìgh a chleachdadh ann am brìgh cràbhach s e ainm a th anns an tighearna a toirt iomradh air dia agus gu h àraidh leis na creideamhan abrahamach iùdhachd ioslamachd agus crìosdaidheachd sa chreideamh pàganach an wicca th ann dà diathan aon fireannach agus aon boireannach tha an dia air thoirt iomradh air an tighearna agus tha a bhan dia air thoirt iomradh air a bhaintighearna tha an facal freumhachd an fhacail tighearna bhon tiarna na gaeilge bhon fhacal na gaeilge shean tigerne sa chuimris teyrn sa chuimris shean tigern sa chòrnais teern sna bhreatannais shean tigernus tegerno s tegernio s an fiamh teg de tigh an dealbh sean de taigh faodaidh an t adhartas de tighearna agus baintighearna bho an fear an taighe agus a bhean an fhir an taighe dhan chiall de bean uasal dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan dh èirich fear an taighe agus bean an taighe ri duine uasal agus bean uasal agus tha na ciallan seana à cleachdadh a nis ann an roinn nan dualchas na roinne eòrpa bidh an facal co ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri ionnanach ri maighstir air uairibh air fhaicinn ri mgr fraingis monsieur spàinnis seor eadailtis signore gearmailtis herr pòlainnis pan s e neach a bhuineas do dh alba a tha ann an albannach fear no tè a tha beò ann an neo aig a bheil ceangal ri alba chan eil cinnt cò às a thàining am facal laideann scoti no scotti a tha e fhèin freumh an fhacail scots agus scottish tha cuid mar charles oman a cumail a mach gun dàining e o scuit air a ghearradh mar ainm air spùinneadairean feadhainn eile mar aonghas maccoinnich gur e sgaothaich an t ainm a bh aig na gaidheal a dh fhàg èirinn s a dh fhuirich air an taobh siar na h alba agus a stèidhich rìoghachd dail riata s a rèir coltais thathar a cumail a mach gur e am facal greugais skotos a tha seo s a tha a ciallachadh dorchadas ge tà chan eil a chuid as motha dhen luchd eòlais a dol leis na teoirigean annasach seo s i a ghàidhealtachd sgìre no coimhearsnachd sam bith far a bheil a ghàidhlig air a cleachdadh mar phrìomh chànain gu h eachdraidheil bha a ghàidhealtachd a gabhail a steach beanntan is glinn siorrachdan obar dheathain peairt sruighlea bho thuath air abhainn chluaidh gu ruige na h eileanan uile far oirthir an iar na dùthcha ach an dèidh dhan ghàidhlig crìonadh san mh linn chan eil ceangal cho mòr aig an ainm sin ris a chànan tuilleadh chan eil gàidhealtachd an t àite sam bith tuilleadh ach na h eileanan an iar agus ceàrnaidhean dhen eilein sgitheanaich far a bheil gàidhlig fhathast aig a chuid as motha den t sluaigh gu h eachdraidheil ro chrìonadh na gàidhlig agus sgaoileadh na beurla bhruidhneadh daoine mun a chuid a bu mhotha de dh alba mar a ghàidhealtachd s e eileanan eadar ceann a tuath na h alba agus nirribhidh a tha ann an sealtainn s e liùrabhaig prìomh bhaile shealtainn agus s e comhairle shealtainn a tha a dèiligeadh rithe s e na h eileanan as cudromaiche a tha anns a mhòr thìr yell unst fair isle agus fetlar s e sgìre phàrlamaid na h alba a tha ann an sealtainn fhèin ach s e pàirt de dh arcaibh agus sealtainn a tha airson westminster tha borgan ann am mousa agus ann an clickimin faisg air liùrabhaig cha robh sealtainn ann an alba roimhe agus cha robh a ghàidhlig ann ged a bha na cruithnich an siud s e fear de na siorrachdan traidiseanta na h alba tha leòdhas no eilean leòdhais na phàirt de innse gall s e leòdhas an t eilean as motha anns na h eileanan siar cilemeatair ceàrnach s e steòrnabhagh an aon bhaile air an eilean le barrachd na daoine a fuireach ann tha leòdhas na phàirt dhen eilean ceudna mar na hearadh tha cuid dhen bheachd gu bheil an t ainm leòdhas a tighinn às an t seann lochlannais agus gu bheil e a ciallachadh ljoahs taigh ciùil tha far ainm aig leòdhas eilean an fhraoich a tha ri chleachdadh ann an co theacsa cultarachd agus ann am bàrdachd ach tha sin a buntainn ri leòdhas agus na hearadh tha am bac nis na lochan an rubha ùig a phàirc càrlabhagh agus steòrnabhagh nan sgìrean ann an leòdhais tha ceithir parraistean ann barabhas na lochan steòrnabhagh agus ùig seo feadhainn de na h eileanan beaga a tha faisg air leòdhas tha e coltach gun robh mac an duine a fuireach ann an leòdhas o chionn bliadhna oir chaidh rudan a lorg ann an riasg a tha a ciallachadh gun deach coillteach a losgadh gus am bi cluaintean ann airson fèidh tha fianais àrc eòlach as sine a tighinn bho ro chrìosta bliadhna air ais aig an àm seo thòisich daoine a bhith a stèidheachadh thuathanasan maireannach chaidh taighean a thog na daoine seo a lorg air feadh nan eilean siar gu sònraichte aig dail mhòr càrlabhaigh chaidh na tursachan chalanais agus àiteachan eile mar seo a thogail aig an àm seo cuideachd mu rc thòisich linn an iarainn anns an eilean dh fhàs na togalaichean na bu mhotha agus thòisich daoine a togail bhruighean mar eisimpleir dùn chàrlabhaigh nuair a thàinig na scotti mar a chanadh ri na gàidheal aig an àm seo thog iad gàidhlig dha leòdhas anns an mh linn agus rè na linntean às dèidh sin bha crìostaidheachd air a sgaoileadh tro na h eileanan anns an mh linn thòisich na lochlannaich a tuineachadh ann an leòdhas phòs iad muinntir an àite agus dh iompachadh iad gu crìostaidheachd aig an àm seo bha leòdhas na phàirt de rìoghachd eilein mhanainn agus nan eilean agus gu h oifigeil na phàirt de rìoghachd nirribhidh s ann aig an àm sin a chruthaicheadh fir thàileisg leòdhais a chaidh a lorg ann an ùig ann an tha buaidh nan lochlannach gu sònraichte follaiseach anns na h ainmean àite mar eisimpleir pabail no nis anns an mh linn fhuair rìoghachd na h alba leòdhas agus na h eileanan siar air fad oir chaidh cùmhnant pheairt aontachadh ann an agus phàidh rìgh na h alba alasdair iii èirig do rìgh nirribhidh gus am biodh na h eileanan siar agus eilean mhanainn fo smachd na h alba s e slèite fear de na còig rubhan mòra a tha a dèanamh còmhla an t eilean sgitheanach thàinig an t ainm sléite neo sléibhte bhon fhacal seann lochlannais sléttr a tha a ciallachadh rèidh sèimh an déidh dh atharraich an t ainm gu slèite seo cuid de na bailtean agus seann bhailtean ann an sléite tha a cholaiste ghàidhlig sabhal mòr ostaig ann an slèite tha mòran lochan ann an slèite s loch nan uamh am fear as motha a th ann tha e cho mòr ri ha acair tha e suidhichte ann am meadhan slèite faisg air loch dhùghaill ha acair an treasamh loch as motha ann an rubha seo deas air an dà loch tha loch a ghlinne ann agus le fharsaingeachd de ha acair tha e dìreach beagan nas lugha na loch nan uamh s e seo sgeama de chùrsaichean tro mheadhan na gàidhlig aig oilthigh na gàidhealtachd agus nan eilean a dol suas gu ìre ceum ba le urram thairis air ceithir bliadhnaichean thòisich an sgeuma sa bhliadhna tha dà cholaiste pàirteach ann tha sabhal mòr ostaig a tabhainn nan ceithir bliadhnaichean gu léir agus tha colaiste a chaisteil a tabhainn a chiad trì bliadhna bha colaiste inbhir nis an sàs anns an sguma an toiseach a tabhainn na ciad bliadhna a mhàin agus sguir iad sa bhliadhna bho thoiseach na sgeuma gu ruige na bliadhna tha de dh oileanaich air cùrsa a dhèanamh tron sgeuma s e an sgìre a deas a tha air aon den dà roinn de sgiobaidhean iomain ann an alba air sgàth s gu bheil cruinn eòlas na gaidhealtachd duilich a thaobh siubhal gu luath is gu furasta airson adhbharan eachdraidheil chaidh an dùthaich a roinn ann an dà roinn airson co fharpaisean leis na sgiobaidhean bhon dà roinn a coinneachadh a mhàin anns na cuairtean deireannach de cho fharpaisean cuaich tha sgìre a deas a sìneadh bho baile a chaolais a toirt a steach latharna is earra ghàidheal agus a ghalltachd tha e cuideachd a toirt a steach sgiobaidhean bho thaobh a muigh na h alba mar camanachd lunnainn agus na highlanders a nis tha prìomh lìg nàiseanta ann do iomain ach fodha seo tha lìgean roinneil ann tha an coireall còsagail na sheòrsa de fuaim co fhogharach air chleachdadh ann an roinn nam cànanan air bhruidhinn mar ruiseis spàinntis armenianais agus pòlainnis tha an t samhladh san aibidil eadar nàiseanta fogharach a tha riochdachadh fiaclach còsagail agus coireallan for chòsagail agus tha r na shamhadh samhail x sampa s e gu mì riaghailteach air chantainn ris an ruis luasganach feartan an coirill chòsagail chan eil coireall còsagail aig a chuid as motha nan dual chainntean na beurla leis an obadh an dual chainnt albannach tha doirbh an fuaim sònraichte seo a chruthachadh airson daoine nach eil e aig sa chànan am màthar s cumanta coirill chòsagaile anns na cànanan uralach agus sa mhòrchuid nan cànanan slàbhach is nan cànanan ròimheach mar spàinnis sgrìobhta cho rr no r aig an tòiseachadh fhacail catalanais ocsiteanais romàinis agus eadailtis tha e air lorgadh anns na blasan na gearmailtise agus na fraingis ann an roinn nam cànanan mar seicis slòbhacais and croatais s urrainn dhan choireall chòsagail lideachail cuideachd chuir j r r tolkien roimh gum bitheadh an coireall còsagail aig a chànanan nan sìthiche cumte s e dath na gruaige a tha bàn àitheanta cuideachd cho fionn tha gruag bhàn gruag fhionn air lorgadh ann an roinn sinich sònraichte comharraichte le inbhean ìseal an datha dorcha eu mealainin agus inbhean nas àirde an datha bàn phomelainin am bitheantas le gruag ruadh bhon ghruag as duirche ris a ghruag as bàine sgaoilidh na dathan air leth na gruaige bàine timcheall an t sluaigh an t saoghail earbaidh an buil an datha resultant air cuir air leth ach bidh dath eigin de buidhe a dol bho glè bhàn air chruthachadh le sgaoileadh gann an datha ris na dathan bàn ruadh sùbh làir de bàn no dathan òr dhonn an dath mu dheireadh le barrachd eu mealainin tha a ghruag as caoile aig daoine bàna fad tha a ghruag as sturraile aig daoine ruadha tha gruag bhàn air lorgadh ann an daoine daonna agus seòrsaichean sònraichte de còin agus cait am measg nan seòrsaichean sineach s urrainn do gruag bhàn tachairt gu nàdarra ann an uile daoine daonna ach aig ìrean ìsle dhen t seòrsa nach i glè shoilleir san roinn nas motha nan sluagh ann an roinnean eòrpach tachraidh gruag bhàn cho tric gur tric i comannaichte cho stil àraid na roinn eòrpa ach s i àraid a mhàin ann an a bhith cho cumanta tha ceist le seasmhachd bho chian air a bhith carson a thàinig na h eòrpaich mu thuath gu crìch a chruthachadh gruag bhàn agus caochladh leathann na dath nan sùilean cho nuadh gu co shamhladh s gu luath san ùine an tighinn gu crìch na daonnachd nan robh na h atharrachaidhean air a thachairt leis na seòlaidhean an tighinn gu crìch bhiodh iad timcheall bliadhna air a ghabhail ach imeachd bhon afraga ràinig daoine daonna ùra an roinn eòrpa a mhàin bliadhna bliadhna o chionn tha gruag dhorcha craiceann dorcha agus sùilean dorcha nan ola grèine an nàdair rinn freagarrach ri an àrainneachd a mhuinntir gun do dh fhàs anns na h àiteachan nas teotha nas grianaiche na cruinne le dorchachadh an dath an taobh a muigh tha bàn dhearg na deàrnan agus an taobh a staigh nam beul nan afraganaich dhubha do bhrìgh beanaidh an t soillse ris na h àiteachan sin gu h ainneamh fulaingidh gruag bhàn sùilean gorma agus craiceann geal dochann na grèine gun an dìon seo tha craiceann geal aig apaichean agus beathaichean fodha am bian do bhrìgh caisgidh am bian an t soillse dhochainneach mar sin cha bhi aig a chraiceann ri dèanamh fàsaidh fiamhan bàna a gabhail a staigh gruag bhàn anns na h àiteachan far a chan eil mòran shoillse ann mar air an roinn eòrpa a tuath agus air lochlainn far a tha an speur neulach fad a chuid as motha an ama an siud chan eil dìon às a ghrian a dhìth air tha seòrsaichean geala nan èisg na h uaimhe agus nam biastagan na h uaimhe ann an saoghal gur dorcha gu h iomlan agus mar sin chan eil an dìon an datha dhuirche a dhìth orra tha slògh arctach mar na h easgamo ciar nam comharradh fad nam mìlean bliadhna do bhrìgh an lùbadh na grèine air an deigh cruthachadh deàrrsadh gun dorchaich an craiceann nan easgamo agus deàrrsadh air an uisge gun cruthaich gu tric doille sna h iasgairean dh fhoillich peter frost neach corpeòlais na canada fodh sgiath dìon na oilthigh anndra rannsachadh sa mhàirt bhon iris evolution and human behavior gu bheil ag ràdh gun tàinig gruag bhàn gu bith glè luath aig an deireadh na linne na h eighe leis an dòigh na taghaidh gnèithich a rèir ris an rannsachadh dh fhàs gruag bhàn agus sùilean gorma mnathan na roinn eòrpa mu thuath aig an deireadh na linne na h eighe gan dèanamh comharraichte am measg am còmhstrithich aig àm de còmhstri garg ri fireannaich ainneimhe tha an rannsachadh a tagairt gun do bhunaich gruag bhàn san àite na roinn eòrpa do bhrìgh de gainne am bìth bliadhna o chionn cha mhòr gun do thàinig bho treudan iom shiubhlach nam mammotan fèidh mòra an t sneachda damhan mòra molach agus eich am beathachadh a mhàin san roinn eòrpa mu thuath agus dh iarr gam lorgadh sgrìoban na seilge fada spàirneile gun do mharbh mòran fhireannaich treòrachadh ri ruith àrd nam mnathan maireann ri fir bha nas tarraingiche mnathan bàna ri am cèilean agus mar sin bh ann brùthadh mean fhàsach gun do h àrdaich an àireamh nan daoine bàna a rèir ris na sgrìobhaidhean an leabhair the history and geography of human genes an eachdraidh agus an eòlas cruinne nam ginntinneachd dhaonna dh fhàs gruag bhàn buadhaichte air an roinn eòrpa mu dheidhinn bc san raon a tha àitheanta ri liotuainia an dràsda am measg nan tìrichean tùs ind eòrpach air ruighinn gu nuadh tha liotuainia fhathast na dùthaich leis an àireamh as àirde sa cheud nan daoine bàna tha e air smaoineachadh gun do sgaoil an stil gu luath tro taghadh gnèitheach a steach do lochlann nuair a bha an raon sin suidhichte oir smaoinich fir gun robh tarraingeach mnathan bàna tha coltach gruag bhàn ris na daoine na roinn eòrpa mu thuath gu sònraichte le lochlann tha gruag glè bhàn air uairibh air chantainn ri bàn na lochlainn ach tha doilleirichte na meudan fìora is an ìre na gruaige bhàn nàdarra air a bhith leis an àireamh nan daoine gum gealaich am gruag tha an àireamh as àirde sa cheud nam fireannach agus boireannach gum cleachd stuth duileolachd a atharrachadh an dath nàdarra am gruag ri bàn na lochlainn aig an t suain an dùthaich as motha is as sluaghaiche nan dùthchannan na lochlainn tha air lorgadh troimh na roinn eòrpa gruag bhàn ged ann an roinnean nas lugha agus s i fiù is làthaireil san ear mheadhanach agus aisia mu thuath ged s i fìor ainneamh an siud ach am measg nam paistun na h afghanistan agus pakistan s urrainn do gruag buidhe dhonn a bhith aig astràilianaich dhùthchasach gu sònraichte air na h àiteachan ear mheadhanach a mhòr thìr mar as trice tha comannaichte gu ginteil le dath nas finne nan sùilean gorm uaine agus bàn dhonn agus dath fionn air uairibh breac bhallach an craicinn gruag bhàn anns na h eòrpaich s e cuideachd gnàthach air gruag a fhàs dorcha tro leanabachd tha leanaban caucasach mar as trice air a bhreith leis an sop as lugha na gruaige bàine agus an uair sin fad an leanabachd thèid iad a dh fhàs gruag an datha gu bheil iad ro rùnaichte gu ginteil a dh fhàs gealaichidh soillse làidir gruag de dath sam bith cuideachd ri ìrean caochladh tha beachdail ri ìre eigin an dealachadh eadar gruag bhàn agus dhonn ghabh an sònrachadh de carleton coon de bàineachd a staigh gruag le raon ann an dath bho buidhe dhonn ri bàn liath no òrail rinn meas air gruag bhàn ann an sluaghan eòrpach dùthchasach a rannsachadh nan rannsachaidhean corp meadrach anns na roinn leantail mur eil air ràdh gabhaidh a staigh buidhe dhonn ri dath na gruaige bàine na h àireamhan seo tha daonnan cuid nas lugha daoine bàna fìora smaoinich daoine dorcha gu h eachdraidh gun robh ùidheil gruag bhàn agus dh iarr iad gu tric ga h atharrais b e àbhaisteach do na mnathan dorcha agus leis na strìopaichean as àirde na h inbhe na ròimhe a cheannach gruaig brèige dèanta as a ghruag bhàin ruaidh agus dhorcha nam cinnidhean gearmailteach is ceilteach agus grèigich a choinnich an saoidheachd bho àm gu àm ann an dualchas an iar tha cumanta an gealachadh na gruaige gu sònraichte am measg nam mnathan ge tà feumaidh e air thoirt fa near a bhith gum iarraidh gruag nas duirche air uairibh na daoine bàna lorgaidh dualchasan air leth mun na cruinne gu tric aon seòrsa na gruaige a bhith as tarraingiche tha a ciallachadh roinn an rannsachaidh gun dùisg gruag bhàn a bhith coltach de pàisdean òga faireachdainnean na spèise agus an dìona ann an luchd eile nach eu coltach mar pàrant faodaidh an ceangail seo an ceann fàth an dlùth chlòdh cumanta an iar de luchd bàna is gu sònraichte mnathan bàna cho neo thuigseach a bhith mar an caractar ùr sgeulach chrissy snow bean bhàn ghòrach dlùth chlòdhach bha marilyn monroe a rugadh bàn ged chiar a ghruag agus jean harlow a bha bàn ghlas gu nàdarra dà ìomhaigh miann ainmeile nan stàidean aonaichte na linne mh a chuidich a dhèanamh an dealbh seo coiteanta aithnichte ris an toirm shlige bhàn agus the an toirm shlige bhàn tùsail fa leth riochdaich araon dhiubh gu tric na mnathan bàna gòrach prìomh shamhlach nam filmean fhathast b àitheanta iad gu dìomhair cho mnathan tuigseach tha jean harlow gu tric air chreidsinn cho a chiad duine gun rinn e iomchaidh ann an dualchas an iar air mnathan cumanta a ghealachadh gu breugach am gruag gun a bhith air beachdachadh cho strìopaichean san linn moch mh bha air uairibh gruag bhàn comannaichte le sìol maighstir airianach air chur air adhart le luchd lochlannachd mar madison grant agus alfred rosenberg ged bha agus tha fhathast nas cumanta am measg nan airianaich gruag dhonn no dhubh na gruag bhàn tha gruag dhonn nas leathainne ghruag chiar gruag dhorcha comharraichte le inbhean glè àrd an datha chiar eu mealainin agus inbhean nas ìsle an datha bhàin phaeo mealainin tha e nas sturrail na gruag bhàn ach chan eil cho sturrail na gruag ruadh chan dh aontaich roinn nan daoine air co dhiù tha gruag bàn dhonn no gruag dhubh freagarrach ri gruag donn ged tha bitheanta an facal air chleachdadh a ghabhail a staigh raon leathann nan dathan na gruaige nach bàn agus nach ruadh tha bàn dhonn air chleachdadh air uairibh air daoine le gruag de dath nas bàine de donn cuideachd faodaidh dath na gruaige bhàin air fhaicinn a bhith mar a tha air fhaicinn cho bàn dhonn ann an aon àite eile am measg na muinntire na roinn eòrpa tha comannaichte le sùilean donna agus craiceann ciar ghruag dhorcha ach s urrainn do sùilean liatha uaine no gorma aig daoine donn dubh a bhith tha kira na gaisgeach san fhilm ghuaineis jim henson an criostal dorcha mhai kira beò an t àr a muinntir a ghailfling le a màthair ga falach anns a chorp fhalamh chraoibh an dèidh a dèanamh fianais dham bhàs a màthair le garthim bha air lorgadh nas anmoiche s air àrach kira leis na luchd spàlaig a ghabh rithe mar an nighean fhèin comannaichte le a peata fizzgig s tric a sheachrain kira tro na bogaichean agus coilltean mu a bhaile beag ionnsachadh na dòighean agus cainnt nam beathaichean s nam lusan bha e aon là gun do chuir fizzgig clisgeadh air jen a bha a seachradh tron choille fo teagamh le a theachdaireachd agus leis a phristeal rùnach gun robh a shealbhadh an uair sin ghabh kira agus jen tro suain measgachadh a chèile mar càirdean gu luath agus dh aonaicheadh kira jen air a thòrachd a shlànachadh an criostal agus cur air ais a bheothalachd an saoghal b e kira a ghairm na leòmainn cèim a ghiùlain iad dhan chaisteal an criostail tha fada is bàn a gruag mòr a sùilean agus tha bàn dhonn a casag tha dath nan sùilean na comharradh iomabhunach agus s e suidhichte leis a mheud agus seòrsa nan dathan gur làthaireil san sùil tha mòran chlaonaidhean anns na dathan nan sùilean aig daoine daonna tha sùilean ciara aig a chuid as motha an t sluaigh an t saoghail le raon bho donn ri gu bhith dubh tha cuideachd làthaireil ann am mòran dhaoine sùilean bàn dhonn ach ri ìre nas lugha tha sùilean donna aig a chuid as motha nan luchd àiteachaidh tùsail na h afraga na h àisia agus na h aimearaga tha sùilean donna cuideachd air lorgadh san roinn eòrpa mhòr chuanachd agus ameireaga a tuath ged chan eil iad buadhach iad ris an ìre cheudna ann an sluaghan na roinn eòrpa am measg muinntire na roinn eòrpa tha comannaichte gu tric le gruag chiar agus leis an dath an craicinn dhaonna sùilean donna ach s urrainn do sùilean gorma uaine no liatha aig daoine donn dubh a bhith faodaidh sùilean dubha aig daoine le sùilean glè chiar air a bhith nochdadh seo glè chumanta ann an daoine le sinnsearachd afraganach àisianach no ameireagach dùthchasach tha sùilean dubh dhonn aig de na iapanaich tha coll mar as trice air chleachdadh a thoirt dealbh air sùilean le bunabhasan de sùilean uaine agus sùilean donna air uairibh a dol bho uaine air an iomall ri donn aig a chlach na sùla cha bu chòir do seo am breislich a bhith le cearcallan na sùla gun nochd fàinne donn buidhe no umhach mun cuairt na cloiche na sùla mar a chlach na sùla air nochdadh fodha am measg nan coltasan daonna tha sùilean gorma nas ainneimhe agus cuingichte ris an roinn eòrpa mar as trice tha iad air lorgadh gu sònraichte ann an sluaghan nan sinnsearachdan eòrpach mu thuath agus eòrpach an ear agus ri ìre nas lugha ann an sluaghan na roinne eòrpa mu dheas san ear mheadhanach afraga mu thuath agus àisia mheadhanach faodaidh sùilean gorma aig àisianaich mu dheas a bhith ach chan cumanta seo ged s e nas cumainte am measg nam pathanaich agus pairsisich sa phagastàn gujarat rajasthan ann an kashmir agus punjab tha an ceudad as àirde nan daoine le sùilean gorma aig suòmaidh agus lochlann tha air a bhreith le sùilean gorma mòran leanaban caucasach ged fàsaidh an sùilean nas duirche no atharraichidh an dath tha suidhichte an dath nan sùilean leanabain a staigh ann am beagan de làithean ri beagan de seachdainnean ged mairidh an dath nan sùilean de roinn nan daoine a dh atharrachadh air àireamh de bliadhnaichean sa mheadhan na mh linne an dèidh an tòiseachadh nam filmean an datha bha sùilean gorma air chreidsinn a bhith glè mhiadhail airson ag iarraidh a bhith cleasaicean de hollywood dh fhàs seo nas lugha na fìor a dh ionnsaigh an leth deireannach na linne sin s e malairt tric nas soilleire nan sùilean gorma a th anns na sùilean liatha tha beò iolar leathann nan dathan liatha bho gu bhith geal bàan liath ri dorcha tha an dath sùla seo gu tric air a lorg ann am suòmaidh san t suain san èirinn sna stàitean baltach san ruis eòrpach agus san cráin tha air fhaicinn gu cumanta mun cuairt na cloiche na sùla fàinne bhuidhe bhuidhe shoilleir no umhach tha sùilean uaine nas ainneimhe na sùilean donna gorma is liatha agus tha iad air lorgadh as trice ann an daoine nan sinnsearachdan ceilteach gearmailteach agus slòbhach tha an ceudad as àirde nan sùilean uaine na sluagh sam bith aig ungairich dlùth ri tha sùilean na h òmaraich air lorgadh nas trice ann am beathaichean a mach na roinne dhaonna tha iad air lorgadh gu sònraichte ann an ear mheadhanach afraga mu tuath fhraing mheadhanach croàisia t sèirb agus a ghrèig ann am beathaichean a gabhail a staigh daoine daonna a tha an gealachd aig faodaidh na cearcallan nan sùilean dearg nochdadh do bhrìgh de dìth nan dathan mdash gabhaidh an cearcall na sùla an dath na fala bheir buaidh air na dathan nan sùilean na ginean cumanta dhan ghealachd agus th ann tuilleadh ginean ionadaile an datha cuideachd mar gealachd na sùla nochdaidh gu cumanta buaidh na sùla dheirg ann an dealbhan camara air ghabhail le boillsgeadh gu h àraidh le daoine le sùilean soilleire tha iol dathachd àitheanta cuideachd ri iol dathachd an cearcall na sùla na cor na t sùla nuair bidh aon cearcall na sùla de dath air leth an cearcaill na sùla eile iol dathachd iomlan no nuair tha cuid aon cearcaill de dath air leth às an fhuigheall an cearcaill iol dathachd roinnte tha jen na ghaisgeach san fhilm ghuaineis jim henson an criostal dorcha a theaghlach agus a mhuinntir air mharbhadh leis na skeksis bha jen air àrach leis na draoidhean nam gleann a creidsinn gum b e an neach tàrrsainn deireannach na gelfling a bh anna ach nuair chuir a mhaighstir bàsachadh ursu e a mach air an tòrachd a lorgadh an pristeal an criostail agus ga shlànachadh lorgaidh e nach e an neach deireannach na gelfling an dèidh a faighinn am pristeal agus an uair sin neo chinnteach air a shlighe ùr tha e air seachradh tron choille is tron bhogach agus tha e air chlisgeadh le fizzgig an peata kira a nochdadh bho air cùlaibh dos bheir kira leisgeul ri jen agus tro suain measgachadh nì càirdeas leis agus ionnsaichidh de a thòrachd ga aonachadh oirre tha e a giùlain cuisle chiùil mu a sgòrnan bho na h urru cuimhneachan àitheanta ri firca chuidich a chuisle chiùil jen e a lorgadh am pristeal fìor an criostail dorcha am measg trì prìseil air leth de criostal tha ciar a ghruag ciar a thuar agus a chasag dath na barraig is mòr thìr an roinn eòrpa aon de na seachd tìrean mòra agus e na pàirt siar de euràisia tha i air a dealachadh bho àisia le crìoch thraidiseanta a tha air a cumadh leis na beanntan uralach san ruis am bosphorus san tuirc agus bho afraga leis a mhuir meadhanach tha an an cuan siar air taobh an iar na roinn eòrpa tha mu leth cheud dhùthaich san roinn eòrpa anns an eòlas sgeulachd na greug bha europa na ban phrionnsa fhèniseach a bha air a goid air falbh le zeus agus e ann an dreach tarbh s gun tug e do dh eilean chrèat i far an do rug i minos chan eil stàitean na roinn eòrpa ceangailte ri chèile le cruinn eòlas a mhàin dh fhàs iad gu bhith ceangailte ann eachdraidh cuideachd a bharrachd air ceanglaichean eile tha ann m e cultar gniomhachas poileataigs lagha is e seo liosta nan stàitean agus dùthchannan na roinn eòrpa a chleachdar aig na dùthchannan aonaichte ach tha liostaichean eile ann mar sin s urrainn do na stàitean neo na h àireamhan a bhith eadar dhealaichte tha raon aig an dath a chraicinn daonna bho gu bhith dubh ri gu bhith gun dath a nochdadh glè bhàn dhearg do bhrìgh na fala sa chraiceann ann an daoine air leth am bitheantas bidh craiceann nas duirche aig daoine le sinnsearan às àiteachan grianach na aig daoine le sinnsearan às àiteachan le soillse nas lugha ged tha tha duilich seo leis an fhìrinn gu bheil ann daoine le sinnsearan a thàinig às àiteachan grianach agus às àiteachan nas lugha na grianach agus faodaidh dathan an craicinn thar an raoin na aig na daoine seo a bhith gu cumanta bidh craiceann nas soilleire beagan na n craiceann fhir aig mnathan air ìre dualchasach tha riochd bhriathran airson freumh cinnich air a thighinn gu crìch bunaichte air na h atharrachaidhean anns na dathan an craicinn dhaonna tha mòran chaochlaidhean aig duine daonna ann an dath na gruaige agus dèanamh na gruaige hair color is the result of pigmentation due to the presence of the chemicals of mealainin an bitheantas le tuilleadh mealainin bidh an dath na gruaige nas duirche am bitheantas atharraichidh an dath na gruaige nam daoine cloinne agus nan inbheachan à buidhe bàn ri dubh dìomhair tha an sgaoileadh dùthchasach nan dathan air a chaochladh gu h eachdraidheil leis na h àiteachan eòlas cruinneil mar eisimpleir tha dubh dhonn agus dubh a buadhachadh air an ear mheadhanach aimearaga a tuath agus roinn eòrpa mu dheas agus tha dathan fiù is nas duirche a tachairt air an àisia an ear àisia a deas cho math ri afraga sna criosan agus air aimearaga mheadhanach tha nas cumainte donn nas soilleire air an roinn eòrpa mheadhanach bàn fionn san roinn eòrpa agus ruadh air èireann agus breatainn mhòr gabhaidh ainmean air na dathan na gruaige dhaonna a staigh atharraichidh daoine an dath na gruaige ri dathan nach tachair gu nàdarra tachraidh atharrachadh gu nàdarra mar as trice nuair fàsaidh daoine nas aosta mar as trice a tionndadh am gruag à an dath nàdarra ri liath agus an uair sin ri geal tha a ghealachd na mì ghnàthas ginteil nuair chan eil dath air lorgadh sna sùilean no sa ghruag dhaoine daonna a dèanamh bàn ghorm na sùilean agus geal a ghruag s urrainn dhan dath na gruaige aig mamaidhean no daoine air ollanachadh atharrachadh thar tràthan mòra tha mil na lionn mhilis is bhìtheanach air churthachadh le seilleanan agus le frìdean eile bhon sile nam blàthan s mil nas mìlse na siùcar agus tha buaidhean dreachmhora stuth duileolach air fuine aig mil tha blas sònraichte aig mil gun treòraich roinn nan daoine a bhith nas fheàrr air mil thar siùcar agus milsichean eile cha mhill mil lionnach do bhrìgh a co chruinneachadh an t siùcair marbhaidh i bitheagan le lobhadh lionna fala cha dh fhàs beoghail innte beirm nàdarra air sgèith do bhrìgh tha ro ìseal an stuth na taiseachd caochailidh à ri an stuth na taiseachd mil nàdarra amh cho fada ri mairidh an stuth na taiseachd fodha cha shìolaich ann am mil gu bhith fàs bheairt sam bith ri meudan cudthromach socraichidh na buinn am blàith na meala an rannsachadh nam poileanan agus nam pòran ann am mil amh eòlas meala do bhrìgh giùlainidh seilleanan dealanachd shocrach agus is urrainn dhaibh bloighean eile tarraing s urrainn do na dòighean ceudna an eòlais meala air chleachdadh a bhith ann an rannsachaidhean tìreile raon nam bloighean gath bheòthalach duslach no truailleadh nam bloighean tha poileanachadh buaidh shònraichte nam seilleanan a cruinneachadh sile a dhèanamh mil gur brìgheil ris na lusan bòrcadh tha seoc an reubainnear na ainm brèige air thoirt ri marbhaiche lean phungach no marbhaichean neo aithnichte anns an àite gu mòr bochdainnichte whitechapel an lunnainn anns an darna leth de tha an t ainm air ghabhail à litir ris a bhuidheann meadhanach na naidheachd le cuideigin a tagradh a bhith an marbhaiche foillsichte aig an àm nam marbhaidhean ged tha mòran bheachd smuaintean adhartach air a bhith chan fhaod sònraichte an fhèineachd sheoic an reubainnear a bhith tha na marbhaidhean reubainnear breisleach iol fhillte air a dh fhàs an rannsachaidh fhìr eachdraidh beachd smuain na co mhionnachaidh neo cheannsaichte agus beul aithris theagmhach tha an dìth na fèineachd dhearbhte air a mharbhaiche air a lùdhaigeadh sgrìobhadairean eachdraichean agus gu mòr maoir lorgaidh a leanas air chantainn ri eòlaichean reubainnear a thomhas am corragan ri caochladh leathann nan luchd tagraidh bhuilich pàipearan naidheachd a tha an cuairteachadh air a dh àrach fad na linne seo suaicheantas bitheanta is leanailteach air a mharbhaiche do bhrìgh na buirbe nam marbhaidhean agus am fàilligeadh nam maoir sìth a bheirsinn buaidh air glacadh leis an reubainnear air uairibh a teicheadh a lorgadh le mionaidean a mhàin bha na h ìobairtich nam mnàthan a cosnadh teachd a steach cho strìopaichean mì riaghailteach bha ciontaichte ann an àite follaiseach no leth fhollaiseach marbhaidhean coltach reubainnear bha geàrrte an sgòrnan an ìobairtich an dèidh a bha buailteach do gearradh balgach s air uairibh gearraishean eile a chlosach tha cuid mòr a creidsinn gun robh na h ìobairtich a chiad air chor a chur nan tosd do bhrìgh an gnàiths nan leòntan air roinn nan ìobairtich air roi chreidsinn a bhith den reubainnear bha air chur air imeachd na buill bodhaig san leth a staigh aig roinn nan ìobairtich tha air chur roimh air a bhith gun robh ìre an ealain na h oibre lèighe no lèigheil aig a mharbhaiche no s mathaid bha na fheòladair ged tha ann am connspaid an seagh seo mar a chuid as motha nam creideamhan air a mharbhaiche agus na fìrinnean sa chùis bha na h ìobairtich nam mnathan a choisinn roinn an airgid tro tadhal strìopachas o h àm gu h àm agus bha iad gu tric air mhisg is bha a chiad cheathrar dhiubh gun dachaigh s e creideamh a tha ann an ioslam arabais a thoisich mohammad anns a chiad sia linn de dh eachdraidh ioslaim s e aon de na rudan as mothachail an strì eadar an creideamh ùr ud agus an fheadhainn eile crìosdaidheachd agus creideamh soroaster ann am peirse a chaill torr is barrachd talamh ris ann an cogaidhean an dèidh do mohammad agus an sluagh aige tòiseachadh air ceannairc an aghaidh na dùthchannan mun cuairt anns a bhliadhna bha dà impireachd mhòr shean agus chumhachdach gun teagamh air gach taobh den roinn ris an canar an ear mheadhanach san latha an diugh s e a chiad tè dhiubh an impireachd roimh earrach ris an canar byzantium mar is tric leis a phrìomh bhaile constantinople istanbul anns an tuirc san latha an diugh ged a thuit an ròimh agus an impireachd anns an iar fo sgrios na sean ghearmailtich no gotaich bha am pàirt seo den impireachd ainmeil ud fhathast beò làidir agus dha rìribh cha mhòr cho cumhachdach ris an roimh aig àm sam bith de dh eachdraidh nas fhaide an ear bha impireachd phersia no iran ris an canar an impireachd sassanid mar is tric b e seo dùthaich eile le eachdraidh a cheart cho aosd ris an roimh agus gu dearbh tha e duilich àm sam bith a lorg an eachdraidh nuair nach robh an da impireachd mhòr seo a cogadh an aghaidh a chèile aig an àm seo bha afraga a tuath gu h àraid an èipheit an talamh far a bheil an tuirc san latha an diugh a ghrèig taobh a deas an eadailt agus oirthir am meadhan ear fo smachd constantinople bha abu hmed mohammad ibn mohammad al ghazzl arabais aithnichte mar al ghazali na dhiadhair ioslamach fheallsanach agus fhàidh rugadh e ann an tabaran baile ann an sgìre tus anns a mhòr roinn khorasan iran chaidh a dhèanamh na mhaighstear de cholaiste nizamiyyah an baghdad sa bhliadhna mar ceann an coimhearsnachd muslim bha e trang a teagaisg agus a toirt seachad òraidean air lagh an creideamh agus cuideachd ag argamaid an aghaidh mì chreideamh an deidh ceithir bliadhna ge ta dh fhàs al ghazali diombach agus mì chinnteach mu chreideamh agus mu dheireadh dh fhàg e baghdad chuir e seachad dà bhliadhna air cuairt tro shiria agus ierusalem gu mecca thill e gu tus agus chuir e seachad a thìde a sgrìobhadh a gabhal pàirt ann an gnàthasan sufi agus a teagaisg a luchd leanmhainn gus àm a bhàis sgrìobh e ann an arabais agus peirsis tha an buaidh an taigh ghloine air lorgadh a mach a chiad le joseph fourier ann an agus air rannsachadh gu h àireamhail a chiad le svante arrhenius ann an na seòladh gum teasaich àile planaid le tha buaidhean an taigh ghloine aig corg ribhinn planaid agus colainn speurach eile le àileachan mar titan ach air sochar bheir an còrr an ailt seo iomradh air a chùis na talmhainn sa bhruidhinn chumanta faodaidh an facal buaidh an taigh ghloine air chleachdadh a bhith a thoirt iomradh a bharrachd air a bhuaidh an taigh ghloine nàdarra a tha a bhuaidh an taigh ghloine gun tachair gu nàdarra air talamh no air a bhuaidh àrdaichte duine gineach an taigh ghloine gun tig gu crìoch às a ghnìomhadh nan daoine daonna seallaibh cuideachd blàthachadh na cruinne tha a chùis shean air ghabhail ri le gu lèir tha air ghabhail ri a chùis leis a chuid as motha nan eòlaichean ged th ann cuid chonnspaid seallaibh beachd na h eòlaidheachd air an atharrachadh na h aimsire agus creidsinn nan atharrachaidhean ùra na h aimsire gheibh an talamh meud mòr na gathachd na grèine b e neach poileataigs na h alba a bha ann an dòmhnall mac an deòir no dòmhnall deòireach beurla donald dewar b esan a chiad prìomh ministear aig alba rugadh e ann an glaschu agus chaidh e gu acadamaidh glaschu agus an uairsin gu oilthigh glaschu s ann aig oilthigh glaschu a choinnich e iain smith a bha às déidh sin na cheannard aig pàrtaidh làbarach na h alba aig comunn deasbaid an oilthigh bha e na bhall de phàrtaidh làbarach na h alba agus den phàrtaidh làbarach breatannach bho aois òg fhad s a bha e ag obair ann an glaschu mar neach lagha chaidh a thaghadh na bhall phàrlamaid airson an roinn taghaidh obar dheathain a deas aig aois anns an taghadh coitcheann ann an dh fhàg a bhean s màthair an dithis cloinne e airson am fear lagha albannach derry irvine cha do rèitich an dithis fear a riamh ged a bha iad còmhla anns an aon chaibineat ann an cha do phòs e a rithist cuideachd ann an chaill e an seat aige anns an taghadh coitcheann thug e greis a mach a poileataigs anns na seachdadan ach thill e ann an mar ball phàrlamaid ann san fhrith thaghadh glaschu gart sgadain dh èirich e gu luath troimh na h ìrean agus ann an bha e na bhall den chaibineat dùbhlanach ann an nuair a bhuannaich am pàrtaidh làbarach an taghadh coitcheann rinn tony blair e na rùnaire stàite na h alba anns an dreuchd seo b urrainn dha cumail air leis a phròiseact a thòisich iain smith mus do bhàsaich e achd na h alba thòisich agus bhrosnaich e an tiomnadh chumhachdan agus ann an thàinig an obair a rinn e gu buil nuair a fhuair alba a ciad phàrlamaid airson bliadhna agus chaidh esan a thaghadh mar phrìomh mhinistear chaidh e cuideachd a thaghadh mar bhall pàrlamaid na h alba airson glaschu fearann anna an obair mhr a bha e air dèanamh airson a phàrlamaid seo fhaighinn thòisich e a cur dragh air shlàinte agus bha aige ri obair lannsa cridhe fhaighinn anns a chèitean thug e seachad òraid an t sabhail ann an air an dàmhair sa bhliadhna sin bha call fala mòr aige na cheann bhàsaich e an ath latha ann an ospadail coitcheann an iar ann an dùn èideann bha an tìodhlacadh aige ann an cathair eaglais glaschu agus bha bròn ann nach fhaiceadh sa bhaile roimhe airson neach poileataigs chaidh a chorp a losgadh agus a luaithre a sgapadh aig ceann loch gilb anns a chèitean dh fhosgail tony blair ìomhaigh de dhòmhnall mac an deòir aig ceann rathaid bhochanain ann an glaschu s e cleas cluich a bha seo a bha air a dhèanamh dha daoine de aois sam bith s e prògram sgeidse a bha ann le cruth coltach ri prògraman nas ainmeil den t seòrsa seo mar little britain thàinig a chiad sreath de phrògraman a mach air an telebhisean anns na naochadan as dèidh an sreath seo thighinn gu crìoch cha robh sreath eile air a dhèanamh gu cha robh an dàra sreath seo cho mòr chòrdte ris a chiad agus bha gu leor daoine ann den bheachd nach robh e cho eughainn agus gun robh an àbhachdas aig a phrògram a nis aosta agus cliched hackneyed ach s ann san t sreath seo a nochd feadhainn de na caractaran a bhiodh is mòr chòrdte anns an treas sreath a thàinig a mach ann s e aon de na caractaran seo pc alasdair stiùbhairt agus fhuair e sreath phrògram dha fhèin b e gavrilo princip cirilis an t iuchar an giblean an t sèirbeach a mhurt am prìomh dhiùc franz ferdinand agus a bhean sòfi ban diùc de hohenberg air an den t ògmhios s e an gnìomhair seo aon de na rudan a lean gu an cogadh mòr rugadh e ann an obljaj san taobh an iar bosnia dh imrich e gu sarajevo nuair a bha e is don t sèirb ceithir bliadhna an dèidh seo chaidh e ann am buidheann rèabhlaideach a bha an aghaidh an ìmpireachd ostair ungaire is rinn iad plana air pearsa cudromach ìmpireil a mharbhadh cha deach a chur gu bàs airson muirt o chionn s gun robh e ro òg is chaochail e ann am prìosan ann an theresienstadt ann an b e lester bangs dùbhlachd escondido giblean eabhraig nuadh sgrùdair ciùil ameireaganach bha buaidh mòr aige air sgrùdairean ciùil eile agus cuideachd air ceòl bhàsaich e ann an nuair a thar thomhas e air drogaichean a bha e a gabhail airson fuachd thòisich e a sgrìobhadh nuair a chunnaic e sanas anns a phàipear ceòl rolling stone b e a chiad pìos a sgrìobh e lèirmheas air an clàr kick out the jams leis an mc bha staidhle sgrìobhadh dìreach aige bha e tric a sgrìobhadh ann an dòigh blaomannach coltach ris an naidheachdan gonzo aig hunter s thompson bha e cuideachd dualtach dèanamh oilbheum ris na luchd agallamh a bha a bruidhinn ri thug an dà rud seo taisbeanas dhan obair aige cuideachd rinn seo air obair a chall aig rolling stone nuair a chuir an deasaiche jann wenner às a dhreuchd e airson a bhith mì mhodhail ri na luchd ciùil sgrìobh e airson na ràitheachan rolling stone nme playboy agus creem a measg feadhainn eile tha cuid de dhaoine den bheachd gur e a dh innlich am briathair punc ann an iomradh ri ceòl chluich phillip seymour hoffman e anns an fhilm almost famous s e cleasaiche às na stàitean aonaichte a tha ann am philip seymour hoffman fairport eabhraig nuadh an t iuchar new york an gearran dh ionnsaich e dràma aig sgoil ealain tisch is fhuair e a chiad pìos mothachail aige ann an a cluich fear dìona anns a phrògram law order lagh agus òrdugh dà bhliadhna as deidh sin fhuair e pìos mòr anns am fiolm scent of a woman fàileadh de bhoireannach còmhla ri al pacino agus chris o donnell ann an bha pàirt aige anns the big lebowski agus ann an chluich e an sgrùdaire chiùil lester bangs ann an almost famous fhuair e am pàirt as cliùitiche aige ann an a cluich truman capote ann an capote bha e air ainmeachadh airson oscar airson seo chaochail e ann an as dèidh dòs dhrugaichean ro mhòr s e gàidheil òga buidheann neo eisimeileach a tha a riochdachadh ghàidheil òga bhon t saoghal air fad tha a bhuidheann a toirt cothrom do dhaoine òga eadar am beachdan mu shuidheachadh na gàidhlig a thogail gu ìre glè àrd tha dùil aig am buidhean a bhith a strì gus piseach a thoirt air suidheachadh na gàidhlig is inbhe a chànain a thogail mar chànan a tha an diugh cheart cho freagarrach dha daoine òga s a bha e a riamh chaidh a bhuidheann a stèidheachadh aig cò labhairt a chaidh a chumail airson gàidheil òga le comunn na gàidhlig anns an aghaidh mhòir anns an lùnasdal bhathar a beachdachadh air suidheachadh na gàidhlig anns an fharsaingeachd agus bha gach neach a bha an làthair den bheachd gun robh cruaidh fheum air buidheann a bha a riochdachadh dhaoine le gàidhlig eadar aois chuir còignear ghàidheil òga a bha an làthair romhpa a bhuidheann seo a chur air chois gu saor thoileach b e imre nagy ipa imr n an t ògmhios chuir gu bàs ann am budapest an t ògmhios prìomhaire na h ungair air dà thuras agus na riochdaire dioplòmasach bha e ag obair mar ceàrd glais mus deach e a shabaid anns a chiad chogadh mòr a sin bha e air a thoirt mar phrìosanach ann an agus thoisich e a bhith na cho maoineach agus chaidh e a shabaid anns an airm dearg troimh na an agus na an bha e ag obair airson an uidheam teàrainneachd sobhiat agus leis a seo bha e a faighinn oifisean anns an riaghaltas stad e ag obair dhaibhsan anns na an agus thill e chun an ungair ann an ann an sin bha e na mhinistear airson àiteachas ann an bha e air a thaghadh mar prìomhaire na h ungaire dà bhliadhna as deidh seo ann an thug feadhainn de na companaich aige air an oifis seo fhàgail seach gun robh e a fàs robh libearalach chleachd e an tìde seo a mach à oifis a teagaisg bha e na phrìomhaire a rithist ann an troimh taghadh poblach fhad s a bha an èireachadh ana sobhiat ann air an den dàmhair dh fhoillsich e gun robh an ungair a dol a tharraing às bhon còrdadh warsaw air an den t samhainn rinn e iarrtas troimhe an un gu na cumhachdan mòr mar breatainn agus na stàitean aonaichte ag innse dhaibh mu dheidhinn neo phàirteachd an ungair nuair a rinn na sobhiats ionnsaigh air an ungair chuir seo stad air an èireachadh agus bha aige còmhla ri cuid eile a bha ag obair leis ri dhol chun an ambasaid aig iugoslàbhia airson tèarmann bha e air chuir air làimh air an den t samhain agus air thoirt gu romàinia bha e an uairsin air a thoirt air ais chun ungair bha e air a chrochadh agus air a chur gu bàs ann am budapest anns an t òghmios s e leabhar eòlais cuairt leabhar neo leabhar mòr eòlais leabhar fa leth neo leabhar ioma ròil a tha lìonta le gearr aistean mu iomadh cuspairean is amas gach cuairt leabhar a chruinneaich am farsuinneachd de eòlas aig mac an duine nochd an coinceap de n chuairt leabhar anns an fhraing an dà chuid mar toradh don soillseadh agus don chara mhuiltean fhrangach de bha feallsanaich coltach ri voltaire de n bheachd gu robh freagairtean ri uile ceist aig mac an duine ri lorg anns na saidheansan nàdurra air barrachd bha iadsan a creidsinn gu robh eòlaich an latha air gabhail greim air nàdur an dùil gu lèir b e amas na an encyclopédie a chaidh an clò ann an agus a bha maoinichte le riaghaltas na frainge a bhith na cuairt leabhair a sheasadh anns an ionad a bha aig a bhìobuill a roimhe sin leabhar mòr de fhirinn an dùil s e dùthaich ann an ceann a deas afraga a th ann an afraga a deas ainm oifigeil poblachd afraga a deas tha mu millean duine a fuireach anns an dùthaich seo tha afraga a deas ri taobh naimibia botsuana siombabue mòsaimbic agus dùthaich nan suasaidh tha dùthaich bheag air a chuairteachadh le afraga a deas s e leasoto a tha oirre b e nelson mandela an duine as cliùitiche aig afraga a deas bha e na cheann suidhe bho gu s e johannesburg am baile as motha a th ann tha trì prìomh bhailtean aig afraga a deas agus s iad cape town pretoria agus bloemfontein a bharrachd air sin tha iomadach baile eile ann mar mbewuleni mvezo paul roux agus unu tha aon chànan deug ann afraganais beurla isindebele xhosa zulu swati setswana sesotho sesotho sa leboa tshivenda agus xitsonga ri linn seo tha ainm oifigeil fa leth aig gach cànan air an dùthaich tha sgaradh mòr ann an eaconomaidh afraga a deas eadar coitcheannan a chiad shaoghail agus an treasamh saoghail tha na roinnean leasaichte den eaconomaidh gu math coltach ris an fheadhainn aig dùthchannan beartach den leithid an rìoghachd aonaichte no astràilia tha a chuid eile nas dlùithe ris na dùthchannan bochda mar na h innseachan no pagastàn s e mèinnearachd airson a mhòr chuid daoimean agus òr càraichean agus urrasachd na prìomh gnìomhachasan a th ann an afraga a deas s e an armachd as treasa ann an ceann a deas afraga a tha aig afraga a deas tha e a cosg barrachd air armachd na nàbaidh sam bith aige agus ri linn seo s e an teicneòlas as adhartaiche a tha anns an roinn aige b àbhaist armachd niùclasach a bhith aig afraga a deas ach chaidh an cur à feum ann an tha mòran dhaoine ann an afraga a deas a fulang le hiv agus aids tha an suidheachadh gu math èiginneach le còrr is fichead às a cheud anns an t sluagh a fulang leatha s e criogaid rugbaidh agus ball coise nan spòrsachan as motha ann an afraga a deas nuair a bha apartheid ann bha bacadh air sgioban spòrs à afraga a deas tha chànan oifigeil eile aig afraga a deas r bethlehem mu r c b ierusalem mu a c a rèir na crìosdaidhean se mac dhè slànaighear mac an duine a tha ann ach se figear gu math connspaideach a tha ann gu h àraid a measg nan iùdhach se ìosa an iùdhach bho nasaret a thòisich an creideamh crìosdaidh le na thuirt e is na theagaisg e tha e cuideachd air ainmeachadh mar ìosa crìosd no dìreach crìosd tha an t ainm ìosa a tighean bhon ainm eabhra yeshua a tha tighean bho yehovah shua a ciallachadh glèidhidh dia tha am facal crìosd a tighean on facal greugais khrists a ciallachadh an neach coisrigeadh tha am facal eabhra moshiach no mesiah sa ghàidhlig agus sa bheurla a ciallachadh an aon rud ris an greugais khrists s ann anns an tiomnadh nuadh sa bhìoball a lorgas sinn na sgeulachdan mu ìosa cha do sgrìobh duine mu dheidhinn nuair a bha e beò agus mar sin chan eil sinn cho eòlach air a bheatha sa bhitheadh sinn an dòchas tha am bìoball ag ràdh gun robh ìosa beò ann an àm impireachd an roimh anns an dùthaich far a bheil israel an diugh chaidh a bhreith fhad s a bha a mhàthair agus athair a fuireach ann an sabhal seach nach robh rum anns na taighean òsda tha latha nollaig againn mar latha saor airson seo a chuimhneachadh nuair a dh fhàs ìosa na inbheach thoisich e a siubhal mun dùthaich a teagaisg agus an innis sgeulachdan bha e a teagaisg gum bu chòir do dhaoine gaol a thoirt do dhia agus cuideachadh a thoirt do chèile bha gu leòr ag ràdh gum b urrainn dha mìorbhail a dhèanamh mar uisge a thionndadh gu fìon slàinte a thoirt air ais do dhaoine tinn agus fiù beatha thoirt air ais do feadhainn a bhàsaich nuair a dh fhàs ìosa ainmeil chaidh e gu ierusalem an sin thionndaidh na sagartan cumhachdach iùdhach na aghaidh agus chaidh a mharbhadh le na ròmanaich air a chrois tha uicipeid ukpet na làrach mòr eòlais ioma chànanach a tha an asgaidh chaidh a thòiseachadh le jimmy wales anns a bhliadhna ann an uicipeidean bidh iomadh neach ag obair ri chèile airson leabhar mòr eòlais a sgrìobhadh ann an iomadh cànan tha a h uile duilleag tha uicipeidean ann an cànanan a nis tha uicipeidean bheurla cebuano shuainis ghearmailtis dhuitsis is fhraingis nan uicipeidean as motha air rian àireamh dhuilleagan tha uicipeidean bheurla ruisis sheapanais spàinntis is fhraingis nan uicipeidean leis a tha àireamh tadhalt as motha ann an dùbhlachd bha na h uicipeidean ann an còigeamh ràgh na h uile làrach lìn de àireamh tadhalt air feadh an t saoghal thòisich uicipeid na gàidhlig anns an t sultain s e modh ciùil a tha ann am meatailt throm neo meatailt similear gu ceòl ròc dh èirich an stoidhle seo anns na an an dh fhàs e bhon stoidhle ròc agus blues tha am fuaim làidir reamhar tomadach gu tric le casadh beurla distortion giotàr aon neach fada buille làidir agus faram le liricean agus coilionaidhean ionnsaigheach mar is trice tha drumaichean giotàr beus giotàr ruitheam prìomh ghiotàr agus seinneadair ann an còmhlan meatailt tha innealan eile air chleachdadh uaireannan cuideachd s e am prìomh phàirt de ceòl meatailt throm a th air giotàr dealain agus a leudachadh tha am prìomh ghiotàr a cluich binnean earrannan innealach agus giotàr aon neach s e giotàr feart a th ann mar as tric tha na binnean aige a cleachdadh pongan singilte no double stops tha an giotàr ruitheam a cuir taic ris a phrìomh giotàr a cluich co cheòl agus ag obair le drumaichean agus giotàr beus air a bhith nan roinn ruitheam tha am prìomh phàirt seo a dol an aghaidh pàirt aig an seinneadair no frontman agus tha e a cruthachadh teannachadh agus farpais cheòlach gu h àbhaisteach tha an guth binn agus gharg cuideachd mar eisimpleir tha binneas glan aig am fonn ach ann an rannan tha guth garg air chleachdadh mar modh ciùil eile tha ceòl meatailt a dèiligeadh le cuspairean leathann gu tric tha na cuspairean gu math dorcha agus anns na ean agus ean bha dragh air daoine airson bha mòran òrain mu dheidhinn olc agus adhradh diabhail chan eil e mì àbhaisteach airson cluicheadairean a chruthachadh connspaideach leis na faclan aca as dèidh ùine thòisich diofar sheòrsa de cheòl meatailt mar meatailt dubh meatailt marbh meatailt gothic agus meatailt cumhachd agus mar sin a nochdadh tha dà chiall aig meatailt an ceòl seo gu lèir neo na còmhlan is tràth a bha a cluich an stoidhle nas traidiseanta anns na ean s e black sabbath van halen agus judas priest eisimpleirean de na còmhlan seo ged a bha meatailt uabhasach soirbheachail anns na ean agus na ean chan eil e cho poblach s an latha an diugh tha tòrr dhan an seo co cheangailte ris am modhan grunge a dh fhàs mòr anns na ean tràth le còmhlan mar nirvana agus pearl jam aig an deireadh de na ean thòisich seòrsa de meatailt air a tha an t ainm nu metal a dh fhàs mòr ach tha daoine ann a tha ag argamaid nach e meatailt ceart a tha seo mur e neo nach e a nis chan eil an ceòl seo cho shoirbheachail idir is tric s e giotàir a tha cluich am pàirt is motha ann an ceòl meatailt agus tha cluich aon neach solos uabhasach cumanta ann is coltach ann an còmhlain meatailt tha dithis neach giotair uaireannan triùir neach beus agus cluicheadair druma tric tha na buill aig còmhlan meatailt air an gabhail ri mar na daoine is fheàrr air cluich na h innealan aca anns an t saoghal cluicheadairean giotàir mar zakk wylde toni iommi de black sabbath agus eddie van halen de van halen cluicheadairean druma mar john bonham aig led zepellin agus dave lombardo de slayer neach beus mar steve harris de iron maiden tric tha òrain meatailt air a rèir an nòs mar a bhith mu dheidhinn cuspairean olc agus mar seo tha feadhainn de chòmhlan a faighinn tòrr càineadh bho buidheann creideamh tha meatailt air sgig aithris anns am fiolm ainmeil this is spinal tap b e neach ciùil aimeireaganach a bha ann an frank vincent zappa baltimore an dùbhlachd an dùbhlachd bha an obair aige uabhasach roghainneach agus rèis an obair aige cuid den na modhan ciùil co aoiseach mar ròc jazz blues ceòl folk agus ceòl dealain a measg fheadhainn eile bha a chiad chlàr aige freak out air fhoillseachadh ann an bha seo air a dhèanamh leis a chòmhlan anns an robh e the mothers of invention dh ainmich paul mccartney aig na beatles an clàr seo mar aon de na dhà còmhla ris an clàr pet sounds aig the beach boys aig an robh is motha buaidh air a chlàr ainmeil aca fhèin sgt pepper s lonely hearts club band gu h ìoranta ge tà bha frank zappa fhèin uabhasach breitheach dha na beatles airson dèanamh a chlàr seo bha e den bheachd gun robh iad a toirt brìogh den gluasad psychedelic a bha a dol air adhart aig an àm airson airgead a dhèanamh os cionn seo dh fhoillsich the mothers of creation clàr den ainm we re only in it for the money le cobhair a bha na sgeig aithris den cobhair ainmeil aig sgt pepper s tarsainn a rèis cùrsa aige dh fhoillsich e clàr gus an do bhàsaich e ann an den aillse bha cuide den tìde aige roimh n uair sin air a bhith ann an obair orcastra s e baile a tha ann an sruighlea beurla stirling tha e suidhichte ri taobh a mhonaidh ochail ann an alba mheadhanach anns na seann linntean bha sruighlea na phrìomh bhaile rìoghachd na h alba tha seann bhaile sruighlea suidhichte cruinn timcheall air sràid bhràghaid broad sràid naomh eòin st john s agus slighe naomh mhoire fo mhùran a chaisteil tha blas agus coltas baile meadhan aoiseach gan gleidheadh aige fhathast le sràidean chlachan càsaichte agus pailteas de sheann dachaighean agus aitreabhan eile is eachdraidh àraidh aig gach aon dhiubh tha taighean bìdh bùthan cofaidh gailearaidhean ealain taighean tasgaidh agus taigh cluiche ann cuideachd s e balla sruighlea am mùr bhaile as fheàrr a tha a mairsinn ann an alba chaidh a thogail ann an mar dhìdean nuair a bha rìgh shasainn eanraig viii ag iarraidh pòsadh a sparradh eadar an leanaban màiri banrigh nan albannach agus ìomhair a mhac bha ionnsaighean daonnan gan toirt air sruighlea leis gum b e àite suidhe na cùirte rìoghail a bh ann tha slighe choisich air ruith a bhalla ainmichte mar an ceum rathaid bailteil as fheàrr san roinn eòrpa bha i air a dealbhadh timcheall air agus agus chithear seallaidhean ceutach bho air a fad agus bhon iomadh suidheachan a tha oirre s i cuairt iomlan a th anns an t slighe a ghabhar ruigsinn aig mòran ionadan san t seann bhaile cho fada ri guildhall agus chan eil bacadh mu choinneimh chathraichean cuibhle no charbadan cloinne rugadh cathie craigie neach poileataigs albannach san an giblean ann an sruighlea chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an sruighlea anns na bliadhnaichean agus s e seòrsa ceòl meatailt a th ann am meatailt dhubh a thòisich anns na an agus an gu h àraidh anns an nirribhidh thànaig an ceòl seo bho meatailt bàis a thàinig bho meatailt slaic agus bho dhaoine dhen bheachd nach robh meatailt bàis craicte gu leòr tha an dàrna chuid dhen bheachd gur e an stoidhle ciùil fhèin a nì meatailt dhubh sònraichte agus a chuid eile dhen bheachd gur e na faclan agus an fheallsanachd a tha sònraichte mu dheidhinn ge b e dè an stoidhle ciùil thànaig an t ainm meatailt dhubh bho black metal ann am beurla abairt a nochd air clàr aig venom còmhlan breatannach ged a thug venom an t ainm air an stoidhle chiùil seo cha chluicheadh iad an aon seòrsa ceòl ri còmhlanan mar mayhem agus immortal mar eisimpleir cha robh an seinn aca den seòrsa sgreuchail a chleachdas mòran còmhlanan meatailt dhubh bha còmhlanan mar hellhammer celtic frost mercyful fate agus gu h àraidh bathory glè chudthromach ann an toiseach meatailt dhubh thòisich meatailt dhubh le còmhlanan às an nirribhidh mar darkthrone satyricon mayhem emperor immortal agus burzum chleachd iad criomagan bho mheatailt chumanta agus bho cheòl clasaigeach airson seòrsa ceòl a chruthachadh a bha gu math borb ach àlainn aig a cheart uair le faclan an aghaidh crìosdachd agus cuideachd a mach air creideamhan pàganach no sàtanach gu tric chleachdadh cuid dhe na còmhlanan seo corpse paint a peantadh an aodann dubh agus geal gus coltas bàis a riochdachadh chleachdadh iad far ainmean cuideachd ainmean ceangailte ris na lochlannaich neo ri bàs seo cuid dhe na feartan a tha ceangailte ri meatailt dhubh mar a tha air ag ràdh mar tha bha venom glè chudthromach gu meatailt dubh ged nach eil an ceòl aca dìreach an aon rud s e an duine as cudthromach gu meatailt dubh aig an toiseach ystein aarseth a bha a cleachdadh an t ainm euronymous bha e a cluich a ghiotàir airson an còmhlan mayhem s e aarseth agus an inner circle na duine a bha as cudtromach anns an sealladh a bha as cudthromach ann an meatailt dubh aig an toiseach bha iad a coinneachadh aig an bùth aige helvete ifrinn ann an muirt varg vikernes e a cur sgian ann barrachd na fichead tursan ach tha vikernes fhathast ag ratha nach robh e ach mu còig tursan agus thuit aarseth air glainne briste fhuair vikernes bliadhna anns a phrìosan agus gus an latha an diugh chan eil e pàirt den sealladh meatailt dubh a nis co ceangailte rith còmhlanan nazi s e s dòcha air sàilleabh air vikernes a tha daoine ann a tha a smaointinn air meatailt dubh mar ceòl neo nazi ged gur e dìreach pàirt beag den sealladh a tha còmhlanan mar sin agus tha a bhor cuid a cur astar eadar iad fhèin agus smaointinn nazi aig an toiseach agus latha an diugh bha an sealladh meatailt dubh fada an aghaidh creideamh chrìosdach agus ag iarraidh air an nirribhidh a dol air ais gu na ciad creideamhan aice aig deireadh na an agus toiseach na an loisg daoine anns an sealladh meatailt dubh air eaglaisean ann an nirribhidh tha mòran eaglaisean air an dèanamh le fiodh thàinig meatailt dubh suas anns na naidheachdan a rithist nuair a loisg an seinneadair de mayhem air e fhèin a sealltainn cho ceart s a bha an t ainm ciùil aige death sgrìobh e litir ag ratha gu robh e duilich mu dheidhinn an fhuil agus thug aarseth dealbhan den cuirp a bha air a cleachdadh air aon de na clàran aig mayhem latha an diugh chan eil an ainneart seo pàirt mòr de meatailt dubh le a bhor cuid de còmhlanan dìreach a dèanamh an ceòl agus a stad air na rudan eile a tha ceangailte ris an ceòl tha mòran de na còmhlanan a bha ann aig an toiseach fhathast an seo cuideachd tha còmhlanan bho dùthaichean eile nas cudthromach anns an sealladh latha an diugh gu h àraid an an t suain suòmaidh agus dùthchannan anns an eòrpa an ear tha barrachd diofar fuaimean anns an ceòl a nis le ceòl tradaiseanta techno ceòl clasaigeach agus mòran eile a nis air a cur còmhladh ris an fuaim tradaiseanta airson meatailt dubh is e rolling stone iris aimeirigeanach mu dheidhinn ciùil agus cultair poblaich nochdaidh iris ùr gach cola deug an diugh foillsichear e ann an ochd dùthchannan deug sìona na h innseachan agus an ruis nam measg chaidh a stèidheachadh ann an san francisco ann an le jann wenner a tha fhathast na dheasaiche agus sgrùdaire ciùil ralph j gleason an toiseach bha e a dol còmhla ris agus ag iomradh air a chultar hippie a bha cumanta den àm an toiseach bha iad cuideachd a cur astair eadar iad fhèin agus na beachdan bunasach aig pàipearan eile coltach riutha ach tro na seachdadan bhiodh susbaint aig feadhainn dhe na pìosan aca a beantainn barrachd ri saoghal poileataigs gu h àraid tro hunter thompson nuair a thòisich e air sgrìobhadh dhaibh chuidich an iris tòiseachadh dreuchdan daoine mar cameron crowe is greil marcus am measg feadhainn eile anns na h ochdadan bha an iris a fàs na bu corporra agus bha feadhainn de na sgrìobhadairean aosta a fàgail agus feadhainn ùra a gabhal nan àitean aca tric a nis bhiodh e cumanta luchd cleasaiche fiolm a bhith air a chòmhdach an àite rudan neo daoine co cheangailte ri ceòl ann an airson cumail dè bha iad a faicinn mar an mh cò là breith aig roc chuir iad ri chèile sreath de chlàran mar the greatest albums of all time a moladh agus ag aithneachadh euchdan eachdraidheil anns an seòrsa ciùil seo thoisich meatailt bàis aig toiseach na an a tighinn bho meatailt slaic am measg nan comhlanan cudthromach anns an stoighle seo tha autopsy cannibal corpse carcass dismember death deicide entombed possessed agus obituary seo liosta de rudan a tha daonnan a tighinn suas ann an ceol meatailt bàis thàinig meatailt bàis bho meatailt slaic agus s e slayer còmhlan gu math cudromach ann an seo bha buaidh mhòr aig an clàr aca reign in blood agus na clàran as deidh sin air meatailt bàis ach thòisich an stoidhle rò an sin ann an le còmhlanan anns na stàitean aonaichte mar death agus possessed s e s docha a chiad eiseimpleir de meatailt bàis a bhith air a chlàradh an clàr seven churches aig possessed ann an ach tha daoine ann a tha ag ràdh nach robh na ciad còmhlanan seo ach post thrash agus gun d fhuair iad an t ainm meatailt bàis dìreach air t saileabh an t ainm aig death cha robh gu leor uair mu dheidhinn an ceòl fhathast tha na daoine seo ag ràdh gun d thòisich meatailt bàis aig dearadh na an leis am buadh de punk air ceòl roc gu leithir mar eiseamplear bha napalm death an toiseach pairt den seoladh hardcore agus a cluich grindcore ach aig toiseach na an tionndaidh iad go stoidhle uair a fagail grindcore agus a mhor cuid den comhlan air falbh thachair mòran diofar rudan gu meatailt bàis anns na an le iomadh diofar stoidhlean agus còmhlanan thòisich meatailt bàis binn anns an t suain gu h àraid am baile gteborg agus cuideachd ann an nirribhidh agus ann an suòmaidh tha comhlanan mar arch enemy in flames agus dismember cudthromach gun stoidhle seo cuideachd bha buaidh aig meatailt bàis air meatailt dìt le comhlanan mar my dying bride agus paradise lost a cleachdadh seinn meatailt bàis uaireanan agus ceòl nas slaodachd ach caran coltachd airson a deanabh doom death tha daoine ag ràdh gur e grindcore dìreach meatailt bàis a tha nas ainneart ach tha daoine eile ag radh gun robh buaidh na bu mhotha aig hardcore air grindcore leis am buaidh as mòr air meatailt bàis a bhith meatailt slaic agus mar sin gur e seòrsan de ceòl diofairte a th annad s e seòrsa de meatailt a th ann a meatailt gothic thoisich an ceòl seo aig toiseach na an ann an eòrpa mar stoidhle eile de meatailt dìt tha e dioramh ag ratha de tha neo nach eil meatailt gothic tha daoine ann aig a tha smaoint mionaideach air de tha neo chan e an stoidhle s e seo daonnan na daoine a tha air ag èisteachd ri bhon toiseach ach cuideachd tha daoine ann a tha ag ratha nach eil seo ceart bha beagan a tachairt le meatailt gothic anns na an nuair a bha còmhlanan mar samhain agus christian death a cur ri chèile ròc gothic agus rudan bho meatailt dìm cuideachd bha àileach caran gothic air feadhainn de na claran aig celtic frost ged a bha iad nas cudthromach gu meatailt dubh ach thoisich an ceòl gu lèir aig toiseach na an le còmhlanan anns an tuatha de sasainn a thug an fuaim de a chiad ceòl goth anns na an agus cur e ri chèile leis an fuaim a tha aig black sabbath agus còmhlanan eile meatailt dìt s e an ceòl seo doom death a chiad ceum gu meatailt gotach s e paradise lost my dying bride agus anathema còmhlanan cudthromach gun stoidhle seo cuideachd ann an dùthchannan mar nirribhidh bha còmhlanan mar theatre of tragedy agus tristania a toirt rudan bho meatailt dubh gun fuaim aca bha na còmhlanan aig an toiseach den ceol mar paradise lost a cleachdadh seinneadairean boireann anns an ceòl aca mar eisimpleir air an clar gothic aig paradise lost a tha feadhainn a smaointinn thug an t ainm gun stoidhle ach s e the gathering còmhlan às an òlaind a rinn e an toiseach latha an diugh tha meatailt gotach nas soirbheachail anns a ghearmailt an òlaind agus nirribhidh cuideachd tha e a faighinn nas soirbheachail anns na dùthchannan de eòrpa an ear s e henrik larsson mbe b an t sultain ann an helsingborg cluicheadair ball coise bhon an t suain thoisich e air a chluich ball coise aig aois airson an sgioba hgaborg anns an t suain agus an uairsin ghluais e gu helsingborg if agus feyenoord ann an ghluais e gu celtic bho feyenoord airson mu chuir e seachad seachd bliadhna ann an glaschu agus anns an àm sin fhuair e tadhal ann an gèam ann an dh fhàg e celtic airson fc barcelona cha robh e a cluich cho tric an sin ach fhathast fhuair e tadhal ann an gèam agus anns an gèam mu dheireadh aige rinn e an dà thadhal aig barcelona an aghaidh arsenal anns an final de cupa na roinn eòrpa ann am paris a chiad fhear airson samuel eto o agus an dara fear airson julian belletti ann an thill e do helsingborg if leis an teaghlach aige airson cluich dhan sgioba leis an robh e mar òganach b e adolf friedrich johann butenandt bremerhaven am màrt mnchen am faoilleach am bith cheimigear gearmailteach a bhuannaich an duais nobel ann an ceimigeachd ann an còmhla ri leopold ruika airson na h obrach aca air brodagan gnè ach dhiùlt an riaghaltas nàsach e an duais fhaighinn rugadh e ann an lehe faisg air bremerhaven is dh ionnsaich e ceimigeachd aig oilthigh mharburg is oilthigh ghttingen sgrìobh e a theusais fo adolf windaus aig gttingen chaidh e do dhanzig ann an is dahlem ann an far an deach e na cheannard institiud kaiser wilhelm airson bith cheimigeachd rannsaich e ceimigeachd na gintinneachd an siud chaidh an t institiud a ghluasad do thbingen ann an is chaidh e na ollamh aig oilthigh tbingen bha e cuideachd na cheann suidhe an t institiud max planck eadar is s e cluicheadair ball coise a th ann an ronaldo de assis moreira rugadh e am màrt ann am porto alegre braisil tha e na chluicheadair ball coise ris an canar nas trice ronaldinho gacho air sgàth gur h ann às roinn rio grande do sul a tha e no mar is àbhaist dìreach ronaldinho tha an t ainm ronaldinho ipa brazil onu do a ciallachadh ronaldo beag ann am portagailis chaidh am frith ainm a bhuileachadh air gus a shònrachadh bhon chluicheadair braisileach eile ronaldo tha ronaldinho air iomadach duais a bhuannachadh nam measg an tè airson fifa world player of the year dà thuras agus chaidh ainmeachadh mar european footballer of the year agus mar fifpro world player of the year aon thuras le chèile tha a chuid as motha dheth saoghal na ball coise dhen bheachd gur h esan an cluicheadair as fheàrr air an t saoghal agus aon de na cluicheadairean a b fheàrr a bh ann a riamh ged a tha e fhèin a smaoineachadh gur h e dearg amaideas a tha seo is e fhèin air a ràdh gu bheil e dhen bheachd nach e fiù s an cluicheadair as fheàrr aig fc barcelona an sgioba dhan cluich e an dràsta s i banaltruim a th ann am màthair ronaldinho migeulina bhàsaich athair joo le greim cridhe nuair nach robh ronaldinho ach bliadhna a dh aois bha athair na neach obrach ann an gàradh togail luing agus na chluicheadair ball coise saor thoileach airson cruzeiro chluich bràthair bu shine ronaldinho ball coise proifeiseanta airson gremio ach chaidh stad a chuir air sin tràth nuair a chaidh a dhroch leòn agus tha e a nis ag obair mar mhanaidsear dha bhràthair òg tha gille beag aig ronaldinho air ainmeachadh joo airson a sheanar a rugadh air an latha den ghearran le janana nattielle viana mendes na òige leig ronaldinho fhaicinn dè cho ealanta sa bha e le ball le bhith a cluich futsal agus ball coise air an tràigh agus an deidh grèis ghabh e an sàs ann am ball coise na bu thraidiseanta thog e aire dhaoine nuair a bha e bliadhna a dh aois agus e air tadhal a chur an aghaidh sgioba àraid fhuair e tuilleadh cliù le cho math sa chluich e san cupa na cruinne dhan fheadhainn fo aois san èiphit an tha ùidh mhòr aige ann an ceòl braisileach agus is toigh leis seinn is cluich an druma còmhla ri charaidean ann am barcelona nochd e a chiad uair a riamh ann an sgioba nàiseanta braisil ann an air an ògmhios an aghaidh latbhia anns a chiad gheama aige a bha co fharpaiseil chuir e tadhal an aghaidh venezuela anns a chopa américa a chaidh a ghlèidheadh le braisil bha buaidh nach robh beag aig ronaldinho nuair a bhuannaich braisil cupa na cruinne an iapan agus coirea a deas sa bhliadhna s e aon de na tadhail a b fheàrr sa cho fharpais am fear a chuir e seachad air david seaman fear glèidhidh shasainn anns an treas chuairt deireannach den chupa fhuair e cairt dhearg anns a gheama ud cuideachd agus mar sin chaill e an ath gheama an aghaidh an tuirc ach chluich e an uairsin anns a chuairt dheireannach an aghaidh a ghearmailt geama a bhuannaich braisil air an mh latha dhen ògmhios bha làmh nach robh beag aige mar chaiptean nuair a bhuannaich braisil an dara cup fifa nan confederations aca nuair a thug iad buaidh air argentina agus ronaldinho fhèin a buannachadh an duais mar man of the match sa mhàrt dh ainmich pelé ronaldinho mar aon de na cluicheadairean as fheàrr ball coise a tha beò s ann air sgioba nan òganach aig a chlub grmio am baile porto alegre a thòisich a bheatha proifeiseanta fo sgèith a chòidse luiz felipe scolari a bhiodh na mhanaidsear air sgioba nàiseanta bhraisil anns na bliadhnachan a leanadh agus a bha na cheannard nuair a bhuannaich iad cupa na cruinne ann an fhuair e a chiad gheama airson prìomh sgioba ghrmio anns an cupa libertadores an agus cha robh e fada a chomasan airson tadhail agus cluich ealanta a thaisbeanadh an aig deireadh a thìm aig grmio bha iomadach sgioba air feadh an t saoghail a cur suim ann an ronaldinho agus gu h àraid feadhainn bho shasainn ach aig a cheann thall rinn e imrich gu paris saint germain san fhraing s e a cur ainm ri cùmhnant a sheasadh còig bliadhna an dh fhàg ronaldinho grmio agus chuir e aghaidh air ball coise na roinn eòrpa ged a bha iomadach sgioba a feuchainn ri grèim fhaighinn air s e psg a ghabh e ris fhad s a bha e le psg bhiodh am manaidsear luiz fernandez tric a gearain gun robh ronaldinho a cur seachad cus tìde sa bhaile air an oidhche an àite suim a chur ann am ball coise agus nach biodh e a cumail ris na dh aontaich e de thìde airson nan làithean saora aige am braisil an dèidh cupa na cruinne an is ronaldinho air nochdadh dè cho math sa chluicheadh e aig ìre eadar nàiseanta bha sgiobannan na bu mhotha a feuchainn ri fhaighinn agus ann an thuirt e gu robh e airson psg fhàgail lean tòrr còmhstri eadar caochladh sgiobannan s iad airson grèim fhaighinn air le tuilleadh is tuilleadh airgid air a thairgse air a shon air an naoidheamh latha deug dhen iuchar cheannaich fc barcelona ronaldinho airson mu bha ceannard barcelona joan laporta an toiseach an dùil david beckham a thoirt dhan sgioba ach dhiùlt an cluicheadair ud iad b fheàrr leis gluasad gu real madrid mar sin ghabh iad ri ronaldinho air thoiseach air manchester united a bha airson a shoidhnigeadh cuideachd a dol gu barcelona bha ronaldinho a leantainn dòrlach de chluicheadairean ainmeil eile braisileach mar evaristo romario ronaldo agus rivaldo anns a chiad seusan aige chrìochnaich barca anns an dara àite san lìog la liga còmhla ri samuel eto o deco xavi ludovic giuly agus henrik larsson bha e am measg buidheann de chuspairean cumhachdach a bhuannaich la liga an ath bhliadhna airson barcelona air dùbhlachd chaidh ronaldinho ainmeachadh mar cluicheadair fifa na bliadhna a b fheàrr air an t saoghal air thoiseach air thierry henry arsenal agus andriy shevchenko ac milan agus thionndaidh barca sìos an a bha chelsea a tairgse air a shon air samhainn chuir e dà thadhal mìorbhaileach a chuidich barcelona gu buaidh air real madrid san santiago bernabeu madrid an dèidh dha an dàrna thadhal fhaighinn an treas fear aig an sgioba aige dh fhan a chuid a bu mhotha de luchd leanmhainn real madrid nan seasamh is iad ga mholadh rud iongantach a leithid nach robh air tachairt bhon a chluich maradona nan aghaidh cuideachd airson barcelona an chaidh ronaldinho ainmeachadh mar chluicheadair na bliadhna a b fheàrr san roinn eòrpa agus an cuspairiche as fheàrr ann an cupa na roinn eòrpa airson a cho fharpais ud thar s e ronaldinho an treas braisileach a tha air an duais airson a chluicheadair as fheàrr san roinn eòrpa a bhuannachadh air dùbhlachd fhuair e an duais cluicheadair fifa na bliadhna a b fheàrr air an t saoghal a rithist le comharraidhean còrr is trì uidhir na fhuair an cluicheadair a bha san dàrna àite frank lampard agus samuel eto o san treas àite chaidh a thaghadh airson sgioba uefa airson an treas bliadhna ann an sreath agus fhuair e tuilleadh bhòt airson an sgioba ud na cluicheadair sam bith eile a bh ann le còrr is neach a gabhail pàirt san taghadh air an mh latha dhen mhàrt anns an dàrna geama dhen chuairt sa chupa eòrpach san nou camp rinn ronaldinho agus barcelona a chùis air chelsea an deidh dhaibh call riutha aig an aon ìre sa cho fharpais a bhliadhna roimhe chaidh tadhal sgileil a chur le ronaldinho an lorg sin thug iad buaidh air ac milan thairis air dà gheama gus àite fhaighinn an aghaidh arsenal sa chuairt dheireannach am paris anns a gheama sin rinn iad a chùis an deidh dhaibh a bhith air dheireadh airson a chuid a bu mhotha dhen gheama le henrik larsson a cur gach tadhal airson barca a chiad uair a bha arsenal air tadhal a chall ann an còrr is deich geamaichean san aon bhliadhna bhuannaich barca la liga airson an dàrna seusan le buaidh a thug iad air celta vigo b e ìmpire gearmailteach agus rìgh na pruise gearmailtis deutscher kaiser und knig von preuen a bha ann an ceusair uilleam ii friedrich wilhelm viktor albrecht rugadh e ann am berlin am faoilleach agus chaochail e ann an doorn an t ògmhios bha e na ogha dhan bhan righ bhictòria aig an rìoghachd aonaichte chaidh e na ìmpire agus na rìgh ann an an dèidh do athair friedrich iii a bhàsachadh chuir e otto von bismarck seannsalair na gearmailte às a dhreuchd ann an bha mòr spèis aige do bhreatainn agus gu h àraidh do chabhlach bhreatainn agus s ann fo esan a chaidh a ghearmailt a chogadh anns an cogadh mòr leig e a chrùn dheth ann an an dèidh do dh ar a mach anns a ghearmailt is chaidh e do dhoorn anns na tìrean ìsle chaidh george w bush rugadh an t iuchar a thaghadh mar ceann suidhe nan stàitean aonaichte ann an agus bhuannaich e an dara thaghadh aige ann an s e poblachdach a th ann am bush agus mus robh e na ceann suidhe s e riaghladair texas a bh ann s ann bho midland ann an texas a bhuineas e agus tha tuathanas aige ann an crawford faisg air waco s e ceann suidhe a bh ann an athair george h w bush cuideachd a sheas eadar agus tha george bush pòsta ri laura agus tha dà nighean aca a tha nan caignich jenna agus barbara chaidh a bhreith ann an connecticut agus a dh fhoghlam mar oileanach aig oilthigh yale oilthigh ainmeil aig a tha deagh chliù gidheadh cha do ghabh e deagh chomharran s e pìleat a bh ann aig àm chogadh bhiet nam ach cha do ghabh è pàirt ann ann an chuir feachd an adhair à rèim bush oir nach do dh fhreasgair e deuchainn riantanach anns an taghadh airson ceann suidhe na stàitean aonaichte an bha torr trioblaid aca ann am florida le no bhòtaichean agus cha robh moran cinnteach co a bha air buannachadh agus cha deach aonadh a ruighean air co a bh ann airson coir is mìos agus feum aig an àrd chùirt sùil a thoirt air cùisean agus taghadh co a bha air buannachadh thagh iad stad a chuir air na conntaidhean agus na ath chunntaidhean agus dh fhoillsich iad gur è bush a bha air buaidh fhaighinn agus a bhiodh na cheann suidhe chaidh pìos mhòr den sluagh ann an ameireaga an aghaidh an seo agus bha torr feargach mu dheidhinn sheas bush a rithist anns an taghadh airson ceann suidhe ann an le john kerry an seanaiche bho massachusetts a seasamh na aghaidh airson am pàrtaidh deamocratach agus bhuannaich è airson an dara àm an dèidh na ionnsaighean sgeimhleadh a thachair air an den t sultain ris an canar dh òrdaich bush ionnsaigh air afghanistan agus ann an ioràc chaidh gach dùthaich a chuir fo cheannsail agus greim fhaighinn air prìomhaire na h ioràc saddam hussein agus e a nis air dheuchainn aig cùirt airson droch gnìomhan aige nuair a bha è an cumhachd tha taghaidhean saor aca ann an ioràc a nis airson a chiad turas ach tha torr bhlàr is trioblaid a dol fhathast agus feagal ann gum toisich cogadh agus aramach san dùthaich bha a chuid mhòr den t saoghal an aghaidh an cogadh ann an ioràc agus iad a smaoineachadh gur è mearachd a bh annta gus gun robh e cearr agus fiù olc a dhol a steach don dùthaich mar a chaidh tha feadhainn eile gu h àraidh luchd leanmhainn bush a smaoineachadh gu bheil na cogaidhean an afghanistan agus ioràc mar pàirt den war on terrorism a dh fhoillsich bush an dèidh eiseal airson na stàitean aonaichte agus an t saoghal gu mòr a chumail saor agus sàbhailte s e aon de na rudan a tha bush agus aimeireaga a feuchainn ri dhèanamh le na cogaidhean deamocrasaidh a leasachadh anns na sgìrean gu h àraidh an ear mheadhanach s e dùthaich ann an aimearaga a tuath a tha anns na stàitean aonaichte neo ainm oifigeil na stàitean aonaichte aimeireaga saa beurla united states of america no usa tha ì na poblachd cùmhnantach tha crìochan aice sa tuath le canada agus sa deas le meagsago tha de na stàitean suidhichte eadar an cuan siar agus an cuan sèimh tha alasca ann an iar thuath na dùthcha le canada san àirde an ear agus leis an ruis san àirde an iar dhith tha hawaii suidhichte anns a chuan shèimh chaidh na stàitean a stèidheachadh an ceathramh latha dhen t iuchar nuair a thòisich ar a mach anns a chiad tìreanan imrich aig breatainn ann an ameireaga an aghaidh na rìoghachd aonaichte b e an ar a mach ameireaganach an t ainm air an strì seo agus sheas ì seachd bliadhna gu còrdadh pharas ann an nuair a dh aithnich breatainn mòr gun robh na stàitean aonaichte neo eisimeileach ann an shoidhnig riochdairean às a h uile tìrean bun reachd ùr tha e na bun reachd nan stàitean fhathast san latha an diugh bha cogadh eile le breatann ann an bhon àm ud tha an dùthaich a fàs agus sgaoileadh tarsainn air ameireaga a tuath gu ìre far a bheil ì a nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t saoghal nas motha an ruis agus canada nuair a thàinig daoine geala siar do fearann na gnàth mhuinntir aimeireagach bha cogaidhean leotha ann an is linn mar eisimpleir cogadh nimipuu dh èignich an ùghdarras na gnàth mhuinntire do tèarmannan tùsanach às dèidh seo thairis air ùine fhuair a ghnàth mhuinntir coirean a rithist saoranachd ann an flaitheas ann an agus saorsainnean chatharra gu lèir ann an bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn gus an do rinn abraham lincoln foirgheall saorsa nan tràill am measg a chogaidh chathara ameireaganaich chaidh na daoine dubha a bhòt agus na saorsainnean chatharra eile a cheadachadh ann an gu oifigeil ach cha cho èignicheadh gus an iomairt shaorsainn chatharra anns na an bha leas breith ann an taigheadas foghlam agus obair ann an fhuair na boireannaich a bhòt às dèidh iomairt nan silent sentinels thog boireannaich fianais a muigh an taigh cinn shuidhe beurla white house corr math s aon is leth bhliadhna chuir an ùghdarras mòran dhuibh ann an làimh agus ghiùlain iad droch ghrèidheadh ann am prìosan mar eisimpleir biadhadh ri èignicheadh bha nan stàitean an sàs a chogaidh mhòir agus an dàrna chogaidh airson na caidreachais an dà àm às dèidh an dàrna chogaidh bha iad cudromach anns an stèidheachadh nan dùthchannan aonaichte aig an aon àm bha iad an sàs a chogaidh fhuair an aghaidh na h aonachd sobhiatach anns an cogadh bhiet nam gu sònraichte bha cogaidhean ionaid eile ann an aimeireaga a deas meadhan ameireaga is dùthchannan eile tha dà phàrtaidh phoileataigeach a nis am pàrtaidh deamocratach is am pàrtaidh poblachdach bha franklin d roosevelt john f kennedy agus barack obama nan cinn shuidhe as ainmeil nan deamocratach agus bha abraham lincoln dwight d eisenhower agus ronald reagan nan cinn shuidhe as ainmeil nam poblachdach bha taghadh ceann suidhe nan stàitean aonaichte ann air mh an t sultain a chaidh a bhuannachadh le donald trump dhan pàrtaidh poblachdach seo liosta na bailtean as motha na dùthcha tha roinnean agus ranntairean eile aig na stàitean aonaichte cuideachd gu h àraidh anns a chuan shèimh agus anns a chairibìan m e s e cànan oifigeil cànan aig a bheil inbhe laghail àraid ann an dùthaich stàit no tìr sam bith eile mar is àbhaist bidh riaghaltasan ga chleachdadh mar phrìomh chànan buidhnean reachdail an nàisein ged s iomadh dhùthaich far am feumar cànanan eile a chleachdadh gus sgrìobhainnean riaghaltais a dhèanamh ann ann an cuid de dhùthchannan tha àite aig an cànan ann an cùmhnant na dùthcha tha barrachd air aon chànan aig dùthchannan mar chanada agus singeapòr ach lorgaidh tu dùthaich mar na stàitean aonaichte no an rìoghachd aonaichte far nach eil cànan oifigeil ann ged is e beurla an cànan oifigeil de facto anns na h eisimpleirean ud is e saor stàit ghearmailteach a tha ann an thringen tha erfurt ann am meadhan na dùthcha na phrìomh bhaile tha thringen anns an taobh an ear na gearmailt mu thimcheall tha na stàitean sagsainn iosail sagsainn anhalt sagsainn bayern agus hessen is iad na bailtean as motha erfurt gera jena agus weimar tha an àireamh shluaigh de na bailtean eile nas lugha na anns an tuath tha earran bheag de na beanntan harz anns an earra dheas tha an thringer wald coille thuringia beanntan le tòrr choilltean tha slighe fhada chliùiteach an seo air a bheil rennsteig mar ainm is e a bheinn as àirde am groer beerberg le m anns an ear tha an dùthaich rèidh is e thuringia ris an canar an cridhe ùine na gearmailt chan eil lochan mòra ann an thringen tha glainne dèideagan poitean agus aodaich air an dèanamh agus tha tòrr fhactoraidhean ag obair le fiodh agus meatailt tha jena ainmeil airson inneal fradhairc ann an eisenach tha factoraidhean opel agus bosch tha àiteachas cudthromach cuideachd tha cruithneachd eòrna agus biatas siùcar air am plantadh anns an dùthaich rèidh anns na gleanntan tha lusan agus measan a fàs gus am bliadhna bha thringen ri moinn ann an stàitean eadar dhealaichte agus air a riaghladh le diùc an dèidh a chiad cogaidh chaidh na stàitean seo a chuir ri chèile gu aon stàit leis a phrìomh bhaile weimar chaidh a chiad poblachd na gearmailt a stèidheachadh a mhàin ann am weimar ann an chaidh crìoch a chur air ann an nuair a thàinig hitler agus a phartaidh nàsach gu cumhachd an dèidh an dàrna cogadh dh fhuirich thringen anns a phàirt ruiseach agus an uair sin dh fhàs e na phàirt dhen ddr ann thuit balla bherlin agus chaidh a ghearmailt aonachadh is e àite eachdraidheil ann an thringen a tha ann am weimar dh fhuirich an dithis sgrìobhadairean gearmailteach as ainmeile johann wolfgang von goethe agus friedrich schiller an seo fàd bhliadhnachan tha na taighean aca nan taighean tasgaidh an diugh tha an seann bhaile glè bhrèagha agus tha mòran luchd turais a tighinn airson fhaicinn is e àite eile cliùiteach a tha anns a wartburg is e caisteal a th ann air cnoc àrd faisg air eisenach b e màrtainn lùtair am fear àiteachaidh a b ainmeile dh fhuirich e anns a chaisteal bho gu fo tèarmunn an riaghladair de weimar agus dh eadar theangaich e am bìoball an seo is e àite brèagha a th ann an seann bhaile erfurt leis an eaglais mhòr togte anns an dàrna linn deug chaidh màrtainn lùtair don oilthigh erfurt rugadh fireannaich agus boireannaich cudthromach ann an thringen fireannaich ciùil dealbhadairean bha carl zeiss a stèidheachadh a ghnìomhachas inneal fradhairc nuair bhitheas sibh ann an thringen bu chòir dhuibh thringer bratwurst fheuchainn is isbean blàsda a th ann agus feuchaibh ri leann dubh kstritzer òl s e dùthaich anns an roinn eòrpa a tha anns a ghearmailt ainm oifigeil poblachd fheadaraileach na gearmailt tha crìochan aice leis an danmhairg gun ear leis a phòlainn agus le poblachd nan teacach gu deas leis an ostaire agus an eilbheis agus gun iar leis an fhraing a bheilg agus an òlaind agus le lucsamburg s e berlin am prìomh bhaile na poblachd tha sgìrean mòra ann ris an canar bundeslnder tha cumhachd phoileataigeach aca fèin bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn seo liosta na bailtean as motha na gearmailte s e film gàidhlig le simon miller a tha ann an seachd s esan na stiùiriche airson a chiad uair stòiridh le simon miller agus joanne cockwell tha a chleasaiche òg pàdruig moireasdan ann còmhla ris a bhàrd is sgrìobhaiche aonghas pàdraig caimbeul thoisich filmadh anns a ghiblean timcheall air am bioran do ruigsinneach aig mullach an sgurr deirg sa chuiltheann anns an eilean sgitheanach agus chrìochnaich e anns an ògmhios bha prìomh taisbeanadh an fhilm aig an celtic media festival anns a mhart làn fhìrinn na sgeòil tha aonghas air a bhith air tòir na fìrinn o òige miann a tha a teannachadh na inntinn s na chorp nuair a thuigeas e gu bheil am bàs gu laighe air a sheanar tha fios aig aonghas gu bheil an t àm dha eòlas a chur air an fhìrinn mu bhàs a phàrantan s cuideachd mu sgeulachdan a sheanair sgeulachdan iongantach eagalach a thug air cuairt tro eachdraidh nan gaidheal iad tha aonghas s a sheanair a gabhail aon chuairt eile còmhla cuairt a tha gan toirt gu mullach sgùrr dearg s gu fìrinn ris nach robh dùil sam bith ri thighinn tha buidseachd ann iomadach brìgh eachdraidheil cràbhach agus fionn sgeulach na cleachdadh nan seòrsaichean cinnteach nan cumhachdan air aithris os nàdarrach no draoidheile s e buidseach a th ann duine air uairibh gu sònraichte boireannach gum gabh an sàs sa bhuidseachd tha connsachail an facal buidseachd agus buidseach le eachdraidh iol fhillte th air fhaicinn gu h eugsamhail buidseachd anns na dualchasan air leth mun chruinne air chleachdadh le brìghean fìor eugsamhaile agus anns na h iomraidhean dualchasach fìor eugsamhaile gabhaidh i brìghean air leth agus gu tric breugachadh tha a cholann sònraichte fhèin aig dualchas nam brìghean a làimhseachadh le draoidheachd creideamh spioradan caoimhneasach agus gamhlasach agus deas ghnàth agus cha lorg na smuaintean seo mac samhlaidhean soilleire ann an dualchasan eile clàr leis a cheann là an foillseachaidh tha an t ainm deisciobal air fear den dà fhear dheug a lean ìosa chrìost an toiseach neo anns na creideamhan eile mar buddachas bha iùdas iscariot na dheisciobal ìosa cuideachd bho thùs bha e na thasgaidhe eòin agus cha robh e gun earbsa gus an reic e ìosa air sgath sin tha dusan ann mar a bha dà treubh dheug aig iosrael bha samhladh traidiseanta aig gach fear nochdar tadh thaddaeus neo lebbaeus thaddaeus air cuid de na liostaichean ach ann an soisgeul a rèir lùcas nochdar iùdas mac seumas sgrìobh eòin air iùdas nach e iùdas iscariot tha ainmean fior ghreugach aig dithis aindreas bràthair pheadair agus philip phillipos gràdhaiche each tha ainmean seimeach san fhoirm greugach aig ceathrar pàrtholan bar tholmai mata tòmas tadh thaddaeus dh atharraich peadar bho ainm iùdhach siomon symeon ri ainm greugach petros clach neo peadar sgrìobh soisgeul lùcas air trì bana dheisicobail bha smuain aig na gnostics a tha air ais anns the da vinci code msa gur e moire magdalen an deisciobal as fheàrr le ìosa agus a bharrachd air sin bha iad pòsda tha sin gu math connspaideach ach tha an aon smuain aig na mormonaich sgrìobh soisgeul lùcas air mion charactaran a leantainn mar deisciobail giorrachadh de as dèidh chrìost ad anno domini air a chleachdadh le bliadhna air a cunntadh bho cheann bliadhna ìosa aontachaidh fir eachdraidh a nis nan robh ìosa na dhuine eachdraidheil is cinnteach nach robh an latha breith ann an ac ach eadar rc agus ac cha robh ac rc ann cha toil le cuid siostam ainmeachaidh seo ged a tha e bunaichte air beatha chrìost s fheàrr leotha bce before common era roimh linn cumanta agus ce common era linn cumanta chan eil iad soilleir dè an ciall a tha aig am facal cumanta an seo neo carson a tha iad a cleachdadh siostam crìosdaidh fhathast tha ac a ciallachadh alternating current dealanach cuideachd mar ann an ac dc s e ionad a tha ann an aiseag far am bith bàta a giùlain daoine càraichean beathaichean is nithean eile thairis air abhainn no cuan cumhang chanar bàta aiseig ri bàta sònraichte ri aiseag rè na deicheadan deireannach den mh linn chuireadh bàtaichean an gnìomh a thoirt seirbhis do na h eileanan albannaich a tha ruith mar a tha aiseag eadar dà phort a mhàin mar eisimpleir ulapul agus steòrnabhagh cleachdar na facail aiseag agus bàt aiseig airson na seirbhisean seo cuideachd ann an alba air sgath gu bheil ceudan de dh eileanan ann agus caolas gu leòr tha mòran aiseagan ann m e air sruth na maoile eadar alba is èirinn eadar na h innse gall arcaibh sealltainn agus neo mòr thir na h alba agus eadar alba is na tìrean ìsle ros saidhe is zeebrugge c b àbhaist dha aiseag a dhol eadar àrd rosain is dùghlais an eilean mhanainn gheibhear aiseagan ainmeil eadar sasainn a deas agus an fhraing neo breatainn bheag eilean a tuath is eilean a deas ann an sealainn nuadh eadar kowloon is eilean hong kong a chleachd mìltean gach latha èirinn is a chuimrigh an spàinn is maroco agus thairis abhainn farsaing mar am mississipi volga danube agus yangtse tha pocanaich beurla marsupial nan sìneach aig a bheil poca airson clann a thogail s e an cangaru am pocanach as ainmeile as dèidh sia seachdainnean thèid cangaru òg bhon uchd gu poca airson cìoch a shughadh nuair a tha e nas sine fàgaidh e am poca ach tillidh e dhan cìoch gu bliadhna a dh aois thathar seòrsaichean pocanaich agus a tha tusaich ann an astrailia agus na h eileanan faisg air tha cuid ann an aimearaga a deas agus aon seòrsa an opossum virginianach ann an aimearaga a tuath tha a mhorcuid caran slaodach ach is urrainn do cangaru a dhol cho luath ri mile gach uair cilemeatair gach uair s e buidheann phoilitigeach de luchd obrach a tha ann an aonadh ciùird no aonadh luchd obrach beurla trade union tha dà sheòrsa ann aonaidhean ciùird còmhnard horizontal airson luchd obrach aig an aon ìre agus aonaidhean ciùird dìreach vertical airson luchd obrach san gach roinn obrach tha iad an sàs chòmhraidhean leis na ceannardan air sgàth nan luchd obrach anns an rìoghachd aonaichte tha ceanglaichean làidir eadar aonaidhean ciùird agus am pàrtaidh làbarach tha a mhòr chuid dhen aonaidhean ciùird ann an alba nam buill dhen stuc mòr dhàil nan aonaidhean ciùird na h alba beurla scottish trades union congress agus dhiubh sin ann an sasainn is anns a chuimrigh nam buill dhen tuc s e unison an t aonadh ciùird as motha an dà chuid anns an rìoghachd aonaichte agus ann an alba am measg nan aonaidhean eile tha unite agus institiud foghlam na h alba s e deagh eiseimpleir iomairteachd a th ann cuideachd is e àrc eòlas no àrsaidheachd an roinn sgoilearachd a dhèiligeas le ro eachdraidh is e a tha ann an ro eachdraidh na linntean a roimhe na h eachdraidhean sgrìobhta a thàinig a nìos chun latha an diugh fàsaidh na cunntasan nas tana nas fhàda a shùileas an sgoilar eachdraidh air ais agus ged s a tha cuid sgrìobhaidhean a dhol air ais ri rc chan ann ach mirean de notaichean ainmean air clachan cuimhne agus an leithid mar sin tha torr àrc eòlais stèidhichte air an rannsachadh le cladhadh gu faiceallach agus a tomhais gach feart de seann làraichean far an robh daoine a còmhnaidh neo a coinneachadh neo a tìodhlacadh na mairbh o chionn fhada mar sin thèid ath chruthachadh air eachdraidh sòisealta ar sinnsearan tràth s e àrc eòlaiche a chanar ris an neach a tha an sàs ann an àrc eòlas b e an t ath leasachadh laideann reformatio an t àm nuair a chaidh beachdan agus teagasg nan eaglaisean pròstanach a stèidheachadh agus iad a briseadh air falbh bhon an eaglais chaitligich thòisich an gluasad pròstanach le daoine ag iarraidh atharraichean fhaicinn anns an eaglais chaitligich ann an taobh an iar na roinn eòrpa thòisich an t ath leasachadh ann an sagsainn anhalt le màrtainn lùtair agus argamaidean a chuir e air adhart ris an eaglais ann an cruth bileag iarrtais a chaidh a stopadh air doras eaglais a chaisteil ann am wittenberg aig deireadh an dàmhair sa bhliadhna aig toiseach den mh linn bha ìompaireachd naomh ròmanach nan gearmailteach briste ann an mòran sgìrean beaga bha reichfrst anns gach sgìre duine uaisle a bha na uachdaran bha an t ìompaire teàrlach v a crochadh air a chumhachd a bha aca ach bha teàrlach v trang anns an spàinnt anns an olaind agus anns an eadailt cuideachd agus bha cogadh ann an aghaidh nam frangach agus nan tuirceach aig an aon àm thàinig tòrr atharrachaidhean bha an t eagal air na daoine àbhaisteach ro na ministearan agus na peanasan aca ach aig an aon àm chaidh a mhoraltachd anns an eaglais sìos m e b urrainn do na h easbaigean an dreuchd aca a cheannachd neo fhuair iad i tro dhìleab mar sin bha feum aca ri airgead fhaighinn airson an dòigh beatha comhfhurtail a chumail an àite cuideachadh a thoirt do na daoine bochda mar sin bha sunnd aig na daoine an aghaidh na h eaglaise bha feum aig a phàpa air airgead fhaighinn cuideachd airson àrd eaglais na ròimhe ùr a thogail mar sin dh fhàs a mhalairt le litrichean loghadh uabhasach cudthromach b urrainnear litir loghadh a cheannachd airson mathanas fhaighean airson nam mearachdan a rinneadh bha ministearan a siubhal air feadh na dùthcha gan reic dh fhàs iad ainmeil tron t sanas ma bhios an t airgead a gliogadaich anns a bhocsa bidh an t anam a leum às a phurgadair b e sin an t àm far an do sgrìobh màrtainn lùtair na argamaidean mar dheasbad diadhaireachd seo na bun bheachdan a bha aige chaidh am foillseachadh tron chlò bhualadh ùr gu math luath eadar a h uile duine o chionn s gun robh na daoine deiseil agus deònach airson ath nuadhachadh chleachd iad na h argamaidean lùtair airson an eaglais fhàgail theich mòran mhanachan agus cailleachan dubha às na manachainnean cuideachd cha robh na reichfrsten deònach airgead a phàigheadh don phàpa tuilleadh mar sin chaidh iad uile ri chèile airson eaglais nuadh a stèidheachadh ris an cante eaglais phròstanach thàinig an t ainm bhon fhacal ghearmailteach protest a tha a ciallachadh casaid gearan ach bha an t ìompaire trang anns a chogadh an aghaidh nan tuirceach nuair a chunnaic e dè bha a tachairt anns a ghearmailt bha e ro fhadalach bha cogadh ann eadar sgìrean caitligeach agus sgìrean pròstanach air feadh na gearmailt o chionn s gun robh e a crochadh na daoine uaisle thàinig lagh ùr wessen land dessen glaube b e sin a ciallachadh nan robh creideamh pròstanach aig an duine uaisle b fheudar a h uile duine anns an sgìre aige a bhith nan pròstanaich cuideachd ach b e sin an t adhbhar airson cogadh airson bliadhna bliadhna an dèidh sin gu mì fhortanach chleachd thomas mntzer na beachdan mhàrtainn lùtair airson saorsachd a thoirt do na tuathanaich rinn iad ùpraid ann an tòrr àiteachan gus an robh an bauernkrieg ann cogadh tuathanaich chleachd daoine eile anns an roinn eòrpa na beachdan lùtair airson eaglaisean ùra a stèidheachadh cuideachd m e huldrych zwingli às an eilbheis reformed churches neo calvin às an fhraing calvinism chaidh na anglican churches a stèidheachadh ann an sasainn bha iad gu math làidir ann an lublin a phòlainn mu dheireadh thall bha council of trent anns an eaglais chaitligich le atharrachaidhean am broinn na h eaglaise ach bha e ro fhadalach bhon uair sin bha eaglais chaitligeach agus eaglais phròstanach ann b e sin an t àm nuair a chaill an eaglais an cumhachd air an luchd creideamh thòisich na stàitean air an eaglais fhàgail s i abhainn sruth uisge a bhitheas na ruith leis na h aonaich ann an amar sìos don mhuir s e fuaran a tha ann an màthair uisge aibhne canar odhar ri sruth aig a bheil loch mar mathair uisge canar srath aibhne ris an talamh far am bi uisge a cruinneachadh tha e coltach ri craobh s e druim uisge oir neo crioch srath aibhne mar is trice tha e air talamh àrd tha tòrr de struthain bheaga a tiginn ri chèile nan leas aibhnichean canar comar neo inbhir ris an àite far a bheil dà abhainn a coinneachadh ann an aon ruith an uair sin tha na aibhnichean beaga a dol nam prìomh abhainn a tha a dol dhan mhuir neo loch s e na chithear os cionn na talmhainn ma choimheadamaid suas a th ann an adhar no athar nuair a bhios sinn a muigh air tìr neo muir s e druim an t saoghail a chanar ris an àite dhen adhar a tha dìreach os cionn neach neo am fìor mhullach an inbhe as àirde soirbheachaidh neo sonais s e nadir a chanar ris an aon àite ach fon neach ann an reul eòlas thathar dhen bheachd gur e an aon rud a th ann an t adhar agus a h uile cruinne anns na speuran s e bun bheachd a th ann agus a ghrian na reul na planaidean agus a ghealach an lùib roinnear ann an sgìrean air a bheil reul bhad ann an sìde eòlas agus gnàth shìde chan eil an t adhar a ciallachadh ach an roinn làn ghas nas dùmhaile ann an àile phlanaid s ann à rèididheachd sgaoilteach air neo eadar obair solas na grèine leis an àile a thig dath an adhair ma bhios an aimsir na turadh s e dath liath a chithear san iarmailt mar as àbhaist ach nochdaidh speactram dhathan bho orainds agus dearg aig glasadh an latha agus beul na h oidhche s ann gorm gu math dorcha s a tha e fad na h oidhche chithear a ghrian tron latha mur eil sgòthan ann chithear a ghealach tron oidhche agus tron latha cuideachd gu ìre na rionnagan agus bhon àm gu àm corra planaid san adhar eadar na tachartasan a chithear an adhar tha na sgòthan am bogha frois agus dol sìos suas na grèine chithear dealanach nuair a bhios gailleannan ann genesis agus rinn dia an t adhar s e creutair ceithir chasach a tha anns a chaora ovis aries tha casan crodhanach air caoraich mar a tha air crodh fèidh goibhrean agus muic eadar dròbhan nan tuathanaich mòra treudan nan club stoc aig na bailtean croitearachd agus na treudan beaga aig croitearan fa leth tha iad cumanta air feadh alba tha daoine air a bhith ri àrach chaorach bho linn a bhìobaill cumar iad airson caochladh adhbharan airson clòimh airson feòil agus uaireannan airson bainne chanar cìobair ri fear no tè a bhios a coimhead às dèidh chaorach air ceann a chosnaidh tha iomadh briod chaorach ann san latha an diugh is iad caoraich dubh cheannach agus caoraich mhaola as cumanta air gàidhealtachd na h alba tha na dubh cheannaich nas righinn na na caoraich mhaola agus fanaidh iad beò air monaidhean alba fad a gheamhraidh air an fheurach a mhàin bidh cuid ag ràdh ged a chanadh feadhainn eile gur h e dearg amaideas a tha seo tha na caoraich mhaola nas motha agus nas truime agus gheibh iad prìsean as fheàrr aig fèilltean reic nan uan a tha gan cumail gach foghar ach feumaidh iad biathadh geamhraidh mar sin tha iad nas daora a ruith ach tha iad fhathast fìor thapaidh s iad caoraich mhaola a tha rim faicinn san dealbh air an duilleig seo s iad seo na caoraich mhòra bhon tàinig an abairt bliadhna nan caora mhòr agus a dh adhbharaich ann am pàirt fuadach nan gàidheal a rèir coltais do na ceiltich a bha a fuireach san roinn eòrpa is gu h àraid do na gàidheil bhiodh a bhliadhna roinnte eadar na ceithir ràithean a thòisicheadh le fèilltean sònraichte is bha na fèilltean seo dha rìribh cudromach dhaibh bhiodh iad a comharrachadh toiseach an earraich le fèill ris a chanadh iad imbolc air an gearran là fhèill brìghde an dèidh làimh fèill aig toiseach an t samhraidh ainmichte mar chéadamhan no a nis bealltainn air an cèitean lugnasad air an lùnastail mar thoiseach an fhoghair is samhain no deireadh an t samhraidh samrad fuin san t seann ghàidhlig aig toiseach a mhìos air a bheil an aon ainm ge tà tha na cinn là air a bhith a gluasad thairis air na linntean mar a bhiodh na làithean a tòiseachadh le beul na h oidhche a rèir nan seann gàidheal bhiodh a bhliadhna a tòiseachadh leis a gheamhradh is s e àm sònraichte a bha seo chan ann dìreach gur b e sin deireadh na buana is àm na casgairte gus biadh fhaighinn airson a gheamhraidh ach bhathar a creidsinn gum biodh dorsan gu saoghal eile air am fosgladh a thaobh nan seann fhionn sgeul pàganach a bh aig na gàidheil s mar a chaidh a sgrìobhadh air lebor gabála érenn san mh linn bha treubhan a fanachd mar thà ann an èireann nuair a thàinig na mìle spàinne no gàidheil s iad na tuatha dé danann is na fomoirich daoine sìthe leis an robh aca ri sabaid mus d fhuair iad an eilean nuair a bhuannaich na gàidheil èirinn chaidh na sìthichean dhan t saoghal shìos ged tà bhiodh am brat eadar an dà shaoghal a fàs tana aig deireadh an t samhraidh is anns a chiad là den t samhain bhiodh na sìthichean a ruith air feadh an àite agus na cumhachdan draoidheil air fàs co dhiù s cinnteach gur b e seo àm na casgairte aig aon àm mar a tha là fèill mhàrtainn fhathast san latha an diugh air an mh den t samhain is bhiodhte a dèanamh gealbhan air an dearbh oidhche shamhna suas dhan mh linn ann an albainn mar a nithear fhathast an diugh ann an èirinn bhiodh an gealbhan no samhnag dha rìribh cudromach air oidhche shamhna chan ann dìreach airson na sìthichean is spioradan olca a chumail air falbh ach airson faighinn a mach dè a thachradh anns an àm a bha romhpa air sgàth s gun robh cumhachdan draoidheil aig an àm a bu làidire bhiodh daoine a faighinn a chothruim gus tachartasan fhaicinn air na lasraichean agus bha geamaichean eile leis an aon adhbhar air feadh tìr nan gàidheal suas dhan mh linn mar eisimpleir ann an albainn bhiodhte a cur dà chnò air an teine is bhiodh gach cnò a riochdachadh balach no caileag nam fuiricheadh an dà chnò còmhla bhiodh an dithis fhathast còmhla taobh a staigh na bliadhna ach bhiodh iad a dealachadh nan spreadhadh fear dhiubh a mach às an teine agus bhiodh na caileagan òga a cur geansaidhean fliucha faisg air an teine gus an tiormachadh is bhiodh na balaich aig an robh ùidh orra a tionndadh nam muilicheannan bha iomadh geama ann gu seachd àraid am measg an òigridh mar eisimpleir far an cuireadh gealagan uighe air glainne uisge gus faicinn ma bha craobhan air fàs deagh chomharra no far an cuireadh dà mhaide fiodha còmhla a rithist a riochdachadh dithis is chitheadh nan robh iad a tuiteam còmhla no na trì lugaidhean far an cuirte trì bobhlaichean fiodha fear le uisge glan fear le uisge salach is fear falamh bhiodh balach a cur làmh ann am bobhla le a shùilean dùinte is bhiodh e a ciallachadh gun ro e gu bhith a pòsadh maighdeann nan lorgadh e am bobhla le uisge glan banntrach nan robh an t uisge salach is gum bhiodh e gun phòsadh leis a bhobhla fhalamh ach ma tha geama ainmeil air oidhche shamhna fhathast an diugh s e a bhith a feuchainn ri ubhal a ghlacadh bho amar uisge no crochte le sreang dìreach leis a bheul a rèir a chreideimh bhiodh a chiad neach air ubhal a ghlacadh a pòsadh sa bhliadhna agus chanadh cuid gum biodh am balach no caileag leis an robh iad gu bhith a pòsadh a nochdadh ann an aisling nan cuirte an t ubhal a ghlac iad fon chluasag bha geamaichean eile ann leis am biodh an òigridh a cluinntinn no a faicinn cò leis am biodh iad a pòsadh mar eisimpleir bhiodh caileagan òga a feuchainn ri balach fhaicinn air an cùlaibh fhad s a bha iad ann an seòmar dubh dorch s iad mu choinneamh sgàthan le coinnlean nan làmhan cuideachd bhiodh balaich a dol gu allt eadar dà bhaile no sgìre gus uisge fhaighinn seo uisge a bha spèisealta is chuireadh iad beagan den uisge sin nam beòil nuair a bhiodh iad faisg air doras taighe is bhiodh iad a pòsadh na caileige air a bhiodh a chiad ainm a chluinneadh iad bhiodh na caileagan a dèanamh an aon rud ach le geal uighe nam beòil an àite uisge bha a mhòr chuid de na geamaichean co cheangailte ri fàidheadaireachd agus gu h àraid ri fàisneachdan gaol am measg nan daoine òga sgrìobh na ròmanaich mu dheidhinn fhèisean mòra a bhiodh air an cumail timcheall air an teine air an oidhche seo le biadh is deoch ann am pailteas mar bu ghnàth dhaibh fhèin ann am bacchanalia is bha sin ciallach nuair a bhiodh mar toradh ginealach ùr air a bhreith as t samhradh an t àm a bu fhreagarraiche mar sin tha e coltach gun robh an t àm seo sònraichte don òigridh is gum biodh an fheadhainn a b òige a lorg bràmar aig an àm sin is s e cleachd a tha fhathast beò an diugh ann an dòigh air choireigin s math dh fhaodte ma thà gun tàinig na geamaichean gaoil bho na seann chleachdaidhean feòlmhor a chumadh na pàganaich a bharrachd air na geamaichean bhiodh miasan sònraichte air an ullachadh airson na h oidhche mar a bha an fhuarag anns na h eileanan seòrsa brochain min choirce le uachdair uisge no bainne a bhiodh a h uile duine a gabhail bhon aon bhobhla no buntàta pronn anns a chuirte fàinne putan pònair is pìos clò a bhiodh a ciallachadh bannais aonarachd bochdainn rl do na daoine a bhiodh gan lorg an dearbh rud ris a bhairn bhreac ann an èirinn mar sin bhiodh am biadh a gabhail pàirt chudromach anns an fhèill a tha seo gu h àraidh nuair a bhiodh daoine a cruinneachadh ri chèile is a cèilidh air nàbaidhean tron oidhche is iad ri dannsa is ri ceòl air ais dha na sìthichean a bha mar bu tric buailteach air milleadh cron is mì fhortan bhiodh daoine a fàgail biadh taobh a muigh nan taighean airson an sàthachadh is bhiodh na daoine a bha a creidsinn gun robh seann spioradan an teaghlaich a tilleadh dhachaigh air an oidhche sin a cur aran coirce is uisge beatha faisg air an teine is luaithreach min sgapte air an làr gus na làrachdan fhaicinn sa mhadainn bhiodh ìobairtean fhathast air an dèanamh sna h eileanan suas dhan mh linn mar eisimpleir chuireadh lionn no lite air a mhuir do shony dia na mara gus feamainn gu leòr fhaighinn bhuaithe no bhiodh iad a dèanamh ìomhaigh coin leis a bhuain mu dheireadh is bhiodh iad ga losgadh air an t samhnaig bha sin a toirt taing do spioradan na talmhainn airson bliadhna torrach is airson dìon fhaighinn bhuapa an aghaidh phlàighean mar a bha fèill bealltainn a comharrachadh toiseach na h obrach air an talamh bha samhain a comharrachadh deireadh na buana s e àm nan atharrachaidhean a bh ann mar a tha an t seann abairt ag ràdh air oidhche shamhna theirear gamhna ris na laoigh agus bhiodh an crodh air a roinneadh eadar an fheadhainn airson marbhadh gus feòil fhaighinn airson a gheamhraidh is an fheadhainn a bhiodh iad a cumail gus ginealach eile fhaighinn a thuilleadh air sin is co cheangailte ris a chreideamh cha bhiodh daoine ag ithe smeuran às dèidh na h oidhche sin oir bhiodh na sìthichean air smugadh orra mar a chanadh ann an èirinn no gun robh na diabhlan air am mùnadh mar a bhathar a creidsinn ann an sasainn bha creideamh ann aig daoine nach robh na sìthichean idir càirdeach is bhiodhte gan seachnadh air an adhbhar sin bhiodh snèipean air am falamhachadh is air an cleachdadh mar lòchrain is aodainn eagalach orra gus na creutairean os nàdarrach a chumail fada air falbh ach air sgàth s gur e puimceanan a bu chumanta ann an ameireaga nuair a dh imrich gàidheil à èirinn is à alba ann b e sin a thòisich iad air cleachdadh is a chleachdas daoine air feadh an t saoghail san latha an diugh mar fhasan no buaidh às na stàitean air an aon adhbhar a bhith a cumail nan sìthichean is taibhseachan fada bhon bhaile bhiodh daoine a cur seann aodach pìosan bèin is aghaidhean coimhich orra a feuchainn ri a bhith eagalach gus nach biodh na sìthichean a dol faisg orra sin gighis no guesing sa bheurla is bhiodh a chlann a dol mun cuairt bho thaigh gu taigh gus airgead no biadh fhaighinn bho na nàbaidhean an dèidh a bhith a seinn rann no dhà dhaibh seo cleachdadh a tha a tighinn a nis às na stàitean ann an dòigh eadar dhealaichte a chionn s gur e trick or treat a bhithear a dèanamh mu choinneimh nan doras cuideachd bhiodh na balaich òga air a ghàidhealtachd a dèanamh magadh is bhandalachd aotrom air feadh an àit a leithid dùnadh nan similear aig taighean nan nàbaidhean no a bhith a leagail crodh is eich saor a mach às na stàballan gu ìre bha seo ceadaichte air an oidhche sin chaidh an fhèill seo air a chrìosdachadh air tìr mòr na roinn eòrpa sna meadhan aoisean far an canar toussaint no todos los santos oirre is far am bi cleachdaidhean eadar dhealaichte air an cumail san latha an diugh b e alasdair mòr beurla alexander the great greugais aléxandros ho mégas rc rc fear de na comandairean as buadhaiche ann an eachdraidh an t saoghail ann an litreachas zoroastrianach tha an alasdair mallaichte air oir tug e buaidh air an impireachd phearsach agus chuir e am prìomh bhaile persepolis gu sgrios as dèidh aonaidh eadar bailtean seann ghrèige fo smachd athair phillip ii a mhakedona bhuannaich alasdair an aghaidh an impireachd phearsach aisia bheag siria phoenicia gaza an èipheit far an do stèidhich e alexandria bactria agus mesopotamia agus leudaich e an impireachd aige cho fada ri punjab dh inntrigeadh alasdair coigrich san arm agus riaghladh aige as dèidh dà bhliadhna dheug de shabaid chaochail alasdair bhon chùis neo aithnichte is dòcha mailèiria am fiabhras breac neo encephalitis bìorasach ma bheirear àireamh air falbh bho àireamh nas lugha s e àireamh àicheil a tha anns a bhuil ann an cunntasachd thathar a dèanamh mìneachadh air àireimh àicheil mar suim air a ghabhail air iasad gu bhith ag ath dhìoladh tha e soilleir nach eil toirt air falbh a cumail ris an lagh co iomlaideach no an lagh co thiomsach tha a bhuil aice an urra ris òrdugh nan àireamhan agus òrdugh an dealachaidh mar sin tha e nas goireasaich a bheachdachadh oirre mar gum biodh i na suimeadh le àireamhan àicheil anns an dòigh seo tha cur ris a cumail ris na laghan co thiomsach agus co iomlaideach co dhiù a tha na h àireamhan dearbh no àicheil agus s e geàrr sgrìobhadh a th ann canar toradh ri buil iomadachaidh agus ma tha air a h iomadachadh le s e iomadair a th ann a chionns gu bheil iomadachadh a cumail ris an lagh co iomlaideach agus tha chan eil e gu diofar co dhiubh a tha na h iomadair uaireannan thathar ag ràdh factaran ris an dà àireimh a tha air an iomadachadh tha iomadachadh a cumail ris an lagh co thiomsach cuideachd agus s e co thionndadh àireimh am bloigh far a bheil an àireamh fhèin na seòrsaiche agus a h aon na h àireamhaiche mar eisimpleir s e co thionndadh a tha ann an dhèante a h aon nan iomadaichte àireamh leis a cho thionndadh tha feart cudromach eile aig iomadachadh far a bheil iomadair agus suim faodaidh an t iomadair a bhith air a sgaoileadh a measg àireamhan na suime canar lagh an sgaoilidh ri seo agus dhèante an duais roinn nam biodh an roinn àireamh air a h iomadachadh leis an roinniche faodaidh àireamh sam bith a bhith na roinniche ach neoni a mhàin tha roinneadh le neoni gun bhrìgh cha chum roinneadh ris na laghan co thiomsach no co iomlaideach agus tha e nas goireasaich a bheachdachadh oirre mar iomadachadh le co thionndaidhean mar eisimpleir anns an riochd seo tha feartan iomadachaidh air an glèidheadh ma tha àireamh air a h iomadachadh leatha fhèin faodar a geàrr sgrìobhadh mar a leanas tha am for sgriobta a sealltainn na h uiread de naoidhean a tha air an iomadachadh le chèile mar os cionn canar a chumhachd ris an fhor sgriobta seo mas a h aon a chumhachd s e an àireamh fhèin a th innte tha briathran sònraichte againn ma tha a chumhachd co ionnan ris a dhà no a trì canaidh sinn gu bheil an àireamh ceàrnaichte no ciùbaichte fa leth a mach air seo canar gu bheil an àireamh togte chun na ceathramh còigeamh cumhachd canar bonn ris an àireimh a tha togte chun cumhachd tha riaghailt chudromach iomadachaidh a dh àireamhan leis an aon bhonn tha e soilleir cuideachd tha mìneachadh air a dhèanamh air cumhachd àicheil mar a leanas chionns gu bheil agus agus gum faighear an aon bhuil le bonn sam bith thathar a toirt brìgh don chumhachd neoni s e a h aon a th ann an àireimh sam bith chun na cumhachd neoni tha agus tha mar sin tha agus tha dara riaghailt aig àireamhan leis an aon bhonn s e sin ma tha canaidh sinn gu bheil na freumh ceàrnagach de agus tha seo air a sgrìobhadh anns an aon dòigh ma tha chionns gu bheil b e àirigh bothan air air a mhòintich sam biodh daoine a fuireach airson greise as t samhradh san dòigh seo gabhaidh achaidhean àrd fois san geamhradh nuair a tha iad fuar agus gabhaidh na machraichean fois san t samhradh ann am bàrdachd gàidhlig tha àirighean tric a samhlachadh saorsa àbhachdas agus gaol leis mar a bhiodh tuilleadh saorsa aig an òigridh na bhiodh aca aig an taigh tha òrain leithid maighdeannan na h àirigh agus am bothan àirigh air bràigh raithneach a cleachdadh na h ìomhaigh air àirigh am bràigh raithneach ann am bothan an t sùgraidh am bothan àirigh air bràigh raithneach seo pìos a sgrìobh an t urramach iain macruairidh a bhàsaich ann an san eilean sgitheanach a thaobh mar a bha na h àiridhean ann am meadhan an mh linn tha altram neo nurs banaltram boireannach a tha na altram a coimhead as dèidh cuideigin a tha tinn neo ag eiridneachadh neo a togail clann bho chuideigin eile mar gur ann leat fhèin a tha iad bidh banaltraman a leasachadh phlanaichean cùraim ag obair còmhla ri lighichean euslaintich teaghlach an euslaintich agus buill eile den sgioba a tha ag amas air làimhseachadh tinneas gus càileachd beatha adhartachadh anns na stàitean aonaichte agus an rìoghachd aonaichte bidh nursaichean cleachdaidh adhartach leithid eòlaichean banaltram clionaigeach agus cleachdaichean banaltram a lorg duilgheadasan slàinte agus ag òrdachadh cungaidhean agus leigheasan eile a rèir riaghailtean stàite fa leth faodaidh banaltraman cuideachadh a bhith a co òrdanachadh cùram euslaintich air a choileanadh le buill eile de sgioba cùram slàinte ioma chuspaireil leithid leasaichean dotairean meidigeach agus luchd daithead bidh banaltraman a toirt seachad cùram an dà chuid gu h eadar eisimeileach mar eisimpleir le lighichean agus gu neo eisimeileach mar phroifeiseantaich altraim is e gual mèinnear cruaidh dubh air a chleachdadh mar chonnadh tha gualan pàirt mhòr dhe ach bithidh tearr ola agus fiu s aillnean haidhdreo ghualachd glaiste ann lorgar gual an breithean fo bharr na talmhainn ann an alba agus gu dearbh anns a choir de breatainn is glè bheag de na breathan ghuail a tha nas motha na mm san tiughad tha iomadh seòrsa gual sònraichte le ainm fa leth mar eisimpleir anthracite gual còcaidh gual stoithe c tha na ainmean seo stèidhichte gu ìre mhòr air na gnìomhan a bha gach seòrsa gual bu fhreagarrach ris ach tha na feartan de gach gual a crochadh air a choimheasg cheimidh is ann an anthracite gual cruaidh a tha mu gualachd haidhdreo ghualan agus mu uisge losgaidh e gu theth le làs ìosail agus as aonais smùid an lùib na feartan seo b e anthracite connadh a roghainn leis a chabhlach rìoghail re an mh agus tràth san mh linn mus tàinig ola a bhi na chonnadh àbhaisteach do goillearan luinge bha pailteas de anthracite ann an ceann a deas a chuimrigh agus aobharaiche am fèille air an son buaidh mhòr don eaconamaidh cuimreach re an mh linn is ann an gual còcaidh gual meadhanach làidir le mu de haidhdro ghualachd na broinne dèanar còc as le cuir urchair dheth a steach air amhainn sònraichte far an tèid a teasachadh as aonais adhair an lùib an teas leaghaidh na tearran anns a bhroinne thèid iad a sileadh as agus tharrainnear iad dheth bho bun na h amhainne fuasglaidh na haidhdro ghualanachd as aotrom nan àile neo gas agus tarrainear iadsan dheth a bhith losgta mar truaill neo a bhi cleachdta nan connaidh is e còc an stugh a tha air fhàgail as dèidh seo aotrom le bàrr fhosgailte cha mhòr nach e gualan a mhàin a tha ann losgaidh e gun smùid idir le làs ìosail agus cleachdar e an furnaisean iarrainn an dà chuid furnaisean ioslachaidh agus furnaisean ath leaghaidh b e gual stoithe na h ainm air caochladh gualaibh sònraichte leis an fhèille a lorg iad sios ri na an agus eadhon na an le rathaidean iarainn agus muilnean a bha na ruith air cumhachd stoithe togta anns na goillearan de na h innlean aca fhèin bha an cumhachd seo a crochadh air a choisir dhubh na daoine a bheathaich teintean nan goillear le sliosaidean b fheudar don ghuail a bhi làidir gu leòr nach rachadh a phronnadh ann am bocsa teine suas ri m san leathad agus m san fhad air inneal rathad iarainn ach b fheudar dha a bhi so bhriste ri cnap mu mheud doirn mus am biodh farsainnead mòr gu leòr air gach pìos gual gun losgadh e luath gu leòr oir is e luaths an losgaidh a riaghladh cumhachd an inneil thòisich gual mar seòrsa mòine bha eòlas air gual ann an roinn eòrpa cho tràth ris an mh linn ach cha deach a cleachdadh an còcaireachd neo teasachadh taighean mun do dh fhàs simileirean chumanta tha an co mheas leis a smùid a dh èireas bho fiodh neo mòine agus e na losgadh smùid ghuail gu math searbh air na sùilean agus tha fàileadh làidir leis is dòcha gun do thòisich meinneireachd gual ann an alba rè an mh linn gun teagamh chaidh a chiad leasachadh mòr air raon gual an lodainn tràth anns an mh cheud is coltach gun chuireadh teicneòlais mèinnearachd bho northumbria an gnìomh aig an àm gun teagamh lean a chiad rathad nan gad samhail cho aimsireil de rathadan nan gad ri bruathaich an tyne s e eileamaid cheimigeach a tha ann an aluiminium no almain boir no alùmanum le samhla al agus àireamh atamach s e meatailt gu math aotrom a tha ann ann an lorg humphry davy gun robh sodium agus potasium ann an alm agus meatailt eile a dh ainmich e aluminium ann an rinn hans christian rsted aluiminium neo ghlan ann an rinn friedrich whler rannsachadh cosail agus rinn e aluiminium fìor ghlan bha factaraidh aluiminiuim ann am foithir thog am british aluminium company taigh dealain uisge airson aluiminium fhìnicheadh ann an aig toiseach thàinig am bauxite clach aluiminiuim à latharna na h èireann air a chanàil chailleanach ach nas fhaide thàinig an clach à gàna tro an t eilean loisgte dhùn am factaraidh ann an thog an companaidh a dhàrna factaraidh ann an ceann loch lìobhann eadar is is an stèisean cumhachd na stèisean as motha anns an t saoghal aig an àm sin chaidh na ceàrdaichean a dhùnadh ann an cleachdar aluiminium gu tric airson crogain dighe agus foidhle b e bhèineas neo rìbhinn an darna planaid is i an rud as dearrsach san speur againne as deidh an grian agus an gealach agus tha far ainm aice a mhadainneag s e bhèineas am planaid as fhaisge dhuinn chan eil saideal aice ràinig na sovietich bhèineas sa chiad aite leis na proban venera chunnaic iad àile geur is garbh agus talamh teth cha do mhair na proban ach mionaidean gu mi fhortanach cha bidh daoine a fuireach ann a dh aithghearr agus gun teagamh chan eil beatha sam bith air an talamh aige bha ceangail làidir eadar bheineas agus uetzacoatl agus chleachd na comunnaich i mar seorsa seun m e b e the morning star pàipear naidheachd comunnach is ùranas no urànus o sheann ghreugais tro uranus laideann an t seachdamh planaid on ghrian tha an treas rèideas planaideach as motha agus an ceathramh tomad planaideach as motha aige san rian grèine againn tha stuthan ùranais coltach ri stuthan neaptuin ach tha na stuthan ceimigeach aca diofraichte on fheadhainn aig na famhairean gasa nas motha siud am bliogh agus satarn s ann air an adhbhar seo gun cuir na h eòlaichean fuamhairean deighe air ùranas agus neaptun gus an diofar eatorra is na fuamhairean gas a nochdadh tha àile ùranais coltach ri feadhainn a bhliogh agus satairn on a tha a mhòrchuid dhe na hàidhdreaidean is hilium ach tha barrachd deighean aige mar uisge amòinia agus methan cho math ri lorgan hàidhdrea charbonan eile s e an t àile planaideach as fhuaire sa rian ghrèine a th ann agus is k c an teothachd as lugh agus tha breathan neòil iom fhillte aige thathar dhen bheachd gu bheil an t uisge pailt sna neòil as ìsle agus methan sna neòil as àirde tha a mhòrchuid dhe mheadhan ùranais na dheighean is clach chan fhaicear ùranas leis an t siùil lom ach gu fann chaidh a lorg le william herschel s e planaid uaine glas a tha ann chaidh na gealaichean ainmicheadh air caractaran anns na h obraichean william shakespeare agus alexander pope lorg william herschel oberon is titania ann an lorg william lassell ariel agus umbriel agus lorg gerard kuiper a choigeamh ghealach miranda ann an nuair a bha voyager air chuairt air ùranas lorg e deich gealaichean eile juliet puck cordelia ophelia bianca desdemona portia rosalind cressida is belinda chaidh gealaichean a bharrachd a lorg le teileasgopan air thalamh no ann an dealbhan bho voyager caliban is sycorax ann an stephano prospero agus setebos ann an ferdinand francisco agus trinculo ann an agus mab cupid is margaret ann an tha seachd làithean na seachdain ann sa ghàidhlig tha am facal aoine mar pairt de na h ainmean air trì làithean diciadain di a chiad aoine diardaoin di eadar aoine is dihaoine di na h aoine is ann à cleachdadh na h eaglaise a tha sin a tighinn bha an eaglais an linn cholm chille no mar a chanar ris an eaglais cheilteach a cumail aoine air dà latha dhen t seachdain tha am facal aoine a ciallachadh trasg latha gum bitheadh daoine na manaich co dhiù a seachnadh biadh mar comharra aithreachais mar a bhitheadh dùil bha am prìomh aoine a comharrachadh latha na ceusaidh agus bha a chiad aoine dà latha roimhe tha buaidh na creideamh chrìosdaidh air canan nan gaidheal bu soilleir air a chiad latha na seachdain didòmhnaich là na sàbaid tha ainmean pàganach air trì làithean eile diluain dimàirt agus disathairne a thàinig à ainmean laideann anns a bheurla tha na h ainmean gu math pàganach thig iad uile a freumhan pàganach sunday latha na grèine monday latha na gealaich mar diluain lundi sa fhraingis tuesday latha tiw dia pàganach gearmanach wednesday latha woden dia pàganach gearmanach eile thursday latha toir thor tarann dia pàganach lochlannach friday latha freyja ban dia phàganach lochlannach agus saturday latha saturn dia pàganach ròmanach ann an disathairne cuideachd tha cathair luail beurla carlisle cuimris caerliwelydd na bhaile mòr ann an sasainn a tuath faisg air a chrìoch bha border television stèidhichte an sin mus deach e a sgaoileadh ann an tha caisteal mòr ann s e àireamh shluaigh a bhaile thug prionnsa teàrlach stiùbhart ionnsaidh air cathair luail eadar an dùbhlachd agus an dùbhlachd air an t slighe air ais a dh alba gu ruige na gàidhealtachd leig e mu saighdear seumasach a mhòr chuid dhuibh à manchester anns a chaisteal an seo mar ghearasdan chaidh iad a chur gu bàs le feachdan an riaghaltais trì seachdainean an dèidh làimhe s e baile mòr anns an tuirc a tha ann an istanbul chan e prìomh bhaile turcach a th ann s e sin ankara ach am baile as motha na dùthcha tha istanbul gu math annasach oir tha e anns an roinn eòrpa agus àisia tha e stèidhichte air caolas bhòsfaras chuairtich bayezid i constantinople ann an ach cha do ghèill am baile dha bha istanbul na phrìomh bhaile impireachd nan otomanach bho gu ruige agus rugadh sultan an seo thuit am baile gu mehmed ii ann an is chuir sin crìoch air an impireachd bheasantian chaidh pàrtaidh poblachdach nan daoine a stèidheachadh an seo le mustafa kemal atatrk ann an tha dà seann ainm aig istanbul byzantium agus constantinople b àbhaist dha a bhith na phrìomh bhaile den impire ròmanach an ear impire byzantinach agus impire otomanach tha baile a chipn afrikaans kaapstad kpstt xhosa ikapa na bhaile mòr ainmeil ann an afraga a deas aig an cape of good hope tha e na laighe air a chuan siar agus faisg air a chuan innseanach s e prìomh bhaile reachdail afraga a deas a tha ann am baile a chip ach tha dà phrìomh bhaile eile ann bloemfontein breithneachail agus pretoria riochdachail chaidh hendrik verwoerd prìomhair na dùthcha aig an àm a chur gu bàs an seo ann an le communach à mòsaimbic air an robh dimitri tsafendas tha duine a fuireach anns a bhaile agus s e afraganais a th ann a chiad chànain aig a mhòr chuid dhe na daoine ann am baile a chip tha isixhosa agus beurla gu math làidir cuideachd s e am baile as motha na dùthcha a tha ann am baile a chip s i a ghealach laideann luna an aon saideal nàdarrach aig an t saoghal s ise a chòigeamh ghealach as motha anns a chrios ghrèine tha an t astar cuibheasach eadar meadhan an t saoghail agus meadhan na gealaich cileameatairean mìltean mu uiread trast thomhas an t saoghail tha trast thomhas na gealaich cileameatairean mìltean beagan a bharrachd air cairteal fhir an t saoghail tha sin a dèanamh gu bheil tomhas lìonaidh na gealaich faisg air mh fhir an t saoghail tha iom tharraing aig a h uachdair mu mh iom tharraing an t saoghail tha a ghealach a cuartachadh an saoghal gu lèir turas ann an làithean agus s iad na h atharrachaidhean cuartach ann an cruinneadaireachd siostam an t saoghail na gealaich s na grèine a tha an urra ri na ceumannan gealaich a bhios ag ath thachairt sna h uile làithean s iad iom tharraing agus na forsaichean meadhan aomachdail air an gineadh le cuartachadh na gealaich s an t saoghail mun timcheall na h aon aisil am barycentre a tha an ìre mhath an urra ri tìde mhara an t saoghail s i a chumhachd a tha ga caitheamh ann a bhith a gineadh an tìde mhara a tha gu dìreach an urra ris an lùghdachadh ann an cumhachd chomasach aig reul chuairt na gealaich s an t saoghail mun timcheall air a bharycentre a tha ag adhbharachadh meudachadh bliadhnail cm a dh astar eatorra leanaidh a ghealach oirre a gluasad gu socrach air falbh bhon t saoghail gus nach bi buil na tìde mhara eatorra cudthromach tuilleadh an uairsin socraichidh reul chuairt na gealaich s e eileamaid cheimigeach a tha ann an copar le samhla cu agus àireamh atamach s e meatailt trastach a tha ann gheibh e cho leaghadh le meatailtean eile bha copar aithnichte ann an ro eachdraidh thionnsgaileadh leaghadaireachd ann an anatòilia mu rc agus dòighean co mheatailtean a dhèanamh mar umha bliadhna nas fhaide nuair a thòisich an linn an umha tha copar sònraichte leis a bhacadh iosal a chuireas e air sruthan dhealain agus mar sin theid a cleachdadh gu mòr a dhèanamh teudan dealanachd cleachdar copar gus mar eisimpleir uèir buinn airgid agus pìoban uisge a dhèanamh tha copar na bun mheatailt de na co mheatailtean cudthromach prais agus umha is e a tha ann an prais co mheatailt de copar agus sinc tha na riochdan de copar agus sinc ag aobharachadh feartan eadar dhealaichte air praisean tha prais cumanta is e a tha ann an umha co mheatailt de copar agus staoin se coimheatailt a tha ann an umha air a dhèanamh le copar agus stàin le dath buidhe donn tha e dur agus cha teid meirgeadh air mar sin tha beatha fada aige ach chan ann miotailt a tha furasda a dh obair is meatailt cosgail a tha ann an umha air sgaths gannad a bhu mheatailtean theid a cleachadh mar sin ann an innleadaireachd airson mirean oibre a tha feumail air a fheartan de durad agus do mheirgte cleachdar e a dheanamh lannan breith airson drochaidean mora de stailinn agus an tacain a bhitheas a breith cuideaman mora ach nach siubhal gu luath mar eisimplir an bordan tionndaidh is e eileamaid cheimigeach a tha ann an iarann le samhla fe laideann ferrum agus àireamh atamach is e meatailt trastach bog a tha ann tha ceithir isotòpaichean nàdarra aige fe fe fe agus fe chleachdadh iarann san èipheit mu thuairmse rc thàinig an t iarann seo à dreagan s e an cruth as cumanta aig bruthaidhean àbhaisteach a tha ann alpha iarann no ferrit cha urrainn do de charboin a ruith ann an alpha iarann ach eadar c is c de theothachd tha iarann a gabhail na gamma iarann no austenit dh ainmicheadh an cruth seo air william chandler roberts austen eòlaiche ann an obair mheatailt san mh linn s urrainn do de charboin a ruith anns an cruth seo tha e glè chudromach airson cinneasachadh stàilinn tha clach iarainn ga theasachadh ann am fùirneis iarainn tha sin a cruthachadh iarainn mòlltaichte mu carbon a tha brisg agus cruaidh ma tha iarann mòlltaichte ga theasachadh le feo haematit tha sin a cruthachadh iarann toinnte mu carbon ach tha a mhòr chuid de chlach iarainn a dol na stàilinn cleachdar iarann ann an gnìomhachas na togalach mar as trice ann an stàilinn air sgàth s gu bheil stàilinn nas cruaidhe na iarann fìor ghlan tha am pròiseas haber a cleachdadh co thàthaidhean iarainn mar stuthan chatailis s e dùthaich eileanach anns a chuan siar a tha ann am bearmùda neo bearmiùda beurla bermuda tha i na laighe aig astar cilemeatair san taobh an ear na stàitean aonaichte agus cilemeatair deas air halifax alba nuadh tha hamilton na phrìomh bhaile aice s e bermuda aon de na british overseas territory as sine a tha ann an tha an eaconomaidh gu math làidir ann am bermuda gu h àraidh anns an roinn ionmhasail agus ann an roinn na turasachd mar sin dheth bha an làn thoradh dùthchail gach pearsa gdp am fear as àirde air feadh an t saoghail anns a bhliadhna tha bermuda cliùiteach airson na bermuda shorts agus am bermuda triangle thàinig na deuchainnean na buidseachd salem a thòisich sa bhliadhna àitheanta cuideachd ris an sealg na buidseachd salem agus an tachartas na buidseachd salem gu buil ann an àireamh de dìtidhean agus cur gu bàs airson buidseachas sa bhaile beag salem agus sa bhaile salem massachusetts b e a bhuil de ùine de cogadh am measg buidhnean agus uamhann na buidseachd cràbhadaireachd a lean ris na bàsan de fichead daoine gu mòr boireannach ach fireannah cuideachd agus am braighdeanas de ficheadan tuilleadh cha mhòr gun robh am baile beag salem a maireann beò san ùine a leantainn do na deuchainnean ged a mhàin sia mìle bhon chòrsair bh am tuineachadh am fàsaich glè mhì chunbhalach agus a fuireach air èiginn air chruinneachadh leis na coillean mar sin a cur eagal air an sluagh do bhrìgh b urrainn dham choille airm feargach nan aimearagaich thùsanach mì earbsach nam goill seo a ghoid an tìr dàimh no eadhon an diabhal agus a luchd ionaid dh èirich connsachaidhean geura am measg an t sluaigh salem thar na tìre cuid mòr dhiubh a bha nan tuathanaich bochda gun robh air èiginn a dèanamh gu leòr a mhaireann beò do bhrìgh gheall na cràbhadairean a chruthachadh dia riaghladh air an tìr nuadh seo thug braise cràbhach sàrachadh ris a mheasgadh thug an faireachdainn gu lèir gun àbhachd bhon sluagh mire do bhrìgh b obair agus a moladh dia na rudan a mhàin gum bu ceadaichte bha an riaghailt am creideimh an là na riaghailt de fulang maireannach agus duais glè mhì chinnteach do bhrìgh chreid na cràbhadairean gun robh suidhichte an dàn dhuine mus a b h reith rannsaich iad gu buan airson sanasan timcheall co dhiù bhitheadh iad air roghnachadh airson nèamh no bhith mallaichte ris an ifreann ach cha b urrainn dhan tlachd agus mì tlachd dè air leughadh a bhith bhrùth na b fhaide an faireachdainn an creideamh gnèithealach gun do chùm na cràbhadairean airson mnathan bu chòir do na mnathan gu h iomlan fritheilteach ri am fir a bhith e am measg an t sluaigh i aig an taigh e a bruidhinn i ag èisdeachd e a searmanachadh i a cluinntinn s air adhart gun robh le nàdar bean na b coltaiche a cheangladh san fhrithealadh an diabhail na bha fear do bhrìgh cha robh mnathan ceadaichte a bhith nan searmanaichean mar sin b iad na b coltaiche a chur an làmhan ris an diabhal agus le nàdar bu mnathan drùiseil agus rinn an faireachdainn am baile bheag rùnan glè dhoirbh a chumail agus bh air ghabhail ri cho fìrinn am bitheantas na beachdan dhaoine ceart no ceàrr math no droch mu dheidhinn an nàbaidhean agus an fìrinn gum b e linn nuair a riaghail an feallsanachd bu chòir do clann air fhaicinn ach ciùin a bhith gu h àrd dh fhulaing daoine cloinne bho an inbhe aig a bhun an àradh an comainn bha air fhaicinn dèideagan cho faoin agus bha dhì mhisnich pàrantan cluiche agus mar sin dh fhulaing daoine cloinne à dìth an comais a lorgadh àigh sa bheatha s a ghabhail spòrs ged bha eu tròcair shònraichte air chàrnadh air caileagan b urrainn do balaich a dhol a sealg iasgach rannsachadh a choille agus s tric a dh fhàs iad foghlainich ri saoir agus gobhan fad bha caileagan air àrach bho aois bhog a shnìomhadh a bhrùchd a fhuaigheal a fhigheadh agus am bitheantas a bhith nan searbhantan ri am fir chèile gus màthraichean ri am clann sheall uile nan teannachaidhean a bhith nam cothlamadh airson spreadhadh s e partaidh poileatagach sòisealta deamocratach ann an alba a tha a strì airson neo eisimeileachd na dùthcha a th ann am pàrtaidh nàiseanta na h alba beurla scottish national party chaidh am pàrtaidh sin a stèidheachadh ann an dùn èideann ann an tro aonadh the scottish party agus the national party of scotland bha robert bontine cunninghame graham na chiad cheann suidhe a phàrtaidh bhuannaich iad a chiad sheat ann an westminster nuair a thaghadh robert mcintyre ann am frith thaghadh tobar na màthar ann an bhuannaich winnie ewing an dàra seat ann an hamilton ann an tha nicola sturgeon na ceannard a phàrtaidh agus stewart hosie na leas ceannard le seataichean dhe anns na taghaidhean ann an chum am pàrtaidh riaghaltais mòr chuid bha ailig salmond na phrìomh mhinistear gus tha am pàrtaidh na bhall de caidreachas saor na roinn eòrpa tha dithis bhall aca anns a bhruiseal dhe sianar do dh alba air fad seataichean dhe do dh alba ann an lunnainn a bharrachd air comhairlichean dhe ann an alba le sin tha iad os cionn comhairlean dhe air fad tha caochladh riochdaire a phàrtaidh uébécois air ràdh gu bheil am pàrtaidh aca uabhasach coltach ri pàrtaidh nàiseanta na h alba a bharrachd air sin thathar a cur an cèill anns an cuid òraid phoileataigeach nach eil catalòinia alba agus uébec ipa kebk cho eadar dhealaichte gu dearbha chan eil iad air an cuid amasan a choileanadh fhathast ged a bheil iad air a bhith a lorg neo eisimeileachd na dùthchannan aca s dòcha air sàilleabh gu bheil frionas ann eadar an taobh deamocratach sòisealta agus an taobh nàiseantach na trì dùthchannan sin s urrainn dhan phàrtaidh uébecois agus na nàiseantaich ann an alba taghaidhean a bhuannachadh ach gu ruige seo chan fhaodadh iad neo eisimeileachd fhaighinn mìnichidh am film le confort et l indifférence gàidhlig comh fhurtachd agus suarachas dhuinn mu dheidhinn an t suidheachaidh sin leis gu bheil sinn a fuireach ann an stàit shochairean agus ann an co chomann na luchd chleachdaidh s e measgachadh dhe mòran dhaoine eadar dhealaichte ann an co bhann a bh ann pàrtaidh nàiseanta na h alba nuair a thòisich e ann an is iad nan luchd dealachaidh albannach ann an dà chuid daoine na làimhe deise is daoine na làimhe chlì dh fhàsadh am pàrtaidh beag air bheag is iad a gabhail smuaintean bho na làbaraich is bho na tòraidhean s e an aon rud a thachair eadar pàrtaidh libearalach na uébec agus aonadh nàiseanta na uébec s e éideard dwelly gearran twickenham faoilleach a rinn am faclair a bu chudromaiche sa ghàidhlig faclair gàidhlig gu beurla le dealbhan chlò bhuail cheangail agus chruinnich e e agus rinn e na dealbhan cuideachd thàinig am faclair a mach ann s e sasannach a bha ann bho thùs ach shiubhail e leis an arm a dh alba far an do chuir e an t ainm eòghann dòmhnallach air fhèin s e obair luachmhor a rinn e ach cha do ghabh e a riamh an duais a b fhiach e air a shon nuar a bha dwelly fhathast san sgoil thòisich ùidh mhòr a bhith aige ann an gàidhlig agus ann am pìobaireachd ghabh e dha na london scottish volunteers agus mar seo bha cothrom aige a bhith a cluiche na pìoba ann an s dh atharraich e ainm oir bha eòghan macdhòmnaill nas fhreagarraiche airson a phìobaire dh fhàg e sasainn agus ghluais e a dh alba phòs e boireannach aig an robh gàidhlig màiri nicdhùghaill aig an àm seo thòisich e obair air am faclair gàidhlig ùr thill an teaghlach a shasainn a rithist agus bha iad a fuireach ann am skeete ann an sgìre kent agus ann an herne bay tha am faclair a sgrìobh dwelly ann an clò fhathast tha duilleagan ann agus iomadh dealbh tha e soilleir ris an leughadair gur e obair uabhasach mhòr a tha anns an fhaclair a rinn dwelly ann an ro ràdh an fhaclair sgrìobh dwelly gun robh e taingeil don rìgh airson a chuideachadh agus bha e taingeil cuideachd do a bhean nuair a bha am faclair deiseil thòisich e obair air sloinneadh dwelly s parish records s e biadh a thathas a gabhail tràth air an latha anns a mhadainn a th ann am biadh maidne biadh na maide neo ciadlomadh bracaist gu tradiseanta bhathas a gabhail biadh trom mar fheòil buntàta agus brochan ann an eòrpa a tuath agus biadh aotrom mar croissants is measan ann an eòrpa a deas ach san latha an diugh thathas a gabhail diofar seorsa bìdh a rèir toil nan daoine fhèin thathas a cantainn bracaist ri biadh na maidne s nochdaidh am facal sin ann an riochdan eile mar breacaist mar an ceudna gheibhear tràth madainn cuideachd ged nach eil am briathar sin cho cumanta s e an euro samhla còd bhancaidh eur an t airgead oifigeil anns na dùthchannan a leanas den aonadh eòrpach a bheilg cìopras an eadailt eastòinia éirinn an fhraing a ghearmailt a ghrèig an laitbhe liotuàinia lucsamburg malta an ostair a phortagail an t slòbhac sloibhinia an spàinn suòmaidh na tìrean ìsle còmhla s iad ceàrn an euro beurla eurozone mar a chanas feadhainn agus mar sin tha an euro air a chleachdadh mar airgead airson barrachd air millean neach anns an roinn eòrpa ma chunntas sinn àitean le airgead ceangailte ris an euro tha buaidh aige air còrr is millean neach san t saoghal air am faoilleach thòisich an euro mar an t airgead oifigeil ann an aon dùthaich deug cha d fhuair muinntir an roinn eòrpach na notaichean agus buinn airgid ged tà gus am faoilleach tha gach bonn airgid a sealltainn taobh eòrpach tha an taobh eile aig gach dùthaich a bhith sealltainn dealbh sònraichte aca fhèin gabhas a h uile bonn airgid a chleachdadh ann an gach fear de na dùthchannan euro s e eilean fada mun iar thuath air chost an iar gàidhealtachd na h alba a tha anns na hearadh ged a tha e ceangailte ri leòdhas tha e air fhaicinn mar eilean ann fhèin san t seann aimsir bha an t ainm air a sgrìobhadh na h earadh ainm a thàinig sìos thugainn bho na seann lochlannaich tha cruth na tìre ag atharrachadh bho thuath gu deas anns na hearadh tha tuilleadh bheanntan air ceann a tuath na hearadh agus gheibhear a bheinn as àirde sna h eileanan an iar ann cliseam àirdead m tha na rathaidean gu hùisinis neo reinigeadal air a cheann a tuath iongantach is eagalach aig an aon àm a chionn s gu bheil iad an dà chuid cas agus caol ach le seallaidhean brèagha is eireachdail tha am baile as motha an tairbeart le port aiseig agus iomadach bùth air a shuidheachadh far a bheil an t eilean cha mhòr roinnte le tairbeart chaol àite far an do tharraing na lochlannaich bho shean na bataichean aca thairis air isthmus an ear air an tairbeart tha an t eilean sgalpaigh na hearadh ceangailte ris na hearadh le drochaid aig ceann deas an eilein tha ròghadal ainmeil airson eaglais meadhon aoiseach an eaglais chliamhain san àird an ear eadar an tairbeart is ròghadal tha rathad air an oirthir air an tug daoine an t ainm the golden road a chionn s gun deach a leithid a dh airgead a chosg ga thogail tha e a ceangal nam bailtean beaga air an oirthir ri chèile ann an ceann a deas na hearadh chan eil na beanntan cho àrd agus a tha an fheadhainn san taobh tuath ach tha iomadach tràigh gainmhich air an comharrachadh le gainmheach brèagha geal air a chosta an iar chan eil alba air a bhith neo eisimeileach bho nuair a chaidh aonadh air adhart eadar pàrlamaid na h alba agus pàrlamaid shasainn airson stèidheachadh rìoghachd bhreatainn mòr fo ban rìgh anne am monarc mu dheireadh stiùbhairteach cha robh taghadh ach aig daoine ann an alba aig an àm ged a bha muillean daoine ann thug na sasannaich sa brìbean do poileatagaich na h alba airson an aonadh tha taic airson neo eiseimleachd air fas is crionadh san mh linn a reir an t albannach thuirt yougov poll gun robh a cur taic ri neo eiseimleachd an aonadh agus gun beachd ann an bha referendum air neo eisimealachd na h alba ann far an d fhuair am freagairt cha bu chòir an àireamh a bu mhotha de bhòtaichean tha na pàirtidhean seo a strì airson neo eiseimealachd na h alba agus self determination s e iomairt foillseachaidh neo eisimeileach a th ann an ùr sgeul le cuideam air rosg gàidhlig ùr chaidh ùr sgeul a chur air bhonn ann an gus rosg gàidhlig ùr a bhrosnachadh s e comhairle nan leabhraichean a chur air chois an iomairt le taic airgid k tro chomhairle nan ealain an writers factory ann an ùine ghoirid dh fhoillsich an iomairt leabhraichean gàidhlig ùra bho dhiofar sgrìobhadairean agus thug e taic do ath nuadhachadh an nobhail ann an gàidhlig san mh linn bhuannaich a chiad leabhar a nochd anns an sreath ath aithne le màrtainn mac an t saoir duais an saltire society airson first book of the year ann an ann an chaidh sùil a thoirt air ùr sgeul tro phrògram telebhisein fon sreath ealtainn air bbc dh fhoillsich ùr sgeul a chiad leabhar ficsean gearmailtis gàidhlig der schadel von damien hirst deasaichte le mìcheal klevenhaus aig cur air bhog ann am bonn sa ghearmailt aig filmalba ann an bhuannaich fionnlagh macleòid a chiad duais litreachais dhòmhnaill meek aig tachartas aig fèis leabhraichean eadar nàiseanta dhùn èideann ann an airson leabhar ùr sgeul gormshuil an righ a chiad nobhail aige do dh inbhich ann an chaidh saorsa cruinneachadh ùr de sgeulachdan goirid le sgrìobhadairean fhoillseachadh rinn am pàipear naidheachd the irish times sgrùdadh beag air ùr sgeul agus ficsean gàidhlig ann an tha ùr sgeul a feuchainn ri dòighean ùra eadar dhealaichte a chleachdadh gus litreachas gàidhlig a thoirt gu aire an t sluaigh ann an dh fhoillsich ùr sgeul clàr le ceòl ròc agus rosg a tighinn còmhla nuair a rinn iad cd le òran bhon chòmhlan ciùil na gathan fon ainm ruigidh sinn mars bha tri sgeulachdan bho triùir sgrìobhadairean eadar dhealaichte iain macilleathain màiri anna nicdhòmhnaill agus seonaidh adams air an cd seo bha na sgeulachdan air an cd air an toirt bho leabhraichean a chaidh fhoillseachadh le ùr sgeul ann an le deasachadh sònraichte dhen leabhraichean ann an aon leabhar le còmhdach cruaidh fon ainm an claigeann aig damien hirst agus sgeulachdan eile s iad na sgriobhadairean eile a tha a nochdadh sa leabhar alasdair caimbeul alasdair a bhocsair màiri e nicleòid pàdraig macaoidh mìcheal klevenhaus mona claudia striewe alison lang dòmhnall iain macìomhair cairistìona stone steafan macrisnidh màrtainn mac an t saoir iain cuimeanach màiri nicamhlaidh dùn èideann ishi nicilleathain maoilios caimbeul des scholes charles tripp màiri flòraidh nic a phiocair agus catrìona lexy chaimbeul ann an chaidh ùr sgeul gu bòrd na gàidhlig le iarrtas airson neach deasachaidh gus dèiligeadh ris an leasachadh a bha air tighinn ann an rosg cha deach le ùr sgeul agus ann an chan eil neach deasachaidh làn ùine fhathast ann tha uiseag topag riabhag neo fosgag moire laideann alauda arvensis na h eun beag donn a tha ann an òrdagh passerine eunlaith an adhair s e sin ri ràdh gum bheil i na h eun laighe tha an uiseag eadar is cm a dh fhaid tha a bràigh donn breac bhallach ach a bànachadh gu ruige a tarra tha cìrean gearr neo gheur air a ceann gabhaidh a togail agus a leigeil tha sgiathan an eòin fhireann nas leathainne na an t eun boireann tha a sgiathan leathann gearr is geal an oirean cùl agus a h earball mar an ceudna s tric a chìthear an uiseag ag iadhadh air iteig san adhar os cionn a mhonaidh ann an alba tha e cuideachd a gabhail còmhnaidh ann am fearann tuathanachais ach tha àireamhan an eòin seo air a dhol sìos ann am breatainn anns na bliadhna a dh fhalbh ri linn atharrachaidhean ann an dòighean àiteachaidh s e is adhbhar dha sin gum bheil an uiseag a dèanamh a nid air feur sa ghrunnd gheibhear uaireannan i a neadachadh ann an raineach is e ceithir uighean a bhios aig an uiseag mar is trice ach uair is uair bidh a còig aig tè is tè dhiubh is e an uiseag mhuire a theirear ris an uiseig aig am bi na còig uighean gu math tric bidh fear de na h uighean anns nach bi eun nuair a thig na h eòin às na h uighean eile thèid an t ugh anns nach robh rùn a chur às an t sealladh air dhòigh air choireigin agus theireadh daoine bho shean gur e cur anns an deicheamh a rinn an uiseag air tha seo a nochdadh gu soilleir dhuinn gun robh an uiseag air a meas na h eun beannaichte aig an àm ud bha an uiseag air a meas na h eun beannaichte anns na linntean a dh fhalbh s e an t adhbhar sònraichte airson an robh meas cho mòr air an uiseag a chionn s gun robh i a tòiseachadh ri gairm anns a mhadainn latha fhèill brìde bha i mar seo ag innse gun robh an t earrach air tighinn bha na daoine a bh ann bho chionn trì cheud bliadhna a fàilteachadh na h uiseig le briathran cho math agus cho freagarrach s a b urrainn dhaibh a chur ann an altaibh a chèile bheir an rann a leanas gnè de bheachd dhuinn air a mhòr mheas a bh aig daoine air an uiseag tha dlùth air trì ceud bliadhna bhon a rinneadh an rann seo bha e mar chleachdadh aig daoine a bhith ga ghabhail anns a mhadainn latha fhèill brìde an uair a chluinneadh iad an uiseag a gairm tha n uiseag bheusach bhreac bhallach chliùteach a seinn a ciùil dhuinn le deagh ghleus a toirt sgeul an earraich às ùr dhuinn an dèidh ga ciùrradh le fuachd bròin a taisbeanadh maise agus ùmhlachd do n triùir a tha n àird nan nèamh mar fhianais an aghaidh nan slogh s mar dhearbhadh air glòir nan nèamh tha ribheid a cleibh a toirt urraim air gach ceòl truailleachd nàdair no gnìomh làmh cha chuirear mar thàir air a h eòin craobh mheangannach dhosrach o dhuslach na talmhainn mar sin an duine s e falbh ann an ceò gun subhailc neo bheusach làn truailleachd tha n duine fo bhuaireadh mar sgleò far nach fuaraich an gaol s am maireann an ceòl muire nan gràs peadair is pòl agus eòin cha chreachadh duine sam bith a thàinig gu gliocas an nead aice airson rud sam bith bha feadhainn eadhon a meas gun robh e na pheacadh nead na h uiseig a chreachadh an àm treabhaidh nan tachradh gum biodh nead na h uiseig ann an talamh a bha gu bhith air a threabhadh rachadh am ploc dhen talamh anns am biodh an nead a thogail leis a chaibe agus a chur an àite sàbhailte air uachdar an treabhaidh nam biodh an uiseag air tòiseachadh ri gur air na h uighean chan fhàgadh i bhuaipe idir iad ach mur bhitheadh cha rachadh i nan còir tuilleadh is docha tha thu lorg uisge adhair is e a tha ann an uisge na lionn trid shoilleir gun dath tha e na co thàthadair de dh haidridein is de dh ogsaidean le foirmle cheimigeach ho theid a reothadh aig k c agus theid a ghoilleadh aig k c fo brùthadh àbhaisteach chan eil cuideam moileciuileachd de uisge ach da agus tha puing a ghoillidh anabarrach ard airson moileacul cho aotrom is e brigh don fheart seo de uisge gum bithidh co taruinn lag eadar moileaculan uisge fa leth gan cruinneachadh nan sianaran an luib sin bithidh cuideam moileciulachd eifigeachd de uisge nas fhaisg air da agus tha teothachd ghoillidh de k na cho dhearbhadh nuair a ghoilleas uisge theid sgaradh air na moileciulan fa leth agus tha seo aig adhbharachadh meudachadh mor an toirt an stoith an co mheas le toirt an uisge theid meudachadh an toirt de mu deidhinn uraid nuair a rachas iompachadh de uisge ri stoth fo brùthadh abhaisteach is e am feart meudachaidh seo a tha na h adhbhar gu bheil stoth na struthach iomain eifigeachd airson gne de innealan teis canar deagh ris an teann stuth agus stoth ris an staid ghasach nuair nach eil salann ann tha cuid de dhualchainntean a toirt bùrn air le frith fhacal sàl s e am pàpa neo pàp laideann papa greugais a tha a ciallachadh athair sa ghàidhlig an stoidhle a tha air easbaig na ròimhe agus ceannard den eaglais caitligeach is aithne don eaglais chaitligeach trì rang den mhinistrealachd òirnte neo sagartachd s iad diacon sagart agus easbaig s e easbaig an rang as àirde den sagartachd s e inbhe easbaig na roimhe am measg nan easbaigean eile ach a chiad am measg co ionnanaich tha seo a leantainn bho thraidisean na h eaglaise gun robh peadar abstol greugais a dh òirn ìosa crìosd a fhèin a bhi cìobair do na caoraich i e treòraich an luchd leanmhainn as dèidh a cheusadh na chiad easbaig de roimhe mar sin tha dleastanas pheadair a tuiteam air am fear a tha na h ionad s e an ceannard creideimh as cudromaiche san t saoghail a tha anns a phàpa tha an àireamh de chaitligeach nas motha na ioslam s e meas cruinn a tha ann an ubhal is urrainn dhaibh a bith uaine neo dearg agus tha iad air cleachdadh airson pàidhean a dhèanamh a rèir dualchas thug àdhamh ubhal gu eubha ach ann an leabhar genesis chan eil ach meas a tha air agus chan eil fianais againne gur e ubhal a bha ann dh fhàs an t ubhal fiadhain no a chuairteag anns a ghàidhealtachd bho shean tha pliny an seann sgrìobhaiche ròmanach ag ràdh gun robh na craobhan ubhail ann am breatainn fìor thorach agus tha cunntas air cho pailt s a bha iad ann am moireibh san treas linn ge be àite san robh na manaich air an suidheachadh thogadh iad ubhal ghoirtean agus chithear fhathast faisg air manachainnean a tha an diugh fàs sean chraobhan a chuireadh leotha gu h àraidh ann an abaid mhanachainn mhicshimidh tha an ubhal gu tric air ainmeachadh ann an litreachas is bàrdachd iomadh tìre agus sin gu minig ag aithris air bòidhchead is cruth pearsa is samhail mo rùn sa am measg nan òganach fo a sgàil mhiannaich mi agus shuidh mi sìos agus bha a thoradh milis dom bhlas sheinn donnchadh bàn mu na cuairteagan a dh fhàs mun ruadh aisridh cliùmhor cuachanach cuarnar àrd s e seòrsa eòin mòr a tha ann an struth no oistrig laideann struthio camelus beurla ostrich ostraids oistric c bidh iad a fuireach an afraga chan urrainn dhaibh falbh air iteag ach ruithidh iad gu math luath chan eil feòil an strutha mar cearc tha e nas coltaiche ri mart fheòil tha an struth anns an òrdugh saidheanail struthioniformes còmhla ri eòin eile nach tèid air sgeith an kiwi eumu rhea casuaraidh agus am moa nach maireann gheibhear tuathanasan strutha ann an iomadach dùthaich far a bheil ag iarraidh an fheòil na h itean agus an craiceann nithear leathar math o craiceann an strutha chleachdar itean an srutha airson fasan ithidh feòil an srutha b e bonn a sia no bonn a sè a ghàidhlig a bha air an halfpenny sasannach an t adhbhar an t ainm bonn a sia a bhith air halfpenny sasannach s e sin an aon adhbhar gu bheil sgillinn fhathast air penny sasannach nuair a thuit luach an airgid albannaich gu tubaisteach air t sàillibh sgeuma darlen agus a thàinig aonadh poileataigeach eadar alba agus sasainn ann an chaidh an an co mheas eadar airgead albannach a chaidh à bith agus airgead sasannach a chur aig an t seann sgillinn albannach bha luach penny sasannach oirre agus seach gun robh peighinnean ann an sgillinn an seann bhonn a sia albannach bha luach halfpenny sasannach air às déidh decimalisation ann an nuair a chaidh new pence a chur ann an nòta sasannach lean an t ainm bonn a sia air mar ghàidhlig air a ghrìogag bhig ùir half new pence gus an deach a cur à bith ann an tha brachadh na atharrachadh ceimigeach fo bhuaidh stuth mar beirm brachar leann is fìon tha brachadh a gabhail àite nuair a chleachdas cealla siùcar airson lùth ach gun ogsaidean a chleachdadh aig an aon àm tha beirm na stuth a bhios ri brachadh bristidh e sìos an glùcos glucose cho ann an dà phàirt ethanol chchoh agus carbon dà ogsaid co tha brachadh ri cleachdadh gus deochan bith chonnadh biofuel agus aran a chruthachadh nas coitchinne s ann pròiseas far an dèidear ceallan ann an readhactar a leasachadh gus barrachd cheallan no toraidhean mar alcol no drugaichean a chruthachadh bho am fear ciùil le dòmhnall maceacharna dìura cha robh e ach a deoghal an t sùigh aisde agus leis an ubhall a bhi air brachadh bha tomhas beag de n t sùgh sin air tionndadh gu spiorad no mar their an chemist alcohol agus s e sin a chuir tuaineal beag na cheann is docha tha thu lorg snàthad an duine mhairbh tha breabadadair na sheòrsa fhìgheadair bidh iad ag obair air beart chlò tha am facal a tighinn à breaban noord brabant far an robh mòran bhreabadairean ann bidh aodach air a chruthachadh nuair a bhios am breabadadair a cleachdadh shnàithleanan bho gach taobh a ceangal no a fighe ri chèile agus an uairsin aodach no aodach fighte mar as trice bidh am fighe ann an cathraichean lìn agus tha dualan fada ann am fighe eatorra chaidh trì prìomh sheòrsaichean aodach a chleachdadh ann an innis tìle ach b iad sin muncaidhean swarms agus cnuimhean tha an fhighe as sìmplidh monotonous ach an uairsin tha an snàithlean suas is sìos aig an àite tionndaidh tha na trasnagan nan laighe co shìnte ris an druim bhathar a cumail aon turas ann an aparanan agus millipedes ach anns an t slighe a mach b e tinneas gabhaltach a bha anns a bhreac a chòmhdaicheas na daoine le buill bheaga breac b e seòrsa tùsach de leigheasadh airson na breac a bha ann am variolation far an deach stuth à bòcan a chur sna daoine fhulaing iad buaidhean de bhreac nach robh cho dhroch ri na de bhreac fhèin dh aithnich edward jenner ann an nach do fhulaing daoine a bha air breac nam bò fhulaing buaidhean sam bith is dh innlich e a bhanachdach no a bhreac bheag stèidhich buidheann slàinte na cruinne sgeama a bhreac a spìonadh à freumhan ann an agus a rithist ann an chaidh a bhreac à bith anns an roinn eòrpa ann an agus fad an t saoghal gu oifigeil ann an b e janet parker a bha an neach fulaing a bhric a chaochail mu dheireadh ann an fhuair i le tuiteamas i is i ag obair neach togail dealbh ann an ospadal ann am birmingham faisg air buidheann a bha a rannsachadh a bhric chaochail i sultain ach mhair a màthair a fhuair bhuaithe i is i beinn nibheis a bheinn as àirde ann an alba aig m tr agus s e beinn rothaich a th ann tha i suidhichte ann am monadh dhruim uachdair os cionn glinn nibheis faisg air a ghearasdan ann an loch abar chan eil ciall an ainm soilleir tha caochladh fhacal fhreumhan air moladh mar nèamh agus nimheil tha a bheinn ainmeil airson na sìde chunnartach chaochlaideach air a mhullach aice air sgàth seo agus a liuthad streapadair gach bliadhna mòran dhiubh gun an eòlas riatanach air beanntan bithidh tubaistean mharbhtach a tachairt gu tric tha slighe don mhullach a tòiseachadh aig ionad nibheis an ionad tadhail anns a ghleann chaidh an slighe a thogail ann an air a phrìs gus pònaidhean a leigeil don reul lann a bh air a mhullach aig an àm tha lochan lochan an t suidhe leth shlighe shuas a bheinn thatar am beachd gum b e a chiad duine a ruith suas a bheinn gruagaire ionadail william swan ann an ruith e bhon t seann oifis a phuist anns a ghearasdan ann an um bha a chiad rèis farpaiseach ann an le co fharpaisich a gabhail pàirt b e am fear buannachaidh an geamair ùisdean ceanadach s e baile iasgaich cudromach a th ann am malaig uaireannan agus beurla mallaig air taobh siar mòrair anns na garbh chrìochan ann an bha duine a fuireach an seo bho seo tha aiseagan a ruith a dh armadal anns an eilean sgitheanach dha na h eileanan muc eige rùm agus canaigh agus a dh inbhir aoidh agus an tairbeart ann an cnòideart tha aiseag cuideachd a dol a bharraigh agus uibhist a deas tha stèisean rèile ann am malaig agus bidh trèanaichean à glaschu air rathad iarainn nan eilean a crìochnachadh an seo an dèidh do mòrar ann an bha duine a fuireach an seo agus bha gàidhlig aig dhiubh a rèir cunntas sluaigh ann an bha comas bruidhinn na gàidhlige aig duine a mach a neach ann am malaig aig aois is nas sine a bharrachd air sin fhuaireadh a mach gun robh dhiubh a cleachdadh na gàidhlige aig an taigh anna ròc is ise an seinneadair anns a chòmhlan rugadh agus thogadh i ann an neiptùin ach tha i a fuireach anns an eilean sgitheanach a nis illip t an ceann illbientological research laboratories ann an san francisco thachair e ri anna nuair a bha i air turas dìomhair agus i a sireadh nam builean troma airson toirt air ais dhan phlanaid aice j roc cuideachd a fuireach ann an san francisco agus e na eòlaiche ann an rannsachadh illbientological bidh e fhèin agus illip t a togail nam builean tim ceartas leth duine leth inneal rinn anna ann an sead a h athair e nuair a bha i òg agus i ag iarraidh càraid nis bidh tim a sgrìobhadh nan òran agus a leigeil an t srutha chruaidh is iad a chiad chòmhlan a riamh a mheasg teacno agus rap ri chèile ann an òrain ùra gàidhlig aiste anns an scotsman mar as tric bidh rapairean a cleachdadh an fhacail hip hop nam measg fhèin an àite rap nuair a tha iad a bruidhinn mu dheidhinn an stoidhle ciùil aca measgachadh de faclan labhairte agus builean druma s e rap am facail a chleachdas daoine o thaobh a muigh an t saoghail hip hop mar as àbhaist cuideachd bidh na rapairean a gabhail orra fhèin mc master of ceremonies ann am beurla no ft fear an taighe agus bt bean an taigh ann an gàidhlig an àite rapair canaidh iad sruth ris an rap fhèin faclan labhairt ann an ruitheam sùbailte a cleachdadh comhardaidh agus bheuman seòlta gus buaidh sònraichte làidir a chruthachadh chaidh a chiad òran hip hop gàidhlig a chraoladh nuair a rinn bt nina agus ft ceartas à club hip hop smo seisean beò air a phrògram rapal air bbc radio nan gaidheal anns an fhoghair b e iain lom iain macdhòmhnaill mu mu aon de bhàird as motha na seachdamh linne deug b e sloinneadh iain iain mac dhòmhnaill mhic iain mhic dhòmhnaill mhic iain àlainn fhuair e an leth ainm iain lom air sgàth an dara cuid geurachd a theanga no luime aodainn bhuin e do chlann dòmhnaill chruthaich e mu sreath a th air maireann an diugh a bheir iomradh air eachdraidh agus poileataics gaidhealach mar mort ghlinn comhann agus na cogaidhean mhon rois agus gu h àraid blàir nan gaidheal mar eisimpleir là inbhir lochaidh tha bàrdachd aige anns an cruinneachadh mhiclathagain tha cainnt a bhàrdachd gu tric nimheil is fuilteach is e a tha ann am bùth ionad far am bith ceannaiche a reic a bhathair ri luchd cleachdaidh a tha gan iarraidh a shàsaich na feuman aca fhèin tuigear gur e neach malairt a tha anns an ceannaiche bithidh esan a cosnadh a bheòshlaint eadar ceannaich agus reic bithidh esan a ceannaich bathair anns an tomad aig prìs saor bithidh esan a reic gach aonad de bathar aig prìs daor their sinn ràth ris an difir eadar cosgais an ceannaich agus prìs an reic is e a tha ann am bathar bhòrd bòrd fada a tha sìnte thar an ùrlar eadar doras a bheulaibh agus na bathair as luachmhor a tha air an cumail air sgeilpichean aig cùlaibh a bhùth tha reul bhad na còmhlan de reultan ged a tha iad a coimhead mar a tha iad faisg air a chèile bhon planaid againne mar is trice chan eil iad faisge air a chèile idir is urrainn do reul aig taobh eile den speur againn a bhith nas fhaisge ri reul eile na reultan a tha nan nàbaidhean san aon reul bhad tha an dà chuid nan ainmean gàidhlig agus ainmean a chleachdas anns a bheurla a tha ann an saidheans eadar nàiseanta a chuid as motha a tighinn bho greugais laidinn agus arabais air an clàrachadh an seo chanar crios nèimhe no grian chrios riutha cuideachd auarius fear giùlain uisge aries an reithe no an rùd leòdhas cancer am partan no a chrùbag taurus an tarbh reul bhad virgo a mhaighdean reul bhad no an òigh hydra an nathair nimhe orion an t sealgair mòr rìgh meangan ursa major an crann arain an long ursa minor ceata cam drag bhod is baile beag suidhichte air taobh sear ellan vannin mhanainn a tha ann an laksaa tha cala bheag aig a bhaile a bha uaireigin as portadh luaidh agus sinc o meinnichean ann an glen laksaa tha rathad iarainn dealanachd mhanainneachd a ruith tro a bhaile agus is ann an laksaa a tha bun steisean raad yiarn snaiull rathad iarainn snaiuil a ruitheas gu mullach snaiuil beinn troighean s an aird agus an aite b airde air an eilean tha am baile ainmeil airson cuibhle uisge mòr don ainm an leadaidh isabella neo cuibhle laksaa dhealbh innleadair don ainm robert casement an roth uisge seo air an deach togail ann an is i an cuibhle uisge bu mhor san t saoghal a tha anns an leadaidh isabella cuibhle cul stealla a tha innte tha tras tomhais de troighibh oirre agus tha a bucaidean troighean anns an leathad cuibhle taosgaidh a tha innte air an robh dleasdanas a thogail uisge as na trannsaichean b isle de na meinnean ceithreamh mile nas fhada suas a ghlinne is e meur de na saidheansan sòisealta a tha ann an eòlas comainn no sòiseòlas no sòiseo eòlas is e gnìomh do sgoilearan comainn a thuigsinn ciamar a bhitheas coimhearsnachdan ag obair stèidheachadh eòlas comainn mu mheadhan an mh linn thòiseach i mar meur de sgoil eaconamais agus tha dlùth cheangailean aige ri daonn eòlas agus teòirig poileataigeachd b e auguste comte a bha anns a chiad duine a thug an t ainm sociologie do dh eòlas seo ann an alba bha patrick geddes cudromach aig toiseach am mh linn bha vilfredo pareto karl marx agus friedrich engels a measg na feallsanaich a stèidhich bun corpus litreachais do eòlas comainn tha e cudthromach ri aithneachadh nach eil ceangal eadar eòlas comainn agus an creideamh poilitigeach stèidhichte air teòirig poilteataigeachd de marx don b ainm co mhaoineas s e seòrsa dàn a th ann an cros dhàn neo tarsnachan acrostic air a dhèanamh air chor is gun dèan a chiad litir anns gach sreath suas aon fhacal neo barrachd nochd eisimpleir le màiri nic ealair anns a ghàidheal leis an tiotal rann callainn do n ghàidheal far a bheil ciad litrichean nan sreath a dèanamh nam facal an latha chi s nach fhaic a ghaidheil thòisich an dàn leis an t sreath seo an latha chi s nach fhaic a ghaidheil na h uile la measg chairdean baigheil lan do shonas cliùmhor buadhmhor ag ùrachadh d oige gu snuadhmhor tional meala as na bruachan h uile meas tha n gleann s an cruachan a tighinn le d mhaileid gu loinneil tha reul na chruinne mòr dealrach de phlasma ga chumail còmhla le comas iom tharraing s e a ghrian an reul as fhaisge air an talmhainn chithear reultan eile o uachdar na talamhainn cuideachd air an oidhche mur eil rudan mar neòil ann agus tha coltas puingean beaga dealrach orra leis an astar a tha eadar sinne s iadsan bhathar a cruinneachadh nam buidhnean as cudromaiche de reultan ann an reul bhadan gu eachdraidheil agus thugadh ainmean air an fheadhainn as fhollaisiche bellatrix kappa orionis fadag ard fadag iosal deneb altair leisgeag àrd leisgeag iosal hercules ceilteach iorcall polaris a bharr reult an reul iuil a chailin s e aimearaga a tuath mòr roinn aon de seachdnar agus pàirt na h aimearagan tha i air a dhealachadh bho aimearaga a deas tro tairbeart caol mu thimcheall panama is colombia tha an cuan siar gu taobh an ear agus an cuan sèimh air an taobh a siar a bharrachd tha an cuan argtach mu thuath le bàgh hudson a dol a staigh agus a mhuir charaibeach air an earra dheas seo taghadh de na dùthchannan ann airson fir eile faic aimearaga mheadhanach tha meagsago còmhla gu tric seo taghadh den dùthchannan ann airson liosta gu lèir faic an roinn charaibeach tha na h eileanan greater antilles agus na lesser antilles nan laighe anns a mhuir chraibeach tha dùthchannan air an oirthir a tuath de aimearaga a deas còmhla gu tric s e mòr roinn a th ann an aimearaga a deas aon de na seachd mòr roinnean agus s e pàirt de na h aimearagan tha an cuan siar air taobh an ear agus an cuan sèimh air an taobh an iar agus tha am muir caraibeach air an oirthir a tuath ged a tha aimearaga mheadhanach ann an aimearaga a tuath san fhirinn gu tric tha e cruinnichte le aimearaga a deas air sgàth gu bheil iad ann an aimearaga laideannach còmhla s e spàinntis a tha aig a mhòrchuid ann an aimearaga a deas ach tha braisil a cleachdadh portagailis a tha gu math càirdeil ris agus gheibhear cànanan eile ann cànanan eòrpach mar beurla fraingis is duitseis agus mòran cànanan tùsach ged a tha an àireamh de chànanan tùsach gu math àrd chan eil ach dà neo trì aig a bheil mòran luchd bruidhinn ann fhathast uechua cànan incach is guaranaidh cànan oifigeil ann am paraguaidh agus làidir s e himnusz an laoidh nàiseanta a tha aig an ungair isten áldd meg a magyart j kedvvel bséggel nyjts feléje véd kart ha kzd ellenséggel bal sors akit régen tép hozz rá vg esztendt megbnhdte már e nép a mltat s jvendt seinket felhozád kárpát szent bércére általad nyert szép hazát bendegznak vére s merre zgnak habjai tiszának dunának árpád hs magzatjai felvirágozának értnk kunság mezein ért kalászt lengettél tokaj szlvesszein nektárt csepegtettél zászlnk gyakran plántálád vad trk sáncára s nygte mátyás bs hadát bécsnek bszke vára hajh de bneink miatt gylt harag kebledben s elsjtád villámidat drg fellegedben most rabl mongol nyilát zgattad felettnk majd trktl rabigát vállainkra vettnk hányszor zengett ajkain ozman vad népének vert hadunk csonthalmain gyzedelmi ének hányszor támadt tenfiad szép hazám kebledre s lettél magzatod miatt magzatod hamvvedre bjt az ldztt s felé kard nylt barlangjában szerte nézett s nem lelé honját e hazában bércre hág és vlgybe száll b s kétség mellette vérzn lábainál s lángtenger flette vár állott most khalom kedv s rm rpkedtek halálhrgés siralom zajlik már helyettek s ah szabadság nem virul a holtnak vérébl knz rabság knnye hull árvák h szemébl szánd meg isten a magyart kit vészek hányának nyjts feléje véd kart tengerén knjának bal sors akit régen tép hozz rá vg esztendt megbnhdte már e nép a mltat s jvendt s e àrd sgoil ann an steornabhagh a tha ann an sgoil mhicneacail tha e a libhrigeadh foghlam àrd sgoile eadar as agus as do leòdhas s e facal suaicheantais na sgoile seuamur a ciallachadh leanamaid tha ceithir roinnean no taighean ann dha na sgoilearan addison foirbeis gibson macrath agus sutharlan chaidh an ainmeachadh air seann cheannardan na sgoile chuireadh air bhonn i le airgead bho alasdair moireasdan macneacail b e innleadair a bh ann aig an robh gnìomhachas ann an shanghai a togail long nuair a chaochail e dh fhàg e airgead na thiomnadh ag ràdh gun robh e an dòchas gun dèan mi feum air chor eigin do chloinn mo sheann eòlaich s e a rinn a bhràithrean sgoil ùr a thogail ann an steòrnabhagh chaidh an sgoil fhosgladh air gearran bha sgoilear innte gu ruige sin bha ceithir sgoiltean eile anns a bhaile dhà le sir seumas macmhathain tè le eaglais na h alba agus tè leis an eaglais shaoir ceannardan na sgoile s e neach poileataigs à alba a tha ann an coinneach mac an tòisich bpa beurla ken macintosh rugadh e san am faoilleach ann an inbhir nis is dh ionnsaich e eachdraidh aig oilthigh dhùn èideann mus robh e sa phàrlamaid bha e na riochdaire telebhisein don bbc bha e na bhall pàrlamaid na h alba airson a choille shear don phàrtaidh làbarach gu ruige taghadh albannach nuair a chaill e a sheat agus bha e air thaghadh mar bhall liosta airson alba an iar thaghadh e mar oifigear riaghlaidh na phàrlamaid an dèidh don taghadh albannach nuair a leig tricia màrabhaig dhith a dreuchd ged a tha e na bhall pàrtaidh làbarach na h alba mar oifigear riaghlaidh cha urrainn dha bhòtadh leis a phàrtaidh bha athair fearchar mac an tòisich nach maireann cudromach ann am foghlam gàidhlig is bha e na chathraiche bùird urrasairean an t sabhail mòr ostaig s e nasa an national aeronautics and space administration an rianachas nàiseanta adhar eòlas agus fànais a bhuidheann ameireaganach le dleasdanas airson a phrògraim phoblaich fànais agus rannsachadh ro innleachdail ann an adhar teicneòlas bha mòran tionnsgnaidhean ainmeil aig nasa a gabhail a staigh a phrògram apollo a chuir daoine air a ghealach an spàl fànais am prosbaig fànais hubble agus na tionnsgnaidhean ares an soitheach dìridh agus orion an soitheach shiubhail a leasachas soitheach fànais ùr an àite an spàl fhànais a thèid a thaobh ann an tha prìomh àros nasa ann an washington d c tha ionadan eile aig nasa air feadh nan stàitean aonaichte am measg nan ionad fànas tha marshall space flight center ann an alabama far an tèid rocaidean a thogail kennedy space center ann am florida an t ionad deiridh agus johnson space center ann an texas far an tèid na speuradairean a dh àrachadh bithidh miseanan neo dhaonna air an riaghlachadh aig an jpl jet propulsion laboratory ann am pasadena california is iad na h ionadan rannsachaidh as cudromaiche tha ceàrn co chruinnein ann aig trasnadh dà phrìomh chearcaill thèid mìneachadh air a dhèanamh air mar a leanas beachdaich air na dà phrìomh chearcall pa agus pb a tha a trasnadh aig a phuing p sgrìobh beantanan ps agus pt don dà phrìomh chearcall fa leth tha pt ceart cheàrnach do radius mp a phrìomh chearcaill pb agus mar a tha e anns an raon pmb s ann a tha e co shìnte ris an radius mb mar an ceudna tha ps co shìnte ri ma tha an ceàrn spt a dèanamh mìneachadh air a cheàrn co chruinnein apb eadar na dà phrìomh chearcall agus tha seo agus an ceàrn amb co ionnan ma tha trì puingean air uachdar cruinne faodar dà leth a dhèanamh air a chruinne s gum bi na trì puingean air an aon leth chruinne ma tha na trì puingean seo air an ceangal le arcan phrìomh chearcall s e triantan co chruinnein a th ann anns an diagram tha ab bc agus ca na trì taobhan den triantan cho chruinnein abc tha faide arc a phrìomh chearcaill bc far a bheil r a comharrachadh radius na cruinne agus na ceàrnan air an tomhas le raidianan chionns gu bheil r cunbhalach tha e uaireannan nas goireasaich faide arc a phrìomh chearcaill a thomhas leis a cheàrn a nì e aig meadhan na cruinne mas e a tha an ceàrn bmc s e a tha faide arc bc biodh abc na triantan co chruinnein agus biodh a b agus c nan ceàrn co chruinnein aig gach gob faodar a bheachdachadh air an t saoghal airson adhbhair ghnìomhaich mar gum biodh e co chruinnein tha e a cuartachadh mu thrast thomhas td far a bheil t aig a phòl a tuath agus d aig a phòl a deas s e an crios meadhain no meadhan chearcall na talmhainn prìomh chearcall nam pòlaichean seo tha feum air dara co chomharra gus àite sam bith a lorg air loidhne an domhan fhaid tha na cearcallan beaga co phòlarach nas freagarraich agus iadsan co shìnte ris a chrios meadhain tha suidheachadh cearcaill bhig air a sheulachadh gu h iomlan le faide arc air an domhan loidhne eadar an cearcall beag agus an crios mheadhain mar eisimpleir tha puing a air a chearcall bheag ab a tha astar ak no bl bhon chrios mheadhain s e seo an ceàrn kma no lmb agus s e domhan leud a theirear ris tha domhan leud air a thomhas bho gu tuath no deas air a chrios mheadhain chionns gu bheil radius na talmhainn mu km aig a chrios mheadhain s ann mu thimcheall km a tha astar arc tha puing ceàirn air a roinn na mionaidean agus gach mionaid air a roinn na diog nam biodh feum ann ach an dealachadh a dhèanamh eadar mionaidean arc agus mionaidean uarach theireadh arc mhionaid agus arc dhiog ris s ann mu thimcheall m a tha astar arc dhiog thathar a lorg àite sam bith air an talamh gu h eagnaidh mar eisimpleir far a bheil agus a comharrachadh mhionaidean agus dhiogan agus i e t no d a comharrachadh iar ear air greenwich agus tuath deas air a chrios mheadhain biodh abc na triantan co chruinnein agus biodh a b agus c nan ceàrn co chruinnein aig gach gob an triantain biodh a b agus c nam faide arc mu choinneimh nan ceàrnan a b agus c fa leth gabhar a dhearbhadh gu bheil tha loidig mhatamataigeach na fho chuspair matamataig a bhuineas ri siostaman foirmeil agus mar a tha iad a cur rian air bun bheachdan imfhiosach de chuspairean matamataig mar tha àlaichean àireamhan dearbhaidhean agus giollachd fiosrachaidh tha ceithir fo roinnean ann teòiridh àlach teòiridh ath fhillidh teòiridh dhearbhaidh agus teòiridh shamhailean thoir an aire nach eil loidig matamataigs a th ann ach loidig mhatamataigeach chan ann ach na roinnean loidig aig a tha tuairisgeul foirmeil matamataigeach aig a bhunait s e loidig aristotle a th ann ged tha cruth ailseabra eas chruthach air an diugh b e george boole agus augustus de morgan anns an naoidheamh linn deug a chuir am follais dòigh òrdail matamataigeach airson loidig a mheasadh thàinig à seo inneal ùr a bha iomchaidh airson bun bheachdan matamataig a rannsachadh agus feallsanachd matamataig a shoilleireachadh gu mòr tha tì neo teatha na deoch bhrodach a gheibhear bho bhith a tarraing duilleagan an luis camellia sinensis fhèin tha na duilleagan teatha air an tiormachadh agus gu tric air an ocsaideachadh ro làimh gabhaidh na duilleagan tioram a tarraing no a masgadh ann an uisge mar as trice uisge teth no uisge goileach a rèir dè an gnè theatha a th ann faodaidh eadhon uisge fuar no meadh bhlàth a chleachdadh ach bheir i ùine gu leòr mus tarraing an teatha s i teatha an deoch as motha a dh òlar san t saoghal an dèidh uisge agus s iomadh seorsa a tha ann le caochladh bhlas is bholaidh a gheibhear air an lus camellia sinensis a rèir mar a thèid a ghiollachd canar tì mar an ceudna ri deochannan anns nach eil camellia sinensis ga chleachdadh gheibhear tì ùbhlan tì mheasan tì eòrna agus mar sin air aghaidh òlar teathannan luibheach aig nach eil ceangal sam bith ris an luis camellia sinensis ach a tha air an tarraing air lusan àraidh s iad na ceithir seorsaichean de theatha as motha a th air an òl air feadh an t saoghail ach tì dhubh tì uaine tì oolong agus tì gheal gabhaidh na h uile dhiubh a dhèanamh air an aon gnè de phreas le diofraichean ann an dòighean giollachd s àiteachaidh tha am preas seo gach àm uaine tha e a giùlan fras mu mheudachd spiligein peasrach bho bheil am preas a fàs is ann air an deisear as fheàrr a chinneas iad is ainmig a tha am preas seo a tha cosmhail ri seòrsa ròide a cinntinn nas àirde na dris nan ròs no mar as motha sia no seachd troighean air àirde is minig a shuidhichear e na shreathan mu thuaiream trì no ceithir de throighean bho chèile tha an duilleach as motha mu dhà òirleach air fad agus a h aon air leud tha iad a fàs caol nam barr mar dhuilleach dris nan ròs a rèir seann iris naidheachd ghàidhlig b iad muinntir shìona leis a bu mheasail òl na teatha ann an ach b iad muinntir bhreatainn san dara àite aig an àm sin aig toiseach a bhliadhna bha cuid de fhir pàrlamaid bhreatainn airson nach biodh de chìs air an tì idir aig an àm sin bha dà cheud is deich millean punnd tì air òl am breatainn gach bliadhna agus bha ceithir sgillinnean am punnd de chìs oirre chailleadh an riaghaltas trì millean gu leth not sasannach sa bhliadhna nan toireadh a chìs sin dhith a chiad tional tha a chiad chuid gan tional sa mhàrt nuair nach eil ach beagan duillich air fàs air a phreas agus gun ach latha no dhà a dh aois anns an àm seo chan eil iad ach beag uaine agus maoth ach thathar a meas gur e seo gnè as fheàrr agus le an ro fheabhas bha iad aig aon àm air an gleidheadh fa chomhair rìghrean agus dhaoine mòra agus airson sin theirear teatha rìoghail rithe ann an sìona ann an iapan tha iad air an trusadh leis an fhaicill as motha agus cha bheir iad oirre nan làmhan gun làmhan grinne bhi umpa tha iad a meas gur ann a tha an dath uaine aig an t seòrsa tì seo ag èirigh bhon àm sam buainear an duilleach cosmhail ri meas an abaich a tha mar as trice uaine agus geur sa bhlas an dara tional tha an dara tional air a dhèanamh mu dheireadh a mhàirt tha na duilleagan san àm seo mòr gun a bheag de am fàileadh cùbhraidh a chall ach tha mùthadh eadar an abaichead cuid air teachd chum an làn chinneis agus cuid nach eil ach tha iad air an tional feadh a chèile s a rithist air an sònrachadh a rèir am buaidhean fa leth agus na duilleagan as fheàrr air an reic fo ainm an t seòrsa rìoghail ann an sìona an treas tional tha an treas tional a tachairt ann am mìos meadhanach an t samhraidh nuair a tha na duilleagan air teachd chun an làn mheudachd s e seo an cruinneachadh as tomadaich ach chan eil an tì cho math an dèidh dhaibh na duilleagan a chruinneachadh tha iad air an toirt do na taighean caoineachaidh chum an ullachadh fa chomhair feum sìona anns an t seann aimsir ann an sìona chaidh na taighean caoineachaidh a thogail air chosgais na rìoghachd agus dh fhaodadh gach neach aig nach robh cothrom air a dhèanamh aig a thaigh fhèin a chuid tì a thoirt do aon de na taighean caoineachaidh agus a tiormachadh ann s nuair a bha i gu tioram làn uidheamaichte bha iad an sin gan cur ann an cisteachan lìnigte le luaidhe thana agus gan cur air falbh don roinn eòrpa nuair a bha a chiad tional den tì thaghta seo air cruinneachadh ann bhite a cur fo fhreiceadan làidir i chum an iompaire agus rachadh a gleidheadh fa chomhair teaghlach an ìompaire an roinn eòrpa thachair don tì mar thachair do an tombaca a leigeadh ris a bhuaidh a th aig cleachdadh air a chinne dhaonna mu thuaiream trì cheud bliadhna ron àm seo cha robh aon chuid diubh aig muinntir na h eòrpa ach an diugh is tearc duine leis nach annsachd an tì s ann anns a bhliadhna a thàinig a chiad tì don roinn eòrpa agus s iad na duitsich a thug ann i anns a bhliadhna chosg aon phunnd dhi ann an lunnainn trì puinnd shasannach agus mhair i aig an luach sin gu tha co aontar loidhneach den riochd far a bheil a a a an cunbhalach agus tha x x xn rim faotainn tha e loidhneach chionns gur e co aontar loidhne dìrich a tha agus s e loidhne dhìreach ann an spàs n sheallach a tha tha ailseabra inntrigidh a dèiligeadh ri àireamhan eileamaidean de dh àlach àireamh s e ailseabra easchruthach leudachadh nam bun smuaintean seo do dh àlaichean as coitchinne le bhith a suidheachadh feartan agus riaghailtean a tha a buntainn ri àlach eileamaidean sam bith bithidh iad iomchaidh cuideachd do bheactaran do mhachlagan do dh iol teirmich agus an leithid thathar a leudachadh air bun bheachdan cur ris agus iomadachaidh gus obrachadh càraideach a dhealbhadh s e seo obrachadh coitcheann air dà eileamaid àlaich a bheireas aon eileamaid den aon àlach canar obrachadh dùinte ri seo bhiodh an t obrachadh fosgailte mur eil buil an obrachaidh den aon àlach ach thathar a gabhail ris gu bheil obrachadh càraideach dùinte s e obrachadh càraideach a th anns a chur ris agus e a dèanamh bho na h àireamhan agus mar an ceudna s e obrachadh càraideach eile a th anns an iomadachadh agus e a dèanamh bhuapa le obrachadh càraideach faodaidh bhith ann aon eileamaid den àlach nach atharraich eileamaid eile mar eisimpleir biodh a na àlach agus biodh na obrachadh càraideach air biodh a agus e nam buill den àlach i a e a ma tha às leth gach a às an àlach i a a s e an eileamaid ionnanachd a th ann an e s e neoni an eileamaid ionnanachd le cur ris nan àireamhan agus a h aon an eileamaid ionnanachd le iomadachadh ma tha eileamaid b ann aig gach a às an àlach far a bheil agus e na h eileamaid ionnanachd mar os cionn s e eileamaidean iom thionndaidh a tha a agus b s e x an eileamaid iom thionndaidh aig x anns a chur ris agus s e x anns an iomadachadh faodaidh obrachadh càraideach a cumail ris an lagh cho thiomsach mas fìor seo cha toir òrdugh obrachaidh buaidh air a bhuil s e seo gu bheil faodaidh e cumail ris an lagh cho iomlaideach far a bheil agus cha toir òrdugh nan eileamaidean buaidh air a bhuil ma tha an t obrachadh co iomlaideach cuideachd s e grùpa aibèalach a th ann mar eisimpleir s e grùpa a tha àlach nan slàn àireamhan fon obrachadh cur ris tha e dùinte chionns gur e slàn àireamh a tha buil cur ris s e neoni an eileamaid ionnanachd s e na h àireamhan àicheil na h eileamaidean iom thionndaidh agus tha cur ris a cumail ris an lagh cho thiomsach ma tha dà obrachadh càraideach aig grùpa fear suimidh agus fear iomadachaidh s e fàinne a chanar ris chan eil e riatanach gum bi eileamaid ionnannachd no eileamaidean iom thionndaidh aig an obrachadh iomadachaidh s e sin ri ràdh ged tha obrachadh iomadachaidh ann chan eil obrachadh roinnidh ann tha na slàn àireamhan nan eisimpleir fàinne far nach eil roinneadh na h obrachadh càraideach chionns gu bheil i fosgailte gheibhear barrachd fiosrachaidh bho theòiridh ghrùpaichean bho theòiridh fhàinneachan agus bho theòiridh raointean s e baile faisg air inbhir nis a th anns a mhanachainn s e beauly an t ainm beurla a th air ainm a thàinig bho fhraingis beau lieu is a ciallachadh àite àlainn ann an gàidhlig canar am beul atha sa ghàidhlig cuideachd bha manaich a fuireach ann anns an t seann aimsir agus s ann air sgàth sin gur e a mhanachainn ainm a bhaile b e manachainn mhic shimidh an t ainm làn a bha air a bhaile agus thugadh ainm manachainn nan lios air cuideachd tha sgioba iomain math a mhanachainn aig a bhaile agus tha nàimhdeas blàth eadar a mhanachainn agus lobhat bidh an geama eatarra aig a bhliadhn ùir a tarraing faisg air mìle duine tha an fhéis fìdhleireachd blazin in beauly a gabhail àite sa bhaile gach bliadhna bho na thòisich i ann an tha stèisean rèile aig a bhaile tha meadhan a bhaile eadar high street agus riverside road na raoin ghlèidhteachais tha pàrtaidh sòisealach na h alba na phàrtaidh poileatagach ann an alba tha psa a seasamh airson alba neo eisimeileach sòisealach a dhèanamh mar pàirt na shabaid air feadh an t saoghal an aghaidh calpachais tha am pàrtaidh an sàs anns na h iomairtean ionadail nàiseanta agus eadar nàiseanta an aghaidh gabhail brath agus eu ceartais tha freumhan aig pàrtaidh sòisealach na h alba air an taobh chlì den seann pàrtaidh làboraich chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh mar toradh dhan cìs ceanna a chuir an riaghaltas aig margaret thatcher air alba an bha beachd làidir an alba gun robh mi cheartas anns an nos cise seo o chionn s gu robh e a cur eallach nas truime air daoine bochda na air daoine beartach chuir mòran daoine an aghaidh agus dhiùlt cuid am pàigheadh s a chiad dol a mach co dhiù is ann a phollokshields an glaschu a nochd an diùltadh as làidir fo cheannard tmas sheridan a bha fada ri taobh chlì a phartaidh làboraich choisinn e cliù air sgath a làidiread s an stri shiud a dh adhbharaich s na bliadhnaichean as deidh guth polataigeach fo bratach a phartaidh a stèidhich e ri na daoine as na sgìrean bu mhìosail an alba airson nan taghaidhean tha am ppa na phàirt rise caidreachas na làimhe chlì tha an coireall na cìche slugain na sheòrsa na connraige air chleachdadh ann an roinn nan cànanan air bhruidhinn tha r beag an samhla san aibidil eadar nàiseanta fogharach gu bheil a comharradh an fuaim seo tha r an samhla na x sampa tha a chonnrag seo aon nan roinn gur air chantainn ris an r sgòrnanach feartan an coirill na cìche slugain tha ainneamh an coireall na cìche slugain a muigh na roinn eòrpa tachraidh e ann an roinn nan seòrsaichean an abchansaise agus ann an eabhra aisceanasaidheach ann an lakotais tha an coireall na cìche slugain fuaim eugsamhail an suathaidh air labhairt na cìche slugain air chleachdadh ro i air an roinn eòrpa tha e a nochdadh gun do thòisich e san fhraing à far an sgaoil e ri gearmailtis choitcheann a chuid as motha nan dual chainntean na gearmailtise roinn nan dual chainntean na h òlaindis roinn nan dual chainntean eadailtise a tuath agus na dual chainntean suainise a deas agus nirribhise a deas ann am cuid an àite seo tha e o chionn air a choisinn suathadh na cìche slugain fuaim eugsamhail a tha air ghabhail os làimh gu h iomlan ann an olaindis choitcheann agus danmhairgis tachraidh e cuideachd am measg nan luchd labhairt de cànanan eile nuair bidh liotachd aig daoine gun nì a fuaimneachadh an coireall còsagail nas fheàrr doirbh no neo chomasach ged tha seo leasaichte gu tric le obair lèighe bheag no teagasg s dòcha tha lenin na ruiseanach as ainmeile a chleachdadh an coireall na cìche slugain s e fìor ainneamh airson cànanan a chur tuilleadh na aon coireall taobh ri taobh ge tà cuiridh fileantaich nas sine na nan dual chainntean an ear ocsiteanaise an coireall na cìche slugain agus an coireall còsagail taobh ri taobh mar eisimpleir ann an slàn agus darach s e an dùthaich as motha san t saoghal a tha san ruis neo ruisia beurla russia ruisia ruiseis eadar litreachadh rossiya neo rossija s e an caidreachas ruiseanach gu h oifigeil ruiseis eadar litreachadh rossiyskaya federatsiya no rossijskaja federacija b e aonadh sobhiat an seann ainm a bha air an dùthaich ro s e ruisis an cànan oifigeil a bhruidhneas san dùthaich air fad cleachdar an aibidil cirilleach ach tha cànanan oifigeil eile ann tha sin a crochadh air an roinn far a bheilear tha an cuid as motha na dùthcha na laighe ann an àisia ach tha pàirt ann a tha ceangailte leis an roinn eòrpa tha mòran aibhnichean ann an ruis tha lochan mòra ann cuideachd seo liosta nam bailtean as motha na ruise s e fear de na laoidhean nàiseanta na h alba a tha ann am brosnachadh bhruis scots wha hae sgrìobh raibeart burns e anns a bhliadhna s e an t urramach aonghas mac an t saoir a chuir a ghàidhlig seo air a bheurla ghallta threun le uallas dh fhuiling creuchd nis iarraibh bàs am blàr nam beum s le bruis chaidh dàn gu àr nan euchd no buaidh gu treun san strì seo latha chruais an uair tha làth ir feuch feachd fo n cruaidh air cluan an àir a teachd le n uaill gu buaireas blàir a dhèanamh tràillean dhibh c thig do n strì neo dhìleas claon c dhèanadh uaigh ach cluan an raoin c strìochdadh sìos gu dìblidh faoin air cùl nan claon fhear clì c n càs an rìgh a rìogh chd sa reachd bheir beum nan geur lann treun an gleachd gu buaidh am blàr no bàs na bheachd an gaisgeach leanadh mi ar truaighe s teinn ar n ainneirt chruaidh s ar sliochd an sàs nan tràillibh truagh o r cuislibh tràight air sgàth ar sluaigh thig saorsa bhuan le sìth biodh uaibhrich sleucht fo r beuma bàis fear ainneirt dh eug nuair ghèillead nàmh tha saorsa fhéin am beum ur làmh nis buaidh no bàs san strì nochd tionndadh gàidhlig eile air an òran seo anns a chiad iris de mac talla cèitean agus s ann a thog iadsan e bhon chasket ged a bha e gun ainm tha e air ainmeachadh anns an iris seo de mhac talla gun deach tionndadh gàidhlig eile dheth a dhèanamh le an t urramach a macgilleathain sinclair ann an gàidhlig albannaich a chaill ur fuil fo n laoch uallas is fo bhrus fàilt do shuain ur bàis an diugh no do bhuidhinn strì feuch an latha seo an uair faicibh gnùis a bhlàir fo ghruaim feachd righ èideard teachd le uaill s geimhlean cruaidhe dhuinn cò bhiodh iudasach sa chath cò n uaigh gealtair a bhiodh taisgt cò a bhiodh na thraill fo smachd teich gu grad s na till co as leth tir aird an fhraoich thàirneas claidheamh treun na saors le n fhearr bas na gèill do h aon thig do n raon leam fhèin le gach truaighe fuaight ri daors le cuing thruaillidh cloinn ar gaoil dòirteamaid ar fuil na taom ach sàr shaor bidh sinn sgriosaibh na sr foirnidh dhan tuitidh aintighearna s gach nàmh anns gach beum tha saors an aigh buaidh no bas biodh leinn tionndadh eile air a nochd ann am iuchar rinneadh le fear no tè à àrasaig e ann an eadar theangaichte o n bheurla s tric fo bhrus bha n cogadh cruaidh fàilte dhuibh gu fois na h uaigh no gu buaidh is sìth seo an latha an uair seo tha feuch fo n cruaidh a nuas mar sgail feachd na h uaill fo ionbhar dan dhèanamh thràillean dinn cò na shlaightear feallta fuar cò na ghealtair dh iarradh uaigh cò na thraill fo shail luchd fuath clis bi bhuam fhir chlith co as leth a thìr sa coir thàirneas stàillinn chruaidh na dhorn buaidh an aird no bas le glòir lean a dheòin do righ air ar bruid fo shluagh neo chaomh air bhur n al an sas san daors tràighidh sinn ar fuil s an raon bheir sinn saors d ar linn sìos na coimhich bhorb gur bas streath gun iochd gach ceann thig bhàin saorsa thig an lorg gach stràic buaidh no bas ma n till s a arasaig bho linn deigh mu dheireadh suas gu mu àc bha an làrach far a bheil inbhir pheofharain air a shuidheachadh na pàirt dhe bhoglach làn mara thàinig an abhainn pheofharain gu crìoch far a bheil srath pheofharain air a shuidheachadh agus bha inbhir pheofharain fon uisge bhon tulach air an taobh tuath gu baile a ghlasaich air an taobh deas agus bho millnain trì mìle air falbh bho inbhir pheofharain air an taobh an iar dha linne crombaigh air an taobh an ear an dèidh àc thòisich an làrach a thiormachadh agus thòisich na cruithnich bho bhaile a ghlasaich agus an sluagh bhon tulach a fuireach air chuir iad an t ainm inverfheoran air a bhaile neo inverferan mar a chleachd an eaglais bha ainm eile air a bhaile cuideachd agus s e baile chàil a bh ann air sgàth s gun robh tòrr phòran a cuairteachadh a bhaile tha fianais fhathast anns an eaglais parraist gun robh na cruithnich a fuireach ann an inbhir pheofharain far a bheil clach chruithneach dhen d chlas ann bhon an mh linn bha inbhir pheofharain fo smachd na maormores a bha coltach ri rìghrean na h alba tha dà mhaormores uabhasach ainmeil fhathast s e sin finlaec agus a mhac macbheatha chan eil fianais aig duine sam bith nan rugadh macbheatha ann an inbhir pheofharain ach tha fianais aig luchd eachdraidh gun robh finlaec a fuireach anns a bhaile nuair a rugadh macbheatha cuideachd tha fianais gun robh macbheatha a fuireach ann an inbhir pheofharain nuair a bha e òg agus mus robh e na rìgh air alba an dèidh nam maormores thug na gàidheil smachd air inbhir pheofharain nuair a thàinig iad gu alba bho èirinn aig an àm sin b e inbhir pheofharain an t àite a b fhaide anns an taobh tuath a bha fo smachd nan gàidheal agus na h àiteachan eile anns an taobh tuath fo smachd nan lochlannach bha tòrr sabaid aig inbhir pheofharain air sgàth s gun robh e uabhasach math mar àite airson faighinn tron a ghàidhealtachd cuideachd thug na lochlannaich ionnsaigh air inbhir pheofharain gu tric mu thàinig na lochlannaich gu inbhir pheofharain a leantainn thorfinn bha blàr beag ann s e am battle of torfness a bh ann bhuannaich thorfinn agus an armailt aige agus chuir e inbhir pheofharain a chaisteil agus an talamh fo smachd bha am baile fo smachd thorfinn airson an ath bliadhna nuair a thug e smachd air a bhaile thòisich e seòrsa cùirt neo ing mar a chanas iad ann an lochlannais agus chaidh an t ainm inbhir pheofharain gu ingvollr a tha a ciallachadh achadh na cùirte ann an lochlannais agus chaidh seo gu dingwall mu thug rìghrean na h alba smachd maireannach air a bhaile ann an chaidh inbhir pheofharain na bhorgh rìoghail agus thug an rìgh cead dhan bhaile malairt a dhèanamh tron t saoghal tro na cogaidhean albannach bha inbhir pheofharain fo smachd èideird i à shasainn ach bhuannaich iarla rois smachd air a bhaile airson raibeart bruis a rithist ann an thug iarla rois cuideachadh do raibeart bruis aig blàr allt a bhonnaich airson a chuideachaidh sin thug raibeart brus inbhir pheofharain a chaisteal agus an talamh dha iarla rois ann an dh fheuch aonghas tighearna nan eilean smachd a ghabhail air inbhir pheofharain air sgàth s gun robh e a feuchainn an tiotal iarla rois a ghabhail ach cha robh e soirbheachail co dhiù ann an chaidh alexander tighearna nan eilean na iarla rois agus thòisich e a fuireach anns a bhaile an dèidh alexander thàinig a mhac an ath iarla rois ach cha robh e cho shoirbheachail air sgàth s gun do dh fheuch e co chòrdadh a dhèanamh le rìgh shasainn èideard iv gus crùn na h alba a ghabhail chuala rìgh seumas iii na h alba mu dheidhinn seo agus thug e smachd air inbhir pheofharain agus air a h uile rud a bh aig iarla rois an dèidh sin s e an dàrna mac aig an rìgh a bha na iarla rois dh fhàg an crùn inbhir pheofharain mu agus chaidh an caisteil na thobhta bha e ga chleachdadh mar dhoca suas gu nuair a sgrios e ghluais an riaghaltas ann an inbhir pheofharain gu dùn èideann agus dh fhàg iad am baile leatha fhèin ann an ghluais an riaghaltas a rithist gu lunnainn agus thug iad aon bhòt anns a phàrlamaid eadar na còig buirgh anns an taobh tuath s e inbhir pheofharain baile dhubhthaich inbhir ùige inbhir theòrsa agus baile na h eaglais a th annta anns an taghadh airson an riochdaire seo bha inbhir pheofharain ainmeil airson airgead a ghabhail gus an bhòt aca atharrachadh ann an chleachd a chomhairle ann an inbhir pheofharain an t airgead seo airson talla a bhaile a thogail agus ann an chleachd iad an t airgead seo a rithist gus an tur gleoc a chur air talla a bhaile bha an gleoc an seo suas gu nuair a chaidh gleoc ùr a chur na àite chan eil seo ach aon dhe àireamh bheag dhe ghleocaichean mar seo a tha fhathast ag obair ann an alba agus tha e bliadhna a dh aois a bhliadhna seo roimh bha tòrr smachd air an t siorrachd aig clann choinnich air sgàth s gun robh iad càirdeil ris a crùn ann an thug iarla chrombaigh neo probhaist inbhir pheofharain clann choinnich gu cùl lodair a chuideachadh a phrionnsa ach cha bhuannaich iad am blàr an dèidh cùl lodair bha a chùirt anns a bhaile gu math cudromach airson cumail ris an dòigh ùir thàinig tòrr luchd lagha gu inbhir pheofharain air sgàth s gun robh a chùirt gu math trang agus bha tòrr airgid ri fhaighinn eadar an ochdamh linn deug agus an naoidheamh linn deug thòisich a tuathanachas ag atharrachadh agus bha tuathanachas malairteach na bu chumanta agus thàinig tòrr airgid gu inbhir pheofharain anns an naoidheamh linn deug chaidh rathaidean ùr a thogail le thomas telford agus bha inbhir pheofharain gu math trang thug an rìgh an tiotal baile siorrachd air a bhaile ann an bha coinneamh aig a chomhairle ann an mu dheidhinn ionad margaidh a thogail agus chaidh a chiad fèill reic a chumail aig a mhart air an mh là dhen lùnastal ann an thàinig an rathad iarainn dhan bhaile còmhla ris an ionad margaidh ur agus ann an thòisich an ionad margaidh a cumail fèill reic gach seachdain bha am mart fo smachd buidhnean diofraichte thairis air na bliadhnaichean ach ann an chaidh iad na aon chompanaidh dingwall auction mart ltd ach ann an chaidh sin na dingwall ua partnership ltd agus dhùin ua am mart aca ann an inbhir nis ann an chaidh ua a cheannach le dingwall auction mart ltd agus ann an chaidh iad nan dingwall highland marts ltd ann an dhùin iad am mart agus ghluais iad gu làrach ùr aig humberston farm air an taobh deas a bhaile agus thog tesco bùth ùr air an t seann làrach i aig toiseach naoidheamh linn deug bha conaltradh le bailtean eile air feadh na gàidhealtachd glè dhoirbh leasaich conaltradh nuair a thog thomas telford na rathaidean a dol gu inbhir pheofharain ach bha e fhathast glè dhoirbh airson bàtaichean bathair fhaighinn gu inbhir pheofharain b àbhaist dhaibh stad aig crombaigh agus chaidh am bathair a chur air bàtaichean mòr agus chaidh iad dhan tràigh aig inbhir pheofharain an uair sin chaidh am bathair a chur gu inbhir pheofharain le carbadan rinn thomas telford henry davidson agus alexander mackenzie na planaichean airson an clais uisge agus dh obraich iad air clais uisge na h alba cuideachd thòisich iad ga thogail anns a ghiblean ochd ceud deug s a sia deug agus bha iad deiseil ann am mart ochd ceud deug s seachd deug ach cha do dh èist na clachairean ri telford nuair a thuirt e gum biodh an clais uisge làn le eabar ma bha an abhainn pheofharain a dol troimhpe bha e ceart agus lìon an clais uisge le eabar as dèidh ùine ghoirid cha robh airgead gu leòr aig a chomhairle airson an clais uisge a chumail agus chaidh a dùnadh ann an ochd ceud deug s a ceathrad tha i ann fhathast an diugh ach chan eil i ag obair rugadh eachann macdhòmhnaill air an tritheamh là deug dhen ghiblean ann an aig rootfield croit athar ann am maol buidhe faisg air inbhir pheofharain thogadh e an sin cuideachd ach dh fhàs e sgìth dhen obair air a chroit agus chaidh e a dh inbhir nis airson obair a fhaighinn thòisich e ag obair leis an royal clan tartan warehouse agus ghabh e a mach ballrachd ann an companaidh marsantach pàirt dhe na highland rifle volunteers ann an ghabh e a mach ballrachd san naochadamh gòrdan gàidhealach s a dhà agus chaidh e gu na h innseachan afghanastàn afraga a dheas agus an sudàn na h èiphite agus chaidh e na mhàidsear ann an chaidh e na mhàidsear seanalair nuair a chaidh e gu afraga a dheas agus ann an thug an rìgh an tiotal mhàidsear seanalair sir eachainn macdhòmhnaill air chaidh e gu ceylon ann an ach cha robh na h oifigearan eile a bha e còmhla ris toilichte gun robh iad ag obair còmhla ri mac croiteir agus ann an a rèir cuid luchd eachdraidh chuir iad pìos anns a phàipear naidheachd ag ràdh gun robh e co ghnèitheach agus b toil leis companaidh le balach beag seo pìos dhen sgeulachd sin dearest mab do you really mean to say that besides your self three ladies all up country ones too were the only ones who went to see our new general arrive then dear you know we heard a whispered rumour that he does not like ladies and possibly may have been pleasently surprised when he had dropped on a spicy little isle where ladies are far and few between times of ceylon chaidh an sgeulachd seo tro ìompaireachd bhreatannach agus bha tòrr dhaoine ag ràdh gun robh eachainn co ghnèitheach thàinig e air ais gu breatainn airson cuideachadh a fhaighinn bhon rìgh ach cha robh an rìgh deònach a toirt cuideachadh dha agus chuir e eachainn air ais gu ceylon far an robh e a dol gu bhith court martialled air an t slighe air ais chaidh e gu paras agus dhùisg e aon là agus chaidh e sìos an staidhre airson bracaist a fhaighinn leugh e am pàipear naidheachd agus chunnaic e pìos ag ràdh gun robh e co ghnèitheach agus a bruidhinn mu dheidhinn na sgeulachd an dèidh dha an sgeulachd leughadh chaidh e air ais suas an staidhre gu a sheòmar agus chuir e peilear tro a cheann chan eil fianais aig luchd eachdraidh fhathast a chanas a bheil an sgeulachd seo fìor neo an e dìreach sgeulachd a chuir na h oifigearan a mach air sgàth gun robh iad mì thoilichte a bhith ag obair còmhla ri mac croiteir ach tha fianais ann gun robh e pòsta agus bha clann aige eadar agus chaidh an hector macdonald monument a thogail air cnoc mhìcheil ann an inbhir pheofharain chaidh am mòd nàiseanta rìoghail a chumail anns a bhaile ann an agus an diugh tha inbhir pheofharain uabhasach trang agus beòthail tha an sràid àrd air cumail airson coisiche agus tha sgeama shop mobility ag obair anns a bhaile airson daoine ciorramach bidh an sràid àrd dùinte gach mìos air sgàth s gum bidh mart na tuathanaich ann s urrainn dhaibh glasraich measan flùraichean feòil aran iasg lusan agus seudan a cheannach bho luchd dèanaimh ionadail cuideachd tha car boot sale ga chumail gach disathairne aig an t ionad margaidh ùr aig humberston farm tha leabharlann ann agus tha seo ri taobh an ionaid choimhearsnachd agus an ionad gàidhlig cuideachd tha sgoil st clemants sgoil sònraichte airson daoine le ciorram ann tha ionad spòrs ann faisg air an àrd sgoil a tha mu choinneamh na bun sgoil tha lon snàmh mòr talla geama beag airson ball coise ealainean còmhraige badmantan agus tòrr eile an dràsta tha iad a togail àrd sgoil ùr agus bidh seo deiseil ann am bliadhna neo dha tha pàirc na cloinne neo pàirc pheofharain air cùlaibh an tesco ùr le pàirc airson cloinn nas òige agus pàirc eile airson cloinn nas sine cùirtean tennis linne bàta agus bùth ann cuideachd tha làrach airson teantaichean neo carabhanaichean faisg air pàirc bhioctòria an dachaigh aig siorrachd rois agus far a bheil an àrd sgoil ball coise suidhichte agus tha achadh astroturf ball coise ann cuideachd airson na coimhearsnachd tha meadhan a bhaile eadar church street agus high street na raoin ghlèidhteachais s e stèisean rèidio a tha ann an radio nan gàidheal chaidh a chiad phrògram gàidhlig seirbhis adhraidh a chraobh sgaoileadh air an rèidio anns an dùbhlachd ach bha bliadhnaichean mhòra ann gus an d fhuair na gàidheal seirbheis rèidio a bha an ìre mhath nàiseanta agus cunbhalach tha na cinn là gu lèir ann an eachdraidh na seirbhis ri leughadh ann an loidhne tìm a bhbc agus chan eil adhbhar ann an cuir sìos ann an seo chì thu an fhiosrachaidh aig an diugh bho stiùireadh ceannard na roinn na gàidhlig mairead màiri moireach tha rng a craoladh bho gu gach là diluain gu dihaoine ach a mhàin beàrn bheag eadar meadhan là agus f seo sùil air cuid dhe na prògraman a tha rin cluinntinn air bbc radio nan gaidheal tha coinneach macìomhair na chraoladair sa ghàidhlig bha e na dheasaiche a ghasaet steornabhaigh agus tha e a fuireach faisg air a bhac ann an eilean leòdhais tha prògram choinnich ri chluinntinn air bbc radio nan gaidheal bho dhiluain gu dihaoine eadar m agus m tha ath chraoladh den phrògram a dol a mach aig f den aon là tha am prògram ann an cruth iris mar as trice le coinneach a togail cuspair gu math tric cuspair a th anns na naidheachdan agus aoidhean eòlaichean aige airson deasbad a thogail co cheangailte ris aig amannan ge tà tha coinneach s an sgioba a falbh a mach às an stiùidio airson prògram sònraichte a chlàradh air an dùthaich am badeigin tha làrach lìn aig prògram choinnich far a bheil cothrom dealbhan de thachartasan sònraichte fhaicinn beagan fiosrachaidh mun phrògram a leughadh agus goireas èist a rithist a chleachdadh tha one flew over the cuckoo s nest na nobhail le ken kesey a bha air fhoillseachadh ann an tha e suidhichte ann an ionad slàinte inntinne ann an aimearaga tha e ag innse sgeulachd a phrìomh charactair randall p mcmurphy fhad s a tha e anns ann ionad agus a sealltainn na buaidh a th aige air na h euslaintich eile anns an ionad tha an sgeulachd air a h innse tro shùilean caractair eile chief bromden bha fiolm air a stèidheachadh air an leabhar ann an air a stiùireadh le milos forman agus le jack nicholson a cluich randall p mcmurphy shoirbhich gu mòr leis an fhiolm agus bhuannaich e còig duaisean oscar s i ealasaid ii ealasaid alexandra màiri breith an giblean bànrigh an rìoghachd aonaichte agus iomadach dhùthcha eile mun cuairt an t saoghal ris an canar na riaghaltan co fhlaitheas mar eisimpleir canada gu lèir tha i na monarc tarsainn air antigua agus barbuda astràilia na h eileanan bhathama barbados belize canada grenada iaimeuca sealainn nuadh papua gini nuadh naomh crìstean agus nibheis naomh lùisia naomh bhionsant agus eileanan greanadach na h eileanan sholaimh tuvalu is an rìoghachd aonaichte am breatainn mòr agus èirinn a tuath chaidh a h athair seòras vi a chrùnadh an deidh do a bhràthair eideard viii leigeil an cathair rìoghail seachad ann an riaghail seòras vi gu agus an deidh do bhàsachadh an mh den gearran chaidh a chrùn gu an nighean is sine aige ealasaid chaidh a crùnadh mar banrigh air an t ògmhios s e an duine aice a phòs i ann an am prionnsa philip diùc dhùn èideann agus s ann on a ghrèig a tha e tha ceithir chlann aca leis am prionnsa teàrlach is sine tha dà mhac eile aca anndra agus èideard agus aon nighean anna s i a chiad leanabh a bh aig prionnsa albert diùc york agus a bhean ealasaid s e a h athair an dàrna mac aig rìgh seòras v agus a bhanrigh màiri rugadh i aig sa mhadainn gmt air dhan ghiblean aig taigh a seanair sràid bruton mayfair lunnainn bha aon phiuthar aice mairead a bha ceithir bliadhna nas òige na i thachair ealasaid ri prionnsa philip ann an phòs iad air dhan t samhain ann an westminster abbey fhuair iad thairis air prèasantan bho air feadh an t saoghal rugadh prionnsa teàrlach air dhan t samhain agus a bhana phrionnsa anna ann an b e maighstir iarrainn shasunnach a bh ann an abraham darby i an giblean am màrt rugadh esan ann an dudley an siorramachd worcester far an robh athair na ghobha ghlasan b e cuaigearan a bha ann an teaghlaich dh ionnsaich e a cheàrd e fhèin fo shaor mhuilinn ann am birmingham roimhe nuair a phòs e thog e fhèin is a bhean ri bristol far an robh e an sàs ann an obair umha ghluais e bho obair umha ri iarann tilgte fhuair e taic de obraichean iarrainn aig coal brook dale ri taobh abhainn na severn an far an d rinn e poitean agus coireachan a mach à iarann tilgte cha robh e fada s na h obraichean sin mus an do thoisich e a lorg connadh nas fheàrr agus nas shaora na gual fhiodha a theasachadh na fùirneisean iarainn aige lorg e gu robh gual fhiodha freagarrach an agus o chionn s gu robh gual tòrr nas pailte na fiodh dh adhbharaich leaghadh le gual lughdachadh an pris iarrainn nuair a thoisich dòighean eile a bhi ga cleachdadh iarrann a leaghadh dh adhbharaich lughdachadh a phrìs meudachadh an fhèille airson bathair iarrainn agus cuir seo spionnadh air leasachadh eaconomachd air feadh breatainn dh eug e an ann am madley shropshire chaidh a thìodhlachadh anns an cladh nan cuaigear ann am broseley tha na cuaigearan nam buill de ghluasadan creideimh air a tha gu lèir comann cràbhach nan caraid beurla uakers no religious society of friends tha a chuid as motha dhiubh gan fhaicinn fhèin mar chrìosdaidhean ge tà tha iomadh diofair eadar buidhnean sònraichte air sgàth diadhachd agus adhraidh oir tha iad a creidsinn ann an solas a staigh aig gach ball seach ann an creudan suidhichte san fharsaingeachd tha iad nan sìochantairean tha iad airson sìmplidheachd agus co ionnannachd agus an aghaidh innse bhreugan tha prionnsabalan aig coimhearsneachdan sònraichte air an cruthachadh ann an leabhar smachd beurla book of discipline tha na leabhraichean seo air an atharrachadh bho àm gu àm agus tha caochladh ainm oifigeil eile aca m e faith and practice creideamh agus cleachdadh no uaker faith and practice chaidh an stèidheachadh aig meadhan mh linn ann an sasainn le george fox an diugh tha coimhearsneachdan nan cuaigearan as motha anns a cheinia mu anns na stàitean aonaichte mu agus ann an guatamala mu ann an bha cuaigearan clàraichte anns an rìoghachd aonaichte dhiubh ann an alba tha sìochantas gu math cudromach dha na cuaigearan cha dèanar cairte dhealbh eagnaidh as aonais tomhais eagnaidh de n fhearainn a tha an cairte dhealbh ri riochdachadh tha seo soilleir nuair a choimheadas sinne air cairtean dhealbh dèanta s na meadhan aoisean far a bheil cruth nan eileanan agus eadhan tìrean mòra gu math eadar dhealaichte bho na cairtean dhealbh a chaidh air cruthachadh nas anamoch bho meadhan an ochdamh linn dheug mh linn gu deireadh an fhicheadamh linn tha na dealbhan sadail a tha againn an diugh a dearbhadh cho eagnaidh a dh fhàs tomhais fhearainn rè an mh linn agus tha na cairtean dealbh on linn sin a dearbhadh dhuinn gu robh innealan tomhais gu math eagnaidh air cuir an gnìomh leis na luchd thomhais s an linn sin s e baile mòr ann an alba a tuath a tha ann an obar dheathain beurla aberdeen beurla ghallda aiberdeen s e an treasa baile as motha ann an alba an dèidh glaschu agus dùn èideann tha am baile mòr ainmeil airson ola ann an cuan a tuath the oil capital of europe agus clach ghràin the granite city ged nach eilear a gabhail ris an diugh bhathar a smaoineachadh gur e abar rèidh abhainn a bu chiall dha obar dheathain san t seann chànan tha obar dheathain na laighe eadar dà abhainn uisge dè agus abhainn dheathain thòisich am baile mòr mar dà bhaile seann obar dheathain old aberdeen agus obar dheathain ùr new aberdeen bha obar dheathain aosta ann an tuath aig abhainn dheathain agus bha obar dheathain ùr baile iasgach aig beul aibhne uisge dhè ann an bha an sluagh ann an bha sluagh a chomhairle cathair obar dheathain ach bha duine a fuireach anns a bhaile fhèin tha riaghaltas obar dheathain leis an comhairle baile obar dheathain tha comhairleach ann agus uàrdan tha stiùir gnothach comhairle le pàrtaidh nàiseanta na h alba ann an bha libearalaich dheamocratach snp làbaraich tòraidhean agus aon comhairleach eile ann tha trì roinnean phàrlamaid ann an obar dheathain airson pàrlamaid na h alba agus taigh nan cumantan cuideachd ann am pàrlamaid na h alba obar dheathain a deas agus ceann chàrdainn obar dheathain meadhain agus obar dheathain oir dheathain ann an taigh nan cumantan tha na roinnean phàrlamaid riochdaichte le obar dheathain a deas obar dheathain a tuath agus gòrdan tha dà oilthigh ann oilthigh obar dheathain stèidhichte ann an agus oilthigh ùr oilthigh robert gordon stèidhichte ann an tha campas aig scotland s rural college faisg air obar dheathain agus trì campasan aig north east scotland college ann an obar dheathain fhèin tha àrd sgoilean agus bun sgoilean ann an obar dheathain bha aberdeen grammar school stèidheichte ann an gabhaidh fòghlam tro mheadhan na gàidhlig ann an bun sgoil gilcomstoun agus àrd sgoil hazelhead tha obar dheathain na dhachaigh gu dà pàipearan naidheachd gach là press and journal agus pàipear naidheachd san feasgar evening express tha stiùidio beag bbc scotland ann an obar dheathain agus prìomh oifis stv north mu thràth grampian television suidhichte ann an tullos tha trì stèisean rèidio suidhichte anns a bhaile northsound northsound agus original tha dà phrògram nan naidheachdan suidhichte ann an obar dheathain north tonight air stv north agus good morning scotland air bbc radio scotland airson naidheachdan ionadail tha port adhair obar dheathain ann an tuath a bhaile a tha a ceangail alba a tuath le sasainn èirinn agus eòrpa tha port heileacoptair aig a port adhair a tha a ceangail na mòr thìr le beartan òla ann an cuan a tuath tha e aon de na puirt heileacoptair as trainge air feadh an t saoghail tha seirbheisean trèana bho obar dheathain gu inbhir nis sràid na ban righ ann anglaschu dùn èideann inbhir uraidh agus sasainn s e port mara airson aiseagan a tha ann an sin tha seirbheis aiseagan a ruith gu lèiruig air sealtainn agus baile na h eaglais air àrcaibh le northlink tha sia mòr rathaidean ann an obar dheathain tha a am prìomh rathad anns a baile a tha a ruith bho thuath gu deas a ceangail obar dheathain le dùn èideann dùn dèagh peairt agus breichin anns a deas agus ealain ceann phàdraig agus a bhruaich anns a tuath tha an a a ceangail obar dheathain gu eilginn inbhir nis agus an iar thuath s e an a am prìomh rathad a tha a ruith chun an iar gu bràigh mhàrr agus am monadh ruadh tha a a dol gu deas a ceangail am baile le monadh rois agus obar bhrothaig tha bus seirbheisean ag obrachadh le first group airson na seirbheisean anns a bhaile fhèin agus le stagecoach airson seirbheisean air feadh na dùthcha tha seirbheisean ann gu glaschu dùn èideann inbhir nis agus sasainn cuideachd tha first group suidhichte ann an obar dheathain chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an obar dheathain anns na bliadhnaichean agus s e oilthigh dhùn èideann an t oilthigh as motha ann an dùn èideann agus an dara fear as motha ann an alba chaidh a stèidheachadh ann an tha e air a mhothachadh gu h eadar nàiseanta airson an teagaisg agus an rannsachaidh anns am bi e an sas b e oilthigh dhùn èideann an ceathramh oilthigh a chaidh a stèidheachadh ann an alba agus mar sin tha e na phàirt de sheann oilthighean na h alba tha an t oilthigh am measg nan feadhna as treasa agus as ainmeile anns an t saoghal agus tha e an dràsta an lùib nan gràinnean mullaich de dh oilthighean daoine le ceangal ri oilthigh dhùn èideann chleachd cuid de ghàidheil na sgìrean t ainm hwiterne taigh geal sa beurla agus futarne anns a ghàidhlig nochd a ghàidhlig ann an ceann a deas na h alba anns an mh linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an siorrachd bhaile na h ùige fhèin anns an mh linn thathar dhen bheachd gur ann à hvit geal a tha an t ainm sa bheurla bheireadh sin ros geal dhuinn sa ghàidhlig an latha an diugh tha an t ainm ann an laideann a measgachadh a ghàidhlig taigh casa agus a beurla hvit candida chaidh an t àite seo a chlàradh le ptolemy mar leukopibia chaidh an t ainm ùr a chlàradh airson a chiad turas mar st martin s kirk of uitherne ann an chuir naomh ninian bliadhnaichean seachad a searmonachadh an seo bha e na bhorgh rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar agus nuair a chuireadh às dhan t siostam ràinig an rèile dhan bhaile ann an a thug piseach mòr air malairt san sgìre s ann gu comhairle choimhearsnachd bhuirgh rìoghail whithorn a bhuineas whithorn a ghabhas a steach an sgìre mu timcheall a bhaile tha duine a fuireach san sgìre air fad tha comhairlichean coimhearsnachd a riochdachadh na sgìre agus thathar a cumail coinneamhan na comhairle gach mìos ann talla choimhearsnachd na machrach a deas ann am whithorn tha e a buntainn dhan uàrd taghaidh meadhan ghall ghàidhealaibh airson comhairle na roinne s ann ann an sgìre mòran nas blàithe cuibheasachd bhliadhnail c agus mòran nas fhliche cuibheasachd bhliadhnail mm an coimeas ris an còrr dhen dùthaich s a tha whithorn tha sileadh uabhasach trom ann fiù s fad na mìosan nas tioraim leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h alba s e àite cfb ann an sgèile kppen geiger a th ann am whithorn chan eil an t sneachd idir pailt an seo tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim mm eadar an giblean dìreach mm agus an dàmhair an t samhain mm fad na bliadhna bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach c s e planaid a tha anns an talamh a chruinne no an t saoghal air a bheil sinn a fuireach tha aon ghealach aige agus s e treas ball de rian na grèine tha na cuain sa bheil sàl a cuibhrigeadh mu deidhinn de barr na talmhainn s e tìr talamh tioram a tha anns an eile tha aille a cuairteachadh na talmhainn canar an adhar ris an àile seo tha an talamh a cuairteachadh na grèine aig astar mìltean km mìle canaidh sinn bliadhna ris an ùine a tha i a gearradh gach cuairt air barrachd an sin bithidh an talamh còmhnaidh na tionndadh mu deidhinn aiseal a ruitheas tro meadhan a tomaid is e an tionndadh seo a bhitheas a toirt uairean a dh adhbharaicheas latha agus oidhche bidh meas a fàs air luibhean agus craobhan cleachdar mar biadh agus airson gineadh tha seanfhaclan ann a dh innseas mar a bheir a ghaoth buaidh air measan mar eisimpleir nuair a bhios meas seargta canar meas air crannadh ris ma gheibhear gaoth bhon ear as t earrach bidh na craobhan a cur a mach an duillich ach seargaidh a ghaoth an ear an duilleach òg maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile nuair a thèid a chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear ged a dh fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan s air na preasan cha bhi am meas mar is trice ach meanbh cha chuir a ghaoth a tuath ge tà na measan air an ais mar a nì a ghaoth an ear ged a bhiodh i a sèideadh gu math tric fad a gheamhraidh s an earraich bidh a chraobh mheas nas toraiche na b àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar reòidhte do bhrìgh nach leig am fuachd s an reothadh leatha a duilleach a chur a mach ro thràth air a bhliadhna tha aimearaga laideannach américa latina a ciallachadh na àiteachan sna h aimearagan far a bheil spàinntis neo portagailis gam bruidhinn gu cumanta tha na dùthchanan seo ann an aimearaga a deas agus aimearaga mheadhanach bho ceann a tuath meagsago gu patagonia chan e roinn cruinne eòlaisail a th ann an aimearaga laideannach ach sgìrean cultarail poiliteagach le sin tha e air sgaoileadh tro aimearaga a deas aimearaga mheadhanach aimearaga a tuath agus air feadh na mara chairibianach a bharrachd air sin bha spàinntis ga bhruidhinn ann an cuid dhe na stàitean ann an àird an iar agus mu dheas anns na stàitean aonaichte gu ruige an mh linn b e neach ciùil agus teòirigiche ciùil às an eadailt a bha ann an guido de arezzo neo guido aretinus guido da arezzo guido monaco tha e air fhor mar an innleadair de pongas ciùil ùr nòsach a chaidh an àite pongas neumach b e an teacsa aige am micrologus an dara tràchdas a bha sgaoilte is farsaing anns na meadhan aoisean as deidh an sgrìobhadh aig boethius rugadh e ann an neo faisg air arezzo is chaidh e sna beinidictich nuair a bha e òg air sgàth a chliù ann an ceòl thadhal e pàpa beinidict vii anns an ròimh agus nas fhaide pàpa iain xix chaochail e mar abaid ann an avellano faisg air arezzo bha balla antonine balla àrsaidh ròmanach a ruith eadar linne chluaidh agus linn giùdain chlàraich francis diack an t ainm linn giùdain ann an siorrachd pheairt san mh linn is dòcha gum biodh linne na bu chirte na linn ann an dòigh oir bha e na chleachdadh cànanach ann an siorrachd pheairt a bhith a fàgail na lide mu dheireadh dheth ach tha eisimpleirean eile ann de linn seach linne ann an ainmean àite faodaidh gu bheil giùdain càirdeach ri gododdyn an treubh bhreatanach a bha ann an labhdaidh mus tàinig na scotti agus na h angli an fhianais a th ann don ainm linne foirthe tha e fiù s nas tana na an fhianais a th ann don ainm linn giùdain a rèir eòlaichean fhreumh fhaclachd tha e coltach gur ann à sròn agus reamhar anns a ghàidhlig fhèin a tha an t ainm leis gu bheil e ann an tairbeart nàdarra ri taobh nan rannaibh nochd a ghàidhlig ann an ceann a deas na h alba anns an mh linn mòran bhliadhna an dèidh chuimris agus bha an cànan fhathast làidir ann an siorrachd bhaile na h ùige fhèin anns an mh linn a dh aindeoin sin tha cuid dhen beachd gur ann à seann chuimris a tha e leis gu robh an cànan làidir air an àirde an iar dheas na h alba an dèidh nan ròmanach tha cruth na tìre agus fuaimneachadh an ainm sa sgìre a gabhail ris an teòiridh ghàidhealach chaidh baile a chlàradh faisg air loch rìoghaine le ptolemy ris an canadh rerigonium a tha a ciallachadh àite an righ thathar dhen bheachd gur e an t sròn reamhar neo machair an sgithich a bh ann b e port mara airson aiseig a tha ann an sin bha seirbheis aiseagan a ruith gu beul feirste le stena line le seirbheisean gluasadach gu machair an sgithich ann an bha e na bhorgh rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar agus nuair a chuireadh às dhan t siostam s ann gu comhairle choimhearsnachd na sròine reamhaire fhèin a bhuineas a mhòr chuid dhen t sròn reamhair tha duine a fuireach san sgìre air fad tha comhairlichean coimhearsnachd a riochdachadh na sgìre a bharrachd air sin tha pìos eile sa bhaile na phàirt uachdar marc iùbhair agus belmont le comhairlichean a riochdachadh sgìre far a bheil a fuireach ann thathar a cumail coinneamhan na comhairle gach mìos tha e a buntainn dhan uàrd taghaidh an t sròn reamhar agus na rannaibh airson comhairle na roinne s ann ann an sgìre mòran nas blàithe cuibheasachd bhliadhnail c agus mòran nas fhliche cuibheasachd bhliadhnail mm an coimeas ris an còrr dhen dùthaich s a tha an t sròn reamhar tha sileadh trom ann fiù s fad na mìosan nas tioraim leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h alba s e àite cfb ann an sgèile kppen geiger a th anns an t sròin reamhair chan eil an t sneachd idir pailt an seo tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim mm eadar an cèitean dìreach mm agus an dàmhair mm fad na bliadhna bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach c a rèir eòlaichean fhreumh fhaclachd tha e coltach gur ann à caer dùn agus ainm na treubh frisianach neo preas ann an seann chuimris neo gàidhlig a th ann an t ainm s ann gu math pailt a tha ainmean àite ann an cuimris ann an ceann a deas na h alba nochd a ghàidhlig ann an ceann a deas na h alba anns an mh linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an siorrachd dhùn phrìs fhèin anns an mh linn a dh aindeoin sin tha cuid eile dhen bheachd gur ann à gàidhlig druim neo dronn a th ann ainm an àite seo a bharrachd air sin tha cruth na tìre a toirt cuideam dhan dà theòiridh seo o chionn s gu bheil dùn agus druim ann tha sgrìobhainn bhon mh linne ga chumail air ball an taigh sheinnse hole in the wa ann am meadhan a bhaile gur e druim phrìs an t ainm a bha air a bhaile o shean tha an t ainm ga sgrìobhadh drumfries mar druim facal cruinn eòlaiche a bharrachd air sin tha ospadal rìoghail a cheàrna ga thogail dìreach air barr druim ri taobh na h aibhne nid chaochail raibeart burns an seo ann an chuir prionnsa teàrlach stiùbhart seachad na h oidhche ann an dùn phrìs air disathairne an dùbhlachd air an t slighe air ais a dh alba gu ruige na gàidhealtachd chuireadh càin dhe agus paidhir bhròg air a bhaile a chaidh a phàigheadh an ath latha bha e na bhorgh rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar agus nuair a chuireadh às dhan t siostam s e prìomh bhaile na portagail a th ann an lisboa ipa li bo neo lisbon s e am baile as motha den dùthaich suidhichte far oirthir an iar dheas na h eòrpa aig a chuan siar tha e na laighe air bruach na h aibhne tejo far a bheil am port mara as cudromaiche anns a phortagail aig m os cionn ìre na mara km air falbh bho phorto agus km bho choimbra tha dà mhillean neach a fuireach ann tha mòran chladaichean àlainn faisg air meadhan a bhaile chaochail am bàrd lus vaz de cames an seo ann an rugadh naomh antaine an padua ann an lisbon san an lùnasdal tha sìdhe aef gaeilge nuadh s gàidhlig sìth na facal na gaeilge s na gàidhlig a cur iomradh air na tolman an talmhainn gun robh air smaoineachadh a bhith dachaigh ri sluagh os nàdarra co cheangailte ris na sìthichean nan dualchas eile gus nas anmoiche ris na luchd àiteachaidh seo fhèin tha na sìthichean no sìth air chreidsinn gu h eugsamhail a bhith na sinnsearan na spioradan an nàdair no na ban diathan s na diathan fhèin chì mòran daoine na sìthichean cho tionndaidhean nas anmoiche litreachaile an tuatha dè danann ann an beul aithris agus cleachdadh tha gu tric na sìthichean air dhèanamh ciùin le tiodhlacan agus tha cùram air ghabhail a sheachnadh a cur fearg orra tha iad air bhruidhinn air gu tric le bogachaidhean brìgh mar na nàbaidhean matha an sluagh maiseach na h uaislean no gu soirbh an sluagh san dòchas gun smaoinicheadh daoine daonna dhiubh cho caomh bhitheadh iad na b dualaiche a bhith caomh s e bean nan sìdhe a tha a bhrìgh an facail bean shìdh ge tà sa bheurla tha an facal air thighinn dham bhrìgh shònraichte mnà os nàdarra na h èirinn gum cuir an cèill bàs tighinn le am caoineadh s e a bhean nighe a th a samhail san eòlas ur sgeulachd na h alba a bhean a tha air fhaicinn a nighe an t aodach no armachd f h uileach an duine a tha an dàn ri bàs tha ainmean cumanta leannan sìdh an cat sìdh agus an cù sìdh tha an sluagh sìdh air uairibh air nochdadh ann am beul aithris èireannach agus albannach cho spioradan air sgèithe nàdair mì thlachdmhor agus s dòcha na mairbh mallaichte olc no luaimneach tha air uairibh na sìthichean air fhaicinn cho luchd dìona garga an àiteachan còmhnaidh co dhiù gum bi e cnoc shìdh fàinne shìdh craobh shònraichte gu tric sgitheach no s mathaid loch no coille shònraichte tha an cruinne eile ceilteach air fhaicinn cho nas dlùithe ris na h amannan nam beul an là s na h oidhche mar sin seo àm sònraichte dhan sluagh sìdhe cho tha roinn nam fèilltean mar an oidhche shamhna agus an fhèill eòin am bitheantas s an dealbh air thoirt nan duine sìdh annasach àlainn ged s urrainn dhaibh oillteil a bhith bheir roinn nan freumhan dealbh air na sìdhe cho an fuigheall na tuatha dè danann a dh fhàg èirinn a dh fhuireach sa chruinne eile an dèidh an ruaig leis na mileseanaich a rèir ris an lebor gabála érenn bha an tuatha dé danann cuideachd na daoine sìdhe air ghabhail air ann am blàr leis na mic bhàsmhora mhl espáine cho cuid nan rèiteachdan na ruaige dh aontaich an tuatha dé danann a dh fhuireach fon talamh anns na sde aonar sd na cnocan no tolman a tha a comharradh an tìr na h èireann bha gach ceannard nam cinnidhean na tuatha de dannan air thoirt aon tolm na b anmoiche oir snìomha na brìghe dh fhàs araon na tolman agus na luchd os nàdarra àitheanta ris an fhacal cheudna sd s an uair sin fad an atharrachaidh na cànain tro na linntean sdhe sìth agus s s e an t impireachd bheasantian ainm greugach basileia tn romain gu tric dìreach beasantian no sa bheurla byzantium an t ainm a tha againn mar is àbhaist bhon an mh linn air impireachd earrach an ròimh anns an t aois mheadhanach tha an impireachd sònraichte agus air leth bho impireachd an ròimh ann an taobh a siar na roinn eòrpa oir bha e air a shocrachadh air constantinople agus s e greugais seach sean laideann an cànan a bha na h uaislean an riaghaltas agus a mhòr chuid den t sluagh a cleachdadh ged a tha an impireachd seo leantainneach a rèir riaghaltas agus stèidheachadh co dhiù ri impireachd an ròimh ann an taobh siar a roinn eòrpa bi daoine a dèanamh eadar dhealachadh eadarra mar is tric oir gu bheil iad atharraichte ann an iomadh dhoimh a rèir aois cànan agus dualchas chaidh ainmeachadh mar impireachd nan greugaich airson a chuid mhòr de bheatha anns an roinn eòrpa mar is coireach ri cho cumhachdach sa bha an t sluagh agus dualchas greugach ann chan eil co aonta ann mu cuin a thòisich an aois bheasantian bi feadhainn ga cheangail ri riaghail an t impire diocletian a chruthaich iomadach atharrachan anns an riaghaltas agus sann mar seo a chaidh impireachd an ròimh a ghearradh ann an dà leth pars orientis an leth earrach agus pars occidentis an leth siarach tha feadhainn den bheachd gur e constantine i a chiad impire beasantian bi feadhainn a cuir toiseach an impireachd sònraichte ann an riaghail theodosius i agus le buaidh chrìosdaidheachd tarsainn air an creideamh romanach air a neo a leantainn a bhàs ann an leis an dealachadh den impireachd tha buidhean eile ann a bhios ga cheangail ri oir gur ann sam bliadhn ud a leig an impire mu dheireadh san iar romulus augustus às a dhreuchd agus mar sin a fàgail an cumhachd ìmpireil le impire an ear a mhàin tha aon beachd eile ann gur e ath chruthachadh an impireachd ann an aois heraclius mu nuair a fhuair greugais inbhe mar cànan oifigeil agus a chuid mhòr chogadh agus strì ris an robh an impireachd ceangailte a gabhail àite san ear gun diofar de am beachd a ghabhas neach chaidh an atharrachadh air adhart beag air bheag agus an nuair a stèidhich constantine prìomh bhaile ùr airson an impireachd na ainm fhèin constantinople bha cumhachd an cànan agus cultar greugach a sgaoileadh hellenization sa bheurla mu tha chruthachadh an rathad iarainn na gàidhealtachd beurla highland railway company ann an nuair a thàinig buidheann de rathaidibh iarruinn fa leth còmhla mhair rathad iarainn na gàidhealtachd na chompanaidh rathad iaruinn neo eisimileach sios ri nuair a chaidh e gu bhi na constituent company de n london midland and scottish railway lmsr aig cruinneachadh nan rathad iaruinn fhosgladh a chiad earran de rathad iarainn na gaidhealtachd eadar inbhir nis agus inbhir narann ann an an ceangailear inbhir nis ri lunainn le rathad obar dheathain dh fhosgladh slighe nas direach tro farrais thar mointich dhabha agus thar dhruim uachdair ann an bliadhna roimhe seo dh fhosgladh an rathad iarainn ross shire gu inbhir ghòrdain rugadh port an t sroin ann an agus inbhir theòrsa ann an bha an rathad iarrainn caledonian an calaidh na rathad iarrainn as motha na h albann gu ruige nuair a chaidh e mar constituent company do an london midland and scottish railway miltean s an fhad shine bun loidhne a chalaidh bho carlisle far an do cheangail e ris an rathad iarrainn london and north western ri ionad meadhanach a ghlaschu bha fìor bhranndair nan rathad iarainn an sheilbh a chompanaidh seo a choisinn a chuid bu mhòr den tuarasdail aice de ghiùlan guail bho mèinnean air feadh srath meadhanach na h alba a dh aindeoin sin bha a phrìomh ghobhal aig tobar na màthar far an do dhealaich a rathad gu obar dheathain thogta fo ainm the scottish central railway fhosgladh an meur seo a chaidh tro sruighlea pheairt farfar agus ceann abair gu sròn na h aibhne agus obar dheathain cho tràth ri s e comhairle ionadail a tha ann an comhairle lodainn an iar a tha a dèiligeadh ri lodainn an iar chruthaich an achd riaghaltais ionadail alba siostam ùr de chomhairlean agus roinn lodainn le ceithir comhairlean sgìreil baile dhùn èideann lodainn an ear lodainn mheadhanach agus lodainn an iar sgaoileadh na comhairlean roinneil ann an agus fhuair comhairle lodainn an iar na h uallaichean aice tha naoi uàrdan ann an lodainn an iar armadal is an druim dubh bathgate broxburn uphall is winchburgh baile dhunlèibhe an ear is caladar an ear fauldhouse is srath bhrìch gleann iucha baile dhunlèibhe a tuath baile dhunlèibhe a deas agus an t allt bàn is blackburn airson an roinn traidiseanta faic gàidhealteachd s e a chomhairle as motha de na comhairlean na h alba a tha ann an comhairle na gàidhealtachd tha an cuid as motha dhith suidhichte air tìr mhòr na h alba far an robh na siorrachdan traidiseanta gallaibh cromba inbhir nis inbhir narann siorrachd rois cataibh agus am pàirt san iar thuath earra ghàidheal tha a chomhairle a gabhail a steach cuid de na h eileanan a staigh cuideachd tha comhairle mhoireach comhairle pheairt is cheann rois comhairle shiorrachd obar dheathain agus earra ghaidheal agus bòd timcheall oirre s e inbhir nis prìomh bhaile ionadail na chomhairle tha ball air a chomhairle comhairlichean an dèidh dha na taghaidhean ionadail tha comhairle na gàidhealtachd cho mòr ri cileameatair cèarnagach agus bha duine a fuireach an seo anns a bhliadhna tha mu luchd labhairt na gàidhlig air fhagail anns an sgìre seo buidseat bliadhnail an duil m luchd obrach buidseat bliadhnail airson gach ceann sluaigh riochd buidseat bliadhnail luchd obrach s e comhairle ionadail a tha ann an comhairle nan eilean siar a tha a dèiligeadh leis na h eileanan siar chaidh comhairle nan eilean a chruthachadh ann an leis an achd riaghaltais ionadail alba as dèidh ath òrdachadh air riaghladh ionadail agus nàiseanta a bha a toirt na h eileanan an iar gu lèir fon aon riaghladh fon an t seann structair anns na h eileanan bha naoi comhairlean ionadail le cumhachdan eadar dhealaichte sna h eileanan b iad siorrachd inbhir nis agus na comhairlean sgìreil a bha a stiùireadh ghnothaichean anns na hearadh uibhist a tuath beinn na faoghla uibhist a deas agus am barraigh bha siorrachd rois is chrombaidh comhairle sgìreil leòdhais agus comhairle baile steòrnabhaigh a riochdachadh chùisean ann an leòdhas ri linn na bha ri dhèanamh bha mar bhliadhna uallachaidh airson an dreach ùr a bha seo a thoirt gu bith na taghaidhean ionadail s e aon de na comhairlean na h alba a tha ann an comhairle earra ghàidheal agus bhòid beurla argyll and bute council tha comhairle na gàidhealtachd comhairle pheairt is cheann rois comhairle shruighlea agus comhairle dhùn bhreatainn an iar timcheall oirre tha loch laomainn air àird an ear dhith s e ceann loch gilb prìomh bhaile ionadail na chomhairle bha a chuid as motha de chomhairle earra ghàidheal agus bhòid a buntainn don t siorrachd traidiseanta earra ghàidheal seach leth eilean a mhorbhairne a tha aig comhairle na gàidhealtachd an diugh tha e a gabhail a steach an eilean bhòid cuideachd a bha aig siorrachd bhòid agus am pàirt iarach den t siorrachd dhùn bhreatainn is ionann crìochan na chomhairle agus crìochan na sgìre phàrlamaid westminster tha uàrdan aig a chomhairle comhghall dùn omhain baile eilidh agus laomainn a deas baile eilidh meadhain eilean bhòid ceann tìre agus na h eileanan laomainn a tuath earra ghàidheal meadhain an t òban a tuath agus latharna an t òban a deas agus na h eileanan agus ceann tìre a deas agus comhairlichean an dèidh dha na taghaidhean ionadail s e aon de na comhairlean na h alba a tha ann an comhairle shruighlea beurla stirling council tha earra ghaidheal agus bòd comhairle chlach mhanainn comhairle dhùn bhreatainn an ear comhairle na eaglaise brice comhairle shiorrachd lannraig a tuath comhairle pheairt is cheann rois is comhairle dhùn bhreatainn an iar timcheall oirre s e sruighlea prìomh bhaile ionadail na chomhairle tha comhairle shruighlea cho mòr ri cilemeatair ceàrnagach ann an bha timcheall air duine a fuireach an seo ach tha nas motha na de na daoine a fuireach ann an iar dheas na comhairle anns na bailtean sruighlea dùn bhlàthain drochaid ailein is bannockburn bha a chuid as motha den chomhairle shruighlea a buntainn don t siorrachd traidiseanta shruighlea seach an eaglais bhreac tha e a gabhail a steach am pàirt san iar dheas den seann shiorrachd pheairt cuideachd s e aon de na comhairlean ann an alba a tha ann an comhairle siorrachd àir an ear beurla east ayrshire tha a chomhairle cho mòr ri cileameatair cèarnagach agus bha duine a fuireach an seo anns a bhliadhna tha comhairle siorrachd àir a tuath comhairle siorrachd rinn friù an ear comhairle siorrachd lannraig a deas comhairle siorrachd àir a deas agus comhairle dhùn phris is ghall ghàidhealaibh timcheall oirre bha a chuid as motha den chomhairle siorrachd àir an ear a buntainn don t siorrachd traidiseanta siorrachd inbhir àir a bha a gabhail a steach comhairle siorrachd àir a deas agus pàirt den chomhairle siorrachd àir a tuath cuideachd s e cille mheàrnaig prìomh bhaile ionadail na chomhairle agus am baile as motha cuideachd s e aon de na comhairlean na h alba a tha ann an comhairle siorrachd àir a tuath beurla north ayrshire council tha an cuid as motha dhith air tìr mòr na h alba far an robh an t siorrachd traidiseanta inbhir àir tha a chomhairle a gabhail a steach cuideachd an t eilean arainn a bha aig siorrachd bhòid agus cuid de na h eileanan ann an linne chluaidh m e cumaradh mòr agus cumaradh beag tha comhairle siorrachd rinn friù comhairle siorrachd àir a deas agus comhairle siorrachd àir an ear timcheall oirre tha comhairle siorrachd àir a tuath cho mòr ri cileameatair ceàrnagach agus bha duine a fuireach an seo ann an s e irbhinn prìomh bhaile ionadail na chomhairle tha warszawa ipa var ava beurla warsaw gearmailtis warschau liotuànais varuva latbhais varava fraingis varsovie na phrìomh bhaile den phòlainn anns a bhliadhna bha duine a fuireach ann tha warszawa km air falbh bho lublin km bho d km bho krakw agus km bho gdask chaidh an còrdadh càirdeis co obrachaidh agus cuideachaidh a rèir a chèile a chur air dòigh an seo air an cèitean b e warszawa a chiad bhaile a bhuail na nazi le bomaichean anns an darna cogadh thug iad ionnsaigh air a bhaile air an t sultain fad mios bha sèist air a bhaile aig a cheann thall air an damhair choisich na nasi a staigh dhan bhaile thug na nasi na rudan luachmhor on chaisteal rìoghail mar dealbhan agus mhill iad an caisteal le warszawa fo smachd thòisich na nazi ag obair air an trioblaid iudhach chruthaich iad sgìrean dhen bhaile a bhiodh mar phrìosan mòr dha na h iudhaich na ghetto b e a ghetto warszawa am fear as motha eadar an t iuchar agus an damhair ghluaiseadh daoine bhon ghetto gu campaichean bhàis mar an tric na campaichean ann majdanek agus treblinka ann an bha ar a mach anns a ghetto ach chuir na nazi às e air an cèitean air an lùnastal thòisich ar a mach ann an warszawa air fad an aghaidh na nazi mhair an ar a mach seo làithean s e prìomh bhaile suaineach a tha ann an stockholm ipa stklm tha nas motha na aon muileann duine a fuireach anns a bhaile fhèin agus timcheall air a bhaile tha stockholm suidhichte km air falbh bho malm km bho helsingborg km bho ghteborg agus km bho uppsala tha rìgh na suaine a fuireachd an seo tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an suainis stk slat cabair agus holmr eilean a tha an t ainm bheireadh sin eilean an t slait dhuinn sa ghàidhlig an latha an diugh chaidh an còmhlan ciùil abba agnetha fltskog bjrn ulvaeus benny andersson agus anni frid lyngstad a stèidheachadh an seo ann an thachair an cogadh fuar eadar agus ach cha robh e mar chogadh sam bith eile air sgàth nach do thachair na feachdan na dà dhùcha ri chèile tha an t abairt cogadh fuar ann mar mhìneachadh air an t strì eadar na na stàitean aonaichte agus an t aonachd sovietach thar na ceathrad sa còig bliadhnaichean a lean deireadh an dàrna cogadh air sgàth nach robh càirdeas eadar an dà dhùthaich ged nach e cogadh fior a th ann bha iomadh cathan ann m e ann an vietnam suez is coirea agus bha reis niuclasach a dol an airde agus thar na bliadhnaichean a chogaidh fhuair bha cunnart ann gun bhriseadh a mach cogadh teth agus gun dh fhàsadh an cogadh seo gu ìre niùicleasach gu fòrtanach ge tà cha do thachair seo s e neach cruinne eòlach ainmeil den linn clasaigeachd a tha ann an claudius ptolemaeus an t alesandriach greugais chailleadh a h obraichean nuair a bha tìr mòr na h eòrpa na linn an dorchadas chaidh ath lorg air a sgriobhaidhean mu thimcheall ac agus rè an tri fichead bliadhna as dèidh sin rinneadh caochladh lethbhreacan làimh sgriobhta dhaibh stèidhich chiad leabhar ptolomaidh am bun phrionsabal de cruinn eòlas chun latha an diugh daingneachadh de puingean air barr na talmhainn agus dearbhadh de ear astar agus domhan leud le reul sgrudadh cho fad us an gabhadh sin a dèanamh chan eil teagamh nach do bhròsnaich na sgriobhaidhaidhean de ptolomaidh ath leasachadh de cruinn eòlais rè an mh linn bha cairtean dheilbh an luib na sgriobhaidhean seo agus rinneadh lethbhreacan dhaibh còmhla cho trath ri bha cuid de na leth bhreacan a nochdadh tabulae novae claran nan reul ùr a chuir taic ri na cairtean dhealbh ptolomachd tha na h eileanan fàro neo eileanan fàro neo na h eileanan fàrach fàrothais froyar a ciallachadh eilean na caorach danmhairgis frerne sa chuan siar a tuath eadar sealtainn nirribhidh agus innis tìle s e trshavn am prìomh bhaile aice tha iad air a bhith neo eisimeileach bhon danmhairg bho tha sluagh dha air na h eileanan fàrach agus chan eil iad nam pàirt den aonadh eòrpach tha iad a cleachdadh krna fàrach an aon rud ri krone na danmhairge airson airgid agus a bruidhinn fàrothais tha ceithir a mach a còig daoine a fuireach ann an trshavn ach tha ceanglaichean math aca ris na h eileanan fàro eile le tuinealan rathaid a dhol fon mhuir eadar feadhainn de na h eileanan agus seirbhis heileacoptair a tha a ruith trì làithean anns an t seachdain bidh i gu tric sgòthach ceòthach agus gaothach cha chleachdar ach den fhearann airson àiteachais thèid a mhòrchuid a chleachdadh airson chaorach fàsar buntàta snèip agus currain agus gheibhear bainne bhon chrò se geama air a chluich le bata cam a tha ann an goilf a tha coltach ri caman a bhuineas ri alba leis an amas ball a chur ann an toll aig astar leis an àireamh as lugha de phocan thàinig an geama gu buil ann an alba gu h araidh ann an cill rìmhinn chaidh a chiad cluba goilf a stèidheachadh ann an dùn èideann ann an is iad na gentlemen golfers of edinburgh a cluiche goilf ann an lìte b ann an a bha a chiad fèill chluich goilf is b e john rattray a bhuannaich e air bunait nan riaghailtean aig an tùrnamant sin chaidh na geama a stèidheachadh tachraidh an fharpais seo gach bliadhna ann an bha luach duais nam fireannach na fireannaich na boireannaich bàrd mhealaboist an gearran an t samhain b e murchadh macphàrlain an t ainm ceart aige agus s e bàrd foillsichte bh ann bhiodh e cuideachd a strì airson na gàidhlig rugadh agus thogadh e ann am mealabost eilean leòdhais shiubhal e gu aimearaga a tuath anns na ficheadan agus thug deannan bhliadhna ann am manitoba àite bu bheag air agus b e siud tùs an òrain ainmeil s fhada leam an oidhche gheamhraidh rinn e seirbheis armaichte anns an dàrna cogadh bho gu agus an sin phill e a leòdhas s rinn tàmh ann gu deireadh a bheatha anns na seachdadan chaidh a bhàrdachd aige a chleachdadh anns na h òrain aig na h òganaich agus chuir an gasaet steòrnabhaigh a mach comh chruinneachadh de bhàrdachd an toinneamh dìomhair an agus an dhèidh sud bha a bhàrdachd aige a faighinn nas motha luchd èisdeachd agus bhrosnaich e grunn chòmhlain chiùil mar eisimpleir runrig agus capercaillie dh fhoillsicheadh an t òran as ainmeile aige ann an iris gairm ann an chur comunn gàidhealach steòrnabhagh a mach leabhar agus reacordadh teipe dàin mhurchaidh a ghlèidh deannan de òrain air an seinn leis fhéin ann an bha e an aghaidh an campa nato aig port adhair steòrnabhagh a dhèanamh nas motha is esan cuspair a phrògram murchadh macphàrlain bàrd mhealaboist a choisinn duais fèis na tbh is nam film ceilteach airson aithriseachd ealain a b fheàrr ann an s e inneal a thomhaiseas cudthrom a tha ann am meidheadair chanar meidheachadh ris an gnìomh seo tha dà phrìomh roinnean de meidheadair is fheudar dhuinn aithneachadh an difir eadar cudthrom agus cuideam is e a tha ann an cuideam an uimhir de stugh a tha ann an corp is e a tha ann an cudthrom am forsasios a tha cuideam fo buaidh tarruinn talmhuinn ag aobharachadh bithidh tarruinn talmhuinn ag aobharachadh ath luathasachadh de corp sam bith a tha fo a bhuaidh aobhrachaidh tarruinn talmhuinn ath luathasachadh a tha baoltachd ri metre diog gach diog m s s m s ms anns an système international d unités is e an ciologram kg a tha na h aonad de cuideam agus is e an newton n a tha na h aonad de forsa is àbhaist do buithtean a chleachd an cilogram mar aonad thomhais a bhi pongail is e forsa chilograim a tha anns an chudthrom seo a tha co ionnan ri n a mhineachadh seo tha beagan ailseabra feumail a reir an dàrna lagh aig newton mar sin airson cuideam de kg cudthrom kg x ms n kg ms ann am matamataig s e baralachas a tha gach ràdh matamataigeach aig nach eil fhathast dearbhadh foirmeil fo riaghailtean rianais mhatamataigich ged tha creideas ann gur fìrinn e nam biodh dearbhadh foirmeil aige s e teoirim cùis dhearbhte a bhiodh ann agus faodaidh a chur gu feum gus ràdhan eile a dhearbhadh ach anns an eadar àm fhad s nach eil dearbhadh foirmeil ann faodaidh feum a dhèanamh dheth mar gum biodh e fìor ged is baralach an obair a tha stèidhichte air mas dearbhadh co dhùnadh na h obrach seo s e dearbhadh air chùmhnant a th ann agus nochdaidh am baralachas ann an liost beachd bharailean an teoirim nuair sin bidh iomairt mhòr ann gus am baralachas fhèin a dhearbhadh oir thèid an co dhùnadh a leagail mur eil e fìor uaireannan thathar ag ràdh beachd bharail ri baralachas den t seòrsa ach gu bhith pongail tha baralachas agus beachd bharail eadar dhealaichte is docha gu bheil am baralachas as ainmeil am fear ris an canar an teoirim mu dheireadh le fhermat thagair fermat gu robh dearbhadh glic aige ach cha d fhuaradh e riamh às dèidh a bhàs an mar sin cha b e teoirim idir a bh ann ach baralachas gus an do dhearbh andrew wiles an e ged a bha iomadh oidhirp le matamataichean fad na trì cheud bhliadhna chun a seo tha geoimeatras no cè mheas no tlachd tomhais a dèiligeadh ri feartan agus dàimhean phuingean loidhnichean chumaidhean chruthan uachdaran agus an samhlachas aca ann an spàs ioma sheallach b e tè den dà roinn àrsaidh matamataig b e àireamhachd an tè eile ach an diugh tha na bun bheachdan geoimeatrach air an leudachadh gu mòr agus e a dèanamh feum de shiùil calcalais agus ailseabra easchruthach chan eil e furasta a nis an ceangail aithneachadh eadar cuid de na roinnean geoimeatrais nodha agus an geoimeatras clasaigeach bha geoimeatras clasaigeach air a cheangal ri aon sheòl tomhais loidhne ri dà sheòl tomhais raon agus ri trì siùil thomhais mar a tha an saoghal mun cuairt ach an diugh tha matamataichean a dèanamh feum de gheoimeatrasan ioma sheallach tha spàs ioma sheallach feumail cuideachd ann an eòlas nàdair airson bun bheachdan casta a chur an cèill mar eisimpleir s e tìm a tha an ceathramh seòl tomhais anns an teòiridh sònraichte dàimhealachd einstein agus tha feum air deich agus air aon deug siùil thomhais ann an teòiridh shreangan agus ann an m theòiridh fa leth b e eoclaid matamataiche grèigeach a rugadh mu thuaiream rc agus a chaidh bàs mu thuaiream rc chuir e am follais còig posdalaidean air a tha geoimeatras chlasaigich stèidhichte uaireannan tha a chòigeamh posdalaid seo ainmichte a phosdalaid cho shìnte ann am briathran eile tha i ag ràdh nam biodh loidhne ann agus puing p air leth cha bhiodh ach aon loidhne ann tro p a tha co shìnte agus s e seo a tha a dèanamh dealachaidh eadar geoimeatras eoclaideach agus geoimeatras neo eoclaideach oir tha geoimeatrasean anns nach eil seo fìor chan eil loidhnichean co shìnte idir ann an geoimeatras eileapsach m e cruinneadaireachd agus tha uimhir gun crìoch de loidhnichean co shìnte ann an geoimeatras hipearbolach chan eil geoimeatras eoclaideach air a cheangal ri dà no trì siùil thomhais faodaidh uimhir sam bith de shiùil thomhais a bhith ann anns a chiad dol a mach b e geoimeatras fàinneachan ailseabrach a bh ann gu h àraidh fàinne nan iol teirmeach ach tha e nis air a leudachadh gu fàinneachan co iomlaideach sam bith teòiridh sgeamaichean agus tha oidhirpean ann a leudachadh gu fàinneachan euco iomlaideach cuideachd a drùdhadh fo atharrachadh rèidh riochd no meud crutha mar eisimpleir ged nach eil cearcall agus ceàrnag an aon chumadh tha am feart aig an dà dhiubh gu bheil iad a roinn an raoin anns an dà phàirt an raon a staigh agus an raon a muigh agus tha seo a chuis nam fàsadh a cheàrnag no nan atharraicheadh i gu bhith na cearcall s ann anns an seagh seo a tha ceàrnag agus cearcall hoimèamorphach tha co ionnanachd toipeòlasach aca is e a tha ann an drochaid structar a bheir rathad frith rathad rathad iarainn neo slighe eile thar beàrn mar is tric bithidh am beàrn seo eadar dà bhruaich aibhne ach tha iad a dol thairis na locha gleanntan rathaidean eile c is iad na trì prìomh cruthan drochaide tha an dealbh air an taobh deas a sealltainn drochaid don chruth shailteachd fon rathad mòr a faisg air dail chuanaidh freagairidh drochaidean sailteach gu math ri làraich far a b fheudar do bheàrn na drochaid a bhi meadhanach mòr an co mheas leis an aird eadar an slighe thar na drochaid agus an amar fodha chithear gu bheil suil na drochaid ceàrnag agus mar sin gu bheil làn aird na drochaid ri fhaotainn air feadh a bheàirn eadar an dà laimrig nuair a thèid eallach air drochaid sailtheachd thèid cromadh air na sailibh nuair a bhitheas seo a tachairt thèid forsaichean dlùthaidh air snàithlean uachdar nan sàil ach thèid forsaichean sìnidh air na snàithlean ìochdarach mar sin is fheudar do stuth nan sàil a bhi comasach a dhiùlt an dà seòrsa fhorsa tarrainn agus brùthadh freagairidh stàilinn ri sailibh oir tha e làidir fo shìneadh agus fo dlùthadh cha freagair clachaireachd neo cruadhtan bàn coincreit bàn tha sailean cruadhtain aig an drochaid anns an dealbh is cruadhtan ath neartaichte a tha annta a ciallachadh gu bheil slatan stàilinn anns a chruadhtain a thoirt làidiread an aghaidh sìneadh ris chanar stuth co mheasgaichte ri cruadhtan ath neartaichte agus stuthan innlichidh eile cruthaichte a dà shusbaint eadar dhealaichte tha an dealbh air an taobh clì a sealltainn drochaid bogha a ghiùlaineas an rathad mòr a thar alt a ghlarsair air an eilean sgitheanach is cruth làidir de drochaid a tha ann am bogha oir bithidh eallach air mun na drochaid a putadh mun chuairt fainne a bhogha agus mar sin a dlùthadh na clachan fath leth ri chèile tha clachaireachd làidir an aghaidh dlùthadh ach chan eil i ach lag mu choinneamh sìneadh mar sin cha freagair clachaireachd ri cruth drochaid saileachd is e an duilgheadas le drochaidean bogha gu bheil feum aig cruth na drochaid air aird agus bithidh an aird a tha dith a rèir am beàrn eadar an dà laimrig is e cruth drochaid a tha stèidhichte air slabhraidh neo ball sìnte eadar an dà cheann drochaide a tha ann an drochaid croichte anns an nòs innlichte de drochaid croichte tha dà phrìomh slabhraidh drochaidean togta rè neo dà phrìomh bhall drochaidean dealbhta as dèidh air an crochadh eadar dà thùr fear suidhichte aig gach ceann na drochaide tha uachdar na drochaid a ruithe air mun cliathach aotrom a tha croichte le slatan ròpan crochaidh bhon dà phrìomh bhall freagraidh drochaidean den seòrsa seo ri ceuman eadar m agus m ged nach robh na slabhraidhean iarainn obraichte a chaidh air cleachdadh anns na drochaidean croichte bu tràithe freagarrach ri fad torr nas motha na m chaidh leasachadh air cruth nan drochaidean croichte aig toiseach an mh linn bho drochaidean croichte tùsanaich a chaidh air cleachdadh an aimearaga a deas agus s an himalaya fad linntean mus an tàinig daoine eòrpaich do na tìrean siud anns a chruth thùsanaich cleachdar trì ballan co shìnte ball fa leth air a bhitheas na luchd cleachdaidh a coisich agus da ròpa laimhe mu meatair nas arda na agus mu mm ri gach taobh dhen bhall coise ceanglar ròpan goirid ris an chanar stuthan eadar am ball coise agus an dà ropa làimhe gach meatair neo dha air fad na drochaide tha seo a cruthachadh sructar tensiachd sìnte a tha saor agus aotrom s e dùthaich mhòr a tha anns an eadailt air taobh a deas na roinn eòrpa s e tairbeart neo rubha mòr a tha ann suidhichte anns a mhuir meadhanach le cuid de eileanan còmhla m e sicily agus sardinia s e an roimh am prìomh bhaile aice agus s e eadailtis an cànan aca tha na crìochan aice ann an ceann a tuath na dùthcha leis an fhraing an eilbheis an ostair agus an t slòbhain tha na dùthchannan san marino agus cathair na bhatacain suidhichte air an taobh a staigh anns an eadailt tha am fàsach accona suidhichte anns an toscana faisg air asciano tha sgioba nàiseanta rugbaidh na h eadailt fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh seo lista na bailtean as motha na h eadalite is e oilthigh bhologna am fear as aosmhor air feadh an t saoghal a tha a toirt ceum do na h oileanaich chaidh an t oilthigh phadua a stèidheachadh anns a bhliadhna università degli studi di padova anns an eadailtis tha e suidhichte anns a bhaile padova ann an earra thuath na h eadailte s e eilean deasaich nan innse gall a tha ann am barraigh neo eilean bharraigh tha ainm an eilein a ceilearadh misionaraidh èireannach dom b ainm fionn barr a rèir traidisean thàinig fionn barr gu h alba le calum cille is e eilean beag a tha ann mu seachd mìle o cheann gu cheann tha cala math aig bàgh a chaisteil air taobh deas an eilein far a bheil lamraig le alt aiseig tha am bàgh ainmichte airson caisteal chiosmuil seann chathair mhicnèill seòlaidh bàta aiseig dhan òban uiread s seachdain rè a gheamhraidh is e àireamh sluagh an eilein ceann daoine an cuid as motha dhaibh nan caitligich tha nan luchd labhairt na gàidhlig a fuireach anns an eilean rinn compton mackenzie am film whisky galore ann am barraigh chaidh a thìodhlacadh ann an eòlaigearraidh thòisich fèis ann am barraigh ann an fèis bharraigh bha am fèis cho soirbheachail s gun deach fèisean eile a chur air dòigh air feadh alba thòisich rèis ris an canar am barrathon ann an s e an t astar leth mharathon a dol timcheall an eilein chaidh bratach bharraigh crois geal air uaine aithneachadh leis a morair lìomhainn an rìgh seanchaidh ann an anns an rianas s e siostam foirmeil a th ann far a bheil cànan foirmeil agus àlach riaghailtean airson foirmlean deagh dhèanta a thoirt bho fhoirmlean deagh dhèanta eile tha aibidil agus gràmar aig a chànan fhoirmeil s e àlach chomharran a tha anns an aibidil agus àlach riaghailtean airson foirmle a thogail a tha anns a ghràmar thathar ag ràdh gu bheil foirmle deagh dhèanta ma tha i sgrìobhte le comharran a chànain agus air a cur ri chèile a rèir a ghràmair s ann le siostaman foirmeil a tha dearbhaidhean matamataigeach air an dèanamh tha aicseaman aig bun siostam foirmeil tha iad air an sgrìobhadh mar foirmlean deagh dhèanta agus tha foirmlean deagh dhèanta eile air an toirt bhuapa leanaidh an argamaid ceum air cheum mar seo gus an ruigear co dhùnadh is dligheach an co dhùnadh seo mas dligheach gach ceum na h argamaid agus s ann mar seo a tha an co dhùnadh dearbhte uaireannan bidh co dhùnadh feumail do iomadh dearbhadh eile no gheibh e lèirsinn sònraichte do mhatamataig nuair sin s e teoirim a theirear ris ann am matamataig s e uiread neo aithnichte agus le comas atharrachadh a th ann an caochladair ann an coimpiutaireachd s e àite a th ann far am faod àireamh air a chumail ann am fiosaig agus ann an innleadaireachd s e luach a th ann a dh atharraicheas rè deuchainn no bho eisimpleir gu eisimpleir no fhad s a tha siostam ag obrachadh tha iomsgaradh air a dhèanamh eadar caochladair agus cunbhal s e uiread a tha aithnichte agus neo caochlaideach a th ann an cunbhal tha iomsgaradh air a dhèanamh cuideachd eadar caochladair agus paramadair ged faodaidh nì a tha na chaochladair anns an dàrna suidheachadh a bhith na pharamadair ann an suidheachadh eile anns an staitistearachd gnìomhaichte s e factar a tha tomhasach no feart duine no siostaim a th ann an caochladair i rud a dh fhaodas atharrachadh bho àm gu àm no bho dhuine gu duine anns an staitistearachd matamataigeach tha brìgh teicneòlach aig caochladair thuairmeach s e seo foincsean a mhapas bho raon na coltachd gu raon tomhasach sam bith me raon nam fìor àireamhan tha uibhist a tuath anns na h eileanan siar ann an alba a rèir cunntas sluaigh tha sluagh de a fuireach ann anns an àbhaist tha dhiubh nan luchd labhairt na gàidhlig tha an t eilean ceangailte ri beinn na faoghla le cabhsairean tro eilean ghriomasaigh agus ri beàrnaraigh agus ris a bhaile shear le cabhsairean eile tha an t eilean gu math rèidh ach a mhàin an ear dheas agus tha pailteas mhòintichean chnoc agus lochan ann tha còrr is dàrna leth an eilein fo uisge tha measgachadh de shàl agus fìor uisge ann an cuid de na lochan agus tha seo a tabhann àrainneachd àraid iom fhillte do dh eòin is creutairean eile s e uibhist a tuath an deicheamh eilean as motha ann an alba agus an treas eilean deug as motha ann am breatainn a fàgail às èirinn tha an t eilean mìle cheàrnagach ann am meud beagan nas lugha na uibhist a deas s e loch nam madadh am baile as motha air an eilean port iasgaich le taigh tasgaidh ionad ealain agus both nam faileas camera obscura ann am bothan cloiche tha bàtaichean caledonian mhic a bhriuthainn a seòladh à loch nam madadh gu ùig anns an eilean sgitheanach agus à beàrnaraigh gun t òb anns na hearadh tha oifis phuist agus cafaidh anns an ionad ealain taigh chearsabhagh tha an uist outdoor centre cuideachd faisg air làimh a measg bhailtean eile an eilein tha càirinis port nan long scolpaig cladach chirceboist taigh a ghearraidh hogha a ghearraidh ceann a bhàigh agus solas tha grunn thoglaichean agus structaran àrsaidh ann an uibhist a tuath nam measg barpa langais càrn tiodhlaigidh seòmarach poball fhinn cearcall thursachan agus teampall na trianaid tha an t eilean cuideachd cliùiteach airson na th ann de dh eòin gheibhear ràcan an fheòir sùlairean gealagan buachair agus sgrabairean ann tha raon glèidhteachas aig an rspb ann am baile raghnaill s e còmhlan ciùil bho naoned nantes anns a bhreatainn bheag san fhraing a tha ann an tri yann breatannais airson trì iain bidh iad a cluich ceòl ceilteach le ceangal làidir ri dualchas na sgìre thòisich am buidhean ann an le jean chocun jean paul corbineau agus jean louis jossic agus tha iad uile ann fhathast agus s ann is coireach ris a seo a thagh iad an t ainm tri yann an naoned s e yann am breatannais airson jean s iad am buidhean ceilteach is ainmeile anns an fhraing agus aon de na còmhlan ciùil is aosd ann an ceòl breatannais agus iad air fuireach ri chèile bho an ath bheòthachadh ann an ceòl traidiseanta na an am measg na h òrain is ainmeile aca tha la jument de michao j entends le loup le renard et la belette no sa ghàidhlig cluinnidh mi am madadh allaidh an t sionnach agus an easag agus les prisons de nantes ann am prìosan nantes ann am matamataig s e buidheann no seata nithean sam bith a th ann an àlach mar eisimpleir tha na ceithir dathan dearg buidhe uaine agus gorm nam buill de dh àlach nan dathan uile ged tha bun bheachd nan àlach simplidh s e fear de na smaoineasan bunaiteach ann am matamataig nar latha an diugh s e teòiridh àlach sgoilearachd feartan nan àlach agus tha cuid mhath de mhatamataig stèidhichte air mar a leanas tha geàrr chunntas bunasach de na theirear teòiridh àlach sìmplidh gheibh cus fiosrachadh air smaointean nas pongaile bho theòiridh àlach aicseamach tha na buill de dh àlach matamataigeach uile eadar dhealaichte chan fhaod ach aon bhall den t seòrsa a bhith ann an àlach anns an t seagh seo tha diofar eadar àlach matamataigeach agus cleachdadh an fhacail sa chainnt chumanta làitheil chan eil òrdugh aig buill an àlaich mar eisimpleir biodh a na àlach anns a bheil na ceithir àireamhan agus s urrainnear òrdugh na h aibidil a chur riutha no òrdugh àireamhail no òrdugh sam bith eile ach chan eil òrdugh ann mar thà glèidhidh obrachaidhean àlach na buadhan seo thathar a toirt iomraidh air àlaichean an iomadh dòigh mar eisimpleir le faclan faodaidh nithean eugsamhail a bhith ann an àlach agus s e an cleachdadh liosta dhiubh a dhèanamh eadar camagan bachlach mar eisimpleir faodaidh dà iomradh a bhith air an aon àlach mar eisimpleir mar os cionn tha a agus c co ionnan chionns gu bheil na buill de a nam buill de c cuideachd agus tha gach ball de c na bhall de a s ann an seo a tha seagh co ionnanachd nan àlach agus seagh comharra nuair a sgrìobh sinn a c mar an ceudna tha b d chan eil òrdugh aig na buill agus chan eil e gu diofar co dhiù a sgrìobhar chan ann ach aon de gach seòrsa ge b e air bith dè cho tric s a tha ball ainmichte anns an liosta ma tha chan eil ach trì dathan ann agus tha e d b ma tha an liosta fada agus pàtran nam ball follaiseach s urrainnear beàrn a chur ann mar eisimpleir tha a chiad chaogad àireamh chothromach dhearbh anns an dòigh cheudna tha àlach nan àireamhan nàdarra corra uaireannan tha foirmle feumail mar eisimpleir ma tha f na àlach den chiad fhichead àireamhan a tha ceithir nas lugha na slàn àireamh cheàrnaichte s urrainnear a sgrìobhadh thathar a leughadh a chòilein far a bheil agus an iomraidh gu lèir tha f na àlach àireamh den riochd nsup far a bheil n na shlàn àireamh agus tha n san raon bho gu thathar a comharrachadh ball no eileamaid àlaich le bho litir na grèigis a riochdachadh eileamaid de mur eil rudeigin na bhall thathar a comharrachadh le mar eisimpleirean ma tha àlach a gabhail a steach eileamaid tha seo air a chomharrachadh le agus mur eil leis a chomharra me d dearg d uaine tha na comharran seo air an leughadh a tha gabhail a steach no anns a bheil an eileamaid agus anns nach eil an eileamaid mur eil ball no eileamaid sam bith anns an àlach s e an t àlach bàn a th ann agus tha an comharra sònraichte air ma tha gach ball den àlach a na bhall den àlach b cuideachd s e fo àlach b a th anns an a tha seo air a sgrìobhadh a b ma tha a b agus b a s ann a tha a b ma tha a na fho àlach b agus tha eileamaidean anns a b nach eil anns an a tha a na fho àlach fìor de b tha seo air a sgrìobhadh a b no mar a b airson a shoilleireachadh nach eil a agus b co ionnan mar eisimpleir tha gach àlach na fho àlach fhèin a a agus tha an t àlach bàn na fho àlach de gach àlach a mur eil a na fho àlach b thèid a sgrìobhadh a b no a b ma tha a na fho àlach b s e for àlach a a th anns a b s urrainnear a sgrìobhadh b a faodaidh na comharran eile air an cur air ais cuideachd i tha e soilleir gu bheil ma tha a b tha na h àlaichean neo thàthach tha e soilleir gu bheil anns a chumantas tha e nas feumaile bheachdachadh air àlach leis na h eileamaidean nach eil anns an àlach a can ach gu bheil ann an àlach eile b can s e co phàirt dàimheach na h a anns a b a tha seo no an diofar eadar an t àlach b agus an t àlach a tha an diofar seo air a sgrìobhadh b a tha e soilleir gu bheil tha grunnan àlaich a tha cudromach ann am matamataig agus tha ainmean sònraichte aca is iad seo tha p n z r c r agus c s e cluicheadair ball coise a bh ann an alistair ally murdoch mccoist mbe breith den t sultain ann am bellshill chluich e mar cuspairiche no striker agus chuir e seachad a chuid mhòr thìde a cluich airson rangers agus tha tòrr dhaoine den bheachd gur e aon de na cuspairean is fheàrr ann an eachdraidh rangers agus ball coise albannach air fad a bh ann cluich e cuideachd airson alba turas agus fhuair e tadhal do dhùthaich aig an àm seo tha e ag obair mar leas mhanaidsear aig rangers fo walter smith chaidh e fhèin na mhanaidsear a chluba ann an ach leig e a dhreuchd suas ann an chaidh e na bhall òrd ìmpireachd bhreatainn ann an b e ministear agus sgrìobhadair a bh ann an urramach alasdair macgriogair rugadh an t urramach alasdair macgriogair anns a bhliadhna an gleann gharthain ri taobh uisge dé an siorrachd obar dheathain far an robh athair na mhinisteir ghluais athair gu sgìre chill mhoire an tròndairnis anns an eilean sgitheanach agus an dèidh àireamh bhliadhnachan shuidhicheadh alasdair macgriogair gu bhi na cho aoghaire d a athair dh fhan e an sgìre chill mhoire gus a bhliadhna an uair a chaidh a ghairm do eaglais ghàidhlig dhùn èidinn trì bliadhna an déidh sin chaidh e do inbhir nis far an do chaochail e anns a bhliadhna sgrìobh e àireamh mhòr phàipearan air iomadh stèidh anns a chuairtear am fear tathaich nam beann agus anns a ghaidheal cuid diubh fon ainm sgiathanach is cuid eile fon ainm alasdair ruadh ann am beachd watson bha buaidh shònraichte aig an duine fhoghlaimte urramach seo air nochdadh an cainnt shoilleir bhrìoghmhor nithean àrda agus cudthromach nach gabh mìneachadh gu furasda sa ghàidhlig b e bana bhàrd a bha ann an aithbhreac inghean coirceadail no mar a chuireadh sinne oirre anns an latha an diugh aithbhreac nic chorcadail cha tàinig ach aon dàn a rinn ise a nuas thugainn am marbhrann a phaidrn do dhùisg mo dhéar a tha air a ghlèidheadh ann an leabhar deadhan lios mòir agus anns a bheil i a caoidh a fir niall g mac thorcuil macnéill ghiogha a bha na chonstabal aig caisteal suibhne ann an cnapadal às leth macdhòmhnaill nan eilean agus a dh eug a rèir coltais uaireigin eadar agus is dòcha gur e seo an dàn as tràithe a rinneadh ann an alba no ann an èirinn le bana bhàrd air a bheil ainm cinnteach is ceann là s e fiosag no feallsanachd nàdarra no eòlas nàdair an saidheans nàdarrach a tha a ceasnachadh riaghailtean bunaiteach an nàdair tha e a rannsachadh co phàirtean bunaiteach an nàdair agus nan eadar obraichean orra tha e a dèiligeadh ris na feartan agus ri giùlan stutha is lùiths ann am fànas is ann an tìde tha e a dèiligeadh ri daineamaig fànais is tìde cuideachd bheirear iomradh air nàdar fheallsanachd gu tric mar saidheans an nàdair neo bheathail an coimeas ri bith eòlas saidheans an nàdair bheathail tha iomadh roinnean anns an saidheans seo tha feallsanaich nàdurra air a bhi ri rannsachadh leantainneach bhon mh linn nuair a rinn isaac newton cuid obair bunaiteach air feartan no buaidhean de solas tha aonadan thomhais riatanach ri deuchainnean saidheansail is système international d unités neo si an siostam thomhais caighdeanachd de eòlas nàdair anns an latha an diugh tha e stèidhichte air seachd bun aonadan tha gach bun aonad na h aonad thomhais do bun fheairt gabhar le àbhaisteas gu bheil gach bun fheart ann an seòlad neo eisimeileachd fa leth is iad na bun fheartan fàd màs tìm teasad srùth dhealaineachd àireamh agus soillearad is iad na bun aonadan meatair cileagram diog ceilbhin ampere mòl agus candela tha ainmean agus comharraidhean nan aonad aontaichte aig ìre eadar nàiseanta ach le àbhaisteas sgrìobhair ainmean nan aonad an aithisgean agus pàipearan a rèir na caighdeanan litrichidh daingnichte ri cànan an aithisg is i seo an roinn de eòlas nàdair a dhèiligeas le buaidhean de solas rinneadh an rannsachadh bunaiteach air an sgoil seo le am feallsanach ainmeil sasunnach sir isaac newton rè an mh linn dh fhoillsich newton tràctas mòr opticks air a chùise seo anns a bhliadhna dearbh anns an tràctas sin chaidh ainmeachadh air agus mìneachadh de cuid math de dlighean optaig bu sònraichte dlighean ath tilgidh le sgàthanan agus dlighean ath sgaraidh le lionsan cha robh nàdair de sholas cinnteach ri linn newtoin bha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh chnapan a bha ann an gath solais agus cuid den bheachd gu robh solas a siubhal na tuinn tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh chnapan fotonan agus gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis seo an roinn de eòlas nàdair a dhèiligeas le cnapan stuth fo bhuaidh cumhachdan eiginn no forsaichean tha co gluasadan clasaigeach stèidhichte air trì dlighean a chaidh air ainmeachadh le isaac newton mar àlach chanar na dlighean co ghluasad newtoin dhaibh ball de liosta àireamhaichte tha cosmeòlas a toirt cunntas air nàdar a chruinne cè air fad agus air meudachdan mòra tha teòirig coitcheann na dàimheachd cudromach ann ann an mhol georges lematre gun do thòisich an cruinne cè ann am brag mòr s e notre dame de paris fraingis ar baintighearna na paris eaglais mhòr ann am paris coisrigte ri moire chanadh am bitheantas notre dame rithe le muinntir an àite agus sa bheurla s e cathair eaglais gotach a th ann suidhichte air an le de la cité eilean ann an abhainn seine ann am paris an fhraing ged gur e ceann siubhail mòr na turasachd a tha i tha i air a cleachdadh fhathast mar eaglais chaitligeach agus s e cathair clàr àrd easbaig paris a th innte thathar gu tric ag ràdh gur e notre dame de paris tè de na h eisimpleirean as fheàrr de ailtireachd frangach gotach tha rubha robhanais am buta leòdhasach ann an sgìre nis agus s e an t àite as fhaide gu tuath ann an eilean leòdhais tha taigh solais air a bhith ann o na an chaidh a dhealbh le daibhidh stevenson tha stèisean diofarail gps air cnoc eile faisg air làimh tha bàgh seasgair air a bheil stoth air an rathad gu ruige an taigh solais tha feannagan rim faicinn air taobh eile an rathaid tha toll mòr cruinn anns na creagan gun iar air an taigh sholais air a bheilear a toirt an t suil gheibhear an sealladh as fheàrr air an seo a machair thàboist tha am facal gàidhlig machair a ciallachadh fadhlainn ìseal thorrach air costa èirinn no alba agus gu sònraichte anns na h eileanan siar tha dà sheòrsa machair ann tha machraichean de gach seòrsa nan seann tràighean a tha a nis nas àirde na tràighean an latha an diugh as dèidh do dh ìre na mara tuiteam tha luchd eigeòlais agus glèidhteachais air tòrr rannsachaidh a dhèanamh air machraichean air sgàth nan siostaman sònraichte eigeòlach aca tha dìtheanan neo àbhaisteach leithid a chailleach fhuar agus eòin leithid ràcan an fheòir beignein baintighearna gillean feadaig agus gobhlain mhara rim faighinn orra tha bleith talmhainn na cunnart do mhachraichean tha seo air adhbharachadh le èirigh na mara agus mar a thathar a cleachdadh thràighean faisg air làimh mar ghoireas cur seachad tha eilean thiriodh anns na h eileanan a staigh don iar dheas air eilean cholla tha e suidhichte ann an roinn comhairle earra ghaidheal agus bhòid s e eilean ìosal torrach a th ann agus a bharrachd air turasachd s e croitearachd am beòshlaint as motha aig muinntir an eilein fhad s a bha duine a fuireach ann an tiriodh anns a bhliadhna a rèir cunntas sluaigh cha robh ach duine a fuireach anns an eilean ann an tha tòrr luchd labhairt na gàidhlig ann an tiriodh a rèir cunntas sluaigh ceudachd àrd airson nan eileanan a staigh s e sgairinis prìomh bhaile thiriodh bidh bataichean aiseig a seòladh a sgairinis gu ruige àirigh nan gobhar air colla agus an t òban air tìr mòr alba tha cuideachd port adhair beag faisg air a bhaile a measg bailtean eile an eilein tha haoidhnis agus sanndaig le taighean tasgaidh beaga san dà chuid tha tiriodh cliùiteach air sgath an dùin mhòir borg bhon chiad linn rc ann am bhalla clach a choire clach snaidhte àrsaidh agus airson eòin rubha cheann a bhara thathar a tighinn a thiriodh cuideachd airson seòladh clàir agus tha stèisean rèadair air an eilean a tha a cumail sùil air plèanaichean catharra ann an s ann le ceithir tuathanaich deug a bha air talamh a thraoghadh airson arbhair agus ionaltraidh a bha dàrna leth an eilein seach a bhith a cur air falbh crodh beò a bhiodh tric claoidhte as dèidh an turais fhada don mhargaidh agus air nach fhaighte prìsean àrda thòisich iad air cur air falbh feòil mhairt shaillte ann am baraillean air an robh fèill na bu mhotha bha an corr den eilean air a chur a mach air mhàl do dhà fhichead s a còig buidhnean de dh àitreabhaichean air tuathanasan co chomuinn buidhnean àiteachaidh a bh air a bhith ann dh fhaoidte o linn nan cinnidhean bhathar a toirt seachad talamh croit tro bhot bliadhnail agus bhathar a taghadh cinn latha cur agus buain le chèile chaidh aithris ann an gun robh muinntir thiriodh well clothed and well fed having an abundance of corn and cattle chaidh port adhair feachd an adhair raf a thogail air tiriodh tron dàrna cogadh agus chaidh a chleachdadh mar phort adhair chatharra as dèidh a chogaidh bha cuideachd stèisean rèadair raf aig cill choinnich agus fear eile aig beinn hogh bha stèisean tamaill aig goirtean dhòmhnaill rompa seo agus as dèidh a chogaidh bha stèisean reudair rotor aig an raf aig beinn ghot tha toglaichean an eilein ainmeil nam measg taighean dubha agus taighean geala tha an seann tughadh fhathast air tòrr aca seo agus na taighean breaca nach fhaighear ach air an eilean far a bheil an t aol air a pheantadh geal tha cuid a cumail a mach gu bheil an t ainm a ciallachadh eilean an arbhair air sgath mar a bhiodh tiristich a reic gràn do na manaich ann an abaid eilein i air an ear dheas agus don aba calum cille b san t siathamh linn bha grunn mhanachainn crìosdail ceilteach ann an tiriodh fhèin aig aon am agus tha clachan snaidhte ann an corra àite bhon linn seo me teampull naomh phàdraig ceann a bhara nl agus soiribidh nl tha dà leabhar mu na bàird thirisdeach dh fhoillsich scottish renewable power aig toiseach ògmhios sgeama s an amharc a thogail tuathanas gaoithe de muilnean air an sgeir mhòir km iar dheas a tiriodh cosgaidh an leasachadh seo mu breatannach agus tha dùil gun adhbharaich e àrdachadh sluagh an eilein bho daoine gu daoine le ceudan a bharrachd air sin a còmhnaidh air an eilean fad s a bhios an obair togail a dol air adhart bhuannaich dòmhnall camshron à sgairinis co fharpais airson bratach ùr an eilein a dhealbhadh ann an chaidh am bratach a thogail a chiad turas sultain b e bàrd gàidhlig a bh ann an rob donn macaoidh no rob donn mar as fheàrr a dh aithnichear e rugadh rob donn ann an allt na caillich ann an dùthaich mhicaoidh nuair a bha e fhathast na ghille òg chaidh e dh fhuireach ann an taigh iain mhiceachainn fear taca na sgìre bha rob na chìobair do dh iain maceachainn agus cuideachd thug e a dhà no thrì bliadhnaichean anns an arm bha liut air leth aig rob donn air a bhith a dèanamh bàrdachd agus gu sònraichte air a bhith a fanaid air daoine a b aithne dha ge b e cho àrd no ìseal s a bha an seasamh sa choimhearsnachd agus tachartasan a ghabh àite ann an dùthaich mhicaoidh dh fhàg e còrr is dà cheud dàn as a dhèidh air an sgrìobhadh sìos le daoine a bh air èisteachd riutha o bheul a bhàird fhèin cha robh comas leughaidh no sgrìobhaidh aig rob donn a measg nan dàn as ainmeile aige tha agus dà òran a nochdadh bàidh don phrionnsa teàrlach ged nach b ann air taobh a phrionnsa a bha dùthaich mhicaoidh sgrìobh e cuideachd cead fhir bhìoguis don fhrìth a tha a nochdadh na tlachd a bha e a gabhail ann a bhith a sealg agus òran gaoil ainmeil a tha fhathast ga sheinn an diugh air a bheil iseabail nicaoidh bha deagh chuid de na dàin aige air leth èibhinn agus tha dà fhear aca seo fhathast ga sheinn gu tric cuideachd briogais mhic ruaraidh agus thèid mi cuide riut cha robh sgoil aig rob ach bha e eòlach air obair a bhàird shasannaich ainmeil alexander pope tro chòmhraidhean le ministear na sgìre an t urramach macdhòmhnaill agus chithear a bhuaidh a bh aig stoidhle agus smuaintean phope air torr den bhàrdachd aig rob donn ach gu sònraichte air na marbhrainn s e baile ann an pòlainn an ear dheas eadar biaa podlaska is lublin air abhainn krzna a th ann midzyrzec podlaski ipa mjn d zt s pd laski laideann meserici iùdais mezeritch gearmailtis meseritz seacais podleské mezi liotuànais palenks mendziecas ùcrainis latbhais mendzieca podaska ruseis bealaruisis eabhra tha e na phriomh bhaile den gmina ann an voivodship lublin agus tha daoine ann ann an tha midzyrzec podlaski km air falbh bho lublin km bho krakw km bho gdask agus km bho warsaw prìomh bhaile na dùthcha chaidh am baile a chlàradh airson a chiad turas ann an ann an sgrìobhainn eaglaiseil s ann tràth ann an a chaidh an còmhlan traidiseanta gàidhlig na h òganaich a chur air bhonn ann an glaschu as dèidh don t seinneadair mairead nicleòid tachairt ris a chluicheadair giotàr noel eadie airson a chiad uair aig cuirm ciùil ann an dùn omhainn thuirt mairead san dol seachad gun robh a bràthair donnie ag ionnsachadh giotàr agus roghnaich iad cur a staigh airson farpais nan còmhlan traidiseanta aig a mhòd nàiseanta rìoghail bha caraid dhaibh à eilean leòdhais dòmhnall macilleathain ag obair aig a bhbc agus s e thug dhaibh an toiseach clàraidhean den bhàrd murchadh macphàrlain à mealabost air nach robhar tuilleadh s eòlach aig an àm dh aithnich iad cho ùr agus togarrach s a bha na h òrain aig murchadh agus thagh iad na dhà dhiubh airson an toirt gu mòd struighlea anns an dàmhair far an do bhuinnig iad farpais nan còmhlan traidiseanta agus a ghlac iad aire an t sluaigh leis cho proifeiseanta s a bha an stoidhle aca agus cho inntinneach s a bha an cuid òran an ath bhliadhna choisinn iad cliù eadar nàiseanta nuair a bhuannaich iad farpais an òrain ùir aig an fhèis thar cheilteach ann an cill àirne ann an èirinn le òran eile le murchadh mi le m uillinn air mo ghlùin mar thoradh air an seo thòisich iad a cluich air feadh nan dùthchannan ceilteach agus ann an canada agus sasainn rinn an còmhlan trì clàran don chompanaidh beltona sword meur de decca records the great gaelic sound of na h oganaich gael force three agus scot free ann an chaidh iarraidh air na h òganaich pàirt a ghabhail ann an cuairt mhòr sna stàitean aonaichte bha noel ag obair na òraidiche aig an àm agus cha robh e comasach dha a dhol ann ach chaidh mairead agus donnie a null agus nuair a thill iad chaidh iad air chuairt ann am breatuinn nan dìsead le luchd ciùil taice tha an còmhlan slàn air tighinn ri chèile corra uair on uair sin airson tachartasan sònraichte leithid fèis nan còisir ann an steòrnabhagh agus fèis celtic connections ann an glaschu tha mairead fhathast na neach ciùil proifeiseanta a seinn leis a bhocsair billy anderson agus choisinn donnie cliù dha fhèin anns na an mar phreasantair a phrògram chloinne dòtaman air bbc alba tha noel a fuireach ann an leòdhas agus ag obair ann am foghlam b e measgachadh den ghuth air leth aig mairead an cràic aig donnie air an stèidse na sgilean aig noel a thaobh a bhith a cur ceòl ri chèile agus na h òrain ghàidhlig aig murchadh macphàrlain nach maireann a dh adhbharaich cliù na h òganaich a coimhead air ais thathar a nis gam meas mar stiùir do chòmhlain shoirbheachail ghàidhlig eile leithid runrig agus capercaillie tha stòrlann nàiseanta na gàidhlig na buidhinn leasachaidh a tha ag obair an co phàirteachas le ùghdarrasan ionadail air feadh alba gus foillseachadh agus sgaoileadh ghoireasan teagaisg gàidhlig a cho òrdanachadh chaidh a bhuidheann a stèidheachadh ann an agus tha prìomh oifis aice ann an steòrnabhagh eilean leòdhais bi an stòrlann a cur air dòigh co labhairt gach bliadhna do thidsearan gàidhlig tha an t alltan a toirt cothrom do thidsearan gàidhlig tighinn còmhla toirt sùil air iomairtean teagaisg agus ionnsachaidh ùra bidh shreath de dh òraidean agus bùthan obrach ann ceangailte ri goireasan a th air ùr nochdadh no a th anns a bheairt aig an stòrlann tha a west highland free press no pàipear beag an eilein sgitheanaich am pàipear beag mar as fheàrr a dh aithnichear e anns a ghàidhlig na phàipear naidheachd ionadail ann an gàidhealtachd na h alba chaidh a stèidheachadh ann an leis an làbarach brian macuilleim agus tha smachd làidir aige air fhathast mar as àbhaist thèid a fhoillseachadh gach diardaoin anns an àth leathann anns an eilean sgitheanach ach chan eil e ri fhaighinn ach air loidhne ri linn a choròna bhìorais s e sluagh ghairm a phàipeir sluagh ghairm caidreamh fearann na gàidhealtachd on naoidheamh linn deug an tìr an cànan s na daoine tha seo a nochdadh prìomhachasan a phàipeir nam measg leasachadh na gàidhlig agus ath chruthachadh laghan fearainn tha am pàipear taiceil do dh iomairt nan tuathanasan gaoithe air ghàidhealtachd ach bha e caran leam leat mu deidhinn an iomairt aig skat gus cur às do chìsean drochaid an eilein sgitheanaich tha e a taobhachadh ris a phàrtaidh làbarach rud nach eil dh fhaoite na ìoghnadh leis mar as ann le ball den phàrtaidh a chaidh a stèidheachadh agus s e seo a choisinn dha am far ainm sgaiteach west highland free pravda tha pàipearan naidheachd nàiseanta corra uair a togail air sgeulachdan a nochdas an toiseach anns a phàipear bheag leithid mar nach robh e comasach do dh austin boyle ainm na h ighne aige a chlàradh ann an gàidhlig tha am pàipear beag cuideachd ag aithris ann an doimhneachd air camanachd cha deach a fhoillseachadh anns a ghiblein agus anns a chèitean air sgàth a choròna bhìorais rugadh alasdair mac mhaighstir alasdair no alasdair macdhòmhnaill c c ann an àird nam murchan far an robh athair na mhinistear bhuineadh an teaghlach do dh uibhist a deas agus bha ceanglaichean làidir aca ri clann raghnaill a rèir beul aithris s ann bho athair a fhuair alasdair a chuid oideachaidh anns a chiad dol a mach agus chaidh e an uair sin gu oilthigh ghlaschu ged nach eil seo ga dhearbhadh ann am pàipearan an oilthigh tha beul aithris cuideachd a cumail a mach nach tug e a mach ceum aig deireadh an latha ach gun do dh fhàg e an oilthigh a phòsadh sìne dhòmhnallach à gleann eite rugadh a mhac raghnall dubh ann an nuair a nochdas e a rithist ann an clàran sgrìobhte ann an s ann mar neach oideachaidh agus ceistear aig an sspck scottish society for the propagation of christian knowledge a tha e ag obair ann an eilean fhìonain faisg air far a bheil an gearastan an diugh ann an bha alasdair a teagasg ann an cille chòmhain agus ann an ann an coire mhuilinn far an do rinn e an dàn ainmeil aige ann an dh fhoillsich e faclair gàidhlig a chiad leabhar clò bhuailte a nochd bho thùs ann an gàidhlig na h alba a riamh ann an chuir alasdair a chùl ri teagasg agus rinn e air gleann fhionghain far an do chuir teàrlach òg stiùbhairt a bhratach ri crann s ann mun àm sin no beagan roimhe a bha alasdair air tionndadh ri eaglais na ròimhe agus ghabh e ri arm a phrionnsa mar oifigear an rèisimeid raghnaill òig mac mhic ailein rinn e tòrr òran brosnachaidh seumasach mun àm seo leithid òran nam fineachan brosnachadh nam fineachan o hi ri rì tha e tighinn agus clò mhic ille mhìcheil agus aoir air luchd taice rìghrean hanòbhair tha cuid a creidsinn gur e a sgrìobh tràchdas anns a bheurla a nochd gun urra goirid as dèidh bhlàr chùil lodair ag innse stòiridh bhliadhna theàrlaich tro shùilean oifigich ghàidhealaich an arm a phrionnsa as dèidh bhlàr chùil lodair bha alasdair agus a bhean fon choill tha beul aithris ag innse gun robh sìne trom aig an àm mu dheireadh fhuair alasdair seilbh air baile fearainn aig eigneig ann am mùideart agus rinneadh na bhàillidh e air eilean chanaigh a bha cuideachd na phàirt de dh oighreachd chlann raghnaill dh fhoillsich alasdair a bhàrdachd fon tiotal aiseirigh na seann chanoin albannaich ann an bha iomadach diofar stoidhle na chomas bho òrain ghaoil bhlàth leithid gu bàrdachd mionaideach mu nàdar leithid an samhradh agus an geamhradh sgrìobhadh e aoir ghoirid sgaiteach a cheart cho math ri dàin mhòra ghaisgeil leithid bìrlinn chlann raghnaill bhàsaich alasdair ann an sanndaig ann an àrasaig agus tha e air a thìodhlaigeadh ann an seann chladh chille mhuire an sin tha cunntas air beatha alasdair na òige ri fhaighinn anns an leabhar aig raghnall macilledhuibh alasdair mac mhaighstir alasdair the ardnamurchan years coll tha fiosrachadh mun bhàrdachd aige ann an an introduction to gaelic poetry le ruaraidh macthòmais dùn èideann agus ann an gaelic poetry in the eighteenth century leis an aon ùghdar obar dheathain tha a mhòr chuid de bhàrdachd air a cruinneachadh ann an the poems of alexander macdonald deasaichte le macdhòmhnaill agus macdhòmhnaill inbhir nis bha sìleas na ceapaich no sìleas nicdhòmhnaill na bàrd gàidhlig mu mu b i nighean ghilleasbuig mhic ic raghnaill mh triath dòmhnallaich na ceapaich phòs sìleas alasdair gòrdanach agus rinn iad an dachaigh ann am baile dhòrnaidh faisg air hunndaidh tha làrach na dachaigh aca fhathast ri fhaicinn air an rathad eadar obar dheathain agus monadh choinnich tuigear o bhàrdachd sìleas gun robh còignear mhac aca agus co dhiù triùir no s dòcha ceathrar inghean tha e soilleir bho ìomhaighean agus meataireachd na bàrdachd aig sìleas gun robh i mar nighinn chinn chinnidh foghlamaichte a thaobh bàrdachd na gàidhlig tha a bàrdachd cuideachd a toirt dhuinn sealladh air beachdan bhoireannach an dà chuid a thaobh ghnothaichean pearsanta mar a tha comhairle do nighinn air caran an t saoghail call chloinne agus cèile agus creideamh ach cuideachd air mar a bhathar a meas thachartasan mòra na linne tha tòrr de bhàrdachd sìleas a nochdadh faireachdainn làidir seumasach nam measg seo tha bha creideamh làidir caitligeach aice agus tha seo ga nochdadh anns na laoidhean aice nam measg bha a bhàrdachd aice a nochdadh uallaichean a chinnidh aice na dòmhnallaich ach cuideachd uallaichean an teaghlaich aice fhèin gu sònraichte ann an alasdair à gleanna garadh thug thu an diugh gal air mo shùilean s beag iongnaidh mi bhith trom chreuchdach s tric ga reubadh as ùr sinn dearcair dhomhsa bhith gan osnaich s meud an dosgainn th air mo chàirdean s tric an t eug oirnn a gearradh taghadh nan darag as àirde chaill sinn ionnan agus còmhla sir dòmhnall a mhac s a bhràthair ciod e am fàth dhuinn bhith gar gearan dh fhan mac mhic ailein sa bhlàr uainn chaill sinn darag làidir liath ghlas bha cungbhail dìon air a chàirdibh capall coille bhàrr na giùthsaich seabhag sùil ghorm lùthmhor làidir dh fhalbh ceann na cèille is na comhairle anns gach gnothach am bi cùram aghaidh shoilleir sholta thaitneach cridhe fial farsaing mun chùinneadh bu tu tagha nan sàr ghaisgeach mo ghuala thaice is mo dhiùbhail smiorail fearail foinnidh treubhach ceann feachda chaill seumas stiùbhart nam b ionnan do chàch is do ghoill an uair dh imich an long a mach cha rachadh i rithist air sàil gun fhios dè am fàth mun tàin i steach ach nuair chunnaic sibh san tràth sin a bhith gar fàgail air faondradh bhrist bhur cridheachan le mulad is lèir a bhuil nach robh sibh saoghlach bu tu an lasair dhearg gan losgadh bu tu sgoltadh iad gun sàiltibh bu tu guala chur a chatha bu tu an laoch gun athadh làimhe bu tu am bradan anns an fhìor uisge fìor eun as an eunlaith s àirde bu tu leòmhann thar gach beathach bu tu damh leathann na cràice bu tu an loch nach faoidte thaomadh bu tu tobar faoilidh na slàinte bu tu beinn nibheis thar gach aonach bu tu a chreag nach fhaoidte theàrnadh bu tu clach mhullaich a chaisteil bu tu leac leathann na sràide bu tu leug lòghmhor nam buadhan bu tu clach uasal an fhàinne tha bàrdachd sìleas air a cruinneachadh le colm baoill ann am bàrdachd shìlis na ceapaich scottish gaelic texts society rugadh màiri mhòr nan òran no màiri nic a phearsain no màiri nighean iain bhàin ann an sgèabost san eilean sgiathanach chuir i seachad a h òige anns an eilean sgitheanach agus ann an phòs i isaac mac a phearsain greusaiche à inbhir nis agus chaidh i a dh fhuireach còmhla ris dhan bhaile sin bha sianar chloinne aca ann an chaochail isaac agus chaidh màiri a dh obair na banaltraim s ann ri linn na h obrach seo a rèir na bàrdachd aice a chaidh a chur às leth màiri gun do ghoid i aodach boireannaich a bh air ùr bhàsachadh agus a chaidh a cur don phrìosan airson còrr is mìos chaidh dearbhadh as dèidh làimh gun robh màiri neo chiontach ach cha d fhuair i seachad air an tàmailt airson ùine mòir agus bha i air a gluasad gu bàrdachd a dhèanamh mun eucoir a rinneadh oirre agus air iomadach cuspair eile dh fhàg màiri inbhir nis goirid às dèidh seo agus chaidh i a dh fhuireach a ghlaschu rinn i trèanadh foirmeil an sin mar bhanaltram agus mar mhnaoi ghlùine dh fhàs i ainmeil am measg gàidheil ghlaschu leis mar a bhiodh i a frithealadh chèilidhean agus thachartasan mòra gàidhealach eile anns a bhaile rinn i grunn òran ainmeil mu na cruinneachaidhean seo nam measg camanachd ghlaschu agus deoch slàinte gàidheil ghrianaig tha an t uamhas de dh òrain màiri a mach air bòidhchead an eilein sgitheanaich agus air na h atharrachaidhean a bha air tighinn air an àite tha tòrr aca seo gan seinn fhathast a leithid nuair a bha mi òg eilean a cheò agus soraidh le eilean a cheò bhiodh i a tilleadh dhachaigh gu tric fhad s a bha i a fuireach sa cheann a deas agus mu dheireadh chaidh i air ais a dh fhuireach an toiseach ann an òs agus an uair sin a sgèabost bha i gu mòr an sàs ann an strì an fhearainn agus bhiodh i a frithealadh coinneamhan chroitearan agus a dèanamh agus a gabhail òran brosnachaidh dhaibh nam measg seo tha coinneamh nan croitearan brosnachadh nan gàidheal agus òran beinn lì chaochail màiri ann am port rìgh ach tha i air a h adhlacadh ri taobh a cèile ann an inbhir nis s e alasdair caimbeul an cèitean neo alasdair a bhocsair sgrìobhadair à nis leòdhas rugadh e an cèitean ann an dail bho dheas nis leòdhas s e a bhràthair an sgrìobhadair tormod caimbeul tormod a bhocsair s e aonghas caimbeul am bocsair an t ainm a bh air an athair agus b e sgrìobhadair ainmeil gàidhlig eile a bh ann an uncail aonghas caimbeul am puilean dh fhuirich e ann an drochaid chonain an siorramachd rois anns an an tha e air dealbhan cluiche sgeulachdan goirid agus nobhailean a sgrìobhadh ann an gàidhlig agus beurla thòisich e a sgrìobhadh ann an gàidhlig ann an s e bùth a bhaile a chiad dealbh chluich a sgrìobh e bha e an sàs ann am buidhnean dràma nam measg na nisich ann an leòdhas agus cluicheadairean loch aillse bho gu bha e na sgrìobhaiche ann an sabhal mòr ostaig san eilean sgitheanach sgrìobh esan na nobhailean the nessman agus visiting the bard ann am beurla bhuannaich e duais gasaet steòrnabhaigh air dealbh chluich ùr ann an aig a mhòd nàiseanta rìoghail agus duais dhòmhnaill mheek ann an airson an nobhail aige ro fhada san t suidheachadh seo b e aonghas caimbeul neo mar a b fheàrr a b aithnichear e am bocsair bàrd à nis chaidh a bhàrdachd fhoillseachadh fo stiùireadh a bhràthair am puilean a bha na bhàrd cuideachd ann an tha na mic aige alasdair caimbeul agus tormod caimbeul a sgrìobhadh an dà chuid bàrdachd is rosg ann an gàidhlig rugadh aonghas caimbeul mac alasdair mhurchaidh òig à suaineabost ann an nis air sultain thàinig far ainm am bocsair air ann an sgoil chrois seach gun dèanadh e sabaid cruaidh le a dhà dhòrn bha mac eile anns an teaghlach le aon ainm aonghas agus s e am puilean am far ainm a bh air b e gnàthachadh gu math cumanta a bh ann aig an àm seo b e miseanaraidh anns an eaglais shaor a bha na athair alasdair mhurchaidh òig bha e a cumail bùth ann an nis agus airson greiseig bha e ag obair ann an glaschu ann an ospadal hawkhead ann an phòs e màiri mhoireach tè a bhuineadh do dhail bho dheas cuideachd ann an sgìre nis bha trìur mhac agus aon nighean aca tha tormod a bhocsair agus alasdair a bhocsair nan sgrìobhadairean ainmeil bàrdachd a bhocsair dùn èideann macdonald publishers s e buidheann foillseachaidh a tha ann an acair earranta foillsichidh acair leabhraichean ann an gàidhlig beurla agus leabhraichean dà chànanach tha e stèidhichte ann an steòrnabhagh leòdhas dh fhoillsich acair iomadh leabhar cloinne agus bidh sgoiltean gàidhlig air feadh na h alba gan cleachdadh bidh acair cuideachd a foillseachadh leabhraichean do dh inbhich air iomadach cuspair bàrdachd aistean òrain dealbh chluichean dannsa creideamh eachdraidh neo cultar is dòigh beatha na gàidhealtachd cuideachd tha acair a foillseachadh leabhraichean beurla air cuspairean co cheangailte ris a ghàidhlig agus ris a ghàidhealtachd thòisich e mar phàirt de phròiseact dà chànanch nan eileanan siar ann an s e call na h iolaire le tormod calum dòmhnallach a chiad leabhar a dh fhoillsich acair ann an thòisich pròiseact foghlam dà chànanach nan eileanan siar ann an mar phìleat aig comhairle nan eilean siar ag amas air clann bhun sgoile dà chànanach oideachadh tro mheadhan na gàidhlig agus na beurla agus tro churraicealam iomchaidh stèichichte air beatha agus àrainneachd nan eileanan s ann an am fichead sgoil ann an sgìrean dùthchail anns na h eileanan a thòisich am pròiseact le taic bho roinn foghlam an riaghaltais chaidh am pròiseact a leudachadh ann an gus tuilleadh sgoiltean a thoirt an sàs agus ghabhadh ri poileasaidh dà chànanach airson sgoiltean an ùghdarrais air fad ann an ghabh sgoiltean ri dòighean teagaisg ùra ri linn a phròiseict nam measg ionnsachadh agus teagasg stèidhichte sa chiad dol a mach air beatha agus eòlas na cloinne pròiseactan agus teamaichean clas mar dhòigh gus curraicealam ceangailte a thabhann agus fòcas sònraichte air eòlas arainneachd agus na h ealain ghàidhlig ann an raon nan ealan gàidhlig bhathar a meas aithris sgeulachdan agus sgilean labhairt eile gu math cudromach agus bha oidhirp air a dèanamh obair ealain a cheangail ri raointean eile sa churraicealam chaidh grunn sreathan leabhraichean fhoillseachadh mar phàirt den phròiseact nam measg leabhraichean spàgan agus sgeama leughaidh a ghrian tha tuilleadh fiosrachaidh mun chiad cheum den phròiseact ann am bilingual education in the western isles scotland le iain moireach acair cainnt ghàidhlig aosmhor sònraichte o seann ri na ceàrdaich b e creideamh nan ceàrd fhèin gur e chainnt fa leth a bha anns an seulra ach is e a bha ann ach cruth dìomhair na gàidhlig cruthaichte le atharrachadh fuaimean neo òrdugh nan fuaim taobh a steach facail fa leth tha ainm air a chainnt fhèin a comharrachadh an dà fheart is e a tha ann seulra ach beurla le seilleach an aite beith agus ruis is luis air gabhail ionad a cèile tuigsear gur e cainnt aosmhor a tha anns an t seulra agus anns an linn a chaidh a chruthachadh cha robh am facal beurla a ciallachadh canan sònraichte mar a tha e an diugh ach canan san fharsaingeachd mar sin chan eil an seulra ach a ciallachadh an canan bha caochladh ainmean aig na gaidheal nach do bhuin ri clann nan ceàrd air an seulra na measg laidionn nan ceàrd beurlagar agus gàidhlig nan ceàrd s e cogadh mòr a bha anns an dàrna cogadh eadar agus eadar dùthchannan a chaidreachais is a ghearmailt an eadailt agus iapan s e an cogadh a bu sgriosaile a thachair ann an eachdraidh an t saoghail chaill còrr is am beatha s cha robh ceàrn an t saoghail nach do dh fhairich a bhuaidh bha feachdan an fhaisisteachais an deamocrasaidh agus an co mhaoineas a sabaid ri chèile sa chogadh is e an t uile losgadh eabhra hasho ah an scrios is murt den iùdhaich eòrpach a rinn na nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan nàsaich den linn an dàrna cogadh bha gràin mòr aig na nàsaich air iùdhaich sa bheachd smaoinealas agus sluagh iùlach aca bho thùs agus sgrìobh adolf hitler air a chuspair sin san leabhar leis mo chath fhein mein kampf smaoinich iad gun do rinn na iùdhaich brath air a ghearmailt san chiad cogadh air sgath sin rinn na nàsaich iomairt bruideal is luath a cur muileannan de iùdhaich ri campaichean braighdeanais agus gan marbhadh a mhorchuid le gas nimheil còmhla leis na h iùdhaich dh iarr na nàsaich cuideachd a mharbhadh na giofagan pòlainnich dhùthchasach agus slàbhaich eile prìosanaich cogaidh on t aonadh sobhiat comannaich clachairean fir cho sheòrsach pàpanaich ciorramaich agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na nàsaich nan tòrachd airson chumhachd bha na nàsaich a stèidheachadh campaichean braighdeanais air feadh meadhan na roinn eòrpa mar eisimpleir auschwitz birkenau majdanek chelmno sobibr treblinka is belzec anns a phòlainn theresienstadt terezn anns an t seic slòbhac czechoslovakia mauthausen anns an ostair agus buchenwald bergen belsen dachau flossenbrg ravensbrck is sachsenhausen anns a ghearmailt fhèin s e a chàisg an fhèis as cudthromaiche ann am bliadhna na h eaglaise crìosdail is e seo an latha air a bheil muinntir na h eaglaise a còmharrachadh aiseirigh ìosa crìosd bidh ceann latha na càisge ag atharrachadh gach bliadhna s e di dòmhnaich an dèidh na ciad gealaiche làin as t earrach nuair a bhios a chàisg ann mar sin bidh i ann eadar mh am màirt agus mh an giblean nuair a bithear a coimhead air an ainm càisg anns na cànanan diofraichte chithear gu bheil dà sheòrsa ann ainmean ceangailte ri pessach agus ainmean ceangailte ri ostern easter tha dlùth cheangal ann eadar an fhèis chrìosdail agus an fhèis mhòir iùdhaich pessach dh atharraich am facal ebhra pessach gu pascha sa ghreugais agus gu laidinn ann an tòrr chànanan eòrpach cleachdar ainmean a tha ceangailte ris an fhacal laidinn mar eisimpleir canar la pascua san spàinntis neo pasua san eadailtis psk san t suainis ruiseis pas cha ris an fhèis seo s e an aon rud anns na cànanan breatannach canar pasg ann an cuimris agus pask ann am breatainnis agus ann an còrnais chaidh am facal breatannach iosaid bhon laidinn agus chun na gàidhlige àrsaidh agus am fuaim p air atharrachadh gu kw an linn oghaim dh atharraich am fuaim kw gu k ro àm na seanghaeilge mar sin s e càisg ann an gàidhlig cáisc sa gaeilge agus caisht ann an gàidhlig mhannain tha cùisean rud beag eadar dhealaichte leis an ainm ostern anns a ghearmailtis neo easter sa bheurla a rèir an duden faclair briathrachas na gearmailtis thàinig an t ainm ostern bhon seann ghearmanais austr a tha a ciallachadh morgenrte dearg na maidne is dòcha gum b e fèis ghearmanach aig tòiseach an earraich a bha ann airson ùrram a thoirt do dh ostara neo ostre sa bheurla ban dhia phaganach nochd am facal ostra sa chiad turas sa bhliadhna aig beda venerabilis manach is eachdraiche à northumbria bha esan den bheachd gun robh na seann tràdaiseanan timcheall air ostara agus ainm mios a ghiblein osturmanoth aig an àm seo ceangailte ri chèile sgrìobh e eostur monath has a name which is now translated paschal month and which was once called after a goddess of theirs named eostre in whose honour feasts were celebrated in that month now they designate that paschal season by her name calling the joys of the new rite by the time honoured name of the old observance ged nach eil na h eachdraichean cinnteach idir idir san latha diugh an robh ban dhia le ainm ostara riamh ann neo nach robh tha sin a sealltainn gun robh tòrr de na seann tràdaiseanan paganach a tighinn a steach don chreideamh chrìosdail dh atharraich an t ainm ostra an uair sin ann an seann àrd ghearmailtis gu starun agus ann an seann bheurla gu astre ged a chleachdadh an t ainm psche timcheall air kln anns a ghearmailt bha buaidh mhòr le bonifatius àrd easbaig mhainz a bha a cleachdadh staruna a rèir an tràdaisein aige san tro na linntean dh atharraich am facal a rithist gu ostern anns a ghearmailtis agus gu easter ann am beurla a rèir nan eaglaisean crìosdail tha a chàisg a tòiseachadh tràth sa mhadainn nuair a chunnaic na boireannaich an uamh fhalamh tha e sgrìobhte anns a bhìoball agus thàinig iad gu ro mhoch air madainn a cheud là de n t seachduin chum na h uaighe aig éirigh na greine mar sin bidh aifreannan na càisge a tachairt oidhche di dòmhnaich uaireannan oidhche shathairne neo aig èirigh na grèine di dòmhnaich mar as trice thèid teine beag a losgadh air beulaibh na h eaglaise far an losgar coinneal na càisge mus tèid an luchd creideamh a steach dhan eaglais le coinneal na càisge bidh an sagart a coisrigeadh an uisge choisrigte ùir anns an aifreann tha èirigh na greine na phàirt cudthromach ann an tradaisean na càisge anns a chreideamh chrìosdail s e ìomhaigh a th ann gum bi a h uile duine ag èirigh an dèidh bàis tha e a nochdadh ann an òrain na h eaglaise neo ann an dealbhan cuideachd ach tha uan na càisge ìomhaigh na càisge eile a sealltainn a cheangail ris a chreideamh iùdaich tha uan na càisge a thoirt dhuinn cuimhne air an tradaisean iùdaich uan ìobradh aig fèis phessaich s e turlach mòr a tha ann an teine na càisge a thèid a losgadh oidhche na càisge tha e gu math cumanta anns a ghearmailt anns an òlaind anns an danmhairg is anns an t suain agus anns na dùthchannan anns na h alpanan cruinneachear fiodh craobhan sgudal às na gàrraidhean is seann chraobhan na nollaige agus nithear cruach mhòr uaireannan cuirear ban bhuidseach à sràbh oirre bidh muinntir na coimhearsnachd a coinneachadh ri chèile mar as trice bidh iad ag òl leann neo fìon teth agus bidh rudeigin ri ithe ann cuideachd brot neo isbeanan uaireannan tha co fharpais ann eadar na bailtean beaga air feadh nan coimhearsnachdan cò aig a tha a chruach as motha mar as trice thèid an teine a losgadh oidhche shathairne ro di dòmhnaich na càisge ach tha àitichean eile ann far am bi an teine a losgadh di dòmhnaich neo di luain na càisge tha an tràidisean gu math sean tha cladhaichean anns an eilbheis agus anns an damhairg a sealltainn gun robh àitichean teine ann a chaidh a chleachdadh anns an aon dòigh mar aig linn an uamha tha na eachdraichean den bheachd gun tàinig an tràdaisean seo bho na seann làithean ron chreidheamh chrìosdail dhèanadh teine airson an samhradh fhuadach agus an sìol a dhìon an aghaidh thaibhsean dona chuireadh an luath air na h achaidhean an uair sin bha na ciad tùsan sgrìobhte mu teine na càisge a nochdadh anns an mh linn chithear eisimpleir ann an westfalen a ghearmailt bha am bauernschaft menninghausen coimhearsnachd nan tuathanaich ann an oelde a cumail an ostara fiur teine na càisge airson nahgiburo nàbhaidhean agus friuntschaft caraidean ann an s e ugh bruichte a tha ann an ugh na càisge mar as trice thèid a dhathadh ach uaireannan thèid a sgeadachadh ann an dòigh eile s e tradaisean a tha ann ugh na càisge a thoirt do dhuine eile mar ghiftean aig latha na càisge an diugh bidh na bùthan a reic uighean na càisge à seoclaid cuideachd a rèir tradaisein paganaich s e ìomhaigh bheatha a tha ann an ugh na càisge bha agus tha an tràdaisean uighean a dhathadh gu math cumanta air feadh na h eòrpa bho na meadhan aoisean bhruicheadh na h uighean aig àm a charghais air sgàth s gun robh e toirmisgte an ithe a rèir a chreideimh aig an aon àm thòisich na circean uighean a bhreith a rithist mar sin bhiodh na tuathanaich a bruich nan uighean airson an cumail maireannach b fheudar do na tuathanaich cìs a phàigheadh do na daoine uaisle aig latha diardaoin a bhrochain mhòir agus bhiodh iad a pàigheadh le uighean bruichte a measg rudan eile nochd a chiad ìomradh sgrìobhte anns a bliadhna sgrìobh an t ollamh georg franck von frankenau pìos air an robh an t ainm de ovis paschalibus von oster eiern mu uighean na càisge far an robh e a sgrìobhadh mun tràdaisean seo ann an alsace agus e a gearran nach biodh e math idir don t slàinte cus uighean ithe a rèir beul aithris bidh geàrr na càisge a peantadh uighean is e gan breith anns na nid a chuireas clann anns na taighean neo anns na gàrraidhean chan eilear cinnteach carson a tha geàrr ceangailte ris an tradaisean seo tha cuid a creidsinn gum b e an t ugh agus an geàrr ìomhaighean ostara tha feadhainn eile ag ràdh gur e dìreach ìomhaigh bheatha às an tradaisean phaganach a th ann an geàrr chithear cuideachd nach eil an geàrr cumanta anns a h uile àite bho thùs chleachdadh beathaichean eile cuideachd anns an eilbheis b e an cuthag a chuir na h uighean anns na nid anns a ghearmailt ann an westfalen b e an sionnach a dhèanadh sin agus ann am bohemia b e a chearc a rinn an obair sin ged s e sin na cleachdaidhean as cumanta tha mòran eile dhiubh ann a tha a buntainn do ghach àite fhèin seo dìreach eisimpleir às an oberlausitz b e kenneth elton ken kesey rug an t sultain an t samhain ùghdar aimearaganach a tha as ainmeil airson an leabhar aige one flew over the cuckoo s nest rugadh kesey ann an colorado ach thogadh e ann an oregon far a bheil one flew over the cuckoo s nest air a shuidheachadh as dèidh dha bhith air a thaghadh mar am balach as coltach bhith soirbheachail bhon an àrd sgoil aige chaidh e gu oilthigh oregon phòs e ann an agus bliadhna as dèidh sin fhuair e ceum bachelor bhon oilthigh as dèidh seo chlàraich e ann an cùrsa airson sgrìobhadh cruthachail aig oilthigh stanford agus is ann fhad s a bha e an seo a thòisich e ag obair aig ionad inntinn is ann tron an eòlas a fhuair kesey air na h euslaintich anns an ionad a tha cuid de na tachartasan ann an one flew over the cuckoo s nest stèidhichte air bha one flew over the cuckoo s nest na shoirbheachas plathadh nuair a chaidh fhoillseachadh ann an bha e air a thogail mar dealbh cluich ann an le kirk douglas a cluich an caractair mcmurphy agus cuideachd mar fiolm ann an air a stiùireadh le milo forman agus le jack nicholson a cluich mcmurphy leis a bheartas ùr a bha aige cheannaich e àite ann an california far an robh e fhèin agus a charaidean a deuchainn leis an drog lsd bha e a creidsinn gum b urrainn dha drogaichean mar lsd a bhith air an cleachdadh airson rannsachadh inntinn eadar dhealaichte a ruighinn agus gum b urrainn dha seo sòisealtas a leasachadh bha beachdan mar seo còmhla ris an iomagain a bha aig cuid de dhaoine mu dheidhinn drogaichean anns na seasgadan dha thoirt gu aire na h ùghdarrasan laghail thachair e gum b fheudar do kesey teicheadh gu meagsago nuair a lorg am poilis e is e a feuchainn ri cainb a fliuchadh sìos taigh beag nuair a thill e gu na stàitean aonaichte bha e air a chur an làimh agus chuir dhan phrìosan e airson iomadh mìos ann an nuair a bha aige ri siubhal tarsainn aimearaga gun eabhraig nuadh airson am foillseachadh den dara nobhail aige sometimes a great notion chaidh e fhèin agus a charaidean mar neal cassady a bha gu lèir ann am buidhean leis den t ainm the merry pranksters air turas tarsainn an dùthaich ann an seann bhus sgoile a dh ainmich iad furthur further nas fhada tha leabhar tom wolfe the electric acid kool aid test na chunntas den turas seo agus bha e uabhasach poblach leis an linn de hippies a bha ann anns na seasgadan thàinig cuid den feallsanachd agus na stoidhlichean aca bho duilleagan an leabhar is e cruinne a tha anns an talamh tha sin ri ràdh gu bheil an talamh na ball fuathasach mòr a tha na siubhal tro n fhànais tha i na siubhal a cuairteachadh na grèine aig astar de millean mìltean tha an cuairt seo a toirt bliadhna agus tha e ag adhbharachadh na ràithean againn an t earrach an samhradh am foghar agus an geamhradh air barrachd an siubhal a tha i a dèanamh tha an talamh còmhnaidh a tionndadh mar gum bitheadh nan robh aiseal air an sàthadh tro a meadhan bithidh i a gearradh làn cuairt mu an aiseal seo gach fichead uair ceithir is e an tionndadh seo a tha ag adhbharachadh oidhche agus latha bithidh solas agus blàths na grèine a tuiteam air taobh na talamhainn a tha ga h aghaidh ach bithidh an dara leth de na talmhainn an dubhar mòr na talmhainn fhèin theirear pòla ri ceann aiseal agus mar sin their sinn an dà phòla ri na puingean a bhitheas an talamh a tionndadh mun chuairt is e obair leantainneach a tha anns an alt seo bha an teine an taighe tionnsgain trì cheàrnag ann an eabhraig nuadh air a mhàrt na sgiorradh tionngain as motha san eachdraidh am baile mhòir eabhraige nuaidh a toirt gu buil am bàs de obraichean culaidhe a bhàsaich san teine no a leum ri am bàsan lean an teine ri reachdaireachd gum feumaidh inbhean an teàrmainn leasaichte agus chuidich e a bhrosnachadh an cinntinn an international ladies garment workers union gun do chog airson inbhean na h oibre nas fhèarr airson obraichean nan taighean ceàirde na tràillealachd sa ghnìomhachas sin bha na trì làir aig a bhàrr an togalach asch nan deich làir air ghabhail leis a chomann triangle shirtwaist company sealbhaichte le max blanck agus isaac harris a suidhe anns a bhaile mhòr eabhraig nuadh aig an eadar geàrradh de greene street agus de washington place dìreach an ear an washington suare thug an comann obair ri obraiche mar as trice ban inimrichean òga às an eadailt is às an ear na roinne eòrpa roinn dhiubh cho òg ri dà bliadhna dheug a dh aois a dh obraich ceithir uair deug fad ri uair na t seachdain fuaigheal buill aodaich airson san t seachdain bha an comann triangle shirtwaist a cheana air a fhàs ainmeil a mach an gnìomhachais culaidhe san dh fhàs an obadh obrach mòr le obraichean culaidhe àitheanta ris an èirigh nan le fàgail deònach aig a chomann triantain ged rinn an international ladies garment workers union rèite air aontachadh co chonnsachadh riochdaireach a dìon a mhòrchuid nan obraichean seo an dèidh obadh obrach de ceithir mìos dhiùlt triangle shirtwaist a chur làmh ris an aontachadh bha coltach an ama na cuir an taighe tionnsgain bha taisgte obair aodaich lasanta feadh gach àite an taighe tionnsgain bha mìrean an aodaich sgaoilte thairis nan làr chroch cumaidhean s dealbhaidhean air pàipear eadar fhighe thairis nam bòrd bha cumanta gabhail ceò bha soilleireachd ullaichte le soillseachadh na tollainne agus cha robh ann tùchairean teine air an fheasgair dhen mhàirt thòisich teine air an làr ochdamh thòisich a bharrachd lasadair no toitean an teine o cheann an uair sin chan eil fhios aig neach co dhiù bha e sgiorradail no a dheòin thug obraiche às an làr ochdamh rabhadh ris na h obraichean air an làr deicheamh agus b urrainn do na h obraichean air na làir sin a theicheadh ge tà oir dragh leis an cian chonaltradh cha d ràinig an rabhadh air an teine an làr naoidheamh an ceann ùine air an làir naoidheamh bha a mhàin dà dorsan a treòrachadh a mach bha aon buidheann nan staidhrean a lìonadh le smùid agus teine a cheana nuair chunnaic na h obraichean gun robh an togalach a losgadh bha glaste an doras eile air a bhith a rèir coltais a stadadh obraichean à glacadh no gabhail beàrnan agus a chumail eagraichean aontachaidh a mach a mach a dh aithghearr thuit an teàrnadair o theine rud lamaranta air acair gu dona às an teas agus fodhan truime nan daoine a feuchainn a theicheadh stad na dà àrdaichearan ag obrachadh cuideachd a gearradh an teicheadh sin a tuigsinn nach robh ann slighe eile a theicheadh às an teine bhris roinn nam ban na h uinneagan agus leum iad dhan làr naoi làr fodha dh fhosgail mnathan eile na dorsan nan àrdaichear agus leum iad sìos na cruinn a thighinn gu stad air a mhullach an àrdaicheir mhair beagan beò na tuiteaman seo rinn na cuirp air thuiteam agus na h ìobairtich a tuiteam duilgheadas airson na luchd smàlaidh a ruigheachd an togalach dh fhuirich an còrr gus an cheannsaich an teine iad ràinig na luchd smàlaidh gu luath ach cha b urrainn dhaibh an teine a stadadh oir cha robh ann àraidhean ri fhaighinn gun ruigidh thairis an làir siathamh bhàsaich daoine tha àireamhan air an sgrìobhadh le figearan s ann bho arabais a thàinig cumaidhean nam figearan againne bho thùs agus s e figearan arabach a chanar riutha airson eadar dhealachadh a dhèanamh bho fhigearan ròmanach ach tha e cumanta àireamh a ràdh an àite figeir agus tha na briathran àireamhan arabach agus àireamhan ròmanach cumanta tha e cudromach eadar sgaradh a dhèanamh nar n inntinn eadar àireamh mar fhigear agus àireamh mar uimhir nar cainnt làitheil tha àireamhan air an cur gu feum cuideachd airson ainm a thoirt do rudan far a bheil tòrr mòr dhiubh a tha coltach ri chèile me àireamhan thaighean air sràid àireamhan fòn àireamhan cataloig tha seo a cur òrdugh nan àireamh ris na rudan sin ged nach fhaod an t òrdugh a bhith follaiseach no iomlan no fiù s an dùil mas e an rùn an t òrdugh a dhèanamh soilleir tha riochd sònraichte aig àireamhan d ra mh msaa aig a bheil na h àireamhan òrdail s e na h àireamhan àrdail an riochd roimhe i msaa tha dà shiostam ann airson àireamhan a dh ainmeachadh an siostam traidiseanta agus an siostam deicheach anns an t siostam thraidiseanta thathar a cunntadh le ficheadan me trì fichead s a deich ceithir fichead taigh s a còig seachd pileachan ar fhichead agus mar sin air adhart anns an t siostam dheicheach tha facal air leth do gach iomad a deich fichead trithead ceathrad caogad seasgad seachdad ochdad naochad s e seo an siostam a thathar a nis a teagasg anns na sgoiltean chan eil diofar eadar an dà shiostam leis na h àireamhan gu fichead ach bho seo a mach cumaidh an siostam deicheach an àireamh àrdail le chèile me fichead s a h aon bà trithead s a dhà bà ceathrad s a trì bà mar a bhite an dùil s e ainmear singilte a leanas na h iomadan a deich ann an suidheachadh matamataigeach ge tà tha a h uile àireamh air a cumail ri chèile agus leughar x mar chòig deug x ach tha cuid ann nach bi me canar riuthasan a prìomh àireamhan agus a mach air a dhà tha iad uile còrr tha am feart aig gach àireamh nàdarra gum faod i bhith air am factaradh mar thoradh phrìomh àireamhan agus chan eil ann ach aon fhactaradh den t seòrsa seo s e seo teòiridh bhunaiteach na h àireamhachd tha na slàn àireamhan a toirt a steach na h àireamhan nàdarra neoni agus na h àireamhan slàn àicheil is àicheil gach àireamh a tha nas lugha na neoni agus dearbh gach àireamh a tha nas mò na neoni tha àireamh àicheil air a sgrìobhadh leis a chomharra mar roi leasachadh oirre mar eisimpleir s e àireamh dhearbh a th anns agus àireamh àicheil a th anns anns an t seagh seo s e obrachadh a tha ann an a dh atharraicheas àireamh dhearbh gu bhith àicheil ma chuirear àireamh dhearbh ri àireimh àicheil den aon mheud s e neoni a bhuil nise ma bheirear x air falbh bho gach taobh agus tha e soilleir gur e àireamh dhearbh a th ann an àireamh àicheil àicheil agus s e obrachadh iom thionndaidh a th anns an obrachadh ma faodar àireamh sgrìobhadh mar cho mheas dà shlàn àireimh i mar bhloigh chumanta s e àireamh choimeasta a th innte tha na slàn àireamhan uile nan àireamhan coimeasta oir faodar am sgrìobhadh an riochd bloigh leis an t seòrsaiche tha bloighean ann nach eil nan slàn àireamhan biodh b agus c nan àireamhan coimeasta agus biodh canaidh sinn gur co thionndadh b a tha ann an c tha e soilleir gu bheil agus tha iomadachadh agus roinneadh an aon rud air na h àireamhan coimeasta agus tha e soilleir gu bheil n z tha àireamhan ann nach eil coimeasta s docha gu bheil pì an tè as ainmeil s e seo co mheas a chearcall thomhais le trasd thomhas a chearcaill ach chan eil ann dà shlàn àireamh m agus n far a bheil tha àireamhan coimeasta ann i co mheas shlàn àireamhan a tha nan tuairmse mhath oirre mar eisimpleir canar na fìor àireamhan ri àlach nan àireamhan uile seo ris an àlach a tha a toirt a steach na h àireamhan coimeasta agus na h àireamhan eucoimeasta s e r beurla real a th ann mar chomharra air an àlach seo thàinig seòrsa ùr de dh àireamhan bhon cheist a bheil freumh ceàrnagach aig àireamh àicheil tha ceàrnag aig gach fìor àireamh dhearbh no àicheil ach tha na ceàrnagan uile dearbh chan eil fìor àireamh ann a dhèanadh àireamh àicheil nam biodh i air a h iomadachadh leatha fhèin mar sin canar àireamh ìomhaigheach ri àireamh den t seòrsa a ni àireamh àicheil nuair a tha i air a h iomadachadh leatha fhèin tha comharra sònraichte aig agus s e i a th ann à seo mar a b urrainn dhuinn na fìor àireamhan sgrìobhadh mar s mar sin air adhart tha na h àireamhan ìomhaigheach air an sgrìobhadh i i i no mar as cumanta i i i tha àireamh ìomhaigheach mu choinneamh gach fìor àireamh mas urrainnear na fìor àireamhan riochdachadh mar loidhne àireamh s ann as urrainnear na h àireamhan ìomhaigheach ach feumaidh loidhne àireamh ìomhaigheach a bhith tur eadar dhealaichte ged thà tha e soilleir gu bheil agus canar àireamh cho fhillte rithe oir s e filleadh fìor àireamh agus àireamh ìomhaigheach a tha innte ged tha bun bheachd nan àireamhan co fhillte gu math easchruthach tha na h àireamhan seo air leth feumail ann am fiosaig s ann an innleadaireachd s e bloigh a th ann far a bheil uimhir air a cur an cèill a thaobh s mar a tha an uiread de dh earrainn a th innte me trì cairtealan còig ochdamh thèid a sgrìobhadh le dà fhigear fear os cionn an fhir eile agus loidhne còmhnard eatarra mar a leanas no le sgoradh eatarra mar as cumanta sa chlò ghrafachd me canar an t àireamhaiche ris an àireimh os cionn agus an seòrsaiche ris an àireimh fon loidhne agus is iadsan teirmean na bloighe tha an seòrsaiche a sealltainn seòrsa na bloighe ma tha rudeigin air a roinn sna h ochd earrannan co ionnan s e ochdamhan a th anns gach earrainn agus s e a h ochd an t seòrsaiche gabhaidh an seòrsaiche àireamh sam bith ach neoni a mhàin oir chan eil ciall air rudeigin a roinn gun a bhith earrannan ann s e bloigh aonadach a th ann mas e a h aon an t àireamhaiche tha an t àireamhaiche a sealltainn na tha de bhloighean aonadach no de dh aonadan bloigheach den t seòrsa seo mar eisimpleir agus s e luach na bloighe an roinn àireamh far a bheil an t àireamhaiche air a roinneadh leis an t seòrsaiche mar eisimpleir s e sin ri ràdh ma tha ceithir cairtealan againn s e an rud iomlan a th againne ma tha ochd cairtealan againn tha dà rud iomlan againne s an aon dòigh ann am matamataig mas urrainnear àireamh a sgrìobhadh mar bhloigh s e àireamh choimeasta a chanar rithe s e bloigh chumanta a th ann ma tha àireamh choimeasta air a sgrìobhadh san riochd bloighe s e sin ri ràdh far a bheil aon slàn àireamh an t àireamhaiche air a roinneadh le slàn àireamh eile an seòrsaiche mar eisimpleirean agus ma tha dearbh luach bloighe cumanta nas lugha na h aon tha dearbh luach an àireamhaiche nas lugha na dearbh luach an t seòrsaiche s e bloigh cheart a chanar rithe me ma tha dearbh luach bloighe cumanta nas mò na h aon s e bloigh anabharr a chanar rithe me s e àireamh mheasgaichte a th ann ma tha bloigh anabharr air a sgrìobhadh mar àireamh shlàn le bloigh cheirt ri taobh me msaa gus àireamh mheasgaichte atharrachadh do bhloigh anabharr gus bloigh anabharr atharrachadh do àireimh mheasgaichte ma tha àireamh air iomadachadh leis a h aon s e toradh an iomadachaidh an aon àireamh agus s e a h aon a th ann mas e an aon àireamh a th anns an t àireamhaiche agus an seòrsaiche s mar sin tha e soilleir gu bheil agus co ionnan agus canar bloighean co ionnan riutha gheibhear bloigh cho ionnan ma tha an t àireamhaiche agus an seòrsaiche air an iomadachadh leis an aon iomadair no factar s an aon dòigh gheibhear bloigh cho ionnan ma tha factar coitcheann aig an àireamhaiche agus an t seòrsaiche agus ma tha an t àireamhaiche agus an seòrsaiche air an roinneadh leis mar eisimpleir s ann a bhith a lùghdachadh no a sìmpleachadh bloigh a chanar ri seo mur eil factar coitcheann ach a h aon aig an àireamhaiche agus an t seòrsaiche thathar ag ràdh gu bheil na teirmean as ìsle aig a bhloigh ma chuirear bloigh bun os cionn s e co thionndadh a th ann s mar sin s e an co thionndadh chionns gu bheil àireamh air a roinneadh leis a h aon na h àireamh fhèin s urrainnear a sgrìobhadh mar uaireannan thathar ag ràdh an seòrsaiche neo fhaicsinneach ris a h aon seo s mar sin s e co thionndadh na seachd deug canar bloigh fhillte ri bloigh far a bheil an t àireamhaiche no an seòrsaiche no an dà dhiubh nam bloigh faodar bloigh fhillte a sìmpleachadh do bhloigh chumanta mar an eisimpleir a leanas is e neach malairt a tha ann an ceannaiche bithidh ceannaiche a cosnadh a bheò shlàinte eadar ceannaich agus reic bithidh gach ceannaiche a ceannaich bathair aig prìs saor agus ga reic aig prìs daor theirear ràth ris an difir eadar cosgais an ceannaich agus prìs an reic mar sin prìs reic cosgais ceannaich ràth bithidh cuid ceannaichean a dèiligeadh an aon bathar sònraichte neo aslach cumhang de bathair m e fionn air an dara laimh bithidh ceannaichean ginearalta m e fear bùtha a ceannaich agus a reic iomadh seòrsa bhathair is e cùise sònraichte a tha ann an fear a bhùth bithidh esan a ceannaich bathair anns an tomad aig prìs saor bithidh esan an uairsin a reic aonadan beag de bathar aig prìs daor ri daoine a bhitheas a cleachdadh na bathair gu pearsanta mar eisimpleir croganan silidh bithidh bùth ginearalta mar eisimpleir bùth theàrlaich anns an sreath telebhisein ran dan a reic iomadh seòrsa bathair eadar bòtannan is biadh tha bùithtean ginearalta fhathast cumanta s an latha an diugh anns na sgìrean b iomallach den ghaidhealtachd thachair an cogadh catharra ameireaganach eadar agus eadar na stàitean a deas a bha a strì dùthaich neo eisimeileach stèidheachadh agus na stàitean a tuath a bha airson an dùthaich a chumail aonaichte thàinig an cogadh gu crìoch nuair a bhuanaich na stàitean a tuath s e cogadh a b fhuiltiche ann an eachdraidh na stàitean aonaichte chaidh tòrr is saighdearan a mharbhadh ann anns a cheann a deas na stàitean aonaichte bha mòran de dhaoine a bh air an cumail ann an tràillealachd daoine dhubha a bh air an toirt thar a chuain siar bhon afraga ged a bha tràillealachd ceadaichte air feadh na stàitean aonaichte aig àm an aramach s ann ann an ceann a deas gu h àraidh a dh fhàs i cudromach dhan eaconamaidh ionadail anns na bliadhnaichean a lean deireadh an aramach aig an dearbh àm chaidh tràillealachd à bith buileach anns a cheann a tuath aig àm a chogaidh eadar na stàitean aonaichte agus a bhreatainn mhòr bha an aon uibhir de stàitean saora sa bha stàitean far an robh tràillealachd ceadaichte bha sin a ciallachadh gu robh co ionnanachd eadar an dà chuid de stàitean anns an t seanaid far an robh dhà sheanair aig gach stàite cha robh na stàitean tràillealachd deònach idir an cuid co ionnanachd a chall mu dheireadh ann an cho dhùin iad bho sin a mach stàitean ùra a leigeil a steach nan càraidean an dàrna tè saor agus an tè eile tràillealachd mar sin cha chailleadh na stàitean tràillealachd an cuid co ionnanachd de chumhachd ach tro thìde dh fhàs tràillealachd na bu chonnspaidiche anns na stàitean a tuath nochd iomairtean aig an robh amas cuir às dhan tràillealachd anns na stàitean a deas agus dh fhàs na stàitean a tuath aindeònach stàitean tràillealach a bharrachd a leigeil a steach do na stàitean aonaichte thòisich cùisean a fàs teann anns na bliadhnaichean a lean an cogadh an aghaidh meagsago bhuanaich na stàitean aonaichte dhaibh fhèin cuid mhòr dhen dùthaich a bh aig meagsago ro làimh agus air sàilleabh sin bho sin a mach bha deasbad mòr ann am biodh na stàitean a rachadh a chruthachadh às tràillealachd neo saor thàinig an deasbaid gu teann ann an nuair a chaidh roinn kansas stèidheachadh chaidh co dhùnadh gum b e muinntir kansas fhèin a cho dhùnadh an tigeadh kansas a steach mar stàit thràillealachd neo shaor thàinig tòrr mòr de dhaoine a steach dhan kansas cuid airson tràillealachd s cuid an aghaidh s an dàrna taobh a feuchainn an taobh eile a phutadh a mach às an kansas bhris fòirneart a mach s mhair seòrsa de chogadh catharra ann an kansas mu leth dhùsan bliadhna gu ruige thoiseach an cogadh catharra aig ìre nàiseanta thàinig cùisean gu ceann aig ìre nàiseanta ann an aig àm iomairt an taghaidh gheall abraham lincoln nach leigeadh e tuilleadh stàitean ùra a thighinn a steach ach mar stàit shaor dhiùlt cuid de na stàitean a deas ghabhail ri sin oir bha fhios aca gun chailleadh iad an cuid de chumhachd anns an t seanaid nuair a chaidh abraham lincoln a thaghadh dhealaich a chiad shreath de stàitean bho na stàitean aonaichte mar a leanas air an an gearran chruinnich riochdairean às na stàitean carolina a deas georgia alabama mississippi agus florida ann an coinneamh ann an montgomery alabama roghnaich iad bun reachd a chruthaich na stàitean co fheadarail ameireagaidh sca aig an dearbh àm chruinnich na co fheadarailich na mailisidhean a bh ann mar tha ann an arm agus thòisich iad ri bheir air na dùin fheadarail air feadh na co fheadarailis gus mu dheireadh cha robh air fhàgail aig na feadarailich eadar texas agus carolina a deas ach trì dùin nam measg dùn sumpter aig charleston carolina a deas s ann air eilean ann am meadhan a bhàigh aig charleston a bha dùn sumpter agus bha am freiceadain feadarail air a chuairteachadh le feachdan a deas theann na saighdearan a deas losgadh air an dùn air an mh a ghiblean ann an ionnsaigh a mhair fad latha agus rug iad air mar fhreagairt dh iarr an ceann suidhe lincoln air na stàitean eile mailisidhean a chruinneachadh dhan riaghaltas fheadarail na reubaltaich a chuir sìos dh adhbharaich an gairme seo dàrna sreath de sgaraidhean mar a leanas gu ruige seo bha na stàitean seo deònach gu leòr fuireach leis na stàitean aonaichte ach cha robh iad deònach dhol gu cogadh an aghaidh nan stàitean a bha a fàgail na stàitean aonaichte agus chruinnich iadsan dhan co fheadairaileas ach dhiùlt an ceann iar dheas virginia ghabhail pàirt dhen sgaradh sin agus dhealaich iadsan bhon virginia agus bhon sgaradh sa chruthaich iad stàit ùr do na stàitean aonaichte virginia an iar bha a nis stàitean nam ball dhen cho fheadaraileas bha stàitean tràillealachd a bha fhathast còmhla ris na stàitean aonaichte missouri kentucky maryland agus delaware aig toiseach a chogaidh catharra bha stàitean anns na stàitean aonaichte diubh tràillealachd s dhiubh saor de na stàitean tràillealachd dhealaich bho na stàitean aonaichte seo a leanas beagan àireamhan shluaigh àireamh shluaigh sna stàitean aonaichte air fad àireamh shluaigh air am briseadh sìos a rèir roinn fìor ceann a deas a ghabh pàirt anns a chiad sgaradh dàrna sreath sgaraidh arkansas tennessee carolina a tuath virgina stàitean tràilleil nan crìochan nach do dhealaich stàitean a tuath seachd na stàitean an fhìor chinn an iar nach do gabh pàirt sa cogadh àireamh shluaigh air fad bha millean neach a bha a fuireach anns na stàitean co fheadarail dhiubh nan tràillean an coimeas ri tòrr s millean anns a cheann a tuath agus anns na crìochan le ach dhiubh nan tràillean cha robh an co fheadaraileas deònach tràillean a chleachdadh mar shaighdearan tha sinn a ciallachadh gun robh an co fheadaraileas a tarraing nan saighdearan aca à àireamh shluaigh de milleanan neach aig an dearbh àm sa bha bha an riaghaltas feadarail a tarraing nan saighdearan acasan à millean na bu mhiosa na sin dhan cho feadaraileas mar a lean an cogadh theich cuid mhòr de na tràillean acasan dhan cheann a tuath far an deach iad dhan arm agus shabaid iad an aghaidh a cho fheadarailis as dèidh glacadh dùin sumpter ghairm ceann suidhe lincoln saighdearan mailisidh a steach dhan seirbhis an riaghaltais fheadarail airson làithean gus ar a mach a chuir sìos sa cheann an ear bha cùisean gu math cugallach an toiseach bha feachdan a deas gan cruinneachadh air taobh thall na h aithne patomac ann an virginia mu coinneamh washington d c agus s e glè bheag de shaighdearan bho thuath a bh anns a bhaile fhèin a bheireadh dìon air s b e gu math duilich do na feachdan bho thuath faighinn a steach air air sàilleabh aimhreit a bh air cùil a bhaile ann an maryland b e bàrd gàidhlig a bh ann an donnchadh bàn mac an t saoir agus e air a mheas mar fhear de na bàird ghàidhlig as ainmeile agus as cudromaiche san mh linn rugadh donnchadh bàn mac an t saoir ann an druim liaghairt an cois loch toilbhe ann an gleann urchaidh earra ghàidheal bha e na fhòrsair agus na gheamair anns an sgìre sin airson iomadach bliadhna agus s ann airson nan dàn ainmeil nàdair a rinn e mu na beanntan agus na glinn mun cuairt oirre a tha a mhòr chuid eòlach air ainm nam measg seo tha òran coire a cheathaich cead deireannach nam beann agus moladh beinn dòbhrain bha donnchadh cuideachd a tighinn beò mar shaighdear aig diofar amannan tha iomradh na bhàrdachd mu bhith a sàbaid an arm an riaghaltais aig blàr na h eaglaise brice ann an bha e greis ann am freiceadan bhràghaid albann agus bha e ann an geàrd bhaile dhùn èideann on bhliadhna a mach tha carragh cuimhne mòr do dhonnchadh bàn ann an eaglais nam manach liath ann an dùn èideann chaidh seo a ghlanadh agus seirbhis a chumail le buidhinn choimhearsnachd ghàidhlig a bhaile bothan ann an tha carragh cuimhne eile ann dha mu dheas air dàil mhàillidh ann an earra ghàidheal ged nach robh leughadh no sgrìobhadh aig donnchadh bha e mion eòlach air a bhàrdachd ghàidhlig a bh air teanga tòrr den t sluagh aig an àm choisinn e cliù bhuan do chuid bhàrdachd fhèin nuair a dh fhoillsich e i anns a bhliadhna bha cuideachadh aige bho ghrunnd charaidean ann a bhith a coilionadh na h obrach seo nam measg an t ollamh dòmhnall macneacail lios mòr a bharrachd air òrain agus dàn mu nàdar bhiodh donnchadh cuideachd a dèanamh òrain gaoil agus tha aon fhear aca seo fhathast gu sònraichte ainmeil an diugh òran da chèile nuadh phòsta no a mhàiri bhàn òg tha stòiridh ann am beul aithris mu fhear a thuirt ri màiri s i na seann aois nach aithnicheadh e idir i bhon òran fhreagair donnchadh gun aithnicheadh e anns a bhad i nan robh e ga faicinn tro shùilean fhèin tha òrain dhonnchaidh rin lorg ann an the songs of duncan bàn macintyre deasaichte le aonghas macleòid dùn èideann b e bàrd a bh ann an dòmhnall ruadh chorùna no dòmhnall dòmhnallach an t iuchar an lùnasdal rugadh e ann an corùna air cladach a bhaile shear ann an uibhist a tuath bha am baile air ainmeachadh mar chuimhneachan air a shinn seanair a bha na shaighdear aig corùna san spàinn ann an nuair a dh fhàg dòmhnall sgoil chàirinis ghabh e anns a mhailisi chaidh e don fhraing ann an rèisimeid nan camshronach anns a chogadh mhòr far an deach a leòn aig blàr an somme ged a thilleadh dhachaigh e fhad s a bhathar ga leigheas thill e don fhraing s ann mun chogadh a tha na dàin as ainmeile aig nam measg air an somme illean march at ease òran arras agus an eala bhàn nuair a thàinig e dhachaigh às an fhraing phòs dòmhnall anna nicdhòmhnaill anna ruairidh ic nèill agus bha dithis chloinneadh aca bha dòmhnall ag obair na chlachair agus tha a shàr obair ri faicinn fhathast ann an corra thaigh an uibhist a tuath sgrìobh e tòrr bàrdachd mu chùisean coimhearsnachd agus mu shealg agus nàdar mun àm seo agus na sheann aois theann e ri òrain agus laoidhean spioradail tha deagh chuid de bhàrdachd dhòmhnaill ri leughadh ann an eagran an do fhoillsich fred macamhlaigh ann an ach tha tòrr eile ann nach deach riamh an clò bhuineadh dòmhnall ruadh phàislig no dòmhnall ruadh mac an t saoir no bàrd phàislig do shnaoiseabhal ann an uibhist a deas thàinig air dòmhnall an sgoil fhàgail air ceithir bliadhna deug ach tha e coltach gur e duine tùrail a bh ann a rinn deagh fheum do na bh aige de sgoil agus cuideachd don bheul aithris a bha pailt anns a choimhearsnachd agus gu sònraichte air bilean a mhàthar tha e a nochdadh ann an cunntasan sgrìobhte cùirt nan con ann an loch nam madadh nuair nach eil e ach mu fhichead bliadhna a dh aois agus e a riochdachadh chroitearan uibhist a deas an aghaidh na bean uasal gordon cathcart s i a feuchainn toirt orra teisteanas a bhith aca mus fhaodadh iad coin a chumail s ann le dòmhnall agus na croitearan a chaidh an latha agus rinn e dàn mar chuimhneachan air a chùis s e pìobaire ioma phuirt a bh ann an dòmhnall bha e na chlachair agus na iasgair ann an uibhist agus bha e greis ag obair air loidhnichean fòin a chur a staigh na òige ghabh e don arm mar phìobaire ann an rèisimeid nan camshronach bha e air an arm fhàgail ron a chogadh mhòr ach chaidh e don fhraing mar phìobaire nan camshronach mu dheireadh thog e a chasan leis a thìr mòr far an do phòs e màiri nicillfhaolain a bha cuideachd à uibhist a deas ann an bha ceathrar chloinne agus s e dachaigh làn gàidhlig a bh aca ann am pàislig far an do rinn dòmhnall deagh chuid de na h òrain aige bha iomadach cuspair fa near dha eadar beatha ann an uibhist agus ann an glaschu agus nas fhaide air falbh dh eadar theangaich e bàrdachd raibeart burns gu gàidhlig mar eisimpleir tam o shanter agus the twa dugs tha ruaraidh macthòmais a moladh nan eadar theangachaidhean chaidh dòmhnall a chrùnadh mar bhàrd a chomuinn ghàidhealaich ann an agus chaidh a bhàrdachd aige a foillseachadh leis a scottish gaelic texts society ann an tha e air a thìodhlaigeadh ann an cladh hawkhead ann am pàislig chaidh an còmhlan traidiseanta albannach capercaillie a chur air bhonn anns na an le donald seadhach agus le karen nicmhàthain mar aghaidh a chòmhlain nochd a chiad chlàr aca cascade ann an b e an ep aca a nochd ann an coisich a rùin a chiad chlàr gàidhlig a ràinig am prìomh a riamh tha iad air luchd èisteachd ùr a thàladh gu òrain agus ceòl gàidhlig le bhith a cleachdadh dhòighean obrach ùra teicneolais agus a measgachadh stoidhlichean me le bhith a cur druma agus beus ri òrain traidiseanta bu tùs àite earra ghàidheal agus shloinn a chòmhlan air a chapall choille eun dùthchasach na h alba chlàraich iad a chiad chlàr cascade ann an rugadh niall macleòid ann an gleann dail an t eilean sgitheanach anns a mhàrt bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do ghàidheil an naoidheamh linn deug rinn athair nèill dòmhnall macleòid corra sheòrsa obrach bha e cuideachd na bhàrd ainmeil theireadh dòmhnall nan òran ris agus dh fhoillsich e dà leabhar bàrdachd ann an agus an uair sin ann an bha croit bheag aige saor o chìsean le còir sheilbh ri leantail da bhanntraich a chionn s gum bu bhàrd e agus is dòcha gur i sin a chòir ghabhaltais dheireannach den leithid ann an albainn cha d fhuair niall òg mòran teagaisg riaghailteach dìreach na dh ullaich sgoil a bhaile bhig ach dh ionnsaich e beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais agus b e sin foghlam a bha gu math feumail aig an ám bho athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan gàidheal agus bhiodh e a dol gu cèilidhean na sgìre far an deach òrain a ghabhail is sgeulachdan aithris mu thimcheall air leig e ealainean dùthchail is thog e dhùn èideann air a dh obair na reiceadair siubhail ann am buidhinn ghnothaich ruairidh mhicleòid a bha na cho ogha dha anns an dreuchd a bha sin rachadh e mar is trice a dh earra ghàidheal agus don eilean sgitheanach ged a bha e uaireannan san taobh deas thàinig sgiorradh carbaid eisg air is e a fàs aosda agus beagan na dheidh sin leig e dhreuchd chaochail e an mh latha den t sultain thòisich macleòid air bàrdachd s e òg chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan naidheachd gàidhealach agus dh fhàs e caran ainmeil ann an chaidh clàrsach an doire cruinneachadh de dh òrain leis fhèin fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhòr cha b ann a mhàin ann an albainn ach thall thar sàile cuideachd chuireadh an dàrna eagran den leabhar a mach ann an anns an robh barrachd òran agus ceithir sgeulachd rin lorg nochd an treas eagran air a mheudachadh a rithist ann an agus an ceathramh le tuilleadh meudachaidh ann an mar sin b e macleòid a mhàin am measg bhàrd gàidhlig a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige na latha fhèin thàinig an còigeamh eagran a mach ann an agus an t siathamh ann an chuir macleòid leabhar eile wallace an clò ann an tha baintighearna na bean gu bheil na samhail de tighearna tha an facal bhon ro leasachan ban agus bhon fhacal tighearna a tha bhon tiarna na gaeilge fhacal na gaeilge shean tigerne sa chuimris teyrn sa chuimris shean tigern sa chòrnais teern sna bhreatannais shean tigernus tegerno s tegernio s an fiamh teg de tigh an dealbh sean de taigh faodaidh an t adhartas de tighearna agus baintighearna bho an fear an taighe agus a bhean an fhir an taighe dhan chiall de bean uasal dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan dh èirich fear an taighe agus bean an taighe ri duine uasal agus bean uasal agus tha na ciallan seana à cleachdadh a nis ann an roinn nan dualchas na roinn eòrpa bidh an facal co ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri ionnanach ri bean air uairibh air fhaicinn ri a bh fraingis madame spàinnis seora eadailtis signora gearmailtis frau pòlainnis pani tha cleachdadh sònraichte an fhacail cho ainm na h òighe moire mar as trice ar baintighearna riochdachadh an laideann domina nostra tha air chleachdadh an facal cuideachd cho an t ainm na ban dè wicca a bhaintighearna agus tha seo fìor airson gach x agus y anns an àlach mar eisimpleirean s ann co iomlaideach a tha cur ris agus iomadachadh nam fìor àireamhan chionns gu bheil me me agus a measg iomadh eisimpleirean eile tha cur ris agus iomadachadh nan àireamhan co fhillte cur ris nam bheactaran agus cur ris nam fuincseannan a rèir chleachdaidh far a bheil obrachadh air a sgrìobhadh leis a chomharra thathar a gabhail ris gu bheil e co iomlaideach tha obrachaidhean ann nach eil co iomlaideach s e na h eisimpleirean as cumanta toirt air falbh easpònachadh togail gu cumhachd agus iomadachadh nam machlag ma tha obrachadh grùpa co iomlaideach s e grùpa aibèalach a tha ann ma tha iomadachadh co iomlaideach ann am fàinne tha cur ris daonnan co iomlaideach ann am fàinne thathar ag ràdh gur e fàinne cho iomlaideach a tha innte tha an dà obrachadh cur ris agus iomadachadh co iomlaideach ann an raon ailseabrach b e manach agus ollamh gearmailteach a bha ann am màrtainn lùtair an t samhain an gearran bha na beachdan ùra aige a tòiseachadh an ath leasachaidh rugadh màrtainn lùtair martin luther sa bheurla an t samhain ann an eisleben ann an sagsainn anhalt chaidh a thogail ann am mansfeld far an do dh fhàs athair mhàrtainn rud beag beairteach le bhith ag obair mar thuathanach agus mèinnear mar sin b urrainn do mhàrtainn a dhol dhan oilthigh far an do dh ionnsaich e laideann gràmair ùr labhairt ealain reusanachaidh beus eòlas agus ceòl o chionn s gum bu mhiann le athair mhàrtainn gum biodh màrtainn na fear lagha chaidh màrtainn do oilthigh erfurt ach aon latha nuair a bha màrtainn a tilleadh do dh erfurt thàinig stoirm le tàirneanach agus dealanach uabhasach bha eagal a bheatha air agus thuirt e naomh anna cuidich mi ma leigeas tu mi a bhith beò bidh mi nam mhanach mar sin chaidh e an aghaidh toil athair do mhanach ann an fhuair e òrdachadh sagartachd an uair sin chaidh e gu wittenberg airson rannsachadh diadhaireachd far an do dh ionnsaich e greugais agus eabhra ann an an dàmhair cheumnaich e le phd an dèidh sin thòisich e air a theagasg mar ollamh mu lectura in biblia ann an oilthigh wittenberg thug na sgrìobh agus na rinn jan hus buaidh mhòr airsan bha màrtainn lùtair a teagasg mun bhìobaill ach airson bhliadhnachan bha smaoin trom aige ciamar a gheibh mi dia iochdmhòr aon oidhche chan eil an luchd rannsachaidh cinnteach eadar neo nuair a bha e a meòmhrachadh air rann rom thàinig an fhreagairt tro rann hab is e gibht iochdmhor a tha anns a cheartas dhè tha na daoine ga fhaighinn tron chreideamh a mhàin chan urrainnear seo a chuir an gnìomh tron obair neo cliù fhèin a nis bha beachdan mhàrtainn lùtair gu tùr an aghaidh malairt le litrichean loghaidh a rinn an eaglais chaitligeach mar sin sgrìobh e argamaid a chuir e gu àrd easbaig mhainz agus gu sagartan eile airson deasbad diadhaireachd a thòiseachadh canar gun do chuir e iad ri doras eaglais a chaisteil ann am wittenberg anns an den dàmhair cuideachd cha robh lùtair a gearan mu na dòighean aithreachais ceàrr a mhàin dh iarr e ath leasachadh am broinn na h eaglaise cuideachd gu nàdarra cha do dh aontaich an eaglais caitligeach ris na h argamaidean mar sin bha tòrr cùisean lagha ann m e èigheachd worms gearmailtis reichstag zu worms far an tuirt màrtainn lùtair tha am bìoball os cionn riaghailtean na h eaglaise an dèidh sin chuir am pàpa màrtainn fon choill ann an chaidh casg a chuir air na pìosan a sgrìobh lùtair fhuair lùtair cuideachadh bho frederick iii à sagsainn anhalt a chuir air falach e mar junker jrg air a wartburg ann an thringen an seo dh eadar theangaich e am bìoball tùsail bhon ghreugais agus eabhra gu gearmailtis ann an seachdainean a mhàin ach rinn e sin ann an cànan làitheil nan daoine b e sin am bìoball ris an canar lutherbibel bìoball lùtair an diugh leis an inneal clò bhualadh ùr chaidh am bìoball fhoillseachadh air feadh na gearmailt gu math luath thòisich na daoine an cànan às a bhìoball a chleachdach b e sin an t àm far deach an àrd ghearmailtis oifigeil a chruthaich aig an aon àm bha melanchthon deagh charaid aig mhàrtainn a sgaoileadh nam beachdan ùra o chionn s gun robh na daoine deiseil agus deònach airson ath nuadhachaidh chleachd iad na argamaidean lùtair airson na h eaglaise fhàgail theich mòran manachan agus cailleachan dhubha às na manachainnean cuideachd chaidh iad uile ri chèile airson eaglais nuadh a stèidheachadh ris an cainte eaglais pròstanach bho protestare casaid gearan ach bha trioblaidean mòra ann am wittenberg mu na dòighean ceart anns an eaglais ùir agus mar sin chaidh màrtainn air ais dh atharraich esan an t aifreann a rèir a bhìoball gus chuir e òraidean seachad ann am wittenberg agus ghabh e a bheachdan airson chuspairean diofraichte ach anns an fharsaingeachd cha do chuir esan an t ath leasachadh air adhart bha màrtainn an aghaidh an t seasganachd cuideachd ann an phòs e katharina von bora cailleach dhubh a theich às a mhanach bha sianar cloinne aca chaochail e air turas ann an eisleben ann an ach chaidh a thìodhlacadh ann an eaglais a chaisteil wittenberg b e alasdair crotach ochdamh ceann feadhna chlann mhic leòid na hearadh cha d rugadh crotach e ach chaidh a leòn le tuagh eadar a dhà ghualainn le creachadairean dòmhnallach as dèidh cath bhàgh na fala ann an s ann aig a chath seo a chaidh athair uilleam dubh a ghlacadh le aonghas òg mac dhòmhnaill agus ailean mùideartach agus e a sabaid ann an arm iain tighearna nan eilean an aghaidh aonghais òig mac dìolainn iain a bha airson an tighearnas a riaghladh an àite athar thugadh uilleam dubh a dhùn bheagan ach bhàsaich e air an t slighe phòs alasdair nighean chamshronaich loch iall ann an tha beul aithris ag innse gun robh deichnear nighean aig a chamshronach agus gur i an deicheamh tè a phòs e oir dhiùlt an naoinear eile a ghabhail leis mar a bha e crotach chaidh am mac as sine aca dòmhnall a mhurt ann an agus b e a bhràthair uilleam uilleam na h uamha an ath cheann feadhna phòs dithis de na h inghean aig alasdair dòmhnallaich shlèite nuair a ghabh an crùn còir air fearann thighearnas nan eilean ann an thug bann sgrìobhte rìoghail còir air na hearadh duirinis bracadal agus mingnis do dh alasdair chuir seo ris an fhearann a chaidh a thoirt do chalum reamhar math an treas ceann feadhna le rìgh daibhidh ii agus ghabh alasdair seilbh cuideachd air cuid de thròtairnis agus air caisteal dhùn tuilm ann an thug e ionnsaigh air dùn sgàthaich far an deach leis agus air caisteal a chnuic far nach deach ach chaidh mathanas a thoirt dha airson seo mar thoradh air co obrachadh leis a chrùn thug leas rìgh gilleasbuig dùbhghlas dha còir air fearann ann an slèite agus ann an uibhist a tuath bhuineadh tòrr de na sgìrean seo do dhùthchas nan dòmhnallach agus chaidh tòrr strì eadar na leòdaich agus na dòmhnallaich aobharachadh leis mar a chaidh an toirt do dh alasdair tha ainm alasdair ainmeil ann an dualchas chlann mhic leòid leis mar is e a thog tùr nan sìthichean aig caisteal dhùn bheagan a thug a mach bratach nan sìthichean aig cath ghleann dàil agus a chum fleadh mòr don rìgh seumas v air na beanntanan healabhal bheag agus healabhal mhòr no bùird mhic leòid mar a chanar riutha sa bheurla a thaobh dualchas na gàidhlig b e duine foghlamaichte a bh ann an alasdair a thug brosnachadh mòr do na h ealain a rèir beul aithris b esan a mhisnich clann mhic cruimein gu colaiste phìobaireachd fhosgladh ann am boraraig thog e eaglais naomh chliamhainn ann an roghadal na hearadh timcheall air agus bharantaich e uaigh spleadhnach ionnte dha fhèin a tha ga meas an diugh mar tè de na h eisimpleirean as fheàrr air snaidheadh cloiche ann an stoidhle cheann an iar na gàidhealtachd a rinneadh a riamh bha e air eaglais eilean ì fhaicinn agus bha e airson eaglais coltach rithe a thogail san dùthaich aige fhèin is e dùthaich ann an lochlainn anns an roinn eòrpa a tha anns an t suain tha crìochan aige le nirribhidh anns an iar agus le suòmaidh anns an ear thuath anns an iar tha a mhuir baltach ann tha an t suain ceangailte ris an danmhairg le drochaid ris an canar resundsbron tha an cuid as motha de na daoine a fuireach anns na bailtean mòra tha stockholm na prìomh bhaile eadar agus bhuineadh an dùthaich dhan aonadh kalmar chuireadh às do thràilleachd an seo ann an bha an t suain na pàirt aonadh nirribhidh agus an t suain gu ruige b e rannsaichear bith eòlais às an t suain a bha ann an carl linnaeus tha e cliùiteach airson an t siostam ainmeachaidh ris an canar tacsonamaidh rugadh toomas hendrik ilves ceann suidhe eastòinia ann an stockholm tha an cluicheadair ball coise henrik larsson às an t suain bha e a cluich anns an sgioba celtic s e sgrìobhadair ainmeil às an t suain a th ann an torgny lindgren seo cuid de na ceimigearan cudthromach s e eileamaid cheimigeach a tha ann an sòidium no soidium no sodium le samhla na agus àireamh atamach s e meatailt alcalaidh a tha ann a bhuineas don chiad earran de clàr pillteach is iad na feartan fiosaigeach de sòidium gu bheil e glè bhochd nas aotruime na uisge agus gum bi e a leaghadh aig teothachd de c k f tha a fheartan ceimigeach coltach ri litium agus potasium ann an chuir humphry davy sruth dealain tro sòidium haidrogsaid agus chruthachadh e sòidium fìor ghlan tha an t samhla na a tighinn bhon ainm laidinn natrium tha solasan sràide a teasachadh sgleò sòidium airson solas a chruthachadh tha ceimigearan a cleachdadh sòidium ann an sòidium borohaidraid agus sòidium asaid airson co thàthaidhean a cho thàth tha sòidium anns an riaghailt bhìdh a dol mar sòidium clòraid no salann cumanta tha aidheonan sòidium cudromach ann an tar aisig eadar ceallan leith tha una voce scotland una voce aon ghuth na chomann ann an alba airson daoine a tha ag iarraidh an aifreann laidinneach tradaiseanta a rèir òrdugh chaidh una voce scotland neo una voce alba a stèidheachadh ann an a barrachd air glèidheadh agus teasairgeadh an aifrinn naoimh san òrdugh ròmanach tradaiseanta tha una voce scotland airson òrain ghriogarach agus dìonadh na tèarmainn de eaglaisean caitligeach a ghlèidheadh tha una voce scotland na bhall a chomainn eadar nàiseanta una voce a tha a streap airson an aifreann laidinneach air feadh an t saoghail cha robh an t aifreann tradaiseanta laidinneach ceadaichte eadar agus ach tha e ceadaichte a nis anns an eaglais sacred heart bridgeton glaschu bi aifreann naomh laidinneach a h uile didòmhnaich aig am tha aifreannan cuideachd a chiad disathairne sa mhàrt san ògmhios san t sultain agus san dùbhlachd aig noon anns an eaglais chaluim chille old edinburgh road viewpark siorrachd lannraig bi aifreann naomh laidinneach aig a cheud di haoine gach mios aig pm a bharrachd air sin bi aifreann naomh laidinneach aig eaglais naomh aindrea st andrew s church belford road ravelston dùn èideann a h uile didòmhnaich aig am s e còmhlan ciùil puinc às an eilean sgitheanach a th ann an là luain thòisich an còmhlan ann an le kathryn nicaoidh air na drumaichean greg macthòmais air a bheus agus tim armstrong air a ghiotàr chaidh kathryn trom le leanabh agus ghabh a piuthar nicola ris na drumaichean ach goirid às dèidh sin phòs greg agus nicola agus dh fhàg iadsan an còmhlan cuideachd thòisich tim a rithist le raonaid alcorn à èirinn air na drumaichean agus tòmaidh macalpain air a bheus agus mhair an sgioba sin gus an latha an diugh cluichidh iad punc ceòlmhor uile ann an gàidhlig chluich iad a chiad chuirm chiùil aca aig àrdsgoil a phluic tràth ann an rinn iad pìos air rapal t bh air bbc agus anns a mhàrt chaidh iad air turas ròc gàidhlig tro alba agus èirinn còmhla ri oi polloi agus còmhlan teacno gaeilge grà grànna a ghabh a steach bailtean agus cuirmean ciùil uile gu lèir fad dà sheachdain air cuirm aig an th note ann an glaschu is e sagsainn ìosail neo niedersachsen anns a ghearmailtis agus lower saxony sa bheurla an stàit as motha ach aon anns a ghearmailt tha hànobhar hannover anns a ghearmailtis anns an ear dheas na phrìomh bhaile tha sagsainn ìosail ann an ceann a tuath na gearmailt tha cuan a tuath a mhuir a tuath agus schleswig holstein air tuath sagsainn ìosail tha an òlaind an iar air sagsainn ìosail agus mecklenburg vorpommern brandenburg agus sagsainn anhalt an ear air sagsainn ìosail anns a dheas tha nordrhein westfalen hessen agus thringen is e hànobhar le luchd àiteachaidh am baile as motha ann an sagsainn ìosail anns an dàrna àite tha braunschweig luchd àiteachaidh anns an ear dheas sagsainn ìosail anns an treas àite is e osnabrck anns an deas baile cudthromach le oilthigh agus is e àite suidhe an easbaig caitligich tha oldenburg ann am meadhan sagsainn ìosail agus tha gttingen le oilthigh cliùiteach deas air hànobhar tha wilhelmhaven le port mara domhainn do bhàtaichean bathair agus emden agus cuxhaven le port iasgaich anns an tuath sagsainn ìosail aig cuan a tuath is e celle agus lneburg an geata don lneburger heide dh fhàs hameln ainmeil leis an sgeulachd der rattenfnger von hameln pìobaire nan radan ann an hameln leis na bràithrean grimm tha an cuid as motha na dùthcha rèidh ach anns an ear dheas tha beanntan ann ris an canar harz agus solling is e an wurmberg m nn am bruchberg m nn agus an t achtermann m nn na beanntan as àirde anns an harz agus ann an sagsainn ìosail is e groe ble m nn an t ainm air a bheinn as àirde anns an solling o chionn s gu bheil an cuid as motha na dùthcha gu math rèidh tha àiteachas cudthromach ann an sagsainn iosail tha beagan iasgaich a dol ann ann an cuxhaven tha roinn na turasachd làidir ann an sagsainn ìosail gu h àraid anns an tuath agus anns na h eileanan ann an roinn na dèanadachd tha gnìomhachas bhàtaichean agus chàraichean cudthromach tha roinn togail bhàtaichean ann am papenburg emden agus wilhelmshaven tha am meyer werft ann am papenburg a togail nam bàtaichean cuairt mara as motha air feadh an t saoghail ann an wolfsburg tha mòran chosnaidhean anns an fhactaraidh volkswagen agus tha trì àitichean ann an sagsainn ìosail far a bheil factaraidhean airbus tha hànobhar uabhasach trang ma bhitheas an cebit ann fèill chudthromach anns an t saoghal choimpiutaireachd aig àm iulius caesar bha an cuid as motha na roinn eòrpa fo smachd nan ròmanach anns a bhliadhna as dèidh chrìosda dh fheuch na ròmanaich na gearmailtich ann an ceann a tuath na dùthcha a chuir fo smachd a rithist anns a bhlàr kalkriese faisg air osnabrck chaill na ròmanaich a rithist cha b urrainn do dh ìompaire sam bith eile a ghearmailt a chur fo smachd gus an tàinig tearlach mòr bliadhna an dèidh sin an dèidh cogadh nan bliadhna bhris an dùthaich às a chèile cha robh dad air fhàgail ach sgìrean beaga gun cumhachd b urrainn do na kurfrsten hànobhair pìosan a chuir ri chèile a rithist ann a bhith a pòsadh agus mar dhìleab agus dh fhàs iad na bu treasa a rithist gus an robh sèoras ludwig na rìgh ann am breatainn mòr bho thaobh a mhàthar mhair am aonadh pearsanta aonadh eadar breatainn agus hànobhar gu ruige bha rìoghachd hànobhair ann bho ach ann an ann an cogadh eadar pruisia agus an ostair chaidh a ghabhail le pruisia aig an aon àm bha trì sgìrean eile ann braunschweig oldenburg und schaumburg lippe ach bha iad na bu ghlice ghabh iad san deutsches reich mar stàitean neo eisimeileach ann an an dèidh an dàrna cogadh chaidh hànobhar braunschweig oldenburg agus schaumburg lippe a chur ri chèile agus chaidh sagsainn ìosail a stèidheachadh ann an tha robert koch à clausthal faisg air hànobhar iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach gu h àraid a thaobh lorg na caitheimh ann an fhuair e duais nobel eòlas leighis ma bhruidhnear mu chànanan beaga bithear a smaoineachadh gur e frìsis an ear ostfriesisch anns a ghearmailtis an cànan a tha aig na daoine ann an taobh tuath a ghearmailt ach chan eil sin fìor thàinig friosais an ear bho anglo friosais agus tha e ceangailte ris a bheurla ghallda ann an sagsainn ìosail chan eil dad air fhàgail ach sgìre bheag faisg air cloppenburg far a bheil saterfriesisch air a bruidhinn le daoine ann an taobh tuath a ghearmailt bruidhnear ostfriesisches platt friosais an ear sagsais ìosail thàinig an cànan seo à niederschsisches platt northern low saxon agus tha e ceangailte ri duitsis agus friosais ged a bhàsaich niederschsisches platt seach ann an sgìrean iomallach tha an ostfriesisches platt gu math làidir fhathast an ann taobh tuath a ghearmailt bidh de na daoine a cleachdadh ostfriesisches platt gach latha gu h àraid air an dùthaich tha iad a sealltainn gu bheil iad eadar dhealaichte agus sònraichte ged a tha tòrr dual chainntean ann ann an ostfriesisches platt tha faclair oifigeil ann tha rèidio ann pàipearan naidheachd cuideachd is urrainnear an cànan a cleachdadh anns na seirbhisean o chionn goirid chìthear sanasan rathaid dà chànanach agus tha tòrr ainmean àite ann an ostfriesisches platt co dhiù m e rechtsupweg slighe air do làimh deas sa ghàidhlig tha friesisch saterfriesisch agus ostfriesisches platt air an dìon le european charter for minority languages seo eisimpleir le ostfriesisches platt àrd ghearmailtis oifigeil agus gàidhlig mar as àbhaist bidh an càl greannach a buain an dèidh a chiad reòthadh san gheamhradh an toiseach bidh na daoine a coiseachd air na sràidean bheaga do thaigh seinnse a bhaile air an t sràid cluichidh iad boeln gèam sònraichte coltach ri roadbowling bidh iad a toirt troilidh le leann agus schnaps neo korn deoch làidir còmhla riutha agus ma bhios crois an rathaid ann neo tachartasan sònraichte anns a ghèam feumaidh a h uile duine òl mar as trice bidh na daoine air an deagh shunnd mus ruig iad an taigh seinnse an uair sin ithidh iad grnkohlessen sin càl greannach le buntàta agus pinkel isbean le spìosrach às an àite fhèin agus hama agus muicfheoil bruichte ma bhitheas iad deiseil bidh ceòl agus dannsa ann agus bidh iad a taghadh rìgh càil tha cupa tì uabhasach cudthromach ann an ostfriesland anns an tuath sagsainn ìosail tha seann lagh ann ris an canar reachd nam friseach tha e math an aghaidh eucairdeis seo e chan fhaodadh tu duine a thilg a mach às do thaigh mura òladh tu trì cupannan tì le kandis siùcar cruaidh agus uachdar còmhla ris is e taibhse a mhonadh an t ainm a tha air kornbrand le lusan deoch làidir eile bithear ga losgadh airson mionaid mus òlar e cha ghabh teòirim no rudeigin eile a dhearbhadh mar thà tha gach teòirim air a stèidheachadh air grunnan ro fhìrinnean agus cha ghabh a dhearbhadh mur eil na ro fhìrinnean seo fìor s e sin ri ràdh gu bheil dearbhadh daonnan den riochd ma tha a fìor s ann a tha b fior ri linn sin tha ro fhìrinnean an teòirim nam pàirt cudromach dheth tha gach teòirim an eisimeil air fìrinneachd a chuid ro fhìrinnean mar as cumanta s e beachd bharailean an teòirim a chanar ris na ro fhìrinnean is math a dh fhaodte gum bi beachd bharail ean an teòirim na theòirim fhèin is gum bi an dara teòirim air a stèidheachadh air teòirim eile no air grunnan teòirimean eile s ann mar seo a tha eòlas air a thogail ach aig bun an eòlais seo bidh grunnan beachd bharailean nach gabh an dearbhadh agus tha an t eòlas air fad an eisimeil orra bhiodh an t eòlas seo meallta mur biodh gach aon de na beachd bharailean bunaiteach fìor canar teòiridh ris an eòlas i seata theòirimean agus na co dhùnaidhean a tha air an tarraing bhuapa a tha an eisimeil air grunnan beachd bharailean gun dhearbhadh tro na linntean b e iomairt nam matamataichean teòiridhean matamataige stèidheachadh air grunnan aicseaman is iad seo beachd bharailean a tha fèin fhollaiseach aig a char as lugha ann an suidheachadh air leth uaireannan tha na h aicseaman fhèin a dèanamh mìneachadh air an t suidheachadh anns a bheil an teòiridh fìor mar eisimpleir tha teòiridh ghrùpa an eisimeil air fìrinneachd an fhearta nise is cinnteach gu bheil seo fìor aig na h àireamhan nàdarra ach mur biodh e fìor aig dà uimhir a agus b de sheòrsa eile cha bhiodh teòiridh ghrùpa fìor airson an t seòrsa de dh uimhir a tha ann an a agus b ach aig an aon àm cha bhiodh grùpa a th ann an t seòrsa seo idir oir s e feart grùpa a tha fìrinneachd a cho aontair seo tha teòiridh ghrùpa a buntainn ri grùpaichean a mhàin chan eilear a tagradh gu bheil i fìor anns a h uile suidheachadh anns am matamataig canar siostam aicseamach ri teòiridh a tha stèidhichte air aicseaman agus foirmeileas ris a bheachd smuainealas a chleachdas mhodailean aicseamach a mhàin s e teòiridh dhearbhaidh an sgoilearachd shiostaman foirmeil aicseamach agus na dearbhaidhean a thigeadh bhuapa chan e pàirt de theòirim a th anns an dearbhadh mar a thà anns na beachd bharailean faodaidh grunnan dearbhaidhean eadar dhealaichte a bhith aig an aon theòirim mar as cumanta tòisichidh dearbhadh bho bheachd bharailean an teòirim leanaidh an dearbhadh ceum air cheum agus gach ceum air a thuigsinn bhon cheum a th ann roimhe gus an ruigear an co dhùnadh a bheir dearbhadh air an smuanairt ach uaireannan tha feum aig an dearbhadh air ro stèidhean eile s e smuanairtean eile a th anntasan agus feumar an dearbhadh air a chiad dol a mach airson a phrìomh smuanairt a ghabhail dearbhaidh mar theòirim canar lèama ri smuanairt den t seòrsa thoir an aire gu bheil diofar eadar lèama agus beachd bharail tha lèama co cheangailte ri dearbhadh an teòirim agus is math a dh fhaodte gum bi dearbhadh eile ann gun fheum air an lèama seo no aig a bheil feum air lèama nnan tur eadar dhealaichte an uair s gu bheil teòirim air a dhearbhadh uaireannan gabhaidh smuanairt eile a dhearbhadh cuideachd gu sìmplidh canar co chnuasachd ri seo s e ath thoradh teòirim a th anns a cho chnuasachd mar a tha teòirim na smuanairt a tha na chuis dhearbhte s ann nach eil fìor dhiofar eadar teòirim lèama agus co chnuasachd ach a mhàin an suidheachadh às an èirich iad thathar a beachdachadh gu bheil teòirim nas cudromaich na lèama ach tha grunnan lèama ann me lèama ghauss is lèama zorn a tha air leth cudromach cuideachd corra uair tha teòirimean cudromach matamataig air an ainmeachadh leis na faclan riaghailt lagh no prionnsabal me riaghailt chramer lagh nan àireamhan mòra prionnsabal chot a chalmain ach sa chumantas tha na faclan teòirim no lèama nas fheàrr uaireannan tha am facal frith bharail air a chleachdadh nuair a tha an smuanairt dearbhte ged tha tuar meallta aige me frith bharail bhanach tarski ach thathar a cleachdadh an fhacail seo cuideachd far a bheil smuanairt air a bhreugnachadh agus tuar aige gu robh e fìor rugadh eachainn macdhòmhnaill air an tritheamh là deug dhen ghiblean ann an ochd ceud deug caogad s a trì aig rootfield a chroit athair ann am maol buidhe faisg air inbhir pheofharain thogadh e an sin cuideachd ach dh fhàs e sgìth dhe obair air a chroit agus chaidh e a dh inbhir nis airson obair a fhaighinn fhuair e obair ann an royal clan tartan warehouse agus gabbh e ann an companaidh marsantach pàirt dhe na highland rifle volunteers ann an liosdaich e san naochadamh gòrdan gàidhealach s a dhà agus chaidh e gu na h innseachan afganastan afraga a dheas agus an sudan is na h èipheit agus chaidh e na mhàidsear ann an chaidh e na mhàidsear seanailear nuair a chaidh e gu afraga a dheas agus ann an thug an rìgh an tiotal mhàidsear seanailear sir eachainn macdhòmhnaill air chaidh e gu ceylon ann an ach cha robh na h oifigearan eile a bha e còmhla ris toilichte gun robh iad ag obair còmhla ri mac croiteir agus ann an a rèir cuid luchd eachdraidh chuir iad pìos anns a phàipear naidheachd ag ràdh gun robh e co ghnèitheach agus b toil leis companaidh le balach beag seo pìos dhen sgeulachd sin times of ceylon chaidh an sgeulachd seo tro ìompaireachd breatannach agus bha tòrr dhaoine ag ràdh gun robh eachainn co ghnèitheach thàinig e air ais gu breatainn airson cuideachadh a fhaighinn bhon rìgh ach cha robh an rìgh deònach a toirt cuideachadh dha agus chuir e eachainn air ais gu ceylon far an robh e a dol gu bhith court marshalled air an t slighe air ais chaidh e gu paras agus dhùisg e aon là agus chaidh e sìos an staidhre airson bracaist a fhaighinn leugh e am pàipear naidheachd agus chunnaic e pìos ag ràdh gun robh e co ghnèitheach agus a bruidhinn mu dheidhinn an sgeulachd an dèidh dha an sgeulachd leughadh chaidh e air ais suas an staidhre gu a sheòmar agus chuir e peilear tro a cheann chan eil fianais aig luchd eachdraidh fhathast a chanas a bheil an sgeulachd seo fìor neo an e dìreach sgeulachd a chuir na h oifigearan a mach air sgàth gun robh iad mì thoilichte a bhith ag obair còmhla ri mac croiteir ach tha fianais ann gun robh e pòsta agus bha clann aige eadar agus chaidh an carragh cuimhne shir eachann macdhòmhnaill a thogail air cnoc mhìcheil ann an inbhir pheofharain tha còig còigeamh ann an èirinn a bha tràth ann an eachdraidh na h èireann nan còig rìoghachdan fa leth is iad ulaidh an m leamhainn mumha agus connacht b e an mi an còigeamh as lugha agus tha i air a bhi na phàirt den mhumha bho linn nan normanach nuair a dh fhuair na normanaich greim air èirinn anns an mh linn roinn iad an tìr eadar siorramachd agus ainmeachadh cuid shiorramachdan contae is e na conntaidhean sin a tha fhathast nan aonadan rianachd na dùthcha agus tha fèin aithneachadh làidir aig muinntir gach chontae eadar agus bha èirinn na phàirt den rìoghachd aonaichte ged a chòrd an rèiteachadh seo ri cuid èireannaich bha an cuid a bu mhotha na aghaidh dh aontaich pàrlamaid na breatuinn ri fèin riaghladh airson èireann ann an bha fèin riaghladh ri tòiseachadh ann an ach chuireadh bacadh air sin aig toiseach a chogadh mhòr aig a cheann thall cha tàinig fèin riaghladh idir ro nuair a stèidheachadh saor stàite na h èireann as dèidh strì armaichte nuair a dh aontaich an riaghaltas bhreatainn ri stèidhicheadh saor stàite na h èireann bha cuid de na ultaich calg dìreach an aghaidh chaidh sgaradh air èirinn agus dh fhan sia a mach a naoi conntaidhean ultach anns an rìoghachd aonaichte dh adhbharaich an t aontachadh fhèin sgaradh an taobh deas na tìre agus mhilleadh ciad bliadhna na saor staite le cogadh sìobhalta fuilteach a mhair miosan mhair saor stàite na h èireann bho gu fon aontachadh de bha an saor stàit neo eisimeileach ach taobh a staigh commonwealth na breatuinn agus chùm an cabhlach rìoghail seilbh air port daingnichte aig cobh faisg air cathair corcaigh anns a mhumha ann an dh aontaich muinntir na h èireann ri bun stèidh poblachd agus choisinn èirinn làn neo eisimeileachd canar èirinn a tuath ri na conntaidhean ultach a tha fhathast anns an rìoghachd aonaichte is e eire an t ainm a tha air a phoblachd ach tha a bheurla na dàrna cainnt oifigeil na h èireann agus anns a bheurla is e ireland an t ainm oifigeil air an dùthaich don bhrigh seo uaireannan cluinnear luchd poileataigs a labhairt anns a bheurla mu deidhinn the island of ireland a ciallachadh èirinn gu leir tha thaigh riaghlaidh ainmichte an bun reachd na h èireann is e a tha anns an dail an taigh ìochdar agus theirear teachdaire dàil td ri gach ball den dail tha gach td a riochdachadh contae ach tha corr is aon td aig gach conntaidh tha uimhir nan td aig gach conntaidh a rèir meud sluagh a chontae thèid an roghainn le siostam bhòt singilte so iomcharachd is e a tha anns an oireachtas an taigh uachdar tha gach ball taghta ach tha cuid de buill an oireachtas a riochdachadh roinnean sònraichte de mhuinntir na h èireann mar eisimpleir tha luchd riochdaidh aig oil thighean na h èireann anns an oireachtas tha ceithir pàrtaidhean poilitigeach le riochdairean ann am dàil èireann anns an latha an diugh is iad fianna fáil fine gael am pàrtaidh làborach agus sinn fein is e fianna fail agus fine gael an dà phartaidh as motha stèidhicheadh an dà phartaidh seo rè saoghal an saor stàit agus tha teaghlaichean poilitigeach air nochdadh annta tha ballrachd de fianna fail agus fine gael eadhan don ghinealach an diugh a beanailt air taobh a thug na seann phàrantan aig am a chogaidh shìobhalta tha am pàrtaidh làborach gu math lag an diugh tha sinn féin na pàrtaidh poblachdach agus sòisealach agus tha e an sàs ann an poilitigs gach taobh den chrìoch eadar èirinn agus na sia chontae is e stàit ghearmailteach a tha ann an sagsainn anhalt sachsen anhalt sa ghearmailtis saxony anhalt sa bheurla tha magdeburg ann am meadhan na dùthcha na phrìomh bhaile tha sagsainn iosail san àird an iar air sagsainn anhalt agus brandenburg san àird an ear anns an àird a deas tha thringen agus sagsainn chan eil tòrr bhailtean mòra ann an sagsainn anhalt chan eil ach na dhà anns a bheil còrr is luchd àiteachaidh is e halle saale ann an àird an earra dheas na dùthcha am baile as motha anns na meadhan aoisean bha halle saale ainmeil airson malairt le salainn s e oilthigh halle wittenberg aon de na oilthighean as sine air feadh na ghearmailt tha magdeburg ann am meadhan sagsainn anhalt na phrìomh bhaile tha caisteal mòr ann dà oilthigh agus tha easbaig caitligeach agus easbaig pròstanach a fuireach an sin ach tha tòrr bhailtean beaga ann an sagsainn anhalt a tha fìor inntinnnach a chionn s gu bheil iad air an dìon leis an unesco mar làraichean dualchas an t saoghail is e aschersleben ris an canar geata don harz am baile as sine ann an sagsainn anhalt chaidh a bhonn stèidheachadh ann an faisg air na beanntan harz tha stendal le togalaichean agus eaglaisean ann an stoidhle backsteingotik clachan a rinneadh à criadh loisgte agus wernigerode far am bi trèana smùid chun a bhrocken a tòiseachadh tha lùchairt ann cuideachd ann an stoidhle romansach coltach ri neuschwanstein tha naumburg ainmeil airson àrd eaglais naumburger dom st peter und paul le ceithir stìoballan chaidh tòisicheadh air togail a chathar eaglais seo ann an tha merseburg agus wolfen cudthromach airson gnìomhachais cheimigich tha timcheallachd sagsainn anhalt gu math ioma chruthach anns an àird a tuath agus ann am meadhan sagsainn anhalt tha sgìrean fraoich sèimh ann tha an arainneachd ri taobh nan aibhnichean gu math nàdarra gu h araidh ann am biosphrenreservat flusslandschaft mittlere elbe sa bheurla biosphere reserve middle elbe le flùraichean agus beothaichean sònraichte is e làrach dualchas an t saoghail unesco unesco world heritage site a th ann cleachdar dà thrian den talamh airson àiteachais gu h àraid ann am magdeburger brde timcheall air magdeburg far a bheil an talamh glè thorrach ri taobh nan aibhnichean saale agus unstrut chithear na fìon liosan as fhaide tuath sa ghearmailt tha cruth na tìre ag atharrachadh anns an àirde an iar dheas tha cnuic ann agus beanntan nas airde na sin ris an canar harz faisg air magdeburg tha an crois rathaidean uisge magdeburg as motha ann anns an roinn eòrpa is e an ceangal eadar an iar agus an ear eadar an abhainn rhine agus an abhainn oder tha am mittellandkanal a dol air drochaid os cionn an abhainn elbe tha iad ceangailte ri chèile le dorsan uisge is e am brocken m ann an harz a bheinn as àirde ann an sagsainn anhalt chluich pìos den sgeulachd faust le goethe an sin tha i ainmeil airson a walpurgisnacht oidhche mh den chèitean far am bi na bana bhuidseachd a tachairt ri chèile uaireannan chithear brockengespenst taibhse bhrocken an sin tha heinrichshhe m knigsberg m agus kleiner brocken m nas àirde na m an uair sin kleiner winterberg m wolfklippen m agus scharfenstein m o chionn s gu bheil an talamh math airson àiteachais tha den mhalairt ceangailte ri gnìomhachas biadh agus deoch mar eisimpleir tha kathi bckereierzeugnisse ann le stuth measgte airson bèicearachd rotkppchen sektkellerei agus factaraidh isbeanan halko a cuir isbeannan ann an canaichean airson a chiad turas is e halloren am factaraidh seòclaid as sine anns a ghearmailt tha gnìomhachas ceimigeach a fàs nas motha gu math luath den mhalairt tha trì pàircean ceimigeach ann ris an canar mitteldeutsches chemiedreieck eadar halle merseburg agus bitterfeld wolfen tha companaidhean gnothachais eadar nàiseanta mar basf agus thyssen krupp an seo m e tha an aspirin a tha ainmeil air feadh an t saoghal a tighinn à factaraidh bayer ann am bitterfeld tha tòrr chosnaidhean ann an saothrachadh rubair agus plastaig cuideachd tha mèinneadh ann le gual donn agus gas nàdarrach tha roinn na turasachd gu math làidir cuideachd gu h àraid turasachd cultarach le bailtean ceangailte ri màrtainn lùtair le tòrr àiteachean a tha air an dìon leis an unesco mar dualchas na cruinne le taigh hndel neo strae der romantik rathad na romansachd tha mòran ann as fhiach fhaicinn b e treubhan gearmanach a bha anns na sagsannaich bha iad a fuireach eadar taobh an ear na h òlaind agus sagsainn anhalt bha na sasainnich fo eagal orra o chionn s gun robh iad nan spùinneadair mara chuir iad taobh deas shasainn fo smachd thàinig cuid ainmean àite bhon àm seo m e wessex westsachsen sagsaich an iar essex ostsachsen sagsaich an ear agus sussex sdsachsen sagsaich a deas thàinig ainm sasainn fhèin airson england bho na sagsannaich cuideachd anns na sachsenkriege cogaidhean nan sagsaich chuir an t ìompaire tearlach mòr sagsainn fo smachd bhon uair sin bha herzogtum sagsainn ann a bha na phàirt de dh ìompaireachd naoimh nan romanach bha diùc heinrich à sagsainn na chiad rìgh gearmailteach agus ghluais an cumhachd poileitigeach bhon rhine chun an elbe fon ìompaire otto i à sachsen dh fhàs am baile magdeburg ainmeil agus beartach gus an deach àrd easbaig mhagdeburg a steidheachadh an sin ach ann an chaidh an herzogtum sagsainn tùsail air a bhriseadh aig àm an ath leasachaidh dh atharraich an àrd easbaig mhagdeburg don herzogreich sagsainn bho bha e pàirt den bhrandenburg pruisia an dèidh cogadh napoleon chaidh herzogtum magdeburg altmark rioghadh westphalen agus pàirt den sagsainn a chuir ri chèile mar sgìre pruiseach na sagsainn is ann aig an àm seo a dh fhàs muinntir nan sgìrean diofraichte ri chèile gu h araid anns a ghnìomhachas ach ann an bhris an sgìre sagsainn as a chèile bha an sgìre anhalt bhon linn aig a chinneadh uaisle askanier ann an chaidh iad a staigh ri deutsches reich agus ann an bha iad mar saor stàit anns an weimar republic an dèidh an darna cogadh chuir na ruiseach anhalt agus sgìre sachen ri chèile ach aig àm ddr cha robh dad ann ach dà sgire halle agus magdeburg ann an an dèidh aonadh na gearmailt chaidh ath nuachadh na stàite mar sachsen anhalt le magdeburg na phrìomh baile air an lùireach chithear samhladh pruisia suas agus samhladh saor stàit anhalt sios ann an àirde tuath sagsainn anhalt bruidhnear anhaltisch is e thuringian dual chainnt upper saxon german sa bheurla a th ann tha i coltach ri ard ghearmailtis oifigeal ach le faclan agus abairtean sònraichte a thàinig às a mhark brandenburg m e chanar ick an àite ich anns an deas agus timcheall air mhagdeburg cluinnear altmrkisch am measg nan seann daoine cànan a tha ceangailte ri ostniederdeutsche sprache east low german sa bheurla o chionn s gu bheil deagh àiteachas ann an sagsainn anhalt tha feòil de gach seòrsa agus glasraich cudthromach airson biadh a chuir ri chèile m e altmrker hochzeitsuppe brot bainnse à altmark is e brot feòil circe a th ann le glasraich piòsan muic fheòil measgte uighean agus asparag ann am magdeburg ithear btel mit lehm und stroh cas le crèadh agus connlach is e cas muic le peasraichean measgte agus càl geur a th ann ach uaireannan tha dòighean còcaireachd ann a tha rud beag neonach m e is e rìs milis le isbeanan biadh coltach ann an anhalt tha salzwedel cliùteach airson baumkuchen ceic craobh canar gun tàinig an doigh bèicearachd le luchd siubhail às an ungair anns an mh linn dh fhàs am baumkuchen ainmeil nuair a bha rìgh pruisia frederick william iv ga ithe ann an turas tro sagsainn anhalt is e mìn ìm agus uighean a th innte ann an dòigh agus is dòcha mil neo cnò neo rùm tha a cheic air a dhèanamh air bior ròstaidh os cionn teinne cuirear linnich na taois air a rithist agus a rithist gach tè a bèicearachd gu curamach mar sin mairidh a cheic ùr airson uine fhada mu dheireadh cuirear seòclaid timcheall oirre an duigh is urrainnear a cheic à salzwedel a cheannachd air feadh an t saoghal ann an wrchwitz gheibhear milbenkse caise fineag cleachdar meanbh chruimh tyroglyhus casei l shònraichte airson abachadh an àite lobhadan ithear na meanbh chruimh còmhla ris a caise agus tha blas a chàise rud beag searbh ach ann an bha e coltas gum bi an traidisean gu bhith marbh cha robh ach caileach a mhàin ann aig an robh fios mun dòighean traidiseanta airson a chàise a dhèanamh gu fortuanach bha uidh aig helmut pschel neach teagaisg à wrchwitz airson dòigh beatha meanbh chruimh agus thoisich e gan àlaich a rithist an diugh tha taigh tasgaidh beag ann mu eachdraidh agus dòighean tradiseanta caise fineag anns an mh linn bha cuid de bhàird na gàidhlig an sàs ann an ar a mach nan seumasach leithid alasdair mhic mhaighstir alasdair agus iain ruaidh stiùbhairt a rinn strì an aghaidh arm phrionnsa theàrlaich stiùbhairt sgrìobh rob donn macaoidh bàrdachd mu dhèidhinn nan daoine is nan tachartasan anns a bhaile far an robh e a fuireach agus òrain a tha fhathast gan seinn san latha an diugh tha uilleam ros gu h àraidh ainmeil airson a chuid bàrdachd gaoil s e bàrd spioradail a bh ann an dùghall bochanan a sgrìobh dàin diadhaidh is leabhar latha a chunntais beatha is iompachaidh chràbhaich tha donnchadh bàn mac an t saoir ainmeil airson a bhàrdachd nàdarrach mar eisimpleir òran coire a cheathaich cead deireannach nam beann neo moladh beinn dòbhrain anns an mh linn bha tèamannan eilthireachd fuadaichean is atharrachaidhean sòisealta gu math pailt ann am bàrdachd na gàidhlig bha màiri mhòr nan òran an sàs ann an còmhstri an fhearainn is sgrìobh i tòrr airson na croitearan a bhrosnachadh rinn bàrdachd uilleim mhicdhunlèibhe iomradh seann eachdraidh na h alba air na fuadaichean agus tachartasan co aimsireil eile bha niall macleòid à gleann dail ainmeil mar ùghdar nan òran binne mu dhèidhinn gaoil eilein sgitheanaich agus cianalais leithid anns an mh linn thòisich iomairt ùr ann am bàrdachd na gàidhlig nua bhàrdachd le cuspairean is dòighean sgrìobhaidh ùr nòsach bha na bàird ruaraidh macthòmais iain mac a ghobhainn agus dòmhnall macamhlaigh nam measg agus fhathast a sgrìobhadh mu dhèidhinn na h àiteachan far an do rugadh is thogadh iad ach ann an dòigh ùr is toinnte b e cosgadh cuspair cudromach do na nua bhàird cuideachd nochd cogadh sìobhalta na spàinne an an sgrìobhadh shomhairle mhicgill eain agus an dàrna cogadh ann an sgrìobhadh mhicgill eain is dheòrsa mhic iain dheòrsa ann an nochd a chiad leabhar le somhairle macgill eain dàin do eimhir agus dàin eile ann an clò is s e aon de na leabhraichean gàidhlig as cudromaiche ann an mh linn s e hallaig gairm le macgill eain mu dhèidhinn baile fuadaichte ann an ratharsair aon de na dàin gàidhlig as ainmeile a chaidh riamh a sgrìobhadh a thaobh nua bhàrdachd is litreachas gàidhlig anns an fharsaingeachd bha gairm iris ràitheil gàidhlig air leth cudromach chaidh gairm stèidheachadh ann an le ruaraidh macthòmais is fionnlagh j macdhòmhnaill is bha ruaraidh macthòmais na neach deasachaidh airson bliadhna eile thàinig an linn seo gu crìoch le duanaire ùr ann an a dheasaich crìsdean macillebhàin is a chruinnich son a chiad uair na bàird as cliùitiche a shoirbhich às dèidh foillseachadh nua bhàrdachd na gàidhlig am measg bàird an aghaidh na sìorraidheachd bha aonghas mac neacail maoilios caimbeul fearghas macfhionnlaigh is meg bateman dheasaich raghnall macilledhuibh duanaire a ghabh a steach bàrdachd na linne air fad is dithis bhàrd nach robh ann an an aghaidh na sìorraidheachd aonghas phàdraig caimbeul is rody gorman dh fhoillsich corr is aonan bhàrd air fhichead cruinneachadh ùr de bhàrdachd ghàidhlig às dèidh b iad aonghas macneacail meg bateman maoilios caimbeul is crìsdean macillebhàin a lean orra an cuid bàrdachd fhoillseachadh thar deireadh an fhicheadamh linn an taca ri aonghas pàdraig caimbeul is rody gorman a choisinn cliù ann an alba is dùthchannan eile anns na an thàinig triùir ùr am bàrr aig a bheil a bhuaidh as motha air blas bàrdachd ùr na linne pàdraig macaoidh niall o gallagher is marcas mac an tuairneir a tha air dà chruinneachadh fhoillseachadh gach fear gu ruige chaidh ciad chruinneachaidhean fhoillseachadh aig an sgrìobhadair ruisg màrtainn mac an t saoir is a bhan òranaiche sandaidh nicdhòmhnaill jones chunnaicear foillseachadh bàrdachd baile cuideachd le cruinneachaidhean sgrìobhte aig flòraidh nicphàil is dòmhnall e meek am measg bhàrd eile is e ball pàrlamaid na h alba a tha ann an alasdair allan tha e na bhall ann am pàrtaidh nàiseanta na h alba airson nan na h eileanan an iar bho an dùbhlachd bha e air a bhith na mhinistear airson foghlam saidheans agus cànanan na h alba gu nuair an deach e na mhinistear airson leasachaidh eadar nàiseanta agus eòrpa ach chaill e an dreuchd seo nuair an do chrath nicola sturgeon a caibineit ann an tha gàidhlig fhileanta aige agus albais sgrìobh e tràchdas phd mu dheidhinn na h albais anns an albais fhéin rinn e iomairt airson a ghàidhlig nochdadh air duolingo is i soirbheachail is ann às na crìochan a tha e rugadh e ann an ashkirk ann an chaidh e gu oilthighean ghlaschu agus obar dheathain as dèidh sin dh obraich e airson eaglais na h alba mar oifigear naidheachd agus airson a phàrtaidh nàiseanta ann an ceann phàdraig agus ann an dùn èideann tha e a seinn ann an còisir sgìre a bhac an dàrna baile aig gallaibh tha inbhir theòrsa air oirthir a tuath na h alba beagan mhìltean an iar air taigh iain ghròt s e am baile nas tuaithe a tha ann air tìr mòr na h alba mìle bho inbhir ùige am baile nas fhaisge chìthear arcaibh bhon bhaile tha abhainn theòrsa a sruthadh tron bhaile agus gheibhear mòran bhradain ann bha am baile na phort cudromach bho linn nan lochlannach chun an mh linn tha pàirt den bhaile eadar davidson s lane is shore street agus eadar duncan street is an abhainn na raoin ghlèidhteachais chaidh am mòd nàiseanta a chumail ann an inbhir theòrsa anns a bhliadhna is e baile beag gearmailteach a tha ann an lutherstadt wittenberg tha e na laighe ann an earra dheas sagsainn anhalt ri taobh na h aibhne elbe tha mu daoine a fuireach an seo tha an dàrna phàirt den oilthigh halle wittenberg an seo cuideachd tha wittenberg cliùiteach o chionn s gur e seo an t àite far an do thòisich an t ath leasachadh tha eaglais a bhaile eaglais a chaisteal taigh màrtainn lùtair agus taigh mhelanchthon ann a tha air an dìon mar dualchas na cruinne leis an unesco stadtkirche wittenberg sa ghearmailtis a thogail ann an thogadh an t àite far a bheil an altair ann an agus eadar agus chaidh na stìopallan agus an corp eaglais mòr a thogail mar a tha iad rim faicinn an diugh eadar agus chuireadh togalachan eile ri taobh na h eaglaise ann an agus chaidh nuadhachadh na h eaglaise bha màrtainn lùtair a toirt na searmonan aige seachad ann an eaglais a bhaile wittenberg an seo bha an aifreann ri cluinntinn anns a ghearmailtis airson a chiad turas agus fhuair na luchd creidheamh suipeir an tighearna ann an dà doigh àran agus fion tha dealbh miorbheallach ann a rinn lucas cranach as sine suipeir an tighearna canar gur e eaglais a chaisteil wittenberg schlosskirche wittenberg sa ghearmailtis an t àite far an do chuir màrtainn lùtair na argamaid aige ris an doras ann an ann an chaidh lùchairt ùr a thogail airson a bhaile wittenberg a dhìon ri taobh na lùchairt thogadh eaglais ùr bha na luchd ealainn albrecht drer jacopo de barbari agus till riemenschneider a toirt cuideachadh dhaibh ach ann an cogadh seachd bliadhnaichean seven year s war sa bheurla chaidh an eaglais a losgadh le teinne bha tòrr pìosan ealainn agus fuidheall air chaill ri measg an doras fiogha bha an eaglais sgrioste a rithist ann na cogaidhean na saorsa bhon uair sin bha saighdearan a fuireach an seo eadar agus chaidh ath nuadhachadh na h eaglaise anns an stòidhle tùsail tha doras à umha ann leis na argamaidean lùtair ann an laideann giobht bhon rìgh pruiseach frederick william iv am broinn na h eaglaise tha uaighean màrtainn lùtair melanchthon agus frederick iii frederick the wise ann is e taigh mhelanchthon melanchthonhaus sa ghearmailtis aon de na taighean as brèagha à linn an ath bheòthachaidh anns a ghearmailt fhuair melanchthon e mar gibht bho frederick iii ann an bha e a fuireach an seo leis an teaghlach aige bha e na àrd ollamh anns an oilthigh wittenberg ach anns an taigh sgrìobh e co ionad a chreideamh pròsdanach anns an dàrna làr chìthear dealbhan tùsail air a bhalla a rinn na h oileanaich a bha a fuireach an seo ann an thòisicheadh taisbeanadh beag mu bheatha mhelanchthon ann an trì seòmraichean bho is e taigh tasgaidh a tha ann am melanchthonhaus an diugh tha e dìonta cuideachd mar dualchas na cruinne leis an unesco is e baile beag gearmailteach a tha ann an eisleben tha e na laighe ann an iar dheas sagsainn anhalt faisg air na beanntan harz tha daoine a fuireach an seo tha eisleben cliùiteach o chionn màrtainn lùtair tha na taighean far an do rugadh e agus far an do chaochail e ann fhathast tha iad air an dìon mar dualchas na cruinne leis an unesco còmhla ri lutherstadt wittenberg mar sin is e lutherstadt eisleben baile lùtair eisleben an t ainm oifigeil a tha air eisleben ann an lutherstadt eisleben chìthear an taigh far an do rugadh màrtainn lùtair tha na seòmraichean fhathast anns an aon dòigh mar a bha iad aig àm lùtair tha an t sràid agus an gàrradh ceangailte ris an trannsa b e seo an t àite far am bitheadh na daoine ag obair an diugh tha tòrr dhealbh rim faicinn mu lùtair a charaid melanchthon agus frederick iii is e taigh tasgaidh lùtair a chiad taigh tasgaidh anns a ghearmailt agus aon de na taighean tasgaidh as sine air feadh an t saoghail tha an taigh far an do chaochail màrtainn lùtair ann an eisleben cuideachd an diugh tha taisbeanadh ann mu bhìobaill lùtair bha uilleam macbhatair baile mhuilinn anndra am màrt no an t ollamh william john watson m a ll d na shàr sgoilear agus a chiad duine a chuir sgrùdadh ainmean àite albannach air stèidh acadaimeagach bha e na thidsear ann a sgoiltean ann an glaschu inbhir nis agus dùn èideann b e an uair sin cathraiche na ceiltis aig oilthigh dùn èideann a bh ann bho gu b e a mhac seumas macgillemhìcheil macbhatair a bha an ath chathraiche na ceiltis dh fhoillsich e leabhraichean air rosg bàrdachd agus ainmean àite b e ollamh nan cànan ceilteach aig oilthigh dhùn eideann a bh ann ann an dh fhoillsich watson le taic an comunn gaidhealach cruinneachadh de dh earrainean rosg bho leabhar abaid dhéir gu toiseach an fhicheadamh linn s iad na teacsaichean anns an leabhar cha do chòrd giorrachaidhean anns a chànain sgrìobhte ri watson mura robh iad stèidhichte o chionn ùine mhòr contracted forms of words the bane of modern written gaelic have been freely extended at present there is a tendency to make the written language reproduce all possible contractions of common speech and the result is unsightly and often obscure the sound priniciple is to write each word in full except in the case of recognised contractions of old standing bha calum iain macgilleathain an t sultain an lùnastal na sgrìobhadair agus neach cruinneachaidh beul aithris b e bràthair shomhairle macgill eain cuideachd rugadh is thogadh calum iain ann an òsgaig eilean ratharsair chaidh e gu bun sgoil ratharsair is gu àrd sgoil phort rìgh rinn e ceum ann an ceiltis aig oilthigh dhùn èideann às dèidh ceum le urram fhaighinn bha e na oileanach ann an èirinn ann am baile àtha cliath aig coláiste ollscoile an toiseach bha e ag obair mar neach cruinneachaidh beul aithris ann an èirinn aig an àm seo dh iompaich e gu chreideamh caitligeach rinn e obair clàrachaidh mhòr ann an alba cuideachd ann an ratharsair loch abar barraigh uibhist a deas is ann an iomadh àite eile ann thòisich macgilleathain ag obair mar neach cruinneachaidh airson sgoil eòlais na h alba eadar is chosg macgilleathain faisg air bliadhna aig oilthigh uppsala anns an t suain far an d fhuair e trèanadh a thaobh catalogan tasglannan is teòiridh na beul aithris o bha e a fuiling le aillse nuair a chaochail e ann an chaidh a thìodhlacadh ann an hàlainn uibhist a deas às dèidh a bhàis sgrìobh somhairle macgill eain tha an saoghal fhathast àlainn ged nach eil thu ann is labhair an uibhist a ghàidhlig ged tha thusa an cnoc hàllainn is do bheul gun chainnt s e sgrìobhadair a bha ann an george orwell motihari an t ògmhios lunnainn am faoilleach fìor ainm eric arthur blair bha e na sgoilear aig eton is chaidh e sa phoileas ìmpireil na h innseachan ann am burma thill e do shasainn ann an is dh obair e ann am paris shabaid e ann an cogadh sìobhalta na spàinne air taobh na poblachd eadar is dh obair e airson a bhbc is a sgrìobhadh propaganda sgrìobh e pàirt de nineteen eighty four ann an diùra an dèidh do dh eileen a bhean a chaochladh chaochail e leis a chaitheimh ann an b e nicolaus copernicus gearmailtis nikolaus korpernikus pòlais mikoaj kopernik a chiad reul eòlaiche anns an roinn eòrpa a sgrìobh teòiric phuncail mu an crios grèine agus riochdaire dioplòmasach dh fhoillsich e an leabhar de revolutionibus orbium coelestium a thaobh cuairtean nan cruinne speurach canar gun do thòisich reul eòlas ann an nòs ùr air sgàth an leabhair sin rugadh nicolaus copernicus air mh gearran ann an toru rìoghachd na pòlainn anns an t seann dùthaich a phruis eadar is bha e a dol gu oilthigh jagiellonian ann an krakw an uair sin chaidh e don eadailt an toiseach bha e ann an oilthigh bhologna far an do dh ionnsaich e lagh agus reul eòlas an dèidh sin chaidh e gu oilthigh phadua ann am padova far an do dh ionnsaich e a bhith na dhotair chuir e an cuid as motha den bheatha aige seachad ann an frombork ermland ri taobh a mhuir baltach bha e ag obair mar fhear lagha dotair luchd obrach clèireil riaghladair neach chomhairle agus neach rèite anns an mh linn bha am mòr shluagh agus an eaglais caitligeach den bheachd gun robh an saoghal ann am meadhan fànais siostam cruinn meadhanach ach bho àm gu àm nochdadh beachdan eile is dòcha gur e a ghrian a th aig cridhe fànais siostam grian mheadhanach mar sin dheth cha robh na beachd smaointean aig copernicus cho ùr sin bha reuladairean a sgrìobhadh mu dheidhinn bho chionn linntean chuala copernicus mun t siostam greugach nuair a bha e anns an eadailt rinn e rannsachadh airson faighinn a mach mu ghluasad nam planaidean mar sin dheth b e copernicus a chiad reul eòlaiche aig an robh siostam matamataigeach gu math mionaideach mu heliocentrism thuirt esan gu bheil a ghrian anns an aon àite agus gu bheil an saoghal agus na planaidean eile a cuartachadh na grèine rinn kepler obair a bharrachd air an t siostaim sin ach b e galileo galilei am fear a chaidh le teòiric chopernicus an aghaidh na h eaglaise caitligich ann an sgrìobh copernicus leabhar beag commentariolus litte commentary anns an do thug e seachad na beachdan ùra aige thòisich e air sùil gheur a chumail air gluasad nam planaidean airson a dhèanamh cinnteach gun robh an teoiric aige ceart bha e ag obair gu math cruaidh fad bliadhnaichean agus chruinnich e na smaointean aige ri chèile ann an leabhar de revolutionibus orbium coelestium a thaobh cuairtean nan cruinne speurach ach bha copernicus ro dhiùid an leabhar aige fhoillseachadh ann an thachair e ri georg joachim rheticus sgoilear mhelanchthon agus ollamh matamataig à wittenberg chunnaic rheticus dè cho math s a bha an leabhar agus thug sin misneachd do chopernicus mu dheireadh thall dh aontaich copernicus an leabhar a chlò bhualadh bha e deiseil dìreach mus do chaochail e air mh cèitean ann an frombork oilthigh bhologna tha an t oilthigh bhologna anns a bhaile bologna ann an taobh tuath na h eadailt chaidh a stèidheachadh ann an agus bha e ag obair bhon àm ud gun stad is e oilthigh bhologna am fear as aosmhòr air feadh an t saoghal a tha a toirt ceum do na h oileanaich tha e cliùiteach airson eòlas lagha tha pàirtean den oilthigh ann an imola ravenna forlì cesena rimini agus anns an ameireaga a deas cuideachd ann am buenos aires an diugh tha barrachd air oileanaich ag ionnsachadh an seo àrd ollaimh ainmeil a bha anns an oilthigh bhologna oileanaich ainmeil anns an oilthigh bhologna oilthighean aosmhòr s e fear de na h oilthighean ann an obar dheathain alba a th ann an oilthigh obar dheathain chaidh a chiad oilthigh ann an obar dheathain a stèidheachadh ann an leis an easbaig william elphinstone is hector boece na chiad cheannard an toiseach b e st mary college colaiste naomh màiri an t ainm a bha air ach an uair sin dh atharraich e gu king s college colaiste an rìgh ann an chuir george keith còigeamh iarla marischal an dàrna cholaiste air bhonn marischal college colaiste mharischal chaidh iad ri chèile mar aon oilthigh ann an leis an achd nan oilthighean alba tha sin a dèanamh gur e oilthigh obar dheathain an treas oilthigh as sine ann an alba tha leabharlann cliùiteach ann le mu leabhraichean is e oilthigh aosmhor gearmailteach a tha ann an oilthigh mhàrtainn lùtair halle wittenberg martin luther universitt halle wittenberg sa ghearmailtis martin luther university of halle wittenberg sa bheurla tha e na laighe ann an wittenberg agus ann an halle saale ann an sagsainn anhalt anns a ghearmailt b àbhaist a bhith dà oilthigh ann a chaidh an cuir ri chèile ann an s e am pàirt den oilthigh wittenberg ris an canar leucorea am fear as sine chaidh a stèidheachadh ann an le cuideachadh bho rìgh frederic iii bha e ceangailte ris a mhanachainn augustineum thòisich iad air eòlas lagha eòlas diadhachd agus eòlas leighis a theagasg bho bha màrtainn lùtair ag obair an seo bha philipp melanchthon na àrd ollamh airson cànan greugais anns an mh linn bha an t oilthigh wittenberg cliùiteach airson rannsachaidh chreideimh ach nuair a ràinig napoleon sagsainn ann an dhùin e an t oilthigh an uair sin dh imrich oilthigh wittenberg gu halle ach bha oilthigh halle an seo mar thà fear a chaidh a stèidheachadh ann an ann an chaidh an dà oilthigh a chuir ri chèile mar vereinigte friedrichs universitt halle wittenberg is e sin as adhbhar gu bheil dà dealbh aig an oilthigh dh atharraich an t ainm a rithist gu martin luther universitt halle wittenberg ann an an diugh tha ionad airson eachdraidh an ath leasachaidh ann ionad airson cànan agus dualchas na gearmailt agus ionad airson rannsachadh mu na stàitean aonaichte daoine cudromach ann an oilthigh wittenberg àrd ollaimh cudromach ann an oilthigh halle wittenberg oileanaich cudromach ann an oilthigh halle wittenberg dlighe dhealain steidhichte anns a chiad dol a mach le georg simon ohm ollamh de feallsanachd nàdurra aig munchen tha dlighe ohm ag aithris ann an cuairt dhealain nuair a bhitheas bruthachd dhealain bholtachd ag iomain sruth dhealain tro bacadair bithidh an sruth dhealain a reir am bruthachd dhealain roinnte le luach a bhacadair riochdar seo leis a cho ionnanachd v b i far a bheil v a comharraich bruthachd dhealain aonad bholta v i a comharraich sruth dhealain iomainichte aonad ampere a b a comharraich bacadh dhealain aonad ohm mar is tric sgriobhar an co ionnachd anns an cruth bholtachd sruth x bacadh v i b tha an cruth so feumail ri lorg am bholtachd a tha dith a dh iomain sruth dhealain sonraichte tro bacadair de luach ro steidhichte tha dlighe ohm bunaiteach ri sgoil dhealain agus ri innleadaireachd dhealanachd is e dùthaich anns an roinn eòrpa an ear a tha ann am moldàibhia neo a mholdobha neo moldòbha tha romàinia san iar na dùthcha agus an ucràin timcheall air an dàrna leth tha chiinu na prìomh bhaile cheannsaich sleyman i an sgìre airson impireachd nan otomanach chaidh am poblachd fhèin riaghlaidh na moldobha massr a stèidhicheadh ann an mar phàirt dhen ucràin chuir an t aonadh sovietach grèim air pàirt de romàinia besserabia ann an is dh aontaich e besserabia agus am massr chaidh i neo eisimeileach an dèidh do dhèireadh an aonaidh shovietaich chaidh a chiad cheann suidhe boireann maia sandu a thaghadh ann an is e ceàrn fèin riaghladh de suòmaidh anns an roinn eòrpa a tha ann an land oland anns an suainis neo ahvenanmaa n maakunta anns an fhionnais tha e na laighe anns a mhuir baltach eadar muir land agus muir na h innis mhara s e buidhean de eileanan a th ann tha eilean mòr ann ris an canar fasta land tha an dàrna leth de na daoine a fuireach an seo agus tha nas motha na eileanan beaga ann tha iad mu cilemeatair air falbh bhon t suain is e suainis an cànan oifigeil aca ged a tha land a buntainn don suòmaidh tha mariehamn na prìomh bhaile fhuair land a chuid fhèin riaghlaidh tro rèiteachadh lìog nan nàisean agus hjalmar branting prìomhair na suaine aig an àm is e dùthaich anns an earra dheas na h eòrpa a tha anns an t sèirb neo seirbia neo serbia ainm oifigeil republika srbija tha crìochan aice sa tuath leis an ungair san ear le romàinia agus bulgàiria sa deas le albàinia agus cosobho agus san iar leis a mhonadh neagrach croàisia agus bosna agus hearsagobhana an dèidh an darna cogadh bha an t sèirb na pàirt iùgoslaibhia anns na an bhris yugoslavia às a chèile an toiseach bha aonadh ann eadar an t sèirb agus am monadh neagrach ach anns an chaidh an t sèirb a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin tha belgrade na phrìomh baile tha am fàsach deliblatska peara suidhichte anns an sgìre vojvodina bha an t sèirb na phàirt impireachd nan otomanach ro s e dùthaich ann an iar dheas na roinn eòrpa a tha anns a phortagail neo portagail portagailis repblica portuguesa ipa publik putu gez tha crìochan aice gu tuath s gun ear leis an spàinn tha an cuan siar an iar agus deas air a phortagail tha azores agus madeira eileanan anns a chuan siar nam pàirt den phortagail cuideachd s e lisbon am prìomh bhaile tha sgioba nàiseanta rugbaidh aig a phortagail seo lista na bailtean as motha anns a phortagail ann an mh agus mh linn bha ìmpireachd mhòr aig a phortagail fhuair portagail ranntairean mòra ann an ameireaga a deas afraga àisia agus ann an roinn a chuain sèimh ann an thòisich aonadh nan crùn eadar a phortagail agus an spàinnt bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn is e an t oilthigh as motha anns a ghearmailt a tha ann an oilthigh chologne universitt zu kln sa ghearmailtis university of cologne sa bheurla tha e suidhichte ann an kln ann an nordrhein westfalen ann an taobh an iar na gearmailt chaidh an t oilthigh a stèidheachadh ann an anns an iompaireachd naoimh nan ròmanach anns an dùthaich ris an canar a ghearmailt an diugh mar a b àbhaist aig an àm seo bha iad a teagasg eòlas lagha eòlas leighis eòlas diadhachd agus feallsanachd ach chaidh a dhùnadh ann an nuair a ràinig napoleon a ghearmailt airson bliadhnaichean bha muinntir kln ag iarradh an oilthigh air ais mu dheireadh thall dh fhosgail an oilthigh a rithist ann an le cuideachadh bho konrad adenauer an diugh tha oilthigh chologne ball den deutsche forschungsgemeinschaft comann den oilthighean gearmailteach a tha a dèanamh rannsachadh tha nas motha na cuspairean eadar dhealaichte ann airson nan oileanach tha an t oilthigh ceangailte cuideachd le oilthighean eile air feadh an t saoghail is e dùthaich ann an deas na roinn eòrpa a tha ann an sloibhìnia neo an t slòbhain neo slobhinia ainm oifigeil poblachd sloibhìnia tha crìochan aice sa tuath leis an ostair san ear leis an ungair san iar leis an eadailt agus sa deas le croàisia tron eachdraidh bha sloibhìnia pàirt den ìompaireachd ròmanach pàirt den rìoghachd ostair ungaire agus na pàirt iùgoslaibhia anns na s bhris an iùgoslabh às a chèile agus ann an chaidh sloibhìnia a stèidheachadh ann an ghabh an dùthaich ri nato bho tha i na ball anns an aonadh eòrpach agus bhon tha iad a cleachdadh an euro tha ljubljana na prìomh bhaile s e bàrd romansach sloibhiniach a tha ann an france preeren is ann iomraiteach a tha e mar bhàrd nàiseanta na sloibhinia is e dùthaich ann an earra dheas na h eòrpa a tha ann am bosna agus hearsagobhana bosnia herzegovina neo bosnia agus herzegovina ainm goirid bih tha crìochan aice san ear thuath le croàisia san ear leis an t sèirb agus leis a mhonadh neagrach sa deas eadar is bha bosna agus hearsagobhana pàirt na poblachd shòisealach iùgoslaibhia an dèidh dh fhàg iad iùgoslaibhia ach an toiseach bha cogadh ann eadar is anns an dùthaich fhèin an diugh tha trì sgìrean ann sgìre brko federation bosna agus hearsagobhana agus poblachd srpska tha muinntir na dùthcha a buntainn do trì buidheann le dualchas eadar dhealaichte bosnaich sèirbich agus cròthaisich is e sin as adhbhar gu bheil triùir ceann suidhe anns a phàrlamaid tha sarajevo na phrìomh bhaile tha an t obrachadh air a sgrìobhadh leis a chomharra eadar an dà àireimh a thathar a cur ris mar eisimpleir faodar seo a leughadh an iomadh dòigh cuir ris trì agus ceithir no trì cuir ris ceithir no cuir ceithir ri trì mar cho aontar faodar a leughadh cuideachd gu bheil a trì s a cheithir a dèanamh a seachd le bhith a dol air ais agus nan cuirte an àite sa cho aontar os cionn bheireadh seo dhuinn tha e a leantainn seo gun cuirear dà àireimh nàdarra ri chèile mar seo chionns gum bi àireamh nàdarra ann can c a tha b a bharrachd air a i a tha b uiread de h aon a bharrachd air a canaidh sinn cur ris ris an obrachadh a chuireas dà àireimh ri chèile san dòigh seo agus san choitcheannas ma tha a agus b nan àireamhan nàdarra gu bheil ach ma thathar a cur ris sreath àireamhan chan eil e gu diofar ciamar a thathar gan toirt còmhla nam paidhrichean seo feart co thiomsach chur ris sa riochd as sìmplidh mar eisimpleir uaireannan thathar ag ràdh lagh co thiomsach chur ris no lagh nan ceanglaichean chur ris ri seo ach mar a tha an lagh co iomlaideach os cionn s e feart cur ris a th ann tha e soilleir gu bheil nise chionns gu bheil tha e soilleir gu bheil neoni na àireamh air beulaibh na h aon anns an òrdugh àireamh s e a h aon a tha aon a bharrachd air neoni tha àireamhan eile ann a tha ro neoni anns an òrdugh seo is iadsan na h àireamhan àicheil na h àireamhan nas lugha na neoni agus s urrainnear an cur ris anns an aon dòigh mar eisimpleir s e a h aon a tha ceithir a bharrachd air chionns gu bheil cur ris co iomlaideach gabhar a sgrìobhadh cuideachd ach dè tha sin a ciallachadh gus a h aon ruigsinn bho cheithir feumar trì ceuman air ais a ghabhail chan urrainnear dà rud a chur ris ma tha iad eadar dhealaichte nan cuireadh ceithir ùbhlan agus dà orainsear ri trì ùbhlan agus orainsear bhiodh seachd ùbhlan agus trì orainsearan ann s urrainnear na h ùbhlan agus na h orainsearan a chur ris fa leth ach chan urrainnear an cur ris mar aon ach s urrainnear mur eil sin a cunntadh ùbhlan is orainsearan ach pìosan measa s ann mar seo cuideachd le bloighean gus còigeamhan agus seachdamhan a chur ris feumar an iomlaid gu bhith nam bloighean den aon sheòrsa chionns gu bheil bheir an aon bhun bheachd comas dhuinn bheactaran a chur ris tha cùrsa agus meud aig bheactar agus s docha nach eil e soilleir ciamar a chuireas dà dhiubh ri chèile ma tha cùrsa eadar dhealaichte aca ach ma tha na bheactaran air an cur an cèill a rèir nan aon bhonn bheactaran s urrainnear codaichean de bheactaran an cois nam bonn bheactaran a chur ris is e dùthaich ann an ear dheas na h eòrpa a tha ann am poblachd na cròthaise nochd e cuideachd fo na h ainmean a chròthais croàisia neo croatia tha crìochan aice san tuath leis an ungair agus le sloibhìnia san ear le seirbia san deas le bosna agus heartsagobhana agus leis a mhonadh neagrach eadar is bha cròthaise pàirt na iùgoslaibhia anns na an bhris iùgoslaibh às a chèile agus ann an chaidh croàisia a stèidheachadh ann an ghabh an dùthaich ri nato tha zagreb na phrìomh bhaile tha faisg air millean duine a fuireach an seo chaidh zoran milanovi on phàrtaidh sòisealta deamocratach socijaldemokratska partija hrvatske na sdp a thaghadh mar cheann suidhe air faoilleach s i a chiad bhoireannach a thaghadh mar cheann suidhe ann an croàisia is lean i kolinda grabar kitarovi a bha na cheann suidhe bho gu is e dùthaich anns an earra dheas na roinn eòrpa a tha ann am masadoinia a tuath macadòinia a tuath neo masadonia a tuath ainm oifigeil poblachd na masadoinia a tuath ach tha deasbad ann fhathast mun ainm ceart gu ruige seo tha na dùthchannan aonaichte a cleachdadh seann phoblachd iùgoslabhach na masadoiniamar ainm oifigeil tha crìochan aice sa tuath leis an t sèirb agus cosobho san ear le albàinia agus sa deas leis a ghrèig agus san iar le bulgàiria b e masadoinia am pàirt as deasaiche a bha ann an iùgoslaibhia nuair a bhris iùgoslaibhia às a chèile chaidh masadoinia a stèidheachadh ann an gu fortanach rinn iad sin gun chogadh mar an do thachair e gu math tric anns na stàitean eile à iùgoslaibhia tha skopje na phrìomh bhaile is e eisimeileachd a chrùin aig an rìoghachd aonaichte anns an roinn eòrpa a tha ann am bàillidhneachd gheàrnsaidh beurla bailiwick of guernsey fraingis bailliage de guernesey is e eilean a tha ann an geàrnsaidh agus tha e na laighe mu cilemeatair air falbh bhon fhraing neo cilemeatair bho weymouth sasainn tha st peter port na prìomh bhaile tha geàrnsaidh cliùiteach airson seòrsa bhò sònraichte ris an canar guernsey cattle is e geàrnsaidh an t ainm air an eilean as motha ach tha eileanan beaga eile ann feadhainn far a bheil daoine a fuireach cuideachd eileanan gun daoine còmhla ri deàrsaidh canar eileanan a chaolais riutha is e eisimeileachd a chrùin anns an rìoghachd aonaichte anns an roinn eòrpa a tha ann am bàillidhneachd dheàrsaidh beurla bailiwick of jersey deàrsaidhis jèrri laideann insula caesarea is e eilean a tha ann an deàrsaidh agus tha e na laighe mu cilemeatair air falbh bhon fhraing anns an iar thuath is e deàrsaidh an t ainm air an eilean as motha tha an cuid as motha den muinntir an àite a fuireach an seo tha eileanan eile ann tha deàrsaidh cliùiteach airson nan tràighean fada brèagha canar gu bheil an t sìde uabhasach grianach air an eilean còmhla ri geàrnsaidh canar eileanan a chaolais riutha tha saint helier na prìomh bhaile is e an t oilthigh as sine anns a ghearmailt a tha ann an oilthigh ruprecht karl heidelberg ruprecht karls universitt heidelberg sa ghearmailtis ruprecht karl university of heidelberg sa bheurla tha e ann an heidelberg ann am baden wrttemberg anns an iar dheas na gearmailt chaidh a stèidheachadh le cead bho pàpa urban vi ann an anns an ìmpireachd naomh na ròimhe agus bha e ag obair bhon uair sin gun stad airson mòran linntean bha iad a teagasg eòlas lagha eòlas leighis eòlas diadhachd agus feallsanachd tha leabharlann ainmeil ann cuideachd ann an thoisich a chiad cheannard an oilthigh air leabhraichean a chruinneachadh ann am bocsa ach anns an mh linn bha leabharlann mòr an ris an canar bibliotheca palatina le tòrr leabharaichean aosmhòr às na meadhan aoisean ach chaill an t oilthigh an cuid as motha de na leabhraichean anns an cogadh airson bliadhna don àrd eaglais na ròimhe an dèidh congress of vienna ann an fhuair iad na leabhraichean gearmailteach air ais an diugh tha nas motha na millean leabhraichean ann is e oilthigh rostock universitt rostock sa ghearmailtis university of rostock sa bheurla an t oilthigh as sine ann an taobh tuath na roinn eòrpa an dèidh oilthigh chill rìmhinn tha e na laighe anns a bhaile rostock ann am mecklenburg vorpommern anns an ear thuath na gearmailt tha rostock ri taobh a mhuir bhaltach chaidh a stèidheachadh ann an le cead bho pàpa màrtainn v mar a b àbhaist aig an àm seo bha iad a teagasg eòlas lagha eòlas leighis agus feallsanachd ach an toiseach cha robh eòlas diadhachd ann anns an mh linn bha an t oilthigh rostock ri measg na h oilthighean mòra anns a ghearmailt thàinig na h oileanaich às an òlaind à lochlainn às a phòlainn às an ruis agus à stàitean eile timcheall air a mhuir bhaltach ann an thionndaidh an t oilthigh gu creideamh pròsdanach agus beachdan an ath leasachaidh an dèidh cogadh airson bliadhna chaidh an inbheachd sìos gus mu dheireadh thall cha robh dad air fhàgail ach sgoil airson muinntir na dùthcha anns an mh linn chaidh mòran togalaichean ùra a thogail agus dh fhàs an t oilthigh rostock ainmeil a rithist an diugh tha naoi ceud fàthan ann far am bi nas motha na cuspair eadar dhealaichte air a theagasg tha an t oilthigh ceangailte ri fheadainn eile anns an roinn eòrpa agus air feadh an t saoghail tha leabharlann ann a chaidh a stèidheachadh ann an le tòrr na millean leabhar is e dùthaich ann an ear dheas na h eòrpa a tha ann am monadh neagrach neo montenegro sèirbis crna gora ipa tsrna ra tha crìochan aige san iar thuath le bosna agus hearsagobhana san iar le croàisia sa deas le albàinia san ear le cosobho agus san ear dheas leis an t sèirb tha am monadh neagrach suidhichte aig a mhuir mheadhanach bha am monadh neagrach neo eisimeileach gu an dèidh sin bha i na pàirt iùgoslaibhia nuair a bhris an iùgoslabh às a chèile anns na an bha aonadh ann eadar an t sèirb agus am monadh neagrach ach ann an chaidh am monadh neagrach a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin tha podgorica na phrìomh bhaile na poblachd is e dùthaich eadar an roinn eòrpa an ear agus àisia an iar a tha ann an asarbaideàn neo asarbajan azrbaycan ipa zbai n tha crìochan aice leis an ruis anns an tuath leis an tuirc san iar leis a chairtbheil san iar thuath le airmeinia san iar agus le ioràn sa deas tha am muir caspach san ear dhith tha asarbaideàn gu math beartach o chionn s gu bheil ola aice tha baku na prìomh bhaile chaidh an dùthaich air fad a cheannsachadh le impireachd nan otomanach fo mhurad iv eadar agus nuair a thuit an t aonadh sobhiatach às a chèile thoisich cogadh eadar airmeinia agus asarbaideàn agus chailleadh an roinn nagorno karabakh is e dùthaich anns an roinn eòrpa an ear neo ann an àisia an iar a tha sa chairtbheil neo seòirsia neo grusia neo georgia tha an ruis ann an taobh tuath asarbaidean san iar agus ann an taobh a deas tha an tuirc agus airmeinia mar sin tha a chairtbheil eadar na roinn eòrpa agus àisia tha eachdraidh na dùthcha inntinneach a chionn s gun robh daoine a fuireach anns an àite seo gun stad bho ro chrìosda aig an àm sin bha rìoghachd colchis agus iberia ann a bha a leantainn do rìoghachd a chairtbheil anns na meadhan aoisean an dèidh bha iad pàirt den aonadh sobhiat ann an nuair a bhris an aonach sobhiat às a chèile stèidhich a chairtbheil an dùthaich aca fhèin a rithist mar stàit neo eisimeileach tha tbilisi na prìomh bhaile tha an abchas agus osàidea a deas a tagradh neo eisimeileachd bho a chairtbheil rugadh iosif stalin sa chairtbheil s e mosgo neo moscobha am prìomh bhaile agus am baile as motha anns an ruis tha e suidhichte air bruaich na h aibhne moskva anns an roinn eòrpach dhen ruis s e mosgo am baile as motha anns an roinn eòrpa cuideachd tha am baile cliùiteach airson nan eaglaisean brèagha m e cathair eaglais naoimh bhasil agus cathair eaglais ìosa chrìost an slànaigheir tha prìomh athair mhoscobha a tha na cheannard eaglais ortadogsach na ruise aig an aon àm a fuireach anns a manachainn dhanilov tha an kremlin an seo far a bheil ceann suidhe na ruis a fuireach bha prìomh oifisean a cho aonta warszawa suidhichte an seo eadar agus s e club ball coise proifeiseanta albannach a th ann an club ball coise dùn dèagh aonaichte bhathas a toirt am far ainm the terrors air a chlub bho shean agus na h arabaich air an luchd leantainn ach san latha a tha ann bidh na meadhanan uaireannan a ceangal am briathar mu dheireadh sin ris a chlub cuideachd s e the tangerines briathar eile a chanas gu tric ris a chlub tha aonaichte an dràsta a cluich ann am prìomh lìog na h alba fo stiùir peter houston s e stephen macthòmais mac eddie macthòmais aig a bheil a chuid as motha de chòirichean a chlub tha an dàrna roinn as motha aig luchd leantainn a chlub fo chùram arabtrust bha tanachais a tàladh frithealadh cuibheasach de ann an an siathamh cuibheas as motha am prìomh lìog na h alba tha aonaichte air bàirean a chluich còig a bharrachd air obar dheathain thairis air ràithean ann am farpaisean eòrpach tha sin a ciallachadh gur iad an treasamh club albannach as eòlaich air a bhith a cluich annta nuair a bhiodh an club gu tric a leantainn orra tro fharpaisean eòrpach bhiodh na meadhanan cèin a cantail dùn dèagh riutha ann am mearachd ainm club còmhstritheach na cathrach aca bidh seo fhathast a tachairt air uairibh an diugh bheireadh na meadhanan albannaich an new firm orra fhèin agus air obar dheathain nuair a bha iad aig àirde an soirbheachas anns na h ochdadan bidh iad a cantainn sin riutha fhathast an diugh ged s e far ainm car plaosganach on nach eil an dà chlub air dùbhlan math a thoirt dhan old firm bho chionn iomadh bliadhna tha e na annas do mheud na cathrach dùn dèagh gu bheil e a giùlan dà àrd sgioba ball coise proifeiseanta cb dùn dèagh agus dùn dèagh aonaichte tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile stèidhicheadh dùn dèagh aonaichte fon ainm dundee hibernian ann an ghabh iad seilbh air pàirc chlepington an dachaigh a bh aig dundee wanderers agus thug iad ainm ùr air pàirc thanachais tannadice park bha a chiad gheama a bh aca riamh neo fharpaiseach nuair a chluich iad ri hibernian dhùn èideann air mh lùnastal bha an dà sgioba co ionann aig an deireadh a chiad gheama farpaiseach a bh aca ge tà b ann ri dundee wanderers a bha e bhuannaich na wanderers an geama an uairsin ghlèidh iad an cupa charrie ionadal ri farfair air mh an giblean an dèidh aon iomairt a mhàin ann an lìog a tuath chaidh a ghabhadh ann an lìog na h alba air mh ògmhios bha iad a lìonadh beàrn a bh air fosgladh nuair a cho aonaich ayr agus ayr parkhouse gus ayr united a chruthachadh b e pàirc thanachais làrach a chiad gheama riamh a bh aig hibs dhùn dèagh ann an lìog na h alba lìte athletic an sgioba nan aghaidh ghlèidh lìte ach bha hibs dhùn dèagh a sìor chosnadh cliù dhaibh fhèin ann am farpaisean cupa bhuannaich iad cupa ionadail eile an cupa siorrachd fharfair air a chiad fheuchainn air màirt thòisich hibs dhùn dèagh air cluich ann an cupa na h alba air mh gearran bha a chiad gheama aca aig pàirc hampden far an do chaill iad ri ueen s park nochd iad an uairsin airson a chiad uair riamh ann an cuairt deireannach cupa nàiseanta anns an dùbhlachd b e sin an scottish ualifying cup chaill iad ri albion rovers an dèidh dà gheama co ionann bhuail an cogadh mòr ge tà air ball coise na h alba gu lèir agus chan eil rian nach tugadh an ùpraid sin buaidh air hibs dhùn dèagh cuideachd thugadh thairis roinn a dhà anns an robh hibs an sàs agus chaidh lìogan sgìreil a chur na h àite bha hibs dhùn dèagh a sàs ann an lìog an ear rè àm a chogaidh air fad thachair gu robh a chiad gheama derby riamh ann an cuideachd ri dùn dèagh fc s e geama càirdeil a bh ann aig pàirc dens fo chomhair luchd amhairc ghlèidh dùn deàgh fc an geama mar a bha cùisean a tighinn air ais chun na h àbhaist an dèidh a chogaidh lean lìog na h alba orra roinn a h aon a leudachadh cha deach roinn a dhà a stèidheachadh as ùr a rithist ge tà dh fhàg hibs dhùn dèagh an lìog gus cur an aghaidh an co dhùnaidh sin b iadsan an aon chlub a rinn a leithid thill iad gu lìog an ear agus ghlèidh iad ann an e thill hibs dhùn dèagh gu lìog na h alba san ògmhios ach b e saoghal gearr a bh aca ann a rithist oir cha mhòr nach do leig iad dhiubh an lìog làrach nam bonn air sàilleabh diùltadh clubaichean roinn a h aon roinn a dhà a chur air bhonn a rithist an turas seo ge tà cha b e hibs dhùn dèagh a mhàin ach clubaichean uile gu lèir a rinn an co dhùnadh an lìog fhàgail às beul a chèile mar sin dheth b fheudar do hibs dhùn dèagh an cùl a chur ri lìog na h alba airson an dàrna turas am broinn na bliadhna an lorg a gnothaich seo chaidh hibs dhùn dèagh a steach dhan mheadhan lìog a bha neo eisimileach bha an lìog sin a soirbheachadh an uibhir s gun deach a ghabhail air ais sa mhionaid fo sgèith lìog na h alba mar roinn a dhà s promotion agus relegation an cois thill ball coise an lìog gu tanachais air an dòigh seo san lùnastal an dèidh tuiteam seachd bliadhna cha do dh èirich gu math do hibs dhun dèagh ge tà anns an lìog air an do rinn iad uiread a dh iomairt agus bha iad air fògradh a mach às aon uair eile bha hibs dhun dèagh ann an cunnart dol fodha a nis ach chuir celtic tairgse an làthair iad gan ainmeachadh gus àite an sgioba glèidhte aca a ghabhail ann an lìog caidreachas na h alba ghabh hibs dhun dèagh ris an tairgse seo gu togarrach an dèidh an ràith ball coise ghabh co bhanntachd fir ghnothaich ionadail stiùir a chlub agus air dhaibh iomairt a dhèanamh chaidh a ath thaghadh gu roinn a dhà aig coinneamh bhliadhnail an lìog anns a chèitean chuir an club rompa cuideachd ann an an t ainm aca atharrachadh leig iad às hibernian agus thog iad ainm ùr dùn dèagh aonaichte chaidh an t ainm ùr a ghabhail ri cumhachdan an lìog air mh dàmhair ghlèidh dùn dèagh aonaichte roinn a dhà fo stiùir jimmy brownlie a bha na chluicheadair mhanaidsear ann an b e seo a chiad uair riamh a fhuair an club a steach gu roinn a h aon air dhaibh dol sìos gu roinn a dhà an dèidh dà ràith ann an roinn a h aon choisinn an club gaisgeachd roinn a dhà a rithist ann an gidheadh thill iad dhan roinn foidhe aig deireadh an ath ràithe dh fhàg jimmy brownlie an club an dèidh dha roinn a dhà a bhuannachadh ann an bha dùn dèagh aonaichte fo sgàil air feadh nam bliadhnaichean a lean gus an do chuir iad jerry macgillechiar ann an dreuchd manaidsear a chlub as t samhradh ged a chrìochnaich iad aig às na sgiobannan uile gu lèir ann an ghabh cùisean car sònraichte math dhaibh bhon uairsin bha dafc air ais ann an roinn a h aon an ceann bliadhna agus dhìrich iad dhan àite a b àirde a bh aca riamh gu naoidheamh àite san lìog bhon uair sin cha do chaill iad an àite anns a phrìomh lìog ach a mhàin anns an ràith agus s iad a nis aon de na clubaichean as soirbheachail a th ann thàinig grunn mhath de chluicheadairean à lochlann dhan chlub anns na an orjan persson finn seemann lennart wing finn dossing agus mogens berg bha iadsan an sàs gu mòr anns a chiad iomairt eòrpach aig a chlub nuair a rinn iad a ghnothach air treun sgioba bharcelona bha barcelona air an cupa fairs a ghlèidheadh a bhliadhna roimhe chaidh a chur a mach san ath chuairt le juventus ach b e cuimhne euchd mòr a dh fhàg dùn dèagh aonaichte a dh aindeoin sin ghabh jim macgilleeathain thairis gnothaichean an sgioba anns an dùbhlachd agus thòisich an linn a b shoirbheachaile ann an eachdraidh a chlub chuir e poileasaidh òigridh co eagraichte air bhonn bhon toiseach b e seo aon cheum a bha na bhunait deatamach do shoirbheachas a chlub tron fhichead bliadhna as a dhèidh bhuannaich dùn dèagh aonaichte cupa lìog na h alba ann an an dèidh seachdad bliadhna lom gun duais sam bith ghlèidh iad an aon fharpais a rithist an ath bhliadhna cuideachd agus ruig iad cuairt deireannach cupa na h alba air an aon ràith chaill iad ri rangers san ath chluich b e an ràith a b fheàrr a bh aca riamh ghabh dùn dèagh aonaichte buaidh air tiotal a phrìomh roinn agus chruinnich iad àireamh gun samhladh aig an àm de phuingean agus thadhail ruig dùn dèagh aonaichte iar chuairt deireannach cuach na h eòrpa air a chiad fheuchainn chaidh a chur a mach às mu dheireadh thall le a s roma ged a bu chaol an call thairis air an dà gheama b e dùn dèagh aonaichte a chiad chlub albannach riamh a bha air cuairt dheireannach cupa uefa a ruigsinn fhuair ifk gothenburg làmh an uachdair orra air a cheann thall a buannachadh thairis air dà gheama ach choisinn luchd leantainn a chlub duais cluiche cothromach fair play award air sgàth an giùlan modhail fialaidh san dàrna gheama aig pàirc thanachais leig jim macgilleeathain dheth a dhreuchd san ògmhios a fuireach aig a chlub mar chathraiche dh fhastaich an club ivan golac mar mhanaidsear ùr b esan a chiad neach à tìr mòr na h eòrpa a ghabh stiùir club ball coise albannach bha an tàlant òg a b fheàrr ann an alba aig dùn dèagh aonaichte aig an àm sin b e a chiad rud a rinn e donnchadh fearghasdan a reic gu rangers airson millean am prìs a bu mhotha a bh ann riamh eadar dà chlub breatannach rinn sin gun deach aig aonaichte air an lann cluiche aca a leasachadh leis an airgead a fhuair iad bhon reic ghabh an sgioba seilbh air cupa na h alba ge tà anns a chiad ràith aige mar mhanaidsear a chlub rinn iad an gnothach air rangers aig pàirc hampden anns a chèitean b e seo a chiad uair riamh a bhuannaich dùn dèagh aonaichte cupa na h alba ged a bha iad air an cuairt dheireannach a ruigsinn sia tursan anns na fichead bliadhna roimhe b e craig brewster a chuir an aon tadhal sa bhàire seo an dèidh do dhàibhidh mac a phearsain agus ally maxwell bùrach a dhèanamh air suidheachadh dìon sìmplidh mar sin dheth bha dùn dèagh aonaichte air a h uile duais nàiseanta ball coise a bhuannachadh a nis cha do dh èirich cùisean cho math dhan chlub anns na beagan bliadhnaichean an dèidh cupa na h alba a bhuannachadh ge tà dh fhairtlich air golac seasmhachd àite aonaichte a chumail anns a phrìomh roinn seach mar a b àbhaist do jim macgilleeathain a bhith a dèanamh ged a ghlèidh e cupa na h alba anns a chiad ràith aig stiùir a chlub chrìochnaich aonaichte ann an mh àite sa phrìomh roinn ann an an t àite a b ìsle aig an robh iad bho chionn bliadhna bha dùn dèagh aonaichte aig bonn an roinn anns an ath ràith agus ceithir bàire air fhàgail ri chluich dh fhàg ivan golac tanachais s iad ann an cruaidh chàs agus chaidh billy kirkwood a chur na àite a dh aindeoin sin chaidh aonaichte sìos gu roinn a h aon ann an airson a chiad uair riamh nan eachdraidh s mar sin dheth b e prìomh dhleastanas am manaidsear ùr an club a thoirt air ais gu prìomh roinn na h alba air a chiad fheuchainn fhuair an sgioba às gu math caol nuair a ghabh dùn dèagh aonaichte a bhuaidh air partaig thistle thairis air dà gheama play off ann an bha aonaichte air ais ann am prìomh roinn na h alba ach an dèidh bàirean truagh san ath ràith bha kirkwood air a chur a mach às a dhreuchd agus tommy macgilleeathain bràthair jim air a chur na àite ghabh cùisean car math bhon uairsin agus chaidh aonaichte suas an roinn nan deann a crìochnachadh san mh àite ann an chaidh iad a steach dhan fharpais uefa a rithist cha b e seo ach adhartas meallta a bh ann oir eadar agus tha dùn dèagh aonaichte air ochdnar manaidsear a chur às an dreuchd tommy macgilleeathain paul sturrock alex mac a ghobhainn paul hegarty ian maccolla gordon siosalach billy dodds agus craig brewster bhon a leig jim macgilleeathain dheth a dhreuchd mar mhanaidsear tha na manaidsearan ùra uile ud air an lèireadh le truimead dìleab nam bliadhnaichean glòrmhor roimhe chan e dùn dèagh aonaichte a mhàin a tha a fulaing ach am pàirt eile dhen new firm obar dheathain cuideachd leig jim macgilleeathain dheth a dhreuchd mar chathraiche a chlub ann an an dèidh dha purradh a thoirt do neach aithisg a bha a cur ceistean sgrùdach air nach bu mhath leis ghabh eddie macthòmais fear gnothaich agus neach leantainn mòr a chlub bho chionn iomadh bliadhna thairis air mar chathraiche agus sealbhadair ann an bhon latha sin bha alex mac a ghobhainn paul hegarty ian maccolla gordon siosalach billy dodds agus craig brewster uile air an cur às an dreuchd s e a feuchainn ri soirbheachas a thoirt air ais a thanachais a rithist dh fhastaich e craig levein anns an dàmhair agus ruig iad cuairt dheireannach cupa an lìg ann an mus do chaill iad gu caol ri rangers air breaban peanais chaochail eddie macthòmais le aillse a chaolain air dàmhair agus ghabh a mhac stephen macthòmais os làimh dreuchd cathraiche a chlub air samhain tha dùn dèagh aonaichte air bhàir fharpaiseach a chluich ri barcelona gu ruige seo rinn iad an gnothach orra gach turas ann an ann an cupa fairs agus ann an ann an cupa uefa chluich iad riutha cuideachd ann am bàir chàirdeil aig pàirc thanachais ro thoiseach ràith ach an turas seo b e barcelona a thug a mach a bhuaidh le tadhal às breab pheanais bho thierry henry buadhaiche prìomh roinn na h alba roinn a dhà seann buadhaiche dàrna àite roinn a h aon ùr dàrna àite cupa na h alba buadhaiche cbda rangers buadhaiche cbda siorrachd rois nochdadh sa chuairt deireannach gun bhuaidh cupa lìog na h alba dacb obar dheathain ath chluiche sa chuairt deireannach gun bhuaidh cupa uefa sa chuairt deireannach gun bhuaidh gothenburg cbda cbda gothenburg cupa na h eòrpa nochdadh san iar chuairt deireannach cbda a s roma a s roma cbda do a s roma cupa an t samhraidh sa chuairt deireannach gun bhuaidh cupa am cogaidh na h alba sa chuairt deireannach gun bhuaidh cbda rangers b e aon de na seinneadairean as ainmeile san fhraing a bh ann an édith piaf ipa edit pjaf fìor ainm édith giovanna gassion paris an dùbhlachd plascassier an dàmhair agus dh fhàs i ìomhaigh dhùthchail nochd a seinn a beatha dhochannach bhrònach le a neart a bhith òrain ghaoil thiamhaidh air seinn ann am guth caointeach tha la vie en rose hymne à l amour milord agus non je ne regrette rien am measg a h òrain ainmeile a dh aindeoin na mòran eachdraidhean beatha uimpe tha mòran na beatha édith falaichte le rùn a gabhail a steach a breith rugadh i édith giovanna gassion ann an belleville paris an ceàrn an imreachais àird air thoirt iomradh air nas fhadalaiche le daniel pennac thuirteadh sgeulachd shean gun rugadh i air a chabhsair na rue de belleville ach thuirt a teisteanas breith oifigeil gun rugadh i aig an hpital tenon an taigh leighis airson an ceàrn na belleville thugadh an t ainm édith dhi airson an banaltram breatannach a chogaidh mhòir edith cavell a bha air chur ri bàs air a chuideachadh saighdearan frangach a theicheadh bhon bhraighdeanas na gearmailte thòisich piaf mith chainnteachas a pharas airson gealbhonn cho leas ainm gum fuair i bliadhnaichean na b fhadalaiche s e ban dùthchasach leth eadailteach de livorno a bh ann a màthair annetta giovanna maillard bha i aig obair cho seinneadair nan taigh seinnse fodhan ainm line marsa s e lùth chleasaiche na t sràide a bh ann an athair édith louis alphonse gassion le eòlas an taighe chluiche bha gu luath édith trèigte le a màthair agus bha a h athair sa chogadh s mar sin dh fhuirich i fad ùine ghoirid leis a mhàthair a màthar emma acha sad ben mohammed a bha na ban cabileach gu goirid an dèidh sin ghabh an t athair édith a nighean a dh fhuireach le a mhàthair a bha na bhana mhaighstir taigh strìopachas ann an normandie agus an uair sin thill e dhan dh armailt fhraingich ann an chuidich na strìopaichean a dh àrach édith as na h aoisean trì ri seachd bha air aithris édith dall a fulang bho cor na t sùla s dòcha at còirne agus as na h aoisean ochd ri ceithir deug bha i air aithris bodhar a rèir ri aon a h eachdraidhean beatha fhuair i a lèirsinn air ais nuair ann an mar a tha iomradh air thoirt air cho mìorbhail an dèidh chruinnich na strìopaichean a seanmhair airgead ga cur air taisdeal a thoirt urram ri thérèse de lisieux ann an aig an aois cheangail i le a h athair na ghnìomhan na t sràide air feadh na frainge far an sheinn i gu follaiseach air a chiad àm an uair sin ghabh i seòmar aig an grand htel de clermont rue veron paris ème agus dhealaich i bhuaithe a dol a slighe fhèin cho seinneadair sràide anns an pigalle ménilmontant agus na h iomall bhailtean na paris th ann iomradh ri seo san òran elle fréuentait la rue pigalle thadhail i an sràid pigalle cheangail i le a leth phiuthar simone berteaut momone san oidhirp seo agus dh fhàs an dithis buan chàirdean sa mhiastadh bha i mu dheidhinn bliadhna a dh aois nuair thuit i ann am gaol le gille fritheil louis dupont aig an aois rugadh an aon pàiste aice caileag ainmichte marcelle a bhàsaich aig dà bliadhna a dh aois à fiabhras eanchainne mar a màthair fhèin roimhpe lorg édith ag àrach pàiste doirbh fad fhuireach beatha air na sràidean s mar sin dh fhàgtadh i gu tric marcelle na h aonar fad a neo làthaireachd agus ghabh dupont an nighean a dh àrach leis fhèin roimh a bhàs mharcelle mìosan na b fhadalaiche s e drùisear a bh ann an ath leannan édith albert agus ghabh e roinn pàighidh as an airgead gun d rinn i le seinn ann an iomlaid ann an iomlaid nach cuirteadh e spàirn oirre a dh fhàs strìopach chuir caraid édith nighean thlàth ainmichte nadia làmh na beatha fhèin nuair bha i air chur aghaidh air an smaoin de fàs strìopach agus cha mhòr nach do chuir albert peilear tro édith nuair bhris i am càirdeas oir a bhàis nadia s e àireamh nas lugha na neoni a th ann an àireimh àicheil tha na h àireamhan nas mò na neoni dearbh no dearbhte chan eil neoni fhèin dearbh no àicheil ma tha àireamh neo àicheil s e àireamh dhearbh no neoni a th innte ma tha i neo dhearbh s e àireamh àicheil no neoni a th innte ma thathar a labhairt iomradh air àireamhan co fhillte s e fìor àireamh a th ann mar as cumanta ma thathar ag ràdh dearbh rithe faodar a bheachdachadh air na h àireamhan àicheil mar gum biodh iad a leigeil a mach air na h àireamhan nàdarra gus fuasgladh ciallach a thoirt don cho aontar x y z airson gach luach de x agus y agus s ann a leigeil a mach air seo mu seach a tha na h àlaichean eile de dh àireamhan agus gach aon dhiubh a toirt tuilleadh coitcheannais do dh àireamhan tha àireamhan àicheil feumail airson àireimh a chur ri puingean sgèile a thèid fo neoni mar eisimpleir sgèile theòthachd agus airson fiachan nochdadh sa chunntasachd far a bheil iad air an sgrìobhadh le figearan dearga no le figearan eadar chamagan tha àireamh neo àicheil ma tha i nas mò na no co ionnan ri neoni i àireamh dhearbh no neoni fhèin ri linn seo chan eil ciall air a bhriathar neo àicheil am measg àireamhan co fhillte ach a bheil iad nam fìor àireamhan tha machlag fhìor àireamhan neo àicheil ma tha gach eileamaid dhith neo àicheil tha machlag làn neo àicheil ma tha detèirmeanant gach fo mhachlaig ceàrnagaich dhith neo àicheil cuideachd tha fuincsean ann thar nam fìor àireamhan ris an canar am fuincsean signum laidinn soidhne sgn x far a bheil mur eil s e toirt air falbh an t obrachadh matamataigeach a bheir àireamh air falbh bho àireimh eile gus an diofar eatarra fhàgail s e fear de na ceithir obrachaidhean bunaiteach àireamhachd a th innte agus tha i na h obrachadh mùiteach ri cur ris ma tha dà àireimh air an cur ris airson an t suim aca dhèanamh dhealaicheadh toirt air falbh àireamh bhon t suim gus an diofar a dh fhàgail ma chuirear na h àireamhan nàdarra air loidhne loidhne àireamh s e ceum gu deas a th ann an cur ris agus ceum gu clì a th ann an toirt air falbh chionn s gun sìn an loidhne seo gu eicrioch air an làimh dheis tha e freagarrach do chur ris àireimh sam bith chan eil seo idir fìor do thoirt air falbh ach an sìn an loidhne gu eicrioch air an làimh chlì cuideachd airson sin a dhèanamh tha feum air neoni agus na h àireamhan àicheil s e loidhne nan slàn àireamhan a th anns an loidhne air a bheil na h àireamhan nàdarra neoni agus na h àireamhan àicheil mar a th ann an cur ris s e obrachadh càraideach air na slàn àireamhan a th ann an toirt air falbh ach thoir an aire nach eil toirt air falbh co iomlaideach no co thiomsach s ann anti cho iomlaideach a tha toirt air falbh s e sin ri ràdh nan iomlaideadh na h àireamhan bhiodh buil an obrachaidh àicheil chionn s nach eil toirt air falbh co iomlaideach no co thiomsach tha e cumanta ann am matamataig air toirt air falbh a bheachdachadh mar gum biodh e cur ris le àireamhan àicheil faic cuideachd àireamhan àicheil is neo àicheil thathas a cantainn biadh meadhan latha no biadh nòin ris an tràth bìdh seo tha ainmean mar lòn loindse diathad air an cleachdadh cuideachd a rèir dè seorsa tràth a thathas a gabhail faodaidh diathad a bhith a ciallachadh dìnnear no biadh an fheasgair air a bheil biadh feasgair cuideachd mar an ceudna gheibhear biadh na maidne no biadh madainn b e biadh meadhan latha an tràth bìdh a bu mhotha san latha air feadh alba aig aon àm agus mar sin dheth bhathas a cantainn diathad air ann an cuid a cheàrnaidhean mar siorrachd rois an iar tha biadh meadhan latha fhathast na thràth bìdh as motha aig mòran daoine gu h àraid daoine aosta agus teaghlaichean tuathanaich air a ghàidhealtachd s ann an ceàrnaidhean dùthchail eile na h alba anns an latha a tha ann tha tuilleadh daoine a gabhail biadh beag aotrom mar cheapairean no sailead no ge b e dè a th ann gu h àraid anns na bailtean mòra far nach eil an t uabhas tìde aig daoine teaghlaichean no luchd obrach tràth mòr a ghabhail chan eil rian nach bi còrr is còrr daoine ann an alba a gabhail biadh beag aotrom mar sin na tha a gabhail biadh mòr air sgàth astar luath am beatha làitheil buinidh am facal lòn do linn nan gàidheal bho shean far nach robh ach aon tràth san latha thathas ga cleachdadh uaireannan airson biadh meadhan latha mar eisimpleir air a chlàr bìdh ann an taigh còcaire na colaiste sabhal mòr ostaig san eilean sgitheanaich tha am facal loindse a tighinn bhon bheurla lunch s e club ball coise proifeiseanta suidhichte ann am baile dhùn dèagh alba a th ann an club ball coise dùn dèagh tha am far ainm the dees air a chlub agus tha iad a cluich san lann cluich pàirc dens s e dubh ghorm an dath a th air an lèine dhachaigh aca tha dùn dèagh an dràsta a cluich ann an ciad roinn na h alba air dhaibh tuiteam à prìomh lìog na h alba ann an tha iad fo stiùir alex rae a tha cuideachd na chluicheadair anns an sgioba chaidh rae a chur anns an dreuchd air cèitean nuair a bha alan kernaghan air a chur a mach às dh fhairtlich orra an dà bhliadhna gus an àm seo fhaighinn air ais anns a phrìomh lìog bhon a chrìochnaich iad ann an mh àite an agus mh àite an tha e na annas do mheud na cathrach dùn dèagh gu bheil e an comas dha dà àrd sgioba ball coise proifeiseanta a ghiùlan cb dùn dèagh agus dùn dèagh aonaichte tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile s ann ri àlaichean agus na h obrachaidhean air eileamaidean dheth a tha ailseabra a dèiligeadh tha i a rannsachadh nam feartan coitcheann a thèid an tarraing bho na h obrachaidhean seo gun sùil a thoirt air nàdar mionaideach an àlaich no nan obrachaidhean fhèin am measg nan obrachaidhean seo tha obrachaidhean càraideach air leth cudromach s e obrachadh eadar paidhir no càraid eileamaidean den àlach a mhapas ri eileamaid den aon àlach a th ann an obrachadh càraideach ach feumaidh seo a bhith fìor do gach eileamaid den àlach ann an comharran matamataig tha an t obrachadh càraideach air an àlach a ma tha mar eisimpleir s e obrachadh càraideach a th ann an cur ris air àlach nan àireamhan nàdarra n oir s e àireamh nàdarra a th ann an suim dà àireimh nàdarra ge b e air bith na h àireamhan a th air an roghnachadh ach chan e obrachadh càraideach a th ann an toirt air falbh oir tha e furasta gu leòr paidhir àireamhan a roghnachadh nach map ri àireimh nàdarra fon obrachadh mur eil buil an obrachaidh na ball den aon àlach canaidh sinn gu bheil an t obrachadh fosgailte ma tha a bhuil na ball den àlach s e obrachadh dùinte a th ann s ann dùinte a tha obrachadh càraideach tha toirt air falbh na h obrachadh càraideach air àlach z nan slàn àireamhan agus tha cur ris toirt air falbh agus iomadachadh nan obrachaidhean càraideach air na fìor àireamhan r chan eil roinneadh na obrachadh càraideach air r oir chan fhaodar a roinn le neoni tha obrachadh càraideach air àlach a na fuincsean a mhapas an toradh cartesach a a ri a mar as cumanta tha comharra àraidh aig obrachadh càraideach m e c mar eisimpleir cur ris nan slàn àireamhan ged tha e nas cumanta an comharra seo a sgrìobhadh eadar àireamhan na càraide no mas e an comharra airson obrachaidh choitchinn faodaidh feartan àraidh a bhith aig obrachadh càraideach s ann mar as leanas na feartan as cudromach ma tha an làthair eileamaid c den àlach s e eileamaid ionnanachd à clì a th ann an c ma tha s e eileamaid ionnanachd à deas a th ann an d s e eileamaid ionnanachd a th ann an e ma tha e ionnanachd à clì agus à deas ma tha paidhir eileamaidean ann x agus y far a bheil s e paidhir co iomlaideach a th ann x agus y ma tha eileamaid a ann far a bheil airson gach eileamaid x den àlach s e eileamaid co iomlaideach a th ann an a ma tha e fìor airson a h uile paidhir eileamaidean den àlach s e obrachadh co iomlaideach a th anns an ma tha e fìor airson a h uile paidhir eileamaid den àlach s e so roinnte à clì a th anns an obrachadh ma tha e fìor airson a h uile paidhir eileamaid den àlach s e so roinnte à deas a th anns an obrachadh s e obrachadh roinnidheach a th anns an ma tha e so roinnte à clì agus à deas ma tha eileamaid ionnanachd e ann agus s e eileamaidean iom thionndaidh a th anns an x agus y ma tha a w x y agus z nam buill den àlach agus ma tha w x a agus a y z faodar a sgrìobhadh far a bheil na camagan a ciallachadh gum feumar an t obrachadh a stigh fhuasgladh ron fhear a muigh nise ma tha e fìor gu bheil s e obrachadh co thiomsach a th anns an ma tha dà obrachadh càraideach ann agus can agus ma tha e fìor gu bheil canaidh sinn gu bheil an t obrachadh sgaoileach air an obrachadh s e magma an t ainm air àlach le obrachadh càraideach an lùib tha e cumanta seo a sgrìobhadh a far a bheil a na àlach agus na obrachadh càraideach s e an structair as bunaitich ann an ailseabra a th ann am magma far nach eil riaghailt no feart air a chur às leth an obrachaidh chàraidich aige ri linn seo chan eil mòran ùidh air magma mar thà ma tha obrachadh càraideach a mhagma co thiomsach s e leth ghrùpa a th ann mur eil e co thiomsach ach so roinnte s e cuasai ghrùpa a th ann ma tha eileamaid ionnanachd aig leth ghrùpa i magma co thiomsach le eileamaid ionnanachd canaidh sinn monaid ris ma tha eileamaid ionnanachd aig cuasai ghrùpa canaidh sinn lùb ris far a bheil eileamaid iom thionndaidh aig gach eileamaid monaid s e grùpa a th ann agus s e grùpa a th ann cuideachd ma tha lùb co thiomsach ma tha obrachadh càraideach a ghrùpa co iomlaideach canaidh sinn gur e grùpa aibèalach a th ann s e fàinne a th ann an structair le dà obrachadh càraideach a chiad fhear na ghrùpa aibèalach s an dara fear na mhonaid agus e sgaoileach air a chiad fhear thathar a smaoineachadh air dà obrachadh chàraideach mar gur e cur ris agus iomadachadh a bhiodh ann tha e cumanta cur ris a ràdh ri obrachadh a ghrùpa aibèalaich agus iomadachadh ri obrachadh na monaid ged sa chuis choitchinn nach biodh riaghailtean cur ris no iomadachaidh nan àireamhan iomchaidh mas e fàinne f ma tha an t obrachadh co iomlaideach cuideachd i x y f x y y x s e fàinne cho iomlaideach a chanar rithe mas i fàinne cho iomlaideach a th innte ach s e grùpa a th ann an dara obrachadh càraideach cuideachd s e raon a th againn rithe mas e raon r air ainmeachadh air rené descartes am matamataigear frangach s e an toradh cartesach dà àlaich a agus b an t àlach c anns am bi a h uile paidhir òrdaichte nan eileamaidean de a agus b tha toradh cartesach air a sgrìobhadh c a b agus ma tha a a b agus b s e a b a a a b b b mar as coitchinne s e an toradh cartesach mas ann crìochach an àireamh nan eileamaidean anns an dà àlach i ma tha àireamh chuingealaichte dhiubh s urrainnear an toradh cartesach a riochdachadh le clàr anns am bi eileamaidean an dara àlaich nan sreathan agus eileamaidean an àlaich eile nan colbhan agus s e ceallan a chlàir nam paidhrichean òrdaichte s e am plèana co chomharrach an toradh cartesach r r agus s e r àlach nam fìor àireamhan canaidh sinn co chomharran cartesach ri paidhrichean àireamhan x y a riochdaicheas puingean air a phlèana far a bheil tha na feartan a leanas aig an toradh cartesach do dh àlaichean sam bith a b c agus d far a bheil a riochdachadh an àlaich bhàin agus a a riochdachadh co phàirt an àlaich a a thaobh àlach air choreigin na h uileachd s urrainnear toradh cartesach a leudachadh do dh iomadh àlaich mar eisimpleir tha an spàs trì sheallach le axes fìor àireamhan x y agus z na thoradh cartesach agus x y z nan co chomharran cartesach far a bheil àlach a th ann an a faodar an toradh cartesach a a a sgrìobhadh a a a a a sgrìobhadh a agus mar sin air adhart tha pàirc thanachais air a h iomradh mar tannadice am bitheantas na lann cluiche bhall coise suidhichte air sràid thanachais anns a chathair albannach dùn dèagh tha an lann cluiche na dachaigh do dhùn dèagh aonaichte agus tha comas lìonaidh aice tha an lann cluiche suidhichte mu choinneamh pàirc dhens dachaigh còmh strìtheach na cathrach c b dùn dèagh s e suidheachadh àraid a tha seo an dà àrd àite ball coise as fhaisge air a chèile san rìoghachd aonaichte tha tanachais na lann cluiche le suidheachain air feadh bho tha na lannan amhairc mar a leanas lann amhairc jerry macgillechiar chaidh a thogail an toiseach ann an tha i a ruith bhon letheach loighne air taobh deas sràid tanachais na pàirce a lùbadh mun chuairt air oisean ear deas an raon a crìochnachadh rud beag a null loighne tadhail an ear mun deach ath leasachadh aithisg mhic an tàilleir a choileanadh b e seo an aon àite san raon gu lèir far an robh suidheachain ann air fad b e am prìomh lann an t ainm a bh air gu agus an uairsin thugadh ainm ùr air gus an urram a chur air am manaidsear aig an robh ceannas fhad s a bhathas ga togail tha leasachadh pàirtean eile na lann cluiche a dèanamh gum bi an lann seo mar is àbhaist air a glèidheadh do luchd leantainn clubaichean eile lann amhairc duais an cluiche cothromach dh fhosgail an lann amhairc as ùire san raon cluiche ann an ged a tha ainm eile air s e cnag an leasachaidh seo gu robh e a leudachadh an seann phrìomh lann ach an rachadh taobh deas an raon cluiche a lìonadh gu lèir tha an t ainm a tighinn bho chuidh an cluiche cothromach barraid bheag chòmhdaichte a bh anns an oisean seo de thanachais agus a fhuair a h ainm bhon duais a chaidh a thoirt do dh aonaichte s an luchd leantainn le fifa air dhaibh cuairt dheireannach cupa uefa a ruigsinn tha an lann seo glèidhte cuideachd do luchd leantainn chlubaichean eile lann amhairc an iar thathas a gabhail air seo fhathast air an t seann far ainm am bothan bhon a tha i a cumail mullach na togalaich a bh ann bho thùs a tha a buntainn do eadar sin agus b e an aon àite seasamh còmhdaichte aig tanachais a dh fhàs gu bhith am pàirt a bu mheasail s a b fheàrr a thaobh faireachdainn anns an raon tha suidheachain air na barraidean tùsail bho cuid mhath dhiubh ri fhaicinn anns na h oirean tha glèidheadairean tiocaidean ràithe air an gabhail anns na pàirtean ùr nodha dhen lann cluiche mar sin dheth faodar a thoirt do dh aon chuid luchd leantainn an dachaigh no luchd leantainn th air tadhail a rèir an fhèill a th ann do thiocaidean lann amhairc seòras fox air h ainmeachadh air stiùiriche fad frithealach bha an lann amhairc dà sreathach seo air a togail a null taobh tuath na pàirce ann an b e a chiad cheum a bh ann gus tanachais atharrachadh ach an coileanadh i riatanas suidheachain a bhith air feadh an lann cluiche gu lèir tha i air sònrachadh do luchd leantainn a chlub a mhàin lann amhairc an ear chaidh fhosgladh ann an s air a dealbhadh coltach ris an tè a tha dlùth rithe lann seòras fox tha dà sreath de shuidheachain aice cuideachd tha lann an ear a nis na dachaigh don fheadhainn as àirde s as dìorrasach às luchd leantainn a chlub ach tha pàtrain lann seòras fox ainmeil airson a bhith car sàmhach nan dol a mach mar sin s e an ceann seo de thanachais a bhios a leantainn air dìleab an t seann bhothain b e an àireamh frithealaidh a b àirde a bh aig tanachais airson bàir chupa fairs ri c b barcelona air samhain b e an àireamh frithealaidh a b àirde airson bàir dhachaigheil b e geama ann an cupa na h alba a bh ann air gearran ri obar dheathain bha levein na oileanach aig àrd sgoil inbhir chèitinn far an robh e anns an sgioba ball coise còmhla ri cluicheadair eadar nàiseanta albannach eile ri teachd gordon durie bha e na chluicheadair do dhalgety bay leven royals agus inbhir chèitinn fo aois aig toiseach an cùrsa obrach bhall coise aige leig e bhuaithe ball coise bliadhna aig aois ge tà a tilleadh thuige nuair a dh iarr a bhràthair air a thighinn gu seiseanan trèanaidh club òigridh lochore welfare far an robh e fhèin chuir levein ainm ri cùmhnant aig lochore agus an dèidh dha deuchainnean fhaighinn aig diofar àrd chlubaichean ghabh e ann an sgioba cùl dùn beithe mu dheireadh thall ann an b e cluicheadair agus manaidsear ball coise albannach a bh ann an seumas yuill macgilleeathain a rugadh an giblean dh fhaodadh a ràdh gur esan aon de na manaidsearan albannaich a b fheàrr a bh ann riamh còmhla ri leithid alex macfhearghais jock stein s mar sin air adhart choisinn e a chliù aig stiùir dùn dèagh aonaichte fad bliadhna b esan am manaidsear a b shoirbheachaile s a b fhaide a bh ann dhaibh riamh gan toirt gu trì urraman mòra agus gan stèidheachadh mar sgioba làidir ann am farpaisean eòrpach ghabh e na chathraiche anns na h ochdadan s e fhathast na mhanaidsear cuideachd ach leig e dheth a dhreuchd sin ann an tha e an dràsta gun obair làn tìde ach a sgrìobhadh colbh seachdaineil dhan daily record a dh aindeoin a bheachdan fhosgarra s cho iomraiteach s a bha e mar mhanaidsear cruaidh teann agus mar a chaidh e às rud beag fhad s a bha crìoch a tighinn air an t saoghail obrach aige s esan aon de na fir as measail a th ann fhathast ann am ball coise na h alba rugadh macgilleeathain ann an taigh na h uiseig siorrachd lannraig a deas ann an agus chaidh àrach ann am baile beag goirid dha ashgill chuir e a steach a thìde na fhoghlamaiche do shaor a leantainn air an obair seo pàirt thìde fhad s a bha e a cluich ball coise san lìog rud nach robh na annas a measg cluicheadairean sna an sna an thòisich e air an cùrsa obrach ball coise aige aig hamalton acaideamaigeach s e na inside forward as a dhèidh seo bha e a cluich còmhla ri cluaidh dùn dèagh agus c b cille mhearnaig gun a bhith a ruigsinn an aon ìre de shoirbheachas s a ruig a bhràthair tommy ach a nochdadh tursan s a cur tadhalan leig e dheth a bhith na chluicheadair ann an a tilleadh a dhùn dèagh na chòids anns an iuchair a bhliadhna sin fhèin bha jim macgilleeathain air mìosan a chur seachad na chòids aig pàirc dhens nuair a thug co strìtheach dhùn dèagh dùn dèagh aonaichte tairgse dha dreuchd a mhanaidsear a ghabhail anns an dùbhlachd b e sin an àite jerry macgillechiar a bha a leigeil dheth a dhreuchd ghabh jim ris an tairgse agus dh imrich e a null an rathaid gus tòiseachadh air obair a mhanaidsear aig pàirc thanachais aig aois a rèir seòras fox agus macgilleeathain fhèin b e a chiad rud a dh iarr e air bòrd a chlub uaireadair stad a cheannach dha ach an cuireadh e feabhas air fallaineachd nan cluicheadairean stèidhich e poileasaidh òigridh co eagraichte sa bhad poileasaidh a chuireadh a mach mòran cluicheadairean math òg air feadh nam fichead bliadhna a lean chleachd e sa chiad dol a mach an t eòlas a bh aige air saoghal ball coise na h alba gus cluicheadairean fiosrachail a cheannach a leigeadh leis an sgioba agus an stoidhle cluich ath chruthachadh a dh aon inntinn leis an dòigh còidseadh aige cha b e ach ìre meadhanach math a ruig an club an toiseach a mairsinn mu mheadhan an lìog fad corra bhliadhna eile b e a chiad tuigse air an soirbheas a bhuinigeadh macgilleeathain san àm ri teachd nuair a stiùireadh an club gu a chiad cuairt dheireannach riamh de chupa na h alba ann an ged a chaill an club b e ceum mòr saidhg eòlach a bh ann a thaobh eòlas mhic illeathain agus leasachadh a chlub thogadh air piseach siubhal a chupa san ath ràith a crìochnachadh san ceathramh àite b e sin an crìoch a b fheàrr a rinn an club a riamh ann an ciad roinn na h alba ro ath dhealbhachadh nan lìogan bha toradh poileasaidh òigridh mhic illeathain ri fhaicinn agus bha grunn cluicheadairean math òg a togail an cinn a nis chuir macgilleeathain roimhe gum bu chòir dhan sgioba aige a bhith a gabhail os làimh dùbhlan urram an lìog ann an cha b e seo club a bha riamh comasach air farpais mòr a ghlèidheadh s iad fada beò fo sgàil a chlub co stritheach aca seann fhasdaichean mhic illeathain dùn dèagh ach an dèidh crìoch truagh sa chiad ràith den phrìomh roinn ùr thòisich aonaichte air dearbhadh gur dh fhaoidte gum biodh e an comas dhaibh urraman na dùthcha a ghlèidheadh stiùir macgilleeathain an sgioba aige gu buaidh ann an cupa an lìog san dùbhlachd s ga ghlèidheadh a rithist bliadhna as a dhèidh sin bha macgilleeathain a cosnadh cliù dhan chlub san roinn eòrpa beag air bheag air dhaibh tighinn gu n inbhe ann am ball coise na h alba rinn iad an gnothach le dèanadas drùidhteach air sgiobannan leithid as monaco borussia mnchengladbach psv eindhoven anderlecht agus werder bremen fhreagair an stoidhle bac ionnsaigh a bha e fhèin air dhealbhachadh an ìre sin gu mòr ged a bha macgilleeathain air an club a thoirt air adhart gu mòr cha robh mòran am beachd gun tugadh iad buaidh ann an urram a phrìomh roinn a thuilleadh air an old firm bha sgioba alex macfhearghais c b obar dheathain a fàs mòr cuideachd rinn sgioba mhic illeathain a bha gu ìre mhòr ionadail dìreach sin ge tà ann an a faighinn a bhuannachd às ruith mhath fada dhen ràith a dh fhàg na clubaichean eile sin air an deireadh agus a cluich ball coise ionnsaigheach mòr mhùirneach aig an aon àm bha macgilleeathain ag obair na neach cuideachaidh do jock stein mar mhanaidsear na h alba aig an àm sin cuideachd thug rangers a bh air a dhol bho rath sna beagan bliadhnaichean a chaidh roimhe tairgse dha dreuchd a mhanaidsear a ghabhail aig ibrox s ann a ghabh macgilleeathain an sàs ann an còmhradh leis a chlub mòr seo à glaschu ach s e na bha a cur dragh air am poileasaidh aig rangers gun chaitligich fhastadh am barail mhic illeathain b e bacadh gòrach a bh anns a phoileasaidh sin do dh fhastaiche sam bith s e fhèin air iomadh chaitligeach comasach fhastadh do dhùn dèagh aonaichte ged a chaidh cathraiche rangers an ràthan gun cuireadh am poileasaidh seachad nan gabhadh e ris an dreuchd chuir macgilleeathain roimhe gun robh e sàsaichte aig aonaichte s an teaglach aige suidhichte sona ann am bruach tatha dùn dèagh dhiùlt macgilleeathain tairgse eile à newcastle united san òg mhios an dèidh don sgioba aige an lìog a bhuannachadh ann an thug iad an ciad theachd a mach ann an cupa na h eòrpa s ann a thug rang eòlas bac ionnsaigheach mhic illeathain còmhla ri stoidle teannachail a mach toraidhean math ainmeil ann an iomairt eòrpach na bliadhna sin mhisnich macgilleeathain an sgioba aige gu iar chuairt dheireannach farpais na bliadhna sin s cha b e ach breab pheanais a chuir stad orra àite fhaighinn sa chuairt dheireannach thug macgilleeathain aonaichte gu cuairt dheireannach eòrpach mu dheireadh thall trì bliadhna as a dhèidh sin cupa uefa an turas seo leanadh macgilleathain air a socrachadh inbhe àrd aonaichte ann am ball coise na dùthcha gun a bhith a crìochnachadh fon cheithir clubaichean a b àirde ach aon turas a mhàin thug e an sgioba gu còig a bharrachd cuairtean dheireannaich cupa na h alba ach gu mì fhortanach dh fhairtlich air an sgioba aige a stiùireadh seachad air an ceum mu dheireadh chòmharraich bòrd dhùn dèagh aonaichte mar cho mòr s a bha iad am fiachaibh jim macgilleeathain le bhith ga dhèanamh na stiùiriche ann an chaidh e na chathraiche agus na stiùiriche riaghlaidh ceithir bliadhna an dèidh seo bha e a glèidheadh nan co dhleastanasan sin gus an do dh fhàg e dreuchd a mhanaidsear san iuchair as dèidh linn mhòr fhada de bliadhnaichean agus seachd mìosan mhair e na chathraiche air feadh nan an bhathas ag ràdh gun robh macgilleeathain a gabhail tuilleadh s a chòir suim ann an gnothaichean an sgioba bhon a leig e dheth dreuchd a mhanaidsear agus dh fhaoidte gum b e seo na shamhla air cho mòr s a bha e a mionnach air làithean an t soirbheis a thoirt air ais gu club a ghaoil a rithist s mathaid gur e bacadh a bh ann an seo do chuid de mhanaidsearan cuideam a bharrachd orra bho phearsa mhòr seann sgeulach a chlub a ghiùlan bhathas a cur iongnadh air daoine nuair a thug macgilleeathain s e na chathraiche dreuchd a mhanaidsear do a bhràthair tommy ann an beagan làithean an dèidh dha obair ùr manaidsear raith rovers thòiseachadh sheas na rinn e ris ge tà oir thug tommy an club bho raon a relegation dhan mh àite air ais ann an eòrpa s gu cuairt dheireannach cupa an lìog san ràith a lean nuair a leig tommy dheth a dhreuchd san t sultain bha cuid teagmhach air co dhiù bha an sreath de dhroch thoraidhean a bh aige bho chionn ghoirid na aon adhbhar dha fhàgail bha cuid de luchd leantainn aonaichte ag iomairt gus macgilleeathain agus co bhuill a bhùird a chur à rèim a chlub aig deireadh na naochadan le sùil ri ath bheòthachadh a chlub gidheadh bha cuid mhath den luchd leantainn ann a bha daonnan a cumail dìleas do mhic illeathain mhair e na chathraiche gus an deach ìmpis a thoirt air ga leigeil dheth an dèidh dha seasamh mu choinneimh neach aithris bbc alba john barnes beò air an telebhisean thug e ionnsaigh air an fhear aithris air sàilleibh ceistean a bha sgrùdach leantainneach ach gun a bhith neo chothromach dh iarr macgilleeathain maitheanas air na rinn e mhair e na shealbhadair a chlub dà bhliadhna eile s an uairsin reic e a chuid chòirichean ri eddie macthòmais ged a dh fhàg e tanachais fo sgàil mì chàilear s e an rud as motha a bhios luchd leantainn a toirt leotha fhathast gum b esan a thug club meadhanach math gun duais agus gun ach beagan eòlais ann an eòrpa gu urram lìog na h alba cuairtean dheireannaich cupaichean na dùthcha cuairt dheireannach cupa uefa agus gu mòran ràithean a bharrachd de bhall coise eòrpach bhon a leig e dheth a dhreuchd tha e a sgrìobhadh colbh buill choise anns an daily record a tarraing bhon bliadhnaichean a bh aige ann am ball coise na h alba gus barail a thoirt air gnothaichean an latha an diugh anns a gheama tha e air jousting with giants a sgrìobhadh cuideachd còmhla ri kevin o gallchòir isbn leabhar fèin eachdraidh agus cunntas air an àm a chur e seachad aig dùn dèagh aonaichte b e a chiad gheama a bh aige do dhùn dèagh air sultain aig pàirc dhens nuair a dh fhulaing dùn dèagh an call a bu mhotha a riamh ri an co strìtheach aca dùn dèagh aonaichte b e neach poileataics agus riochdaire dioplòmasach gearmailteach a bha ann an otto eduard leopold von bismarck schnhausen anns an mh linn tha e iomraiteach ann an aonachadh na gearmailt gearmailtis deutsche reichsgrndung is e sin gum b esan a dh innlich cruthachadh stàit na gearmailt mar a tha i an diugh nuair a chaidh ìmpireachd na gearmailt a stèidheachadh b esan a chiad seansalair rugadh otto von bismarck schnhausen san an giblean ann an schnhausen faisg air stendal ann an sagsainn anhalt chaidh àrach ann am pommern anns a phruis thug e a mach ceum ann an eòlas lagha ann am berlin an toiseach bha e ag obair san àiteachas air an tuathanas aige ann an schnhausen ach chaidh e an sàs ann an saoghal nam poileataics ann an b e prìomh mhinistear na pruise a bh ann bho gu chaidh aig bismarck air na stàitean beaga neo eisimeilean ann an taobh tuath na gearmailt a chur ri chèile a cruthachadh co chaidreamh gearmailt a tuath gearmailtis norddeutscher bund agus a phruis mar an stàit a bu chudthromaiche rinn e cumhnantan os ìseal leis na stàitean beaga ann an taobh a deas na gearmailt cuideachd bhuannaich a phruis ann an cogadh na frainge s na pruis agus bhris iad cumhachd na frainge anns an roinn eòrpa an dèidh sin dh aonaich co chaidreamh gearmailt a tuath agus stàitean beaga eile ri chèile gus impireachd na gearmailt sa bheurla german empire sa ghearmailtis deutsches kaiserreich a stèidheachadh leis a phruis mar phrìomh stàit bha uilleam i na ceusar agus bha bismarck na chiad seansalair am broinn àrd rioghachd na gearmailt chuir e pòsadh catharra àrachas slàinte àrachas tubaist agus àrachas peinnsean air bhonn a thaobh poileasaidhean cèin chùm e na stàitean eòrpach ann an deagh chothrom poileataigeach ann an phòs e johanna von puttkamer agus bha dithis mhac aca herbert agus uilleam eadar agus bha bismarck ag obair còmhla ri uilleam i ach ann an thàinig an ceusair uilleam ii gu cumhachd fear a bha bliadhna na b òige na bismarck mar bu dual dha bha beachdan ùra agus dòighean eile aig uilleam ii mar sin dheth chaill bismarck an dreuchd aige ann an o chionn s gun do dh iarr e air an ìmpire uilleam ii na dleastanasan poileataigeach aige a choileanadh na aonar chaochail bismarck an t iuchar ann an friedrichsruh faisg air hamburg chaidh tìodhlachadh ann an sin cuideachd tha kawagoe na cathair suidhichte beagan deas air meadhan sgìre saitama an t seapan san àirde an ear thuath àrd thìr musashino tha e mu mionaidean air trèan à shinjuku no à ikebukuro ann an tokyo tha e km a leud agus km a dh fhaid bhon mh faoilleach tha tuairmse àireamh an t sluaigh aig teaghlaichean agus dlùthas àireamh an t sluaigh aig mu daoine gach km cileameatair ceàrnagach s e km farsaingeachd iomlan a bhaile stèidhicheadh a chathair air dùbhlachd b e a chiad cathair a bh ann san sgìre tha muinntir a bhaile a toirt an ainm koedo no edo beag air pàirt dhen t seann bhaile s e sin seann ainm a bh air tokyo uaireigin tha cuid de sràidean ann an koedo a glèidheadh fhathast seana bhaile a chaisteal caisteal kawagoe a bh air a leigeil sna an bho linn fiùdalach edo tha làraichean cudthromach a gabhail a steach an tùr cluig tokinokane mar a chìthear san dealbh air làimh dheis tha an tùr cluig na shamhladh air koedo agus bidh e a seirm trì uairean san latha tha làraichean cudthromaich eile ann mar na ìomhaighean rakan agus teampall kitain far an cruinnich muinntir an àite gus fàilte na bliadhn ùir a chur air a chèile bidh cuid de dhaoine a feitheamh trì uairean a thìde ro mheadhan oidhche am bitheantas aig an teampall air dùbhlachd tha kawagoe ainmeil airson na buntàta milis aige air sràid suiteas a bhaile okashiyayokochou gheibhear a leithid annasan mar sliseagan buntàta milis omhan fuar a bhuntàta milis sweet potato ice cream cofaidh a bhuntàta milis agus fiù s leann a bhuntàta milis a tha ga thogail aig taigh grùide koedo s iomadh fhèill a bhios a tachairt aig diofar amannan tron bhliadhna ann an kawago ach tha aon fhèill shònraichte ann kawagoe matsuri a bhios a tachairt uair sa bhliadhna thairis air deireadh sheachdain san dàmhair s e seo an fhèill as motha agus bidh na mìltean de dhaoine a tighinn gus an tachartas a chomharrachadh s e ceàrn de thìr àrd a th ann an àrd thìr ann an geo eòlas agus eòlas na cruinne a tha mar is àbhaist gu ìre mhòr còmhnard rèidh dùthchail s e ceàrn mhòr de thìr àrd a tha gu ìre mhòr còmhnard a th ann an àrd thìr tha e sgaraichte bhon talamh mun cuairt air le leòidean casa mar ann an tibeat no ri càrnadh grùid no ri co mheasgachadh dhen dà chuid mar an altiplano andean bidh àrd thìrean gan cruthachadh nuair a bhios tìr còmhnard air a thogail le tectonic beòthaileachd agus an uairsin air a chreimeadh leis a ghaoth no leis an uisge tha àrd thìrean a còmhdachadh mu sa cheud de uachdar na cruinne s e chang tang ann an tibeat air a bheil mullach an t saoghail an t àrd thìr as motha agus as àirde sa chruinne agus thathas a cruthachadh fhathast e air sgàth mar a bhios na pleataichean tectonaich innseanach is eòraisianach an aghaidh a chèile s e altiplano andianach an dàrna fear as motha s as àirde air an liosta aig meatairean a dh àirde suidhichte taobh a staigh na meadhan andianaich agus a gabhail a steach loch titicaca thathas a cleachdadh àrd thìr gus dealbh a thoirt air cruitheachdan geo eòlasach fon t sàl tha cuid de àrd thìrean fon t sàl leithid an t àrd thìr seychelles nan spealgan de rùsg mòr thìreach a tha nan laighe sgaraichte bho mòr thìrean tha iadsan co fhreagarrach ri sgeilpean mhòr thìreach tha cuid eile leithid àrd thìr java ontong nan roinnean mhòr theinntidh air an dèanamh à tuiltean bhasailt s e àrd thìr gu mòr air a chreimeadh a th ann an àrd thìr geàrrta tha na h àrdachaidhean nas sìne ud air an creimeadh le geòdhachan agus aibhnichean gus faochadh cas car coltach ri beanntan a chruthachadh thathas a cantainn beanntan ri iomadach ceàrn de àrd thìr allegheny agus àrd thìr cumberland a tha aig oir an iar beanntan appalachianach ann an taobh an ear aimeireaga a tuath ged s e àrd thìrean geàrrta a th annta ann an da rìreabh s urrainnear a bhith a seasamh air beinn àrd agus fainear a thoirt gur ann aig an aon àirde s a tha na mullaichean uile eile rud a tha a riochdachadh an còmhnard bho thùs mun deach a thogail s e sreath de bheanntan àrda a tha anns na beanntan creagach rocky mountains ann am beurla tha iad a ruith bho thuath gu deas anns a cheann an iar ameireagaidh a tuath tha iad a tòiseachadh ann am fìor cheann a tuath columbia bhreatannach agus tha iad a ruith gu deas gu ruige new mexico tha iad còrr is mìle km a dh fhaide anns na stàitean aonaichte tha iad cho àrd ri troigh neo meatair os cionn na mara ann an canada tha iad cho àrd ri troigh neo meatair os cionn na mara s e a cheò na h abhalon a th ann an ùr sgeulachd le marion zimmer bradley anns a aithrisidh i na fionnsgeulan artair bhon fhradharc nam mnathan na sgeulachd tha an cridhe na sgeulachd air morgaine gu tric air chantainn ri morgan a bhean shìdh ann an sgeulan eile a th air nochdadh le bradley cho bean a dèanamh spàirn a shàbhaladh a dualchas prìomh mhàthaireil ceilteach air tìr far a tha crìosdaidheachd prìomh athaireil a bagradh a mhilleadh an dòigh beatha draoidheach nì an leabhar iomraidhean cuideachd do na beathannan de gwenhwyfar guinevere viviane morgause agus mnathan eile a tha gu tric air bruthadh a thaobh ann an aithrisean eile nan sgeulan tha an rìgh artar agus na marcaichean am bùird chuairtich nam caractaran taicidh an àite prìomh charactaran tha a cheò na h abhalon ann am coimeas cruaidh ris na h aithrisean eile nan sgeulan artarach gun nochd morgaine gu co sheasamh cho badhbh no ban draoidh olc cèin faoin gun breithneachadh fìor air fhaighinn no air iarraidh air a gràin sa chùis seo tha morgaine air dealbhadh cho bean neartmhor dòrainneach a tha tiodhlacan agus dleasnasan àraide aig ùine chiothnachaidh uabhasach an t sluagh iùil agus a chreideimh fad a gairme a dhìonadh a dualchas dùthchasach prìomh mhàthaireil an aghaidh nam cothrom neo chomasach tha a cheò na h abhalon a seasamh cho dealachadh airson ciall boireann dhligheach de fionnsgeulan air socrachadh air fir leis an labhairt air na fiosrachaidhean nam mnathan aig àm de atharrachadh mòr a ghabhail a staigh am mùthadh an neart nam gnè tha dealbh air thoirt air na blàran tòrachdan agus an strì an riaghladh artair cho bunabhas taicidh ris na beathannan nam mnathan tha air aithris an sgeulachd ann an ceithir earrann mòra leabhar a h aon bana mhaighsir na draoidheachd leabhar a dhà an àrd bainrìgh leabhar a trì an rìgh an daimh agus leabhar a ceithir an ciomach san darach bha an ùr sgeulachd na buaidh air a foillseachadh ann an agus tha i mòr chòrdte air a mhaireann dhan dh àm làthaireil bradley later expanded the book into the avalon series s e iomadachadh an t obrachadh àireamhachd a tha a toirt dhuinn na h uiread de rud sam bith den aon t seòrsa mas e àireamh a th ann an rud seo m e agus tha trì uiread dhith tha seo air a sgrìobhadh gu cumanta canar factaran ris na h àireamhan a tha air an iomadachadh agus agus an toradh ri buil an iomadachaidh s urrainnear ainmean àraidh a thoirt don dà fhactar fa leth an iomarann agus an t iomadair ach chionns gu bheil chan eil e gu diofar cò aca tha na iomarann no na iomadair s e roinneadh an t obrachadh mùiteach ri iomadachadh far a bheil àireamhan le figearan tha iomadachadh air a sgrìobhadh le crasgan claon ach ann an ailseabra tha e ro fhurasta an comharra seo agus an litir x a mheasgachadh suas thathar a cleachdadh puing togte eadar na caochladairean a thèid an iomadachadh ri linn no chan eilear a cleachdadh comharra sam bith chan urrainnear puing thogte a chleachdadh le figearan oir thèid a leughadh mar phuing dheicheach agus chan e a chòig uiread a trì ach caogad s a trì a th ann an anns na h àrd chànanan coimpiutaireachd thèid an reul a chleachdadh b e sin an comharra iomadachaidh aig fortran a chiad àrd chànan prògramaidh gabhar m uiread n a sgrìobhadh agus san dòigh seo s e geàrr sgrìobhadh cur ris uiread na h aon àireimh a th ann an iomadachadh mar a tha cur ris co iomlaideach agus co thiomsach s ann a tha iomadachadh agus tha trìtheamh feart cudromach ann tha iomadachadh sgaoileach air an obrachadh cuir ris tha seo a ciallachadh gu bheil uaireannan s e lagh an sgaoilidh a chanar ri seo tha feart àraidh aig àireamh a h aon s e an aon rud rud sam bith a th air iomadachadh leis a h aon tha briathar sònraichte air àireamh leis an fheart seo ann an ailseabra canar eileamaid ionnanachd ris s e neoni àireamh sam bith a th air iomadachadh le neoni agus san aon dòigh ma tha neoni uiread rud sam bith chan eil dad ann tha e furasta thuigsinn gu bheil ach dè as ciall do faodaidh sinn am feart co iomlaideach a chleachdadh ma tha sinn cinnteach gu bheil iomadachadh co iomlaideach le àireamhan àicheil ach bhiodh e nas fheàrr a dh fhuasgladh le taic lagh an sgaoilidh mar a leanas tha e soilleir cuideachd gu bheil agus ma tha an dà fhactar àicheil chionns gur e a th ann an gus seo a dhearbhadh smaoinich gu bheil agus ma tha x gabhar a sgrìobhadh agus ma chuirear a h aon ri gach taobh tha e furasta thuigsinn ciamar a dh iomadaicheas bloigh le àireimh shlàin agus san aon dòigh ma tha dà bhloigh ann tha na h àireamhaichean air an iomadachadh le chèile agus na seòrsaichean air an iomadachadh le chèile agus sin an riaghailt airson dà bhloighe iomadachadh far a bheil àireamh air iomadachadh le fhèin thathar ag ràdh gu bheil an àireamh togte ri cumhachd s e uiread an iomadachaidh a th anns a chumhachd agus tha seo air a sgrìobhadh mar fhor sgriobta air an àireimh mar eisimpleir tha e soilleir gu bheil agus sa choitcheannas tha seo fìor an ann àicheil m no n no nach ann gus àireamhan deicheach iomadachadh s urrainnear an atharrachadh do shlàn àireamhan air an iomadachadh le deich air a thogail chun cumhachd nuair sin thèid na slàn àireamhan an iomadachadh agus na cumhachdan de dheich an iomadachadh fa leth mar eisimpleir no s urrainnear an làimhseachadh mar bhloighean cumanta gus àireamhan co fhillte iomadachadh s urrainnear feum a dhèanamh de lagh an sgaoilidh tha e furasta dhearbhadh gur ann co thiomsach co iomlaideach a tha iomadachadh àireamhan co fhillte agus gu bheil e sgaoileach thar cur ris tha e nas fhasa àireamhan co fhillte iomadachadh far a bheil iad nan riochd pòlarach s urrainnear toradh sreath teirmean a sgrìobhadh leis a chomharra thoraidh an litir mòr pi bhon aibidil ghreugais s e caochladair brèige a th ann an i agus e a gabhail gach luach bho m gu n faodaidh sreath den t seòrsa a sìneadh gu eicrioch ged nach biodh seagh aice mur eil toradh a chiad n teirmean ag aomadh gu luach crìochach mar a dh fhàsas n gun crìoch s e sin tha an comharra bhon bheurla limit a ciallachadh luach teòr an toraidh mar a thèid tuilleadh theirmean an cur ris an t sreath iomadachaidh s e roinn no roinneadh obrachadh na h àireamhachd a tha mùiteach ri iomadachadh gus seo a chur an cèill gu sònraichte mas e a a ni c uairean de b s e c a th ann ma tha a air a roinn le b mur eil neoni a th ann am b anns a cho aontar seo s e an duais roinn a th anns an a an roinniche a th anns a b agus an roinn àireamh a th anns an c chan eil mìneachadh air a thoirt do roinn le neoni thèid roinneadh a sgrìobhadh gu cumanta leis an duais roinn os cionn an roinniche agus loidhne còmhnard eatarra mar eisimpleir sgrìobhte a air a roinn le b mar airson na roinnidh a sgrìobhadh san aon loidhne mar eisimpleir anns a chlò tha an duais roinn air a dealachadh bhon roinniche le sgoradh mar seo tha an dòigh seo cumanta ann an iomadh cànan prògramaidh tha comharra sònraichte aig roinnidh ged nach eil e air a chleachdadh gu cumanta ach san àireamhachd shìmplidh mar a tha iomadachadh na ath chur ris na h iomarann s e ath thoirt air falbh an roinniche bhon duais roinn a th ann an roinnidh mas e àireamhan slàn a th anns an duais roinn agus an roinniche bithidh an dà shuidheachadh ann anns a chiad chùis os cionn canaidh sinn gu bheil an duais roinn so roinnte slàn le anns an dara chùis tha air fhàgail an dèidh do air a roinn le canaidh sinn an còrr ris na tha air fhàgail den duais roinn an dèidh a roinnidh leis an roinniche agus faodar an roinn àireamh agus an còrr a thoirt mar buil na roinnidh tha e nas cumanta ge tà buil na roinnidh a thoirt mar àireamh mheasgaichte no àireamh dheicheach faodar buil roinneadh dà àireimh coimeasta a shàr mhìneachadh mar a leanas far a bheil p r agus s nan slàn àireamhan agus chan fhaod ach p a bhith co ionnan ri neoni tha an sàr mhìneachadh seo a dèanamh cinnteach gur e obrachadh mùiteach iomadachaidh a th ann an roinnidh tha obrachadh na roinnidh dùinte ann an àlach nan àireamhan coimeasta s e sin ri ràdh gur h e àireamh choimeasta a th anns gach roinn àireimh bho roinneadh àireamhan coimeasta tha obrachadh na roinnidh fosgailte ann an àlach nan slàn àireamhan oir tha roinn àireamhan ann nach eil nan slàn àireamhan mar os cionn faodar roinneadh fìor àireamhan a shàr mhìneachadh mar obrachadh mùiteach ri iomadachadh gus dà àireimh cho fhillte a roinn dèan fìor àireamh den roinniche le bhith ag iomadachadh leis an àireimh cho chuingichte s e fìor àireamhan a th ann an a b c agus d ach chan fhaod an dà rud c agus d a bhith co ionnan ri neoni ma tha na h àireamhan co fhillte an riochd pòlarach bhon a thòisich dòigh beatha a mhòr shluaigh air atharrachadh gu mòr fada dhen an thugadh a bhuaidh sin air dòigh ithe nan seapanach cuideachd ron dàrna cogadh bhiodh a h uile seapanach a gabhail rìs mar bhunait le iasg s glasraich ùra brot miso agus picealan eugsamhail an cois an dèidh a chogaidh b e aran a thàinig a steach gu lònaichean sgoile agus thug sin buaidh air cleachdaidhean dòigh ithe a mhòr shluaigh san fharsaingeachd bidh daoine an diugh ag ithe tuilleadh fheòil uighean agus bathar bainne tha trì tràth san latha am bitheantas agus s e biadh feasgair an tràth as motha mar as trice bhon a tha an dùthaich a soirbheachadh cho mòr tha caochladh seòrsachan bìdh ri fhaighinn agus fiù s anns an dachaigh fhèin thathar a cheart cho buailteach biadh sìneach no à dùthchannan an iar fhaicinn air a bhòrd ri biadh na seapaine fhèin leis cho saor is a tha e a dhol a mach a dh ithe s ann a bhios mòran daoine a dèanamh sin fhèin a h uile latha seach na bhith deasachadh bìdh aig an dachaigh gheibhear a h uile seòrsa bìdh a muigh biadh seapanach mar sushi tempura udon soba agus nimono a thuilleadh air biadh eadailteach sìneach coireanach tài agus iomadh bhiadh eadar nàiseanta eile is e a tha ann an saor ceàrd a chruthaicheas rudan a mach de dh fhiodh canar saorsainneachd ris an gnìomh seo is àbhaist do shaor a dh ionnsaich a chiùird fo steòrnadh maighstir a thàinig a mach na shaor nuair a bha e fhèin na h òige fad s a bhios gille ag ionnsachadh bithidh bonn cumhnant oibre a ghabhas a steach dleasdanas air a mhaighstir a bhith ga treànadh agus dleasdanas air a ghille a dh obair gu deireadh a tìm airson tuarasdail nas ìsle na tuarasdail chiùird eadar a fhèin is a mhaighstir gu tradaiseanta mhair am bonn bliadhna agus thòisich na gillean aig bliadhna dh aois tighinn a mach nan journeach fear sgilte airidh air tuarastail làitheil aig bliadhna dh aois ann am breatainn anns an latha an diugh cha mhair am bonn ach ceithir bliadhna agus mar is tric bithidh am bonn eadar an gille agus an companaidh a tha ga fhasdadh air barrachd ionnsachadh s an ionad oibre thèid an gille latha s an seachdain gu colaiste theicnigeach far am bi e coisinn teisteanas foghlaim freagarrach ris a chiùird air barrachd an sgrìobhainn chiùird a gheibh e bhon mhaighstir aig deireadh a bhuinn is e a tha ann an innleadair neach proifeiseanta a tha ri innleadaireachd is ann an innleadaireachd a tha an gnìomh agus am proifeisean a bhitheas ri dealbhadh de uidheam acfhuinn neo obraichean stèidhichte air prionnsabalan saidheans agus ro dhearbhta le rìomhaireachd air barrachd dealbhadh bithidh innleadairean ag obair mar manaidsearan air pròiseactan innlichidh neo a ruithe pròiseasan innlichidh an iomadh dùthaich tha an stoidhle de innleadair dìonta a ciallachadh nach faod duine sam bith a chantainn gu bheil e na h innleadair mur eil barantas innleadaireachd aige anns an èirinn mar a tha air feadh eòrpa ach am breatuinn a mhàin is e stoidhle dìonta a tha ann an innealtoir chanar innealtoir proifeasanta ris a tha air cosnadh ceum oilthigh ann an sgoil innleadaireachd nuair a bhitheas an t innleadair òg air a bhith ri innleadaireachd aig inbhe freagarrach airson trì bliadhna faodaidh esan a chuir a fhèin air adhart airson lèirmheas agus ma bhios an lèirmheas fàbharach thèid a chlàradh mar innealtoir chairte anns an rìoghachd aonaichte chan eil innealtoir neo innleadair na stoidhle dìonta idir faodaidh do neach sam bith a chumail a mach gur e innleadair a tha ann ged s a tha innleadair chairte na stoidhle dìonta riutha a tha air dol fo lèirmheas agus air clàradh le comhairle innleadaireachd na rìoghachd aonaichte anns an t samhradh de ghluais riaghaltas na sasainn nas dlùth ri suidheachadh na h èireann nuair a thòisich iad a chuir an stoidhle innleadair proifeiseanta air innleadairean le ceum an innleadaireachd is e am baile as motha anns na h eileanan svalbard a tha ann an longyearbyen is e am baile as tuathaiche air feadh an t saoghal le barrachd na duine a tha ann an longyearbyen mar sin dheth tha tòrr rudan ann ris an canar tha àite eile nas tuathaiche ann an svalbard ny lesund ach tha dìreach daoine a fuireach anseo tha port adhar svalbard airport faisg air a bhaile le pleanaichean gu agus à troms agus oslo nirribhidh tha roinn na turasachd gu math làidir as t samhradh ann an dh fhosgail an svalbard university centre unis ionaid a tha ceangailte ris na oilthighean ann an nirribhidh s urrainn do na h oileanaich geophysics eòlas nàdair argtach agus teicneòlas argtach ionnsachadh an seo s e roinn le neoni a th ann far a bheil an roinniche co ionnan ri neoni faodaidh seo a bhith air a sgrìobhadh far am biodh na duais roinn chan eil brìgh a thoirt do roinn le neoni ann an ailseabra ach uaireannan tha comas againn mìneachadh a thoirt dhith ann an anailis far an aom luach na roinn àireimh ri teòr fhad s a tha fuincsean an roinniche a dlùthachadh ri neoni smaoinich air a cho aontar a leanas chionns gu bheil iomadachadh agus roinneadh nan obrachaidhean mùiteach faodar a sgrìobhadh cuideachd ach chan eil ann luach de a ni an dèidh iomadachadh le neoni s ann do shònrachaidh a tha àireamh sam bith air a roinn le neoni nise smaoinich air a cho aontar ma tha brìgh aig seo faodar a sgrìobhadh cuideachd ach tha seo fìor do gach luach de sam bith s ann neo shònraichte a tha neoni air a roinn le neoni nas foirmeile smaoinich air fàinne cho iomlaideach s e sin àlach le dà obrachadh cur ris agus iomadachadh agus na feartan cumanta ailseabra aca co thiomsachd co iomlaideachd agus sgaoilidheachd mar eisimpleir tha na fìor àireamhan agus na h àireamhan co fhillte den t seòrsa seo thathar a toirt fa near gur h e an eileamaid ionnanachd cur ris agus gur e an eileamaid ionnanachd iomadachaidh tha e na chuibheas sealltainn nach eil eileamaid co thionndaidh aig neoni smaoinich gum b e co thionndadh neoni ann agus mar ainm air chionns gur h e a h aon gach àireamh a tha air iomadachadh leis a cho thionndadh aice nise tha agus gabhar a sgrìobhadh cuideachd fo lagh an sgaoilidh mar os cionn tha agus agus san dòigh seo bhiodh gach àireamh co ionnan ris a cèile agus chionns gu bheil feumar a cho dhùnadh nam biodh co thionndadh aig neoni bhiodh a h uile àireamh co ionnan ri neoni s e sin ri ràdh far a bheil na feartan cumanta ailseabra gu h àraidh sgaoilidheachd chan eil roinn le neoni comasach ach am bheil neoni na aon àireamh anns an àlach ged nach eil brìgh den roinn àireimh fhèin s urrainnear brìgh a thoirt do luach teòir na roinn àireimh fhad s a tha x a dlùthachadh ri neoni mar as dlùithe ri neoni a thèid x s ann as mò a dh fhàsas luach na roinn àireimh agus leanaidh seo gun crìoch tha seo air a sgrìobhadh ged tha an coltas air gu bheil eicrioch na luach teòir chan e teòr idir a th ann an eicrich tha an co aontar seo a sealltainn nach eil crìoch aig an roinn àireimh fhad s a tha x a dlùthachadh ri neoni thathar air a bhith a ghabhail ris gur e àireamh dhearbh a th anns an roinniche ma tha x a dlùthachadh ri neoni bho thaobh nan àireamhan àicheil chan eil e gu diofar an ann às a làimh chlì no às a làimh dheis a ruigeas neoni ri linn seo aig neoni fhèin ach chan eil mòran seagh dha ach nach eil soidhne aig eicrich mar nach eil aig neoni s e loidhne thilgidh nam fìor àireamhan an t àlach s ann a tha an cearcall air a cruthachadh le bhith a cur ri chèile foirchinn na loidhne àireamh aig eicrich s e eicrioch neo shoidhneach a tha seo agus s ann a leanas gu bheil anns an t structair seo faodaidh an seagh a bhith aig fhad s nach eil agus cuideachd aig chan e raon a th anns an t structair seo agus chan eilear an dùil gun obraich e mar gum b e mar eisimpleir chan eil seagh aig air an loidhne thilgidh bheir an loidhne thilgidh dòigh shìmplidh dhuinn airson seagh a chur air fuincseanan a thèid do dh eicrich agus a thilleas bho eicrich àicheil mar eisimpleirean agus iomadh eile s e analog na loidhne thilgidh aig na h àireamhan co fhillte a th anns a chruinne riemann seo an t àlach far a bheil na puing aig eicrich s e lùbadh plàna nan àireamhan co fhillte air uachdar cruinne gus an till iomall a phlàna ri chèile aig an aon phuing eicrioch tha neoni agus eicrioch nan pòlaichean a tha mu choinneamh a chèile air a chruinne agus tha loidhne thilgidh nam fìor àireamhan na prìomh chearcall dhith chan e raon ailseabrach a th anns a chruinne riemann ach tha e air leth cudromach ann an anailis cho fhillte is e a tha ann an cumhachd ach sruth neirt air an libhrigeadh neo air an cleachdadh tomhaisear cumhachd leis a mheud neirt libhrigte no cleachdar ré aonad tìm anns an t siostam eadar nàiseanta nan aonadan is e an joule a tha aonad an neirt agus is e an diog a tha na h aonad tm mar sin is urrainnear tomhais sruth neirt le joulean gach diog j d ach tha aonad cumhachd ainmichte an watt as deidh seumas watt watt joule diog aithnichear gnèithean cumhachd gu ìre mhòr a rèir an seòrsa uidheam neo an caille neirt a tha gan libhrigeadh mar sin aithnichear gun tig cumhachd uisge mar is tric an cruth dhealain nuair a chanar dealain uisge ris bho bheairt tiomnaichte le sruth uisge anns a h aon dòigh is e gnìomh muilnean gaoithe a chruthaich cumhachd bho neart na gaoithe mar is tric chanar cumhachd na gaoithe ri dealain cruthaichte anns an dòigh seo bha cumhachd stoithe air an libhrigeadh le innealan stoithe riatanach ri car a mhuiltean a gnìomhachais a stèidheachadh eaconomaidh giollacais na h eòrpa ré an mh linn airson aistean eile faic washington s e prìomh bhaile nan stàitean aonaichte a th ann an washington d c chaidh washington d c a stèidheachadh a dh aona gnothach gu bhith na phrìomh bhaile tha na litrichean d c a seasamh airson district of columbia tha sin a ciallachadh gur e siorrachd àraidh an riaghaltais fheadarail s chan e stàite a th ann an district of columbia tha na trì roinnean an riaghaltais an riaghaltas fhèin na cùirtean agus a còmhdhail stèidhte ann an washington d c tha duine a fuireach an seo chaidh an district of columbia stèidheachadh fo bhun reachd nan stàitean aonaichte ann an chaidh e a roinneadh bho virginia agus maryland an toiseach s e dùthaich cheàrnagach a bh ann an district of columbia le mìle air gach taobh rud a rinn mìle cheàrnagach air fad a bh air gach taobh na h aithne potomac ann an chaidh am pàirt a bhuineadh do virginia bho thùs a thoirt air ais do virginia mar sin tha an district of columbia gu lèir air an taobh a tuath na h aithne potomac chan eil an district of columbia na stàite mar virginia neo maryland agus air sgàth sin chan eil an district air a riochdachadh anns an t seanaid neo anns an taigh nan riochdairean agus cha do ghabh an district pàirt anns na iomairtean taigh a cheann suidhe gu ruige nuair a chaidh an mh atharrachadh a bun reachd a chuir an sàs bho sin a mach tha còir aig an district of columbia pàirt a ghabhail annta le tha trì bhòtaidhean aice tha na channeled scablands roinn gheo eòlach inntinneach suidhichte ann an washington d c bha george washington air leth cudthromach ann an tràth eachdraidh nan stàitean aonaichte bha e na cheannard cudthromach os cionn feachdan aimeireaganach ann an cogadh nan seachd bliadhna an aghaidh nam feachdan frangach ann an ameireaga aig àm an ar a mach ameireaganach bha george washington na sheanailear os cionn nam feachdan ameireaganach an aghaidh nam feachdan breatannach bu esan ciad cheann suidhe nan stàitean aonaichte rugadh george washington air an gearran air fearainn a theaghlaich ann an westmoreland county virginia ann an bha e mar thà na fhear thomhais talmhainn agus ann an fhuair e dreuchd mar fhear thomhais talmhainn ann an sgìre a bh air ùr chruthachadh culpeper county bha e mar dhleastanas dhà cuideachd a bhith a stiùireadh trèanadh a mhailisidh ionadail ann an thòisich an fhraing air sreath de dhùin a thogail sa sgìre ohio a bha na laighe mun iar air taobh thall nam beanntan appalaiseanach b e an rùn aca an ceangal eadar louisiana s canada a dhaingneachadh ach bha tagraidhean aig na tìrean imrich breatannaich virginia agus pennsylvania air na dearbh sgìrean chaidh george washington a chur a dh ionnsaigh nam frangach ann an sgìre ohio airson faicinn dè cho làidir sa bha iad agus gus iarraidh orra an sgìre sa fhàgail cuideachd dhiùlt na frangaich sin a dhèanamh agus an ath bhliadhna chaidh washington a chur air ais dhan sgìre ohio ach an turas seo os cionn reiseamaid virginia a bh air ùr chruthachadh airson ruaig a chuir air na frangaich bhuannaich e ann an còmhraig ri buidhinn bheag de frangaich air an chèitean an uair sin thog iad dùn car lag ris an tuirt iad fort necessity an ceann greis chaidh an cuairteachadh le feachd fhrangach s b fheudar do washington gèilleadh dhaibh leig na frangaich mu sgaoil e ach an ath bhliadhna bha washington air ais le feachd a bha fo stiùir a sheanaileir edward braddock thachair iad ri na frangaich aig blàr monongahela chaidh na frangaich a ruagadh ach chaidh braddock fhèin a mharbhadh a dh aindeoin sin ge tà fhuair washington deagh chliù chaidh dà each a mharbhadh fodha s chaidh ceithir peilearan tron chòta aige as t fhoghar chaidh washington a shuidheachadh os cionn feachdan virginia air fad agus bha e a nis mar dhleastanas dhà còrr is mìltean km de chrìochan a dhìon mhair e san dreuchd seo gu bu mhiann leis a bhith na oifigear san arm bhreatannach ach cha robh na breatannaich a cur mòran suim anns na h ameireaganaich agus dhiùlt iad oifigeach a dhèanamh dheth dh fhàg e a dhreuchd thill e dhan tuathanas aige fhèin agus chaidh e an sàs ann am poileataigs air am faoilleach phòs washington a bhanntrach martha dandridge custis agus dh fhuirich iad còmhla aig mount vernon thog iad an dithis mhac a bh aicese mar thà cha robh clann aca riamh còmhla le bhith a pòsadh banntrach bheairteach dh fhàs oighreachd washington gu mòr fhuair e an treas chuid de na km a bha ann an sealbh martha custis agus bha e a coimhead às dèidh an cuid fearainn às leth clann a mhnà a bharrachd air a sin bhiodh e a ceannach tuilleadh fearainn dha fhèin agus choisinn e fearann a bharrachd ann an west virginia air sgàth a sheirbhis sa chogadh bha spèis mhòr aig muinntir virginia dhà agus bha e na dhuine uasal beairteach chaidh a thaghadh airson pàrlamaid virginia ann an bha washington gu mòr an sàs san iomairt an aghaidh na breatainne mar eiseimpleir ann an mhol e do phàrlamaid virginia casg malairt a chur air dòigh an aghaidh na breatainne gus an rachadh cur às dha na laghan townsend san iuchair bha e na chathraiche dhen choinneamh a mhol gum bu chòir continental congress neo coinneamh nan tìrean imrich a chruthachadh chaidh washington a thaghadh mar bhall de chiad choinneamh nan tìrean imrich first continental congress nuair a thòisich sabaid eadar feachdan massachusetts agus an fheadhainn bhreatannaich sa ghiblean nochd washington aig dàrna coinneamh nan tìrean imrich second continental congress sgeadaichte ann an deise cogaidh ag innse gu robh e deiseil airson cogadh gu dearbh b esan am fear ameireaganach a b ainmeile a bha eòlach anns na dòighean cogaidh chruthaich an coinneamh an t arm tirmòrach continental army a chuir cruinn còmhla san aon arm feachdan nan tìrean imrich a bha an uairsin a strì an aghaidh na breatainne agus chaidh washington a thaghadh mar sheanalair os cionn an airm chaidh e a bhoston far an do ghabh e smachd os cionn nam feachdan ameireaganach a bha a cuartachadh nam breatannach a bha glaicte am broinn a bhaile sin mhair an suidheachadh seo gus a mhàirt nuair a dh fhàg na breatannaich boston a nise ghluais washington arm a dh ionnsaigh a bhaile new york bha na tìrean imrich uile gu lèir cha mhòr a nise fo smachd nan reubaltach agus san iuchair thaisbean iad gu robh iad a nis neo eisimeileach on bhreatainn ach thill na breatannaich san lùnastal a long island far an robh washington agus arm thòisich an uairsin sreath de bhatailean sgriosail agus chaidh ruaig a chuir air washington agus na h ameireaganaich gu dubh b fheudar do washington long island agus an uairsin new york fhèin agus an uairsin new jersey fhàgail an sreath a chèile de na saighdear a bh aig washington an lùnastal cha robh air fhàgail dha ach mu nuair a ràinig e taobh sàbhailt na h aibhne delaware ann am pennsylvania an t seachdain ron nollaig rud a bu mhiosa na sin bhiodh a chuid a bu mhotha de na saighdearan seachad leis an arm aig deireadh na bliadhna bha a h uile coltas ann gu robh an ar a mach seachad ach a dh aindeoin cho dona sa bha cùisean chunnaic washington cothrom nuair a bha cha mhòr a h uile duine eile a dol dhachaigh air taobh thall na h aibhne ann an new jersey bha feachd de hesianaich ann a bha a gabhail fasgadh ann am baile trenton oidhche ron nollaig oidhche a bha stoirmeil reòite chruinnich washington na corra feachdan a bh air fhàgail aige agus a cleachdadh bhàtaichean a bha e air tional chaidh e thar na h aibhne agus ann an glasadh madainn na nollaig thug na h ameireaganaich ionnsaigh air na hesianaich a bha fhathast cadalach agus fo bhuaidh na dibhe chuir na h ameireaganaich air na hesianaich gu dubh chaidh hesianaich am marbhadh s chaidh an leòn s chaidh an glacadh mar phrìosanaich cha do dh fhulang na h ameireaganaich ach a chaidh an leòn b e sin s dòcha a bhuaidh a bu chudromaiche a bhuanaich washington a riamh oir ro a bhuaidh bha an ar a mach caillte agus às dèidh na buaidh bha e fhathast beò a dh aindeoin cho cudthromach sa bha buaidh washington leann na duilgheadasan aige san ath bhliadhna ann an aig an dearbh àm s a bha feachd bhreatanach a tighinn a nuas bho mhontreal a leantainn na h aibhne hudson nochd feachd eile à new york s chuir i ruaig air washington s fhuair i greim air a phrìomh bhaile aig an àm philadelphia b fheudar dhan chòmhdhail teicheadh s theab washington a dhreuchd a chall ach chaill na feachdan breatannach à canada gu dubh agus dh aontaich an fhraing taic a thoirt do na h ameireaganaich air sgàth sin chur na breatannaich romhainn an ath bhliadhna ann an philadelphia fhàgail s tilleadh a new york s dh fheuch washington ionnsaigh a thoirt dhaibh air an t slighe b e seo blàr monmouth courthouse aonan den dà chath am blàr fosgailte nach do chaill washington b e seo am batail mu dheireadh ann an ceann a tuath nan stàitean aontaichte lean an cogadh air sa cheann a deas gun an do chaill na breatannaich gu dubh aig yorktown ann an virginia san t sultain ann an agus s e washington a a ghabh gèilleadh nam breatannach ged a chaill washington mòran chathan an rud a bu chudtromaiche a rinn e s gun do lean e air co dhiù tro gach càs agus cruadal agus a dh aindeoin cho duilich sa bha cùisean aig amannan cha do thrèig washington feallsanachd an ar a mach nuair a bhuanaich na h ameireagaich an neo eisimeileachd ann an an àite greim a ghabhail air smachd mar a bha cothrom aige sgap e arm s dh fhàg a dhreuchd s thill e dhachaidh mar sin agus a sheirbhis dhan dùthaich aige seachad thill e dhan bheatha phrìobhaideach aige mar thuathanach ach cha robh na duilgheadasan buileach seachad anns na stàitean aonaichte bho bha na stàitean aonaichte air an riaghladh leis a chòmhdhail fo bhun reachd ris an canar articles of confederation bha laigseachan gu leòr ann aig àm a chogaidh ach leis an neo eisimeileachd air a buanachadh thàinig na laigseachan gu mòr am follais mar eisimpleir cha robh còir aig a chòmhdhail cìsean a thogail s b fheudar dhi airgead iarraidh air na stàitean agus mar bu thrice dhiùlt na stàitean sin a dhèanamh ach a dh aindeoin nan duilgheadasan cha robh aontachadh ann am measg nan stàitean air cò am fuasgladh a b fheàrr ann an chaidh co labhairt a ghairm a chruinnich ann am philadelphia agus iarradh air washington bhith na fhear cathrach aig a cho labhairt fo a stiùir chaidh bun reachd a sgrìobhadh agus s ann a rèir a bhun reachd sa a tha na stàitean aonaichte air a bhith gan riaghladh gus an latha an diugh chaidh washington a thaghadh na chiad cheann suidhe nan stàitean aonaichte fon bhun reachd ùr rinn e seirbhis dhà thuras mar cheann suidhe fad ochd bliadhna gu lèir is washington an aon cheann suidhe a chaidh a thaghadh gun duine eile a bhith a ruith na aghaidh a bharrachd air a sin thòisich washington cleachdadh cudromach a tha a nis stèidhte ann an lagh dhiùlt e seasamh an treas turas gu bhith na cheann suidhe s e franklin d roosevelt a chaidh a thaghadh ceithir tursan mar cheann suidhe an aon cheann suidhe nach do lean an cleachdadh seo fo a stiùir mar cheann suidhe ann an cho rèitich na stàitean aontaichte agus a bhreatainn cunnradh jay cunnradh cudromach a sheachnaich cogadh eile eadar an dà dhùthaich agus thòisich àm sìthe agus malairt eadarra a mhair còrr is deich bliadhna ann an chaidh washington a mach os cionn an airm as ùr ann am pennsylvania airson aimhreit a chuir sìos b e seo ar a mach an uisge beatha whiskey rebellion bha daoine a rinn uisge beatha a gearain mu chìsean ùra an riaghaltais fheadarail air uisge beatha b e seo fear den dà thuras a bha ceann suidhe os cionn feachdan armaichte ann an eachdraidh nan stàitean aonaichte b e seumas madison am fear eile aig àm a chogaidh nuair a theich esan s na feachdan aige ro fheachdan breatannach nuair a thog iad creach air a phrìomh bhaile washington d c fad s a bha e na cheann suidhe thàinig trì stàitean ùra a steach do na stàitean aonaichte agus b iad vermont an cèitean kentucky an t òg mhios agus tennessee an t òg mhios dh fhàg washington a dhreuchd mar cheann suidhe air am màrt thill e d a fhearann ann an mount vernon ach cha d fhuair e a bheatha phrìobhaideach a bha e ag iarraidh oir chaidh a ainmeachadh mar seanalair lieutanant ìre as àirde san arm aig an àm sin airson rabhadh a thoirt do na frangaich a bha a moidheach cogadh aig an àm fhuair washington bàs air an dùbhlachd tha tuilleadh air millean daoine aig a bheil iapanais a tha a fuireach san t seapan agus ann an coimhearsnachdan eilthirich iapanach air feadh an t saoghail s e nihongo a theirear ri iapanais anns a chànan fhèin tha e a ciallachadh cànan na h iapain s e grian a bhrìgh a th air an kanji agus an seo freumh air tha am briathar sìonach iapanach seo nihon no nippon a toirt dealbh air an iapan bho shealladh na sìona a thaobh suidheachaidh cruinn eòlasach an dà dhùthaich s i an iapan far a dh èireas a ghrian agus an t sìn far an tèid i foidhpe tha an abairt tìr èirigh na grèine a tighinn às an sin s e cànan in sònraichte isolated language a th ann an seapanais s e an cànan as dlùithe ris coireanais a thaobh morf eòlas co chàradh gu h àraid ach nam biodh rykyanais teanga okinawa ga mheas mar chànan na chòir fhèin s esan an cànan a bu dhlùithe mar phàirt dhen aon teaghlach cànain gidheadh s iomadh teoric a tha ann a tha a sireadh air mìnicheadh a thoirt air tùs a chànain seo ach chan eil fiù s aon dhiubh sin nach eil air a connsachadh tha cuid de sgoilearan air seapanais a cheangladh ri coireanais mongolais agus na cànanan altaic eile a toirt iomradh air coimeas gràmadach eatorra tha sgoilearan eile a sìreadh tùs a chànain ann an sòisealtasan coltach ri seapan a thaobh cultar agus eigeòlas eadar ceann a deas na sìne agus an himalaya an dèidh sin tha feadhainn eile a cumail a mach gur ionnan tùs a chànain agus na cànanan draibhideach agus cànanan nan ioma eileanach polynesia s ann tric a bhithear a moladh gur e crìtheol a th anns a chànan seo a gabhail a steach tuilleadh air aon de na teangannan sin s e cànan co glaodhach agglutinating language a th ann an seapanais s e sin gu bheil i a leigeil rithe structar gràmadach le bhith a ceangladh comharran wa ga ni ri stuic fhacail ged a tha riochdairean ann mar watashi mi anata thu kare e kanojo i is mar sin air adhart chan eileas gan cleachdadh cho tric ann an còmhradh seach ann an sgrìobhadh tha sin a dèanamh gu bheil seapanais caran neo dhìreach mar chainnt rud a tha a freagairt an t sluaigh seapanach gu math oir tha iadsan gam meas neo dhìreach gu leòr nan dòighean mar eisimpleir chanar watashi ha sukottorandojin desu mise albannach tha tha mi nam albannach ach ann an còmhradh far a bheil e soilleir cò tha a bruidhinn agus cò mu dheidhinn dh fhàgar watashi còmhla ris a chomharra wa a mach agus theirear sukottorandojin desu albannach tha cha leigeas a leas an riochdair watashi mi a ràdh idir airson s gun tuig daoine mar sin dheth tha seapanais gu math feumail airson bruidhinn air daoine no air dìomhaireas nach eileas ag iarraidh fhoillseachadh fiù s nan cluinneadh cuideigin an còmhradh dh fhaoidte nach ann a bhiodh fios aca cò no dè air a bhiodh an luchd labhairt a mach air sgàth chion riochdairean s e cnag na cùise a th ann nach eil an t subseig ga cleachdadh a h uile uair ann an còmhradh riochdan modhail s iomadh chaochladh a tha air seapanais a rèir dreuchd inbhe is àite san t sòisealtas gnè agus aithneachadh sgìreil an neach labhairt tha siostam gràmadach farsainn aig seapanais gus cainnt a chur air foirmeileachd agus modhaileachd rud aig nach eil a chuid as motha de chànanan siarach s e keigo a chanas ri modhaileachd ann an seapanais agus thathas ga cleachdadh a rèir inbhe a chàirdeas a tha ann eadar daoine chan eil càirdeas co ionnan sa chumantas ann an sòisealtas seapanach s tric a bhios suidheachadh nas àirde aig neach agus gabhaidh sin a dhearbhadh a rèir iomadach fhactair leithid dreuchd aois eòlas no fiù s an suidheachadh anns a bheil neach aig an àm mar eisimpleir cuideigin ag iarraidh fàbhair air cuideigin eile thathas a cleachdadh keigo ann an gnothach sam bith far a bheil neach obrach a bruidhinn ri neach ceannaich m e ann an taigh bìdh no bùth sam bith eile faodaidh an neach ceannaich cainnt dhìreach mhì fhoirmeil a chleachdadh gu ìre ach chan fhaod an neach obrach idir mura h e neach a tha tòrr nas aosta na an neach ceannaich a th ann tha fiù s gnìomhar beag sìmplidh air a chur an cèill ann an diofar dhòigh a rèir cò tha a dol càite ma tha thu fhèin a dol a thadhail air neach aig a bheil inbhe nas àirde s iad mairu agus ukagau na gnìomhairean a thathas a cleachdadh oir tha sin a sealltainn an inbhe nas ìsle a th agad fhèin dh fhaodadh cainnt ùmhail seach cainnt urramach a chur orra ma s e neach s inbhe nas àirde aige a bhios a falbh a dh àiteigin s iad irassharu agus oideninaru na gnìomhairean urramach tha diofar ìrean fhoirmealachd ann cuideachd ma s e s gu bheileas a bruidhinn ri caraidean dlùith s e iku am facal mì fhoirmeil leis na comharran fireann no boireann yo no wa air an cur ris a cheann s e ikimasu no ikundesu a bhiodh ann ge tà ann an suidheachadh nas fhoirmeile fiù s eadar daoine is inbhe co ionann aca s iad suidheachaidhean desu masu a theireas ri seo far an gabh gnìomhairean suidheachaidhean foirmeil na deiridhean modhail desu no masu tha heinrich hermann robert koch an dùbhlachd an cèitean iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach gu h àraid a thaobh lorg na caitheimh ann an fhuair e an duais nobel ann an leigheas rugadh robert koch ann an clausthal faisg air hànobhar ann an sagsainn ìosail anns a ghearmailt air mh dhen dùbhlachd agus chaidh àrach ann an teaghlach mòr de chloinne bha athair robert ag obair ann am mèinn ghuail gidheadh fhuair air robert a dhol gu oilthigh gttingen agus aig bliadhna a dh aois bha e na dhotair an uair sin bha e ag obair ann an àitichean diofraichte air feadh na gearmailt a dh aindeoin sin bha faireachdainn aige air cho beag feum is a bha ann gu sabaid an aghaidh nan galaran mòra mar eisimpleir aig an àm sin bhiodh gach seachdamh daoine anns a ghearmailt a caochladh leis a chaitheimh mar sin thòisich e air sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air na bha ag adhbharachadh a ghalair seo ach rinn e rudeigin ùr dh fhàs e bitheagan ann am meadhan fàis beathachaidh agus dhathaich e le anilin iad mar sin dheth bha e an comas dha bitheag na sgreaba bacillus anthracis splenic fever sa bheurla a chur air leth thathas a cleachdadh nan aiseidean agar agus an t soitheach phetri a dh innlich e fhèin gus an latha an diugh ann an sgrìobh e lorg agus dòigh beatha bacillus anthracis b e sin an t adhbhar gun d fhuair e obair ùr aig bòrd na slàinte ann am berlin an seo bha ùine gu leòr aige rannsachadh a dhèanamh agus ann an fhuair e a mach mu dheidhinn na bitheag èitigich fàth na caitheimh mycobacterium tuberculosis bha e an comas dha shealltainn gum b iad na bitheagan a bha rim faicinn anns an fhuil fàth a ghalair nach b iad dìreach na rudan a thigeadh an cois stèidhich e ceithir riaghailtean ris an canar tagraidhean koch ann an bha e na cheannard aig oifis impireil na slàinte ann an oilthigh bherlin bhiodh e a siubhal uaireannan air feadh an t saoghail don eadailt don èipheit do na h innseachan java agus gini nuadh agus air feadh afraga an ear fhuair e a mach mu dheidhinn a ghalair àraidh vibrio cholerae cholera sa bheurla mailèiria agus galaran eile ann an fhuair e duais nobel eòlas leighis chaochail e air cèitean ann am baden baden baden wrttemberg gus an latha a th ann an diugh s e ionad robert koch an t ainm a tha air a bhòrd slàinte as chudthromaiche anns a ghearmailt stèidhicheadh duais agus bonn robert koch gus urram a thoirt air meanbh bhith eòlasaichean a th air rud gu tùr ùr a lorg no a th air cur ri slàinte na cruinne ann an dòigh àraid b e a chiad neo ghearmailteach a choisinn a bhuinn an t àrd ollamh bill hutchison aig oilthigh srath chluaidh ann an glaschu b e baile iasgaich leis fhèin a bh ann am port bhruachaidh beurla ghallda brochtie a tha a nis na phàirt de chathair dhùn dèagh suidhichte air oir an ear na cathrach sin air cladach linne tatha air taobh ear na h alba canaidh muinntir a bhaile the ferry ris agus s e broughty ferry an t ainm a th air sa bheurla tha pàirtean dhen bhaile seo mar iomall bhaile dhùn dèagh ach tha meadhan a bhaile fhathast a glèidheadh an dualchas aige fhèin a thaobh coltas agus faireachdainn tha a h uile coltas ann gur e port bhruachaidh an t ainm a bh air an àite seo bho thùs agus gur ann à sin a thàinig brocht brochtie is an uairsin broughty sa bheurla bhathas a cuideachd a toirt brothaig air ann an gàidhlig agus s e ainm gàidhlig eile a th air a bhaile aiseag bhrothaig b e borgh neo eisimeileach a bh ann am port bhruachaidh bho gus an deach a thoirt a steach do bhorgh rìoghail dhùn dè ann an tha fianais ann air tuineachadh daonna bho chionn an linn ro eachdraidheil agus dh fhàs e gu bhith na bhaile iasgaich s muc b e dachaigh barain gnìomhachas mòr an diut san mh linn agus dh èigheadh air am mìle ceàrnagach as beartaiche san roinn eòrpa aig an àm sin chaidh caisteal bhrothaig a thogail ann an s e a dìon beul na h aibhne gu ach a rèir coltais chaidh an caisteal mar a tha e an diugh a thogail aig deireadh na naoidheimh linn deug air an dearbh làraich far an robh an t seann daingneach tha e na sheasamh air roinn creige am beul na tatha bha an caisteal seo an sàs gu mòr ann an cogaidhean ris na sasannaich agus cuideachd ann an cogadh sìobhalta shasainn ghabhadh le cabhlach shasannach e sa bhliadhna agus thugadh air ais bhuapa e le cabhlach albannaich is fhrangaich sa bhliadhna b e seo sèist a chuir crìoch air a chogadh mu dheireadh eadar alba agus sasann tha toll ri fhaicinn ann am balla a chaisteil agus bhathas a cumail a mach am beul a bhaile gur e balla canain a dh adhbhraich e ach chan eil cinnt ann ma tha seo fìor gus nach eil tha an caisteal an diugh na thaigh tasgaidh a tha saor an asgaidh tha an taisbeanadh a foillseachadh diofar àm ann an eachdraidh an àite mar eisimpleir gnìomhachas nam mucan mara gnìomhachas an diut cogaidhean agus mar sin air adhart gheibh luchd tadhail sealladh air dualchas nàdair an àite cuideachd mus deach a chiad drochaid rèile an tatha a thogail ann an b e bat aiseig a bha a ceangladh an loidhne rèile bho obar dheidhinn gu dùn èideann eadar stonehaven agus port bhruachaidh chaidh bàta teasairginn a bhaile bàta teasairginn mona a chall san dùbhlachd leis a h uile neach a bh air bòrd s iad a feuchainn ri long a bha eadar dha leann a shàbhaladh tha meadhan a bhaile làn taighean òil agus corra thaighean seinnse tòrr dhiubh aig a bheil deagh chliù agus a tha a toirt seachad biadh a bharrachd air deoch chan e ach mìle ceàrnagach a th ann am meud meadhan a bhaile agus gheibhear co dhiù taighean seinnse na bhroinn aon no dhà air gach sràid agus gun ach mionaid no diogan a thìde de chois eatorra tha the fisherman s tavern the ship inn agus the royal anchor am measg an fheadhainn as aosta tha fèill leanna a tachairt ann gach samhradh ann an cuid de na taighean seinnse ach gheibhear an cothrom beòir is leann àraid bho air feadh na h alba òl fad na bliadhna anns the fisherman s tavern afganastan an aetiòp afraga a deas aimeireaga faic na stàitean aonaichte airmìnia alba faic an rìoghachd aonaichte albàinia aildiria andorra angòla antigua agus barbuda an argantain asarbaidean astràilia an fhraing fìdi na h eileanan filipineach fionnlainn faic suòmaidh gabon gàna a ghaimbia a ghearmailt a ghrèig gini gini bissau gini mheadhan chriosach greanada guatamala guidheana haiti hondùras an laitbhe làthos leabanon leasoto libèiria libia liechtenstein liotuàinia lucsamburg madagascar màili malabhaidh malta na h eileanan mhaladaibh malaidhsia maroco masadoinia meagsago na meanbh eileanan eilean mhanainn na h eileanan mharshall na h eileanan mhoiriseas a mholdobha mianma monaco am monadh neagrach mongoilia moratainia mòsaimbic omàn an ostair pagastàn palastain faic stàit phalastain palau panama papua gini nuadh paraguaidh pearu a phòlainn a phortagail poblachd dheamocrach na congo roimhe zaire poblachd dhoiminicia poblachd meadhan afraga poblachd na congo poblachd na sìne tai bhàn puerto rico an rìoghachd aonaichte an romàinia ruanda an ruis tai bhàn faic poblachd na sìne taidigeastàn tài lann tansainìa tiomor an ear na tìrean ìsle tògo tonga trianaid agus tobago tuinisia an tuirc turcmanastàn tubhalu an ùcrain uganda an ungair uruguaidh usbagastàn zaire poblachd dheamocrach na congo a nis s e am baile as motha den eilbheis a tha ann an zrich ipa tsy canar zri tsyi ris anns an cànan aca fhèin neo zurigo dzu igo san eadailtis agus zurich zyik san fhraingis tha am baile suidhichte anns an eilbheis an iar air bruach loch zrich tha e suidhichte km air falbh bho stuttgart thall anns a ghearmailt a rèir clàrachas ann an agus s e zrich am baile aig a bheil maitheas na beatha as fheàrr san t saoghal s e baile breith huldrych zwingli a th ann duine cudthromach aig àm an ath leasachaidh thàinig an t ainm zrich bhon ainm ceilteach turus bha e sgrìobhte air uaigh bho àm nan ròmanaich anns an linn thòisich an gluasad cultarach dada ann an zrich neo phàirteil rè a chiad chogaidh mhòir s e dùthaich anns an roinn eòrpa an iar a th anns na tìrean ìsle duitsis nederland ipa ne drlnt ainm eile an talamh ìseal neo an isealtìr s e ball den aonadh eòrpach gu math tric canar an òlaind seach na tìrean ìsle ris ach chan e an òlaind ach dà sgìre de na tìrean ìsle s e am pàirt eòrpach de rìoghachd nan tìrean ìsle tha an còrr den rìoghachd na h eileanan aintilia netherlands antilles agus arùba suidhichte anns a chairibìan san àirde thuath air a bheiniseala tha na tìrean ìsle suidhichte aig a chuan a tuath agus ri taobh an ear na gearmailt agus ri taobh a deas na beilge tha amsterdam na phrìomh bhaile tha na tìrean ìsle cliùiteach air sgàth s na muileann gaoithe aca càise clogs brògan à fiodh tuiliop agus delftware obair criadha sònraichte tha na riaghailtean gu math libearalach tha an dùthaich iomraiteach anns na laghan libearalach mu drugaichean siùrsachd agus co sheòrsachd bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a chuain shiar eadar an mh linn agus an mh linn seo lista na bailtean as motha anns an òlaind is e a tha ann an cliabh seorsa bucais fighte as calbhan eu sgolta b e calbhan calltainn an stugh abhaisteachd de cliabhan b e priomh feum nan cliabh ann an gaidhealtachd na h albainn a ghiulain eallachan air muin daoine neo eich is cliabhaireachd an gniomh a tha ann an figheadh nan cliabh chanar cliabhair neo cliabhadair ri fear neo tè a tha ri cliabhaireachd is teicneòlas traideasanta do gaidhealtachd na h albainn is na h eirinn a tha ann an cliabhaireachd chaidh cliabhan a mach a cleachdadh nuair a thanaig deireadh air linn nan deich anns an dara leth den mh linn lorgar ti an siud s an seo fhadhast mar as tric a grodadh an bathaich croiteir is bun an aiste seo 
